پایان نامه کارشناسی ارشد رشته : معماری – خانه کودک

پایان نامه

 عنوان پایان نامه :خانه کودک با رویکرد بازی و خلاقیت

متن کامل پایان نامه کارشناسی ارشد رشته : معماری

گرایش :معماری

عنوان : خانه کودک با رویکرد بازی و خلاقیت

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد دامغان

دانشکده فنی و مهندسی

پایان‌نامه برای دریافت کارشناسی ارشد رشته مهندسی معماری

گرایش: معماری

تکه هایی از متن برای نمونه:

 

فهرست مطالب

عنوان   صفحه

چکیده ………………………………………………………………………………………………………………………………………………..1

فصل اول: کلیات تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………..2

1-1مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………………………..2

1-2بیان مسئله …………………………………………………………………………………………………………………………………….3

1-3 اهمیت موضوع ………………………………………………………………………………………………………………………….5

1-4 سوالات تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………………………..6

1-5 اهداف تحقیق و طراحی ……………………………………………………………………………………………………………..6

1-6 ابزار و روش تحقیق …………………………………………………………………………………………………………………..7

فصل دوم: مرور منابع و تحقیقات…………………………………………..………………………………..…………………..8

2-1 کودک …………………………………………………………………………………………………………………………………………8

2-2 روانشناسی رشد و دیدگاههای مختلف در روانشناسی رشد ………………………………………………………………10

2-2-1 نظریه رشد و شناخت ………………………………………………………………………………………………………………12

2-3 روانشناسی تربیتی ………………………………………………………………………………………………………………………..14

2-4 کودک و آموزش……………………………………………………………………………………………………………………….16

2-4-1 سابقه و ضرورت آموزش کودکان در خارج از ایران …………………………………………………………………….16

2-4-1-1 مهدکودک مجازي در استراليا ……………………………………………………………………………………………17

2-4-1-2 مهدکودک‌ الکترونيکی از ژاپن تا آمريکا …………………………………………………………………………….18

2-4-2 سابقه و ضرورت آموزش کودکان در ایران …………………………………………………………………………………18

2-4-3 نگاهی به آموزش و پرورش کودکان در جهان امروز ……………………………………………………………………19

2-4-4 انتخاب شیوه مناسب آموزشی …………………………………………………………………………………………………..22

2-5 خلاقیت …………………………………………………………………………………………………………………………………….22

2-5-1 مفهوم خلاقیت …………………………………………………………………………………………………………………….22

2-5-2 عوامل موثر بر خلاقیت …………………………………………………………………………………………………………23

2-5-3 اهمیت خلاقیت از منظر آموزشی ……………………………………………………………………………………………23

2-5-4 راهبردهایی در جهت پرورش خلاقیت کودکان ………………………………………………………………………..24

2-5-4-1محورهای آموزش خلاقیت در جریان تدریس………………………………………………………………………..24

2-6 کودک و بازی …………………………………………………………………………………………………………………………25

2-6-1 بازی و شخصیت ………………………………………………………………………………………………………………….27

2-6-2 بازی و رشد اجتماعی ……………………………………………………………………………………………………………28

2-6-3 نقش بازی در رشد و زندگی کودک ………………………………………………………………………………………..28

2-7 کودک و هنر …………………………………………………………………………………………………………………………..29

2-7-1 تئاتر و هنرهای نمایشی ………………………………………………………………………………………………………..29

2-7-2 موسیقی و کودک ………………………………………………………………………………………………………………..30

2-7-3 آواز ……………………………………………………………………………………………………………………………………31

2-7-4 قصه و قصه گویی ……………………………………………………………………………………………………………….32

2-7-5 شعر …………………………………………………………………………………………………………………………………32

2-7-6 نقاشی ……………………………………………………………………………………………………………………………….33

2-7-6-1 نقاشی و فرا فکنی ………………………………………………………………………………………………………….33

2-8 کودک و معماری ……………………………………………………………………………………………………………………..34

2-9 محیط، بازی، خلاقیت …………………………………………………………………………………………………………….34

2-10 روند رشد و بازی کودک ……………………………………………………………………………………………………….35

2-11 ادراک کودک ……………………………………………………………………………………………………………………….36

2-11-1 حواس پنجگانه ……………………………………………………………………………………………………………..37

2-11-2 هوش ……………………………………………………………………………………………………………………….38

2-11-3 حافظه …………………………………………………………………………………………………………………….39

2-12 دریافت حسی و ادراکی کودک از فضا ……………………………………………………………………………………39

2-13 تاثیر شرایط محیطی و کالبدی بر کودکان ………………………………………………………………………………….40

