دانلود پروژه رشته حقوق در مورد دفاع مشروع و تعریف آن در نظام حقوقی – قسمت دوم

دانلود پایان نامه

حال بدون خطر

حال بودن خطر، شرط دوم، از شرایط سه گانه خطر است. خطرها را میتوان به لحاظ زمان تحقق، به سه دسته تقسیم كرد :

1- خطر آینده كه انسان را در آینده تهدید می كند.

2- خطر موجود كه انسان را در حال حاضر تهدید می كند.

3- خطری كه با انجام تجاوز از طرف متجاوز پایان یافته است.

نکته مهم : برای استفاده از متن کامل تحقیق یا مقاله می توانید فایل ارجینال آن را از پایین صفحه دانلود کنید. سایت ما حاوی تعداد بسیار زیادی مقاله و تحقیق دانشگاهی در رشته های مختلف است که می توانید آن ها را به رایگان دانلود کنید

در برابر خطر آینده، حق دفاع وجود ندارد :

حقوق اسلامی دفاع را به منظور دفع تجاوز مقرر داشته است و از این رو استفاده از زور را زمانی جایز می داند كه دفع تجاوز متوقف بر آن باشد.

بر این اساس،‌خطر آینده انسان را در حالتی قرار نمی‌دهد كه دفع آن تنها با استفاده از قدرت و زور ممكن باشد: زیرا خطر آینده را میتوان با توسل به قوای دولتی و حمایت آنان دفع كرد همچنین وقوع خطر آینده قطعی و مسلم نبوده و ممكن است هرگز واقع نشود و همین احتمال مانع از آن است كه به منشأ خطر به گمان وقوع آن در آینده، زیان رسانده شود. اما اگر تهدید خطر در آینده به خودی خود خطر باشد و به حیثیت و شخصیت مدافع زیان معنوی و فوری برساند، مدافع میتواند به قوای دولتی متوسل شود ودادخواهی كند.

با از بین رفتن خطر، حق دفاع نیز از بین می رود :

این امر در صورتی است كه خطر پایان یافته باشد. در این حالت چون خطر به وقوع پیوسته و پایان یافته است جایی برای دفاع وجود ندارد؛ زیرا دفاع اجرای مجازات درباره متجاوز نیست كه پس از پایان خطر به كار گرفته میشود و جایی كه خطر به وقوع پیوسته و پایان یافته است. خطری كه از آن جلوگیری شود یا حقی كه از آن حفاظت شود وجود ندارد. از بین رفتن حق و دفاع، نتیجة حتمی چنین حالتی است و در این حالت راهی جز گذشت یا اقامة دعوی در دادگاه مصالحه وجود ندارد. بنابراین چیزی جز خطر حال باقی نمی ماند كه مجوز دفاع مشروع باشد.

الف) صورتهای مختلف خطر حال

– خطر قریب الوقوع

از آنجا كه نقش دفاع مشروع ، جلوگیری از خطرها با توجه به شرایط آن است،‌منطقی نیست كسی كه مورد تهدید خطر است منتظر شروع خطر و وقوع آن بر خود بماند و پس از آن از حق دفاع خود استفاده كند؛ زیرا گاهی مدافع پس از وقوع خطر ، هرگز نمیتواند دفاع كند و بی جهت قربانی خطر متجاوز میشود.

بنابراین نقش بازدارندة دفاع، اهمیت زیادی در جلوگیری از خطر پیش از وقوع آن دارد به همین سبب، فقهای اسلامی، تنها وقوع خطر را نشانه‌ی حال بودن خطر نمی دانند بلكه به مجرد وجود دلایل و قراین عینی و معقول بر این كه متجاوز بزودی تجاوزش را اجرا خواهد كرد خطر را حال می شمارند.

دلایل و قراین عینی باید به گونه ای باشد كه مدافع خلن غالب پیدا كند كه چنانچه چاره ای برای جلوگیری از خطر نیندیشد، خطر بر او واقع می شود و جز سبقت گرفتن از متجاوز راه دیگری وجود ندارد و الا در برابر تجاوز متجاوز غافلگیر می شود.

براین اساس اگر كسی با اراده‌ی جدی شمشیر بكشد یا سلاح گرمش را آماده كند یا با چوبدستی یا سنگ به كسی رو آورد و مانع و حایلی در میان نباشد، شخص مذكور در حالت دفاع مشروع است:

زیرا در این صروت فرود آمدن شمشیر یا بلند شدن صدای گلوله یا برخورد چوبدستی یا سنگ، فرصتی برای دفاع باقی نمی ماند. پس در چنین حالتی یا باید شخصی بی گناه منتظر بماند تا قربانی جنایت متجاوز شود یا به او حق دفاع اعطا شود تا از وقوع و تحقق خطر جلوگیری كند به همین سبب فقهای اسلام، حق دفاع را در صورت قریب الوقوع بودن خطر نیز مقرر داشته اند تا بدینوسیله از وقوع آن جلوگیری بعمل آید.

