دانلود پروژه رشته حقوق در مورد دفاع مشروع و تعریف آن در نظام حقوقی – قسمت اول

دانلود پایان نامه

مقدمه

با حمد و سپاس از خداوند متعالی كه توانایی فكر كردن و نوشتن را به ما عطا كرد و او كه رحمانیت و رحیمیتش به وسعت كل شی بندگانش را احاطه كرده و توانایی اندیشیدن و توفیق نگارش این مجموعه را به ما عطا فرموده است.

یكی از مفاهیمی كه در حقوق بسیار مهم است و شناخت آن باعث جلوگیری از جرایم بصورت ناخودآگاه می شود حقوق كیفری در مفهوم دفاع مشروع است. و یكی از عوامل موجهه‌ی جرم است این مبحث یكی از مباحث مهم در حقوق كیفری است و چون از فقه اسلامی اخذ شده،‌در این تحقیق ما سعی كرده ایم تا یك مطالعه‌ی تطبیقی بر روی این مبحث در فقه امامیه و فقه مذاهب اهل سنت و قانون مجازات اسلامی وقانون مجازات فرانسه داشته باشیم و مبنای فكری دسته بندی شده ای را تا آن اندازه كه در توان ماست ارائه دهیم.

نکته مهم : برای استفاده از متن کامل تحقیق یا مقاله می توانید فایل ارجینال آن را از پایین صفحه دانلود کنید. سایت ما حاوی تعداد بسیار زیادی مقاله و تحقیق دانشگاهی در رشته های مختلف است که می توانید آن ها را به رایگان دانلود کنید

پیشگفتار :

دفاع مشروع (Legitimate Defence) یا دفاع قانونی اصطلاحی است كه در قرون معاصر وارد مباحث حقوقی گردیده است. اصل مبحث دفاع ضمن كتاب جهاد از كتب فقهی مورد بحث قرار گرفته است كه دفاع را یكی از واجبات اعمال مسلمانان در حفظ حدود و ثغور اسلامی بر وجه محاربه و مقاتله با دشمنان اسلام و كفار واجب كفایی (و بعضاً واجب عینی ) دانسته‌اند. بدون اینكه عنوان مستقلی به صورت «دفاع مشروع» در كتب مذكور مشاهده شود ولی مفاهیمی در این مورد از طرف بعضی از فقها بیان گردیده است. دفاع مشروع عبارت است از دفاع مجاز و قانونی شخصی كه به جان و مال و ناموس او حمله می شود و شخص قادر به دریافت كمك از مأمورین یا دیگران برای دفع آن حمله نباشد در این صورت شخص مرتكب قتل یا ضرب و جرح طرف یا ورود خسارت به او گردد شخص مدافع مصاب است و مسئول جرایم و خسارات وارد شده نمی باشد. مرحوم شهید گوید: الدفاع عن النفس و المال و الحریم جایز فی جمیع بحسب القدره و دم المدفوع هدر حیث یتوقف الدفاع علی قتله (شرح لمحه 20/325).

مرحوم محقق حلی می گوید : و … و كذا كل من خنثی علی نفسه مطلقاً او ماله اذا غلبت السلامه (شرایع الاسلام ، 1/307).

مرحوم شعرانی در شرح جهاد در تبصره المتعلمین علامه حلی می گوید:‌و فرق جهاد و دفاع آن كه جهاد برای دعوت به دین است و دفاع برای راندن دشمن از جان و مال و ناموس (شرح تبصره المتعلمین 1/207)

مسلم است كه وجوب دفاع برای مسلمانان در راندن دشمن از جان و مال و ناموس جامعه مسلمین به فرد مسلمان نیز تسری یافته و بر هر فرد دفاع از جان و مال و ناموس خود واجب میگردد.

دفاع از جان و یا مال یا ناموس خود یا دیگری در غالب قوانین ممالك واقیه مشروع و مجاز شناخته شده است از جمله در موارد 92 تا 97 قوانین مجازات اسلامی این موضوع با شرایطی كه در دفاع جمع باشد مشروع و بدون مجازات تقنین گردیده است شرایط مذكور عبارتند از :

1) دفاع متناسب با حمله و خطری باشد كه شخص را تهدید می كند.

2) خوف برای نفس یا عرض یا مال مستند به قرائن معقول باشد.

3) توسل به قوای دولتی و هرگونه وسیلة آسانتری برای نجات میسر نباشد.

4) در مورد دفاع از مال دیگری استمداد صاحب مال شرط است. شرط اخیر در قانون به نظر ناقص می آید كه در جای خود بحث مفصلی خواهد داشت.

ماده 95 قانون فوق الذكر دفاع و مقاومت در مقابل قوای حكومتی در موقع انجام و خلیفة آنان را مشروع و مجاز ندانسته است مگر آنكه اشخاص مذكور (مأمورین ضابطین دولتی) از حدود وظیفه خود خارج شوند و برحسب ادله و قرائن موجود خوف آن باشد كه عملیات آنها موجب قتل و جرح یا تعریض به عرض گردد كه در این صورت دفاع جائز است.

تعریف دفاع مشروع :

تعریف دفاع مشروع به اعتبار تركیبی منوط به ارائه تعریفی از دو جزء آن است.

الف دفاع :

دفع در لغت،‌به معنای دور كردن با استفاده از زور و قدرت است. سیبویه به نقل از عرب آورده است:

ادفع الشر و لواصبعاً (بدی را ولو با انگشت دور كن). واژه دفاع ممكن است مصدر «دَفَع» باشد مثل كتاب و مانند آن و ممكن است مصدر فعل دافع باشد و دافع عنه و دفع هر دو به یك معنی است. برای مثال بیت زیر :

و لقد حرصت بأن أدافع عنهم                           فإذا المنیه اقبلت لا تدفع

به معنای : «حرصت بأن أدفع عنهم المنیه و المنیه لا تدفع» است بنابراین شاعر ادافع را به جای ادفع به كار برده است.

در اصطلاح نظامی ، دفاع به راهها و روشهایی گفته میشود كه در جنگها برای دفع حملات دشمن به كار گرفته می شود.

قرآن كریم، واژة دفع را به شكل های گوناگون به كار برده است كه از آن جمله است «یدافع» در آیه شریفه «ان الله یدافع عن الذین آمنوا إنّ الله لا یحب‌ كل خوان كفور» و از آن جمله است واژه های : دَفْع – دافع – دفعتم – إدْفَع – وادْفَعوا

ب شرعی (مشروع ) :

این واژه از ماده شرع است و یای نسبت برای انتساب دفاع به آن وصل شده است. و از نظر لغت از شرع شرعاَ للقوم (یعنی : برای مردم شریعت و قانون وضع كرد ) مشتق می باشد و به همین معنی آنچه خداوند برای بندگان وضع كرده، شریعت خوانده می شود و شارع به معنای شاهراه است و شراع السفینه یعنی بادبان كشتی كه از پارچه و نظیر آن ساخته می شود و بر بالای كشتی برافراشته می گردد تا باد در آن داخل شود و كشتی را به حركت دراورد. اَشرع الشیء یعنی : چیزی را بسیار بلند كرد و حیتان شرع ، یعنی : ماهیهای سردرآورده از آب و شریعت دینی است كه خداوند برای بندگانش وضع كرده است و آیه شریفه «لكل جعلْنا منكم شرعه و منهاجا » به همین معناست.

شرع الله الدین‌َ یعنی : خداوند دین را آشكار و روشن ساخت و شرعه (راهی كه به طرف آب منتهی میشود ) و شریعه (جای برداشت آب) نیز به همین معناست. زیرا هر دو ، درمكانی معلوم و آشكار از رودها قرار دارند.

شریعت یا شرع هرگاه به كار رود مقصود از آن در اصطلاح : وحی ، اعم از قرآن و حدیث، است كه عناصر سه گانه دین را شامل می شود یعنی اعتقادات ،‌كه علم كلام برای آن تدوین شده، و عبادات و معادلات، كه علم فقه برای آن نوشته شده ، و اخلاقیات كه علم اخلاق برای آن تدوین شده است گاهی به فقه، كه احكام تكلیفیه عملیه است. از باب اخلاق عام و اراده‌ی خاص،‌شریعت گفته می شود و هر چه موافق و منطبق با شرع است ، شرعی است.

تعریف دفاع مشروع در حقوق اسلامی و مكاتب دیگر :

در لابلای كتابهای فقهی ، كه مورد بررسی قرار گرفت، تعریفی از دفاع مشروع به دست نیامد،‌تنها در كتاب «التشریع الجنائی الاسلامی » دفاع مشروع به صورت زیر تعریف شده است:

«دفاع مشروع وظیفه انسان در حمایت از نفس خود یا دیگری و حق او در حمایت از مال خود یا دیگری است كه در برابر هر تجاوز حال و غیر مشروع با نیروی لازم برای دفع تجاوز، دفاع كند»

در تعریف دفاع مشروع میتوان گفت : دفاع مشروع ، قدرتی بازدارنده است كه به موجب آن حق انجام عملی – كه شرعاً ضروری است – برای شخصی بر علیه دیگری وجود دارد تا خطر حقیقی، حال و غیرمشروعی را دفع كند كه حق محترم مسلمان یا كافر ذمی یا مستأمن اعم از نفس ، مال یا عرض و ناموس را مورد تهدید قرار داده است.

بنابراین تعریف، هدف اساسی از دفاع مشروع، جلوگیری از خطرها به وسیله اعمالی است كه گاهی بر شخص واجب و گاهی جایز می باشد. به شرط آنكه اعمال مذكور متناسب و ضروری باشد.

در تعریف دفاع گفته شد كه عمل باید شرعاً ضرورت داشته باشد. این قید برای بیان اثر دفاع مشروع است: زیرا بر فعل شرعی و قانونی مسئولیتی مترتب نمی باشد و صرفاً عملی كه از روی تعدی یا تجاوز صورت گیرد موجب مسئولیت می باشد. بنابراین، كسی كه امر واجب یا جایزی را انجام می دهد مجرم نبوده و از نظر كیفری و مدنی مسئول نمی باشد. بلكه عمل چنین شخصی مباح و مشروع است.

در عین حال قوانین كلیسا دفاع مشروع را صرفاً عذر یا ضرورت به شمار آورده و بر طبق آن بر مدافع لازم است كه به فرار توسل جوید.

در محیط عربی، عطش خونخواهی، انتقامجویی دسته جمعی و كشتار بیش از اندازه، به اوج خود رسیده بود:‌هر تجاوزی با تجاوز بیرحمانه تری پاسخ داده می شد « و در موارد بسیاری تنها یك سخن موجب قتل و كشتار می شد. حس انتقامجویی به حد وحشتناكی رسیده بود به طوری كه زنها را چیزی جز رنگین ساختن جامه با خون مقتول و خوردن دل و جگر او خشنود نمی كرد.»

فصل اول : شروط دفاع مشروع

خطر

فقهای اسلام در نوشته های خود سخنی از واژه‌ی خطر به میان نیاورده اند بلكه به جای آن از واژه صیال استفاده كرده اند. صیال در لغت به معنای تجاوز كردن و هجوم بردن و از ماده صال به معنای استصال (تجاوز كرد) است. صائل یعنی ستمگر یا كسی كه قصد حمله و هجوم دارد.

صیال در اصطلاح شرع به تجاوز خاصی اطلاق می شود. بعضی گفته اند: صیال حمله و هجوم به حق محترم و معصوم است. برخی دیگر گفته اند:‌صیال از نظر لغت و شرع به معنای تجاوز كردن و هجوم بردن است. اما خطر، كه جمع آن اخطار است، از نظر لغت به معنای مشرف شدن به هلاكت است و از نظر حقوقدانان، به معنای تجاوز احتمالی است.

خطری كه حق دفاع را توجیه می كند و دفع آن جایز می باشد باید غیر مشروع، حال و حقیقی باشد، شرط اول خطر این است كه غیر مشروع باشد.

معیار و ملاك خطر غیر مشروع

بعضی از خطرها قانونی و مشروع اند: مثل تأدیب فرزند به وسیله پدر یا انجام عمل جراحی به وسیله‌ی پزشك مجاز برای معالجه شخص و بعضی دیگر از خطرها غیر مشروع می باشد. دفاع مشروع تنها بر ضد خطراتی جایز است كه غیرمشروع به شمار می رود.

خطر، زمانی غیر مشروع است كه حق مورد حمایت شریعت را بنا حق مورد تهدید قرار دهد. البته دین اسلام خونها ، اموال و نوامیس را محترم شمرده است. بنابراین، این امور مصون از تجاوز و اتلاف می باشد و حق صاحبان آن است كه از آن در كمال سعادت حفاظت و نگهداری كنند و بر دیگران عموماً لازم است كه به آن تجاوز و تعدی نكنند و شریعت اسلامی نیز تجاوز به این حقوق را جایز نمی داند چرا كه خدا و پیامبرش مالها و جانها و زیان رساندن را حرام كرده اند از این رو كسی كه بر خلاف حكم خدا و رسول عمل كند، محارب با خدا و رسول است:

زیرا از پیامبر نقل شده كه فرمود : «إن دماء كم و اموالكم و اعراضكم و ابشاركم علیكم حرام» خون ها ، ‌اموال ، نوامیس و بدنهای شما بر یكدیگر حرام است بنابراین نباید مسلمانان خون، ‌مال ، ناموس و جسم مسلمانی را مباح شمارند مگر در موردی كه بعینه نصی وارد شده باشد.

عظمت و بزرگی خطر غیرمشروع

خطرات غیر مشروع، از جهت بزرگی و عظمت یكسان و برابر نمی باشند بلكه خطر گاهی بزرگ و گاهی كوچك است. بزرگی و عظمت یك خطر یا از وسیله مورد استفاده متجاوز معلوم می شود مثل چوبدستی بالا بردن یا شمشیر كشیدن یا از قصد متجاوز و نتیجه‌ای كه مقصود اوست ، مثل زدن یا مجروح كردن یا كشتن

برای دیدن قسمت های دیگر این تحقیق لطفا” از منوی جستجوی سایت که در قسمت بالا قرار دارد استفاده کنید. یا از منوی سایت، فایل های دسته بندی رشته مورد نظر خود را ببینید.

با فرمت ورد

Leave a comment