2-13-1رنگ ………………………………………………………………………………………………………………………………..40

2-13-2 نور ……………………………………………………………………………………………………………………………….42

2-13-3 صوت …………………………………………………………………………………………………………………………..42

2-13-4 تهویه …………………………………………………………………………………………………………………………….43

2-14 فضای معماری کودکان …………………………………………………………………………………………………………….43

2-15 خصوصیات فضاهای مورد نظر جهت طراحی …………………………………………………………………………..44

2-16 تعامل با محیط ………………………………………………………………………………………………………………………45

2-16-1 استفاده از عوامل طبیعی زمین …………………………………………………………………………………………….45

2-16-2 فضای سبز ……………………………………………………………………………………………………………………..46

2-16-3 آب …………………………………………………………………………………………………………………………47

2-17 طراحی فضای باز و زمین بازی …………………………………………………………………………………………………48

2-17-1 ساختارهای بازیها ……………………………………………………………………………………………………………….48

2-17-1-1 پر جنب و جوش. بازی های فیزیکی ……………………………………………………………………………….49

2-17-1-2 فکر کردن. بازی های خلاقانه …………………………………………………………………………………………..50

2-17-1-3 داشتن همراه. بازیهای اجتماعی …………………………………………………………………………………………50

2-17-1-4 بازی در سکوت و آرامش ………………………………………………………………………………………………..51

2-17-1-5 تجربه کردن. یادگیری از طریق بازی های حسی …………………………………………………………………51

2-17-2 بازی با شن وگل ………………………………………………………………………………………………………………..53

2-17-3 اسباب بازیها ……………………………………………………………………………………………………………………..54

2-18 طراحی فضا برای کودکان ……………………………………………………………………………………………………….56

فصل سوم: نمونه های معماری برای کودکان …………………………………………………………………………………..57

3-1 نمونه های خارجی …………………………………………………………………………………………………………………..57

3-1-1مهد کودک بارباپاپا ………………………………………………………………………………………………………………..57

3-1-2 مهد کودک ترنتن…………………………………………………………………………………………………………………61

3-1-3مهد کودک 8 کلاسه……………………………………………………………………………………………………………67

3-1-4 مهد کودک سبرا ………………………………………………………………………………………………………………..71

3-1-5 مهد کودک کرلینگ ………………………………………………………………………………………………………………74

3-2نمونه های داخلی ………………………………………………………………………………………………………………………77

3-2-1مهد کودک راهیان رشد ……………………………………………………………………………………………………77

3-2-2 مهد کودک قصه من ………………………………………………………………………………………………………81

3-3 نتیجه گیری ……………………………………………………………………………………………………………………………….87

فصل چهارم: مطالعات بستر طرح ……………………………………………………………………………………………………..89

4-1 شناخت منطقه مطالعاتي ………………………………………………………………………………………………………………..89

4-1-1 تاریخچه شهر تهران ………………………………………………………………………………………………………………….89

4-1-2 جغرافياي مكاني ……………………………………………………………………………………………………………………….90

4-1-3 جغرافياي سياسي ………………………………………………………………………………………………………………………91

4-1-4 جغرافياي طبيعي ……………………………………………………………………………………………………………………….92

4-1-4-1 موقعيت و وسعت ………………………………………………………………………………………………………………….92

4-1-4-2 ناهمواري ها …………………………………………………………………………………………………………………………92

4-1-4-3 آب و هوا …………………………………………………………………………………………………………………………….93

4-1-4-4 منابع آب ……………………………………………………………………………………………………………………………..96

4-1-4-5 زلزله خيزي …………………………………………………………………………………………………………………………96

4-1-5 راهبردهای طراحی ……………………………………………………………………………………………………………………97

4-1-5-1 فرم مناسب بنا در ارتباط با اقلیم ……………………………………………………………………………………………97

4-1-5-2 مصالح ساختمانی در ارتباط با اقلیم …………………………………………………………………………………………97

4-2 بررسي سايت ………………………………………………………………………………………………………………………………..98

4-2-1 تاریخچه اراضی عباس آباد ………………………………………………………………………………………………………..98

4-2-2 بررسی موقعیت فرهنگی سایت- تم پارک ها …………………………………………………………………………….103

4-2-2-1 بوستان آب و آتش …………………………………………………………………………………………………………….103

4-2-2-2 بوستان نوروز ……………………………………………………………………………………………………………………104

4-2-2-3 شهر دوستدار کودک …………………………………………………………………………………………………………..109

4-2-2-4 نقش فضاي سبز در شهرهاي دوستدار كودك………………………………………………………………………….110

4-2-2-5 پهنه دوستدار کودک در اراضی عباس آباد ………………………………………………………………………………111

4-2-2-6 موقیت سایت در اراضی عباس آباد………………………………………………………………………………………..112

4-2-2-7 مسیرهای دسترسی به سایت…………………………………………………………………………………………………113

4-2-2-8 تراکم مسکونی در اطراف سایت………………………………………………………………………………………….114

4-2-3 دلایل انتخاب سایت …………………………………………………………………………………………………………………114

4-3 ضوابط و استانداردها ……………………………………………………………………………………………………………….115

4-3-1 طراحی ساختمان آموزشی ……………………………………………………………………………………………115

4-3-2 استانداردهای کلی …………………………………………………………………………………………………………116

4-3-3 ایمنی در محوطه …………………………………………………………………………………………………………………..117

4-3-4 نرده های ایمن …………………………………………………………………………………………………………………..117

4-3-5 ایمنی در مسیر های حرکت…………………………………………………………………………………………………..119

4-3-6 ایمنی در راهرو ها……………………………………………………………………………………………………………….119

4-3-7 ایمنی در مسیر پله ها ……………………………………………………………………………………………………………120

4-3-8 شرایط ایمنی پوشش کف ……………………………………………………………………………………………………..121

4-3-9شرایط ایمنی درها ……………………………………………………………………………………………………………….122

4-3-10شرایط ایمنی پنجره ها ………………………………………………………………………………………………………..123

4-3-11شرایط ایمنی در فضای بهداشتی …………………………………………………………………………………………..123

4-3-12شرایط ایمنی تجهیزات ……………………………………………………………………………………………………….124

فصل پنجم: معرفی طرح ………………………………………………………………………………………………………………125

5-1 مبانی طرح …………………………………………………………………………………………………………………………………..125

5-2 نشاط در فضای معماری ………………………………………………………………………………………………………………126

5-2-1 راحتی …………………………………………………………………………………………………………………………………….126

5-2-2 اکتشاف در فضا ………………………………………………………………………………………………………………………126

5-2-3 تنوع و پیچیدگی ……………………………………………………………………………………………………………………….126

5-2-4 خوانایی …………………………………………………………………………………………………………………………………..127

5-2-5 پذیرا بودن فضا ……………………………………………………………………………………………………………………….127

5-2-6 رشد اجتماعی ………………………………………………………………………………………………………………………….128

5-2-7 ارتباط و قلمرو گزینی ……………………………………………………………………………………………………………..128

5-2-8 خلوت ……………………………………………………………………………………………………………………………………128

5-3 روند طراحی ……………………………………………………………………………………………………………………………….130

5-3-1 فضای باز ……………………………………………………………………………………………………………………………….130

5-3-2 فضاهای بسته ………………………………………………………………………………………………………………………….131

5-3-2-1 آموزشی ……………………………………………………………………………………………………………………………..131

5-3-2-2 خدماتی ……………………………………………………………………………………………………………………………..133

5-3-2-3 اداری …………………………………………………………………………………………………………………………………134

5-3-3 فضاهای نیمه باز ……………………………………………………………………………………………………………………..134

5-4برنامه فیزیکی …………………………………………………………………………………………………………………………135

5-5 تاسیسات …………………………………………………………………………………………………………………………………….137

5-6 سازه …………………………………………………………………………………………………………………………………………..137

5-6-1 سیستم اسکلت بتنی …………………………………………………………………………………………………………………138

5-6-2 ایمنی کلی شیشه ها …………………………………………………………………………………………………………………138

5-6-2-1 نیاز های ایمنی ……………………………………………………………………………………………………………………139

5-7 نقشه ها ……………………………………………………………………………………………………………………………………….140

فهرست منابع ……………………………………………………………………………………………………………………………………150

 

 

 

 

فهرست جداول

عنوان   صفحه

جدول2-1. نظریات مختلف در روانشناسی رشد ……………………………………………………………………………………..11

جدول 2-2. مراحل رشد شناختی از دیدگاه پیاژه …………………………………………………………………………………….13

جدول2-3. ویژگیهای جسمانی، روانی، عاطفی و اجتماعی کودکان در 7 سال اول زندگی……………. ………………14

جدول2-4. بررسی نظام های آموزشی در کشورهای مختلف ……………………………………………………………………20

جدول 4-1. میانگین آمار درجه حرارت ایستگاه مهرآباد …………………………………………………………………………..94

جدول 4-2. میانگین بلند مدت رطوبت نسبی ماهانه در ایستگاه مهرآباد ……………………………………………………..94

جدول 4-3. برخي از شاخصه هاي مورد توجه در طراحي شهرهاي دوستدار كودك ………………………………….110

جدول 4-4. قد کودکان 0 تا 6 سال ……………………………………………………………………………………………………..116

جدول4-5. ضریب ابعاد بدن کودک در وضعیت ایستاده و نشسته ، نسبت به قدم ایستاده او…………………………116

جدول 4-6. ابعاد و اندازه مبلمان کودکان ……………………………………………………………………………………………..117

جدول5-1. حالات و کیفیت های ضروری رشد و نشاط و ارائه معادل های کیفیت فضایی …………………………128

جدول5-2. برنامه فیزیکی …………………………………………………………………………………………………………………..135

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست نقشه ها

عنوان   صفحه

 

نقسه5-1: سایت پلان …………………………………………………………………………………………………………………………140

نقشه5-2: پلان همکف و معرفی فضاها ………………………………………………………………………………………………..141

نقشه5-3: پلان مبلمان ………………………………………………………………………………………………………………………..142

نقشه5-4: پلان زیرزمین، پارکینگ …………………………………………………………………………………………………………143

نقشه5-5: پلان طبقه اول ………………………………………………………………………………………………………………………143

نقشه5-6: پلان ستون گذاری ………………………………………………………………………………………………………………144

نقشه5-7: پلان بام …………………………………………………………………………………………………………………………….145

نقشه5-8: نماها و مقاطع …………………………………………………………………………………………………………………….146

نقشه5-9: برش پرسپکتیو …………………………………………………………………………………………………………………..147

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست تصاویر

عنوان   صفحه

تصویر 2-1: روند رشد فیزیکی کودکان …………………………………………………………………………………………………36

تصویر2-2: انجام فعالیتهای مرتبط با حواس …………………………………………………………………………………………..37

تصویر2-3: استفاده از عوامل طبیعی زمین جهت بازی ……………………………………………………………………………..45

تصویر2-4: عوامل طبیعی در محیط ……………………………………………………………………………………………………….46

تصویر2-5: استفاده از پوشش گیاهی جهت کنترل عوامل بصری ……………………………………………………………….46

تصویر2-6: استفاده از پوشش گیاهی جهت کنترل  اقلیمی ………………………………………………………………………..46

تصویر2-7: استفاده از درخت به همراه کاربردها ……………………………………………………………………………………..47

تصویر2-8: استفاده از آب در زمین بازی ………………………………………………………………………………………………..47

تصویر2-9: فضای بازی ترکیبی از انواع بازی های هیجانی ………………………………………………………………………49

تصویر2-10: فضای بازی ماجراجویی و مخفی ……………………………………………………………………………………….49

تصویر2-11: انواع فعالیتها در فضای بازی ………………………………………………………………………………………………50

تصویر2-12: ایجاد فضای متنوع با مصالح متنوع ……………………………………………………………………………………..50

تصویر2-13: بازیهایی که جهت به کار بردن حس شنوایی استفاده می شوند. ………………………………………………51

تصویر2-14: استفاده از ابزارهای بصری آموزشی جهت بازی ……………………………………………………………………52

تصویر2-15: استفاده از بافت های متنوع در محیط ………………………………………………………………………………….52

تصویر2-16: بکاربردن گیاهان معطر جهت جدا سازی فضاها و تحریک حس بویایی ………………………………….53

تصویر2-17: استفاده از شن و ماسه جهت بازی ……………………………………………………………………………………..53

تصویر2-18: انواع سرسره و ابعاد آن …………………………………………………………………………………………………….54

تصویر2-19: انواع تاب و ظوابط آن ………………………………………………………………………………………………………54

تصویر2-20: استفاده از بالا رونده ها جهت تقویت توانایی های حرکتی …………………………………………………….55

تصویر2-21: استفاده از احجام بی شکل جهت تقویت تخیل …………………………………………………………………….55

تصوبر 3-1: فضای داخلی آموزش و بازی مهدکودک بارباپاپا ……………………………………………………………………57

تصویر 3-2: رنگ و نور در فضای داخلی ……………………………………………………………………………………………….58

تصویر 3-3: طراحی اقلیمی بنا ………………………………………………………………………………………………………………59

تصویر 3-4: شیشه های رنگی بکار رفته در بنا ………………………………………………………………………………………..59

تصویر3-5: طراحی سقف و نورگیری بنا ……………………………………………………………………………………………….60

تصویر3-6: پلان بنا ……………………………………………………………………………………………………………………………..60

تصویر3-7: نمای بیرونی مهدکودک ترنتن ………………………………………………………………………………………………61

تصویر3-8: موقعیت قرارگیری بنا ………………………………………………………………………………………………………….62

تصویر3-9: ادغام فضای داخلی و خارجی به وسیله فضای بینابین ……………………………………………………………..63

تصویر3-10: پنجره سقفی بکاررفته در فضای بینابین خانه ها ……………………………………………………………………63

تصویر3-11: فضای بازی کودکان در مهد ترنتن ………………………………………………………………………………………64

تصویر3-12:فضاهای داخلی مهدکودک ………………………………………………………………………………………………….65

تصویر3-13: نماها و مقاطع ………………………………………………………………………………………………………………….65

تصویر3-14: پلان ها مهدکودک ترنتن ……………………………………………………………………………………………………66

تصویر3-15: نمای خارجی مهدکودک 8 کلاسه ………………………………………………………………………………………67

تصویر3-16: نمای بیرونی و فضای بازی بچه ها …………………………………………………………………………………….68

تصویر3-17: سالن غذاخوری –  فضای داخلی ……………………………………………………………………………………….68

تصویر3-18:پلان و موقعیت قرارگیری مهدکودک 8 کلاسه ………………………………………………………………………69

تصویر3-19: بکارگیری رنگ در فضای داخلی –  فضای بازی بچه ها و بخشی از نمای مهدکودک ……………….70

تصویر3-20: چند نما و مهدکودک مهدکودک 8 کلاسه ……………………………………………………………………70

تصویر3-21: ایده های طراحی مهدکودک سبرا ……………………………………………………………………………………….71

تصویر3-22: سایت پلان مهدکودک ………………………………………………………………………………………………………72

تصویر3-23: نمای خارجی …………………………………………………………………………………………………………………..72

تصویر3-24: پلان مهدکودک ………………………………………………………………………………………………………………..73

تصویر3-25: نمای بیرونی از مهدکودک کرلینگ ……………………………………………………………………………………..74

تصویر3-26: استفاده از شیشه و مصالح شفاف و ایجاد شکستگی در نما با هدف افزایش دید بصری به محیط طبیعی…… 74

تصویر3-27: بهره گیری از حداکثر نور برای اتاق گروهی …………………………………………………………………………75

تصویر3-28: سازماندهی خطی فضای مهدکودک …………………………………………………………………………………….76

تصویر3-29: پلان طبقه همکف و اول مهدکودک کرلینگ …………………………………………………………………………76

تصویر3-30: ورودی بنا ……………………………………………………………………………………………………………………….77

تصویر3-31: نمای بیرونی مهدکودک …………………………………………………………………………………………………….77

تصویر3-32: پلان مهد کودک ……………………………………………………………………………………………………………….78

تصویر3-33:فضای داخلی کلاس ها ………………………………………………………………………………………………………79

تصویر3-34: اتاق بازی ………………………………………………………………………………………………………………………..79

تصویر3-35: استفاده از رنگ و اشکال در نما ………………………………………………………………………………………….81

تصویر3-36: استفاده از اشکال رنگارنگ درخت مانند بر جداره دیوار که فضا را متنوع ساخته است ………………81

تصویر3-37: فضای بازی کودکان ………………………………………………………………………………………………………….82

تصویر3-38: رنگ های متنوع و نور مصنوعی در لابی مهدکودک ………………………………………………………………82

تصویر3-39:رنگبندی و مبلمان کلاس ها ……………………………………………………………………………………………….83 تصویر3-40: فضای باز مهدکودک …………………………………………………………………………………………………………84

تصویر3-41: خلاقیت کودکان از طریق فضا سازی با چوب،گل و صدف رشد می یابد ………………………………..85

تصویر3-42: وسایل بازی بر دیوارهای مهدکودک …………………………………………………………………………………..86

تصویر4-1: طرج جامع اراضی عباس اباد ……………………………………………………………………………………………..100

تصویر4-2: طرح تفضیلی اراضی عباس اباد ………………………………………………………………………………………….101

تصویر4-3 بوستان آب و آتش ……………………………………………………………………………………………………………103

تصویر4-4 پل ورودی بوستان نوروز ……………………………………………………………………………………………………104

تصویر4-5 موقعیت بوستان نوروز ……………………………………………………………………………………………………….105

تصویر4-6: دریاجه بوستان نوروز ……………………………………………………………………………………………………….105

تصویر4-8: آسمان نما گلستان منظومه شمسی ………………………………………………………………………………………106

تصویر4-9: باغ گل عباس آباد …………………………………………………………………………………………………………….107

تصویر4-10:اسکیت پارک ………………………………………………………………………………………………………………….107

تصویر4-11: مسیر پیاده،دوچرخه پهنه غربی اراضی عباس اباد ………………………………………………………………..108

تصویر 4-12: پهنه ی دوستدار کودک در ضلع غربی اراضی عباس آباد ……………………………………………………112

تصویر4-13: مسیرهای دسترسی به سایت ……………………………………………………………………………………………113

تصویر4-14: تراکم بافت مسکونی در ضلع غربی سایت ………………………………………………………………………..114

تصویر 4-15: استفاده از نرده در تمام راه پله ها …………………………………………………………………………………….118

تصویر 4-16: استفاده از نرده ها با حجم مناسب ……………………………………………………………………………………118

تصویر 4-17: استفاده از نرده در دو طرف پله ها …………………………………………………………………………………..119

تصویر 4-18: پله ها باید ابعاد مساوی داشته و پیوسته باشند …………………………………………………………………..121

تصویر4-19: استفاده از کفسازی مناسب و غیر لغزنده ……………………………………………………………………………121

تصویر4-20: ضخامت مناسب برای کفسازی جهت جلوگیری از آسیب دیدگی در هنگام افتادن ………………….121

تصویر4-21: استفاده از پوشش مناسب بر روی اجسام آسیب زننده مانند پیچ ها ……………………………………….124

تصویر5-1: نمای کلی خانه کودک ………………………………………………………………………………………………………148

تصویر5-2: فضای بازی خانه کودک ……………………………………………………………………………………………………148

تصویر5-3: سالن چند منظوره ……………………………………………………………………………………………………………149

تصویر5-4: مسیر ورودی …………………………………………………………………………………………………………..149

 

 

                                                                                                            فصل اول

 کلیات تحقیق

 

اين فصل شامل مقدمه، بيان مسئله، اهمیت موضوع، سوالات تحقیق،اهداف پژوهش و طراحی، ابزار و روش تحقیق است.

 

1-1مقدمه

دنیای امروز به دلیل گسترش رویدادهای علمی و تکنولوژیکی و نفوذ عمیق آنها در همه سطوح زندگی، عصر ارتباط و اطلاع رسانی نامیده می شود. به گونه ای که گسترش این امر، در زمینه های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی، به مقدار قابل ملاحظه ای مشاهده می شود. آموزش و پرورش به عنوان یکی از پایه ای ترین مفاهیم در تشکیل و توسعه ساختار یک جامعه به شدت تحت تاثیر این گسترش قرار گرفته است.

شکوفایی خلاقیت و نوآوری از مباحث مهم و با اهمیت دنیای امروز است که می توان پیشرفت و توسعه کشورها را به این عامل وابسته دانست. در دنیای امروز رقابت، خلاقیت و نو آوری می‌تواند عامل برد باشد، بنابراین باید کوشش کرد که در جهت پرورش و شکوفاکردنخلاقیت ذهنی کودکان و نوجوانان کشورمان گام برداریم و به عواملی که در این راستا موثر هستند توجه کنیم و مبانی آموزش و پرورش خلاقیت را در سطح جامعه ترویج دهیم. از آنجا که تقویت خلاقیت در دوران کودکی در تمام مدت عمر شخص موثر است باید آنرا بسیار مهم دانست. گارد نر معتقد است که تصور و تخیلی که در اوایل دوران کودکی شکل می‌گیرد، مبنای خلاقیت در دوران بلوغ است. آموزش و پرورش صحیح کودک به معناى فراهم آوردن مقدمات لازم براى به فعلیت رساندن قواى او است و باید به رشد احساسی ، فیزیکی و عقلانی او کمک کرده تا با مشکلات و درگیری های زندگی  به راحتی برخورد کند و برای آن ها راه حل پیدا کند.

بسیاری از پژوهش های حوزه کودک به وجه اکتسابی رشد و یادگیری می پردازد. فلسفه های متنوع آموزشی نظیر تجربه گرایی، طبیعت گرایی، رفتار گرایی و …نتیجه همین پژوهش ها است. دیدگاه های نوین از جمله آموزش خلاق، یادگیری بازی محور و یادگیری فرآیندی را مبتنی بر خلاقیت و ابتکار کودک می داند که تحت تاثیر محیط فیزیکی و اجتماعی شکل می گیرد. در پی طراحی این شیوه های یادگیری، خلق فضاهایی برای میزبانی آن ها ضروری به نظر می رسد. بحث فضاهای عمومی دوستدار کودک و پیش از آن جنبش ساخت زمینهای باز از یک طرف، توسعه مدارس باز، مدارس چند هسته ای، مدارس اجتماعی از طرف دیگر و خلق موزها، فرهنگسراها و پارک های اختصاصی کودکان همه پاسخی به این ضرورت است.

پژوهش ها نشان می دهند در دوران کودکی قابلیت ها و خلاقیت کودکان پایه گذاری می شود و بهترین زمان پیشرفت برای خلاقیت و تخیل در فاصله سنی 2 تا 10 سال روی می دهد و کودکان طی این سالها از محیط تاثیر بیشتری می گیرد و در مورد محیط خود به طور طبیعی کنجکاو هستند (عظمتی، 1387).

برای دیدن جزئیات بیشتر ، خرید و آنی فایل متن کامل با فرمت ورد می توانید به لینک زیر مراجعه نمایید:

   از لینک زیر

پایان نامه ارشد : خانه کودک با رویکرد بازی و خلاقیت

عنوان پایان نامه :خانه کودک با رویکرد بازی و خلاقیت

پایان نامه

 عنوان پایان نامه :خانه کودک با رویکرد بازی و خلاقیت

متن کامل پایان نامه کارشناسی ارشد رشته : معماری

گرایش :معماری

عنوان : خانه کودک با رویکرد بازی و خلاقیت

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد دامغان

دانشکده فنی و مهندسی

پایان‌نامه برای دریافت کارشناسی ارشد رشته مهندسی معماری

گرایش: معماری

تکه هایی از متن برای نمونه:

 

چکیده

کودک در دنیای امروز جایگاه بسیار ویژه ای دارد تا جایی که می توان آینده ملتها و جایگاه جهانی آنان را براساس خصوصیات کودکانشان پیش بینی نمود. در کشورهای پیشرفته روشهای آموزشی را در جهت شکوفایی استعدادهای بالفطره کودکان تعیین می نمایند.کودکان جهت رشد نیاز به شناخت توانایی ها و نیازهای روحی و جسمی، و پتانسیل های درونیشان را دارند. بدین منظور به فضایی نیاز دارند  که بتوانند آزادانه در آن بدوند، بازی کنند و خود با توجه به فطرت خویش به جستجو و تجربه بپردازند. اما در شهرهای کنونی کمتر فضای امن و مناسبی برای فعالیتهای کودکان یافت می شود. کودک امروز به دلیل عدم ایمنی و امنیت محیط شهری در اتاق کوچک خود در انبوهی از آپارتمان ها محبوس شده است، و دیگر از آن جنب و جوش و هیاهو جهت شناخت و کسب تجربه در محیط خارج از خانه خبری نیست. درحالی که او فضایی       می خواهد که بتواند خلا حضور طبیعت را در زندگی اش پر کند، مکانی که زمینه مناسب برای پرورش و رشد استعدادهایش را ایجاد کند.”مهد کودک ها” فضاهایی مختص کودکان می باشند، در گذشته صرفا جهت نگهداری کودکان بوده اند،اما این فضاها در دنیای امروزه دارای وظایفی جدید می باشند. مهدکودک ها برای سالیان متمادی است که ساختمان هایی بی رنگ، یکنواخت و صرفا عملکرد گرا بودند و باید این نکته را متذکر شد که صرفا استفاده از رنگهای شاد درخانه های تغییر کاربری یافته به مهد کودک نمی تواند فضایی مناسب برای کودکان باشد. بلکه در طراحی فضای معمارانه، آن فضا باید متناسب با سن، سلیقه و شرایط جسمی و روحی استفاده کنندگانش باشد. در این پژوهش تلاش بر این بوده است تا فضایی صرفا برای کودکان به نام “خانه کودک” و با تاکید بر بهره گیری از قابلیت های محیطی و آموزشی موثر بر ذهن و رفتار کودکان و رویکردی جهت ارتقاء و شکوفایی خلاقیت و حس بازی انگیزی در آنان با تدابیر معمارانه است. طراحی خانه کودک برای گروه سنی 3 تا 10 سال در نظر گرفته شده است و سعی بر تلفیق معماری و طبیعت در ایجاد فضاهای انعطاف پذیر و متنوع می باشد. فضاهای طراحی شده در خانه کودک بر اساس مطالعات و نیازهای کودکان و عوامل موثر بر رشد خلاقیت در کودکان می باشد. پس از تعیین نمودن اهداف این تحقیق و طراحی، روشهایی مورد استفاده قرار گرفته شامل مرور منابع و مطالعه منابع کتابخانه ای، مشاهده، مصاحبه و بررسی نمونه های موجود و مرتبط با موضوع و بهره گیری از یافته ها در طراحی معماری استفاده شد.

 

کلید واژگان: کودک، بازی، خلاقیت، معماری

برای دیدن جزئیات بیشتر ، خرید و آنی فایل متن کامل با فرمت ورد می توانید به لینک زیر مراجعه نمایید:

   از لینک زیر

پایان نامه ارشد : خانه کودک با رویکرد بازی و خلاقیت

پایان نامه رشته صنایع : شناسایی و ارزیابی مولفه های مدیریت زنجیره تامین سبز – مولفه های مدیریت زنجیره تامین سبز با رویکرد تصمیم گیری های چند معیاره فازی

thesis-download

عنوان پایان نامه :شناسایی و ارزیابی مولفه های مدیریت زنجیره تامین سبزشناسایی و ارزیابی مولفه های مدیریت زنجیره تامین سبز با رویکرد تصمیم گیری های چند معیاره فازی (مطالعه موردی: صنعت مواد غذایی)

تکه ای  از متن پایان نامه فقط برای نمونه :

 

 

ﺳﻮ و ﻫﻮ[1] (2008)، ﺑﻪ ارزﯾﺎﺑﯽ روﯾﮑﺮدﻫﺎي ﻋﻤﺪه در ﻋﻤﻠﯿﺎﺗﯽ ﮐﺮدن ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ زﻧﺠﯿـﺮه ﺗـﺄﻣﯿﻦ   ﺳـﺒﺰ ﭘﺮداﺧﺘﻨﺪ. آنها 20 روﯾﮑﺮد را ﺷﻨﺎساییﮐـﺮده و از ﻃﺮﯾـﻖ ﺗﮑﻨﯿـﮏ ﺗﺤﻠﯿـﻞ ﺳﻠﺴـﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒـﯽ ﻓﺎزي، روﯾﮑﺮدﻫﺎ را  اوﻟﻮﯾﺖ ﺑﻨﺪي ﮐﺮدﻧﺪ. ﺳﻪ اوﻟﻮﯾﺖ ﻧﺨﺴﺖ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣـﺪه در اﯾـﻦ ﺗﺤﻘﯿـﻖ ﻋﺒﺎرت اﻧﺪ از: ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺑﻨﺎ ﻧﻬﺎدن ﯾﮏ ﭘﺎﯾﮕﺎه داده ﻣﺤﯿﻄﯽ ﺑﺮاي ﻣﺤﺼﻮﻻت، ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻋـﺎﻟﯽ و ارزﯾﺎﺑﯽ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﺗﺄﻣﯿﻦ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن.

ژو و ﻫﻤﮑﺎران[2] (2008)، 22 مؤلفه را ﺑﺮاي ارزﯾﺎﺑﯽ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ زﻧﺠﯿﺮهﺗﺄﻣﯿﻦ ﺳﺒﺰ در ﺑﺮﺧـﯽ ﺻـﻨﺎﯾﻊ ﭼﯿﻦ ﻧﻈﯿﺮ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ، ﭘﺘﺮوﺷﯿﻤﯽ و ﺧﻮدرو ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽﮐﺮدﻧﺪ. آنها اﯾـﻦ ﻣﻌﯿﺎرﻫـﺎ را در ﭘـﻨﺞ گروه شامل شاﻣﻞ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ داﺧﻠﯽ، ﺧﺮﯾﺪ ﺳﺒﺰ، ﻫﻤﮑـﺎري با مشتری، ﺑﺎزﯾﺎﻓـﺖ و ﻃﺮاﺣـﯽ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﮐﺮدﻧﺪ.

      [1] Hsu and Hu

      [2] Zhu et al

 

برای دیدن جزئیات بیشتر ، خرید و آنی فایل متن کامل با فرمت ورد می توانید به لینک زیر مراجعه نمایید:

   از لینک زیر

پایان نامه ارشد : شناسایی و ارزیابی مولفه های مدیریت زنجیره تامین سبزشناسایی و ارزیابی مولفه های مدیریت زنجیره تامین سبز با رویکرد تصمیم گیری های چند معیاره فازی (مطالعه موردی: صنعت مواد غذایی)

 

متن کامل پایان نامه کارشناسی ارشد رشته : روانشناسی گرایش :صنعتی و سازمانی- پایان نامه:پیش بینی عملکرد شغلی کارکنان بر اساس توانمند سازی ، رفتار شهروندی سازمانی و سرمایه های روانشناختی

thesis-download

عنوان پایان نامه :پیش بینی عملکرد شغلی کارکنان بر اساس توانمند سازی ، رفتار شهروندی سازمانی و سرمایه های روانشناختی 

تکه ای  از متن پایان نامه فقط برای نمونه :

 

همچنین این رویکرد ، پیشنهاد می‌کند افرادی که اشتیاق بیشتری برای توسعه و یادگیری دارند به احتمال زیاد تلاش پایدارتری برای دستیابی به اهداف چالش برانگیز و انتظارات از خود نشