تبیین روان شناختی از تأثیر مزاح در مقابله با استرس : پایان نامه درباره مزاح و شوخ طبعی

دانلود پایان نامه

.

تبیین روان شناختی از تأثیر مزاح در مقابله با استرس
گفته شد كه عمده ترین نقش مزاح از نظر روان شناسان تأثیر آن در مواجهه، مقابله و سازگاری با استرس است. علی رغم این اعتقاد كه مزاح كنش تعدیلی در برخورد با استرس دارد، با این حال كمتر توصیف و تبیینی پیرامون نحوه این فرایند وجود دارد. ادامه این نوشتار، تبیینی روان شناختی از اثر تعدیل گر واسطه ای مزاح را ارائه می دهد، كه براساس فرمول بندیهای مدلهای شناختی استرس و به ویژه مدل تعاملی استرس تدوین شده است.
مدل تعاملی استرس
لازاروس (1966) در فرمول بندی مدل مشهور خویش از استرس، بر این باور است كه ارتباط بین فرد و عامل استرس زا و محیط ارتباطی پویاست و محرك فشارزا تنها زمانی استرس آور است كه شخص آن را چنین ارزیابی كند (لازارویس و فالكمن ، 1984؛ 1984). بدین ترتیب در این دیدگاه هیچ محرك محیطی ذاتاً استرس آور نیست، مگر این كه فرد آن را در مقابله با توانائیهای خود، چنین ارزیابی كند. براساس نظرات لازاروس، ارزیابی و مقابله دو ركن عمده در فرایند استرس محیط و فردند. این ارزیابی، فرآیند شناختی است كه در مراحل اولیه و ثانویه صورت می گیرد. ارزیابی اولیه در این برخورد با عامل استرس زا صورت می گیرد و فرد محرك برحسب شدت، میزان و نوع استرس زایی آن مورد ارزیابی قرار می دهد آن را عاملی آسیب زا، تهدید كننده یا هماورد جویانه (چالش گرانه) ارزیابی و ادراك می كند. بدیهی است محركی كه چالش گر و هماوردجو ارزیابی شود، كمتر استرس زاست تا عاملی كه آسیب زا و تهدید كننده ارزیابی می شود. ارزیابی ثانویه، در واقع نوعی (خودارزیابی) است و در آن فرد براساس ارزیابی اولیه به برآورد بررسی توانایی های خود جهت مقابله با عامل استرس زا می پردازد به این ترتیب فرایند ارزیابی شناختی به مثابه تعدیل كنندة استرس است (لازاروس، 1996؛ فالكمن، 1984؛ لازاروس و فالكمن، 1984). فرایند مقابله به عنوان دومین ركن در نظریه لازاروس، به تلاشها، راهبردها، رفتارها و شیوه هایی اطلاق می گردد كه فرد به منظور كسب مهارت و تسلط بر محیط و كاهش یا تحمل مشكلات و تبعات پدید آمده توسط محرك استرس زا به كار می برد. راهبردهای مقابله اساساً یا مشكل مدار یا هیجان مدارند كه انتخاب نوع آن بستگی به عوامل و شرایطی است كه بحث پیرامون آنها از حوصله این مقاله بیرون است. نكته جالب توجه در این فرمول بندی آن است كه عوامل شخصیتی و موقعیتی ویژه ای می توانند هم بر مرحله ارزیابی و هم بر فرایند مقابله تأثیر گذارند و باعث تعدیل یا تشدید اثر استرس شوند. تری (1991) از جمله به نگرشها و اعتقادات افراد، باور فرد به قابل كنترل بودن موقعیت و محرك استرس زا، عزت نفس شخص، اهمیت حادثه و محرك استرس زا، حمایتهای اجتماعی و میزان فاصله هیجانی و عاطفه ایی كه فرد می تواند از محرك فشارزا و موقعیت بگیرد، اشاره می كند. محققان نشان داده اند كه مزاح به مثابه راهبردی جهت سازگاری و مقابله با عوامل فشارزاست. تحقیقات اخیر مبین این نكته اند كه سازوكار اساسی نقش تعدیل كننده مزاح، فرایندهای شناختی ظریفی است كه افراد در برخورد با استرس به كار می برند (دیكسون، 1980؛ مارتین و لفكورت، 1983؛ كیپور و همكاران، 1992). محققان اخیر معتقدند كه در مزاح فرایندهای شناختی خاصی دست اندركارند كه مربوط به ارزیابی از عوامل استرس زایند. دیكسون و همكاران (1988) اعتقاد دارند افراد بذله گو و شوخ طبع با ایجاد دیدگاهها و نظرگاههای شناختی بدیل و چاره ساز، بهتر قادرند از حادثه بالقوه استرس زا فاصله هیجانی بگیرند. این دیدگاههای شناختی بدیل موجب می شود تا حادثه از سوی افراد مزاح گر كمتر تهدیدآمیز، یا مخرب ارزیابی شود. كیوپر و همكاران (1992) معتقدند كه به این ترتیب فرایندهای شناختی مزاح با موضوع ارزیابی و خودارزیابی همراهند، لذا نتیجه می گیرند كه مزاح بیشتر با ارزیابیهای شناختی مثبت تری از حوادث بالقوه استرس زا همراه است (كیوپر و همكاران، 1992). آنها هم چنین دریافتند كه افراد شوخ طبع و بذله گو نسبت به افراد كمتر مزاح گو مردودی در یك امتحان تحصیلی را كمتر تهدید آمیز و منفی (بلكه بیشتر نوعی چالش و هماوردی مثبت) ارزیابی كرده بودند.
علاوه بر نقش مزاح در فرایندهای ارزیابی شناختی، مطالعات دیگر بر نقش مقابله یی مزاح تأكید كرده اند در حقیقت در این مطالعات، مزاح به سان راهبردی مقابله یی بررسی شده است (آرتور، كریستین و سونیا، 1988؛ وارنر، 1991). وارنر (1991) در مطالعه یی روی دانشجویان پرستاری دریافت این افراد كه در یك بخش روانپزشكی مشغول به آموزش بودند، با مواجهه و برخورد با شرایط، رفتار تازه و افكار تازه و عجیب و غریب، دچار اضطراب، ترس و بیم و تنش درباره خود و نیز سلامتی خود شده بودند. نتیجه تحقیق وارنر (1991) بیانگر آن است كه این دانشجویان به منظور تعدیل روابط محیطی – شخصیتی استرس آور و كسب بازده های مثبت در آن شرایط، ضمن ارزیابیهای شخصیتی از موقعیت، مزاح را به عنوان یك شكل از سازگاری مورد استفاده قرار داده بودند. مزاح یكی از ویژگیهای شخصیتی آدمی است كه از دیرباز از سوی فلاسفه، اندیشمندان و متفكران مورد توجه قرار گرفته است. روان شناسان نیز به بررسی حیطه های گوناگون مزاح علاقه مند بوده اند و آن را از دیدگاههای متفاوت مورد بحث قرار داده اند. در این ارتباط رویكردهای نظری اهانت، تخلیه و آسودگی، ناهماهنگی و تباین و نظریه راسكین از آن جمله اند. اخیراً تلاشهایی به عمل آمده تا سایر جوانب مزاح نیز مورد بررسی قرار گیرد و در این باره به كنشهای مزاح صرفنظر از جنبه های نظری آن، عنایت شده است. به طور كلی مزاح دارای كاركردهای جسمانی و روان شناختی ویژه ای است. مزاح می تواند سیستم ایمنی افراد را در برابر عوامل آسیب زا تقویت كند. هم چنین كنشهای روان شناختی مزاح در برخورد با استرس به نوعی با كنشهای جسمی مربوط است و با توجه به تأثیر استرس بر سیستم های ایمنی بدنی، كاركردهای سازگاری مزاح جایز اهمیت است. در زمینه های تعلیم و تربیت، روان درمانی و نیز ایجاد نوعی نگرش مثبت به زندگی كه موجب بهبود در كیفیت زندگی می شود نیز بر نقش مزاح تأكید شده است. تبینهای چندی از مزاح به عمل آمده است كه از جمله می توان به تبیین شناختی از مزاح به مثابه یك راهبرد مقابله ای در سازگاری با استرس اشاره كرد. با توجه به آن چه بیان شد، درك مزاح به عنوان عاملی در كیفیت بهتر و مؤثرتر زندگی و نیز درمان مشكلات روانی، انكارناپذیر است. بنابراین می توان با ساراسون و ساراسون (1987) هم رأی شد كه خنده می تواند در برخی موارد بهترین دارو باشد (شوخ طبعی خود را هرگز از دست ندهید،‌ ص 116).

برای دانلود متن کامل پایان نامه های کارشناسی ارشد رشته روانشناسی (همه گرایش ها) می توانید اینجا کلیک کنید

دانلود رایگان پایان نامه درباره مزاح و شوخ طبعی

منبع : سایت علم یار (قسمت پایان نامه های روانشناسی) 

و سایت پایان بیست (قسمت پایان نامه های روانشناسی)

Leave a comment