1) معیار خطر قریب الوقوع

از دیدگاه فقها ، معیار خطر قریب الوقوع، امكان تحقق آن در زمان حال است. اما اگر وقوع خطر به دلیل وجود سببی در متجاوز یا مدافع یا مكان یا ابزار تجاوز یا سایر عوامل بازدارنده‌ی دیگر ممكن نباشد خطر قریب الوقوع نبوده و نتیجه دفاع جایز نمی باشد.

همچنین در خطر قریب الوقوع متجاوز باید دارای اراده‌ی جدی برای انجام تجاوز باشد یعنی از روی شوخی و مزاح قصد انجام عملی را نداشته باشد. پس اگر قصد تجاوز و امكان آن وجود داشته باشد و مدافع در پیش خود بنا به دلایل معقول و قابل قبول بداند كه متجاوز قصد دارد به او یا دیگری تجاوز كند، خطر قریب الوقوع و حال محسوب شده و نتیجه حق دفاع برای جلوگیری از خطر و دفع آن به وجود آید.

بعكس اگر متجاوز برای انجام تجاوز، فاقد اراده‌ی جدی باشد یا به سبب وجود مانعی، مثل نهر،‌گودال، دوری مسافت،‌نداشتن یا عدم كارایی وسیله،‌ناتوانی جسمی، مصدوم شدن و امور دیگر قادر به انجام تجاوز نباشد، خطری وجود ندارد و در نتیجه هر عملی كه طرف مقابل او علیه او انجام دهد تجاوز بوده و دفاع به شمار نمی رود.

2) خطری كه هنوز پایان نیافته

اگر تجاوز آغاز شده باشد، مدافع میتواند بدون هیچ مانعی با اعمال حق دفاع خود با وسایل مشروعه از استمرار تجاوز جلوگیری و با آن پیكار كند.

پس اگر كسی به طور ناگهانی همسرش رادر حال زنا ببیند یا شاهد تجاوزی نسبت به او باشد یا دزدی را در خانه اش ببیند یا شخصی او را مورد ضربات مشت یا شیء دیگری قرار دهد یا عضوی از اعضایش را به دندان گیرد یا از بالكن عمارت به ناموسش در خانه بنگرد یا با انواع دیگری از تجاوز روبرو شود،‌به طور مسلم حق دفاع دارد تا خطر را متوقف و از زیانش جلوگیری كند.

مدت دفاع مشروع، محدود بوده و از زمان حلول خطر،‌اعم از قریب الوقوع و پایان نیافته، آغاز و با زایل شدن خطر به هر صورتی كه باشد پایان می یابد: خواه به صورت منع متجاوز پایان پذیر یا متجاوز خود منصرف گردد یا تجاوزش را انجام دهد. اما در برخی از جرایم مثل سیلی و ضربه‌ی پی در پی ، پایان یافتن قسمتی از جرم خطر پایان نمی پذیرد: زیرا خطرات اینگونه جرایم یك خطر محسوب شده و هر چند كه ضربه ها متعدد باشد، یك جرم شمرده می شود و تا زمانی كه ضربه ها ادامه دارد،‌مجنی علیه در معرض خطر بوده و نتیجه تا متجاوز به تجاوز خود پایان نداده ، مدافع در حال دفاع مشروع است.

دزدی كالای شخصی را ربوده از خانه‌ی صاحب مال بیرون می رود. صاحب مال او را می‌بیند، در این حالت خطر حال محسوب شده و صاحب مال میتواند در برابر سارق مقاومت كند و مالش را از او بگیرد و تا زمانیكه خطر حال وجود دارد،‌ مدافع متجاوز از حد دفاع شمرده نمیشود.

ب ) از بین رفتن خطر حال

صورتهای مختلف از بین رفتن خطر حال :

صورت اول : آن است كه مدافع برای حفظ حقوق محترمه‌ی خود و مقاومت در برابر متجاوز، با استفاده از حق دفاع خود به دفاع برخیزد و در نتیجه متجاوز را دفع كند و ازتجاوز باز دارد و به این طریق خطر حال از بین میرود.

صورت دوم: آن است كه خطر با واقع شدن و پایان یافتن عملی كه منشأ خطر است از بین میرود. بنابراین اگر سارق مالی را برباید و متوالی شود یا جانی مجنی علیه را بكشد و برود یا زانی مرتكب زنا شود و بگریزد، ركن مادی همه‌ی این جرایم پایان پذیرفته و خطر حال شمرده نمیشود ، بلكه هر یك از جانیان در صورت ثبوت انتساب جرایم به آنان، به مجازات مقرر در قانون محكوم میشوند و مجنی علیه پس از تجاوز و انصراف متجاوز حق حمله به او را ندارد؛ زیرا با پایان یافتن خطر،‌حق دفاع نیز پایان می پذیرد.

صورت سوم : عقیم ماندن خطر حال است كه ممكن است به شكل های زیر صورت گیرد:

الف – گاهی متجاوز پس از هجوم مدافع برای جلوگیری از متجاوز و مقاومت در برابر او علیرغم حلول خطر، از برابر مدافع می گریزد و بدینوسیله خطر حایل زایل میشود ولی اگر متجاوز به قصد تهیه نیرو و وسایل برای تجاوز بگریزد تا وضع چنین است خطر همچنان به صورت حال باقی می ماند؛ زیرا فرار به تنهایی ضرورت مستلزم از بین رفتن خطر حال نمی‌باشد.

ب ) گاهی متجاوز‌پس از تصمیم به ارتكاب تجاوز،‌به دلیل بیداری وجدان یا ترس از مجازات یا دفاع مدافع،‌یا دلایل دیگر، از تصمیم خود منصرف یا پشیمان میشود و همین امر او را به راه راست باز میگرداند و از ارتكاب تجاوز خودداری می كند و به این طریق خطر حال از بین میرود.

ج) گاهی متجاوز به سبب مواجهه ناگهانی با مانعی مثل رود یا گودالی كه میان او و مدافع است یا به سبب زمین خوردن و شكستن دست یا پا یا اعضای دیگری یا به سبب اینكه مدافع او را بسته و در نتیجه ناتوان ساخته است، نمیتواند طرح مجرمانه اش را اجرا كند و در این هنگام خطر از بین میرود.

د – گاهی مدافع با فرار خود ، از خطر نجات می یابد و متجاوز را در انجام تجاوز ناكام می سازد. همچنین گاهی مدافع در حالتی است كه او را از تجاوز متجاوز حفظ می كند و در هر صورت خطر حال و تهدید كننده ای وجود ندارد.

3) حقیقی بودن خطر

الف – تعریف خطر حقیقی : حقیقی بودن خطر ، شرط سوم از شرایط خطر است. خطر ممكن است حقیقی باشد همانگونه كه امكان دارد موهوم باشد. خطر زمانی حقیقی است كه مدافع، علم یا ظن غالب و مطابق با واقع پیدا كند كه با خطر جدی روبرو است.

اما اگر مدافع گمان كند كه با خطری روبروست ولی گمانش مبتنی بر دلایل معقول و قراین مقبول و مطابق با واقع نباشد، خطر موهوم است و به هیچ وجه قابل اعتنا نیست و دفاع در برابر آن نیز جایز نمی باشد.

ب) معیار خطر حقیقی :

اصولاً‌معیار ارزیابی كامل خطر غیرمشروع ، معیار شخصی است. یعنی معیار ارزیابی خطر حقیقی، ترس واقع درنفس مدافع است كه باید همراه با سن، جنس، درجه ادراك و قوت اعصاب او در نظر گرفته شود. ترسی كه به موجب آن مدافع ظن غالب پیدا می كند كه در معرض خطر واقع شده است. پس توهم، شك وظن ضعیف برای وجود خطر حقیقی كفایت نمی كند. همچنین لازم است سایر شرایط عینی مثل شب، روز، شهر یا بیابانی كه فریادرسی در آن نیست و ملاك های دیگری كه شكل روشن و معقولی از میزان جدی بودن خطر نسبت به مدافع را ترسیم می كند در نظر گرفته شود.

همچنین لازم است حالت متجاوز به عنوان ملاك در نظر گرفته شود، به تعبیر فقها، متجاوز از افراد مشكوك، سابقه دار، جنایتكار یا معتاد به ارتكاب جرم باشد یا از اینگونه افراد نباشد.

برای دیدن قسمت های دیگر این تحقیق لطفا” از منوی جستجوی سایت که در قسمت بالا قرار دارد استفاده کنید. یا از منوی سایت، فایل های دسته بندی رشته مورد نظر خود را ببینید.

با فرمت ورد

Leave a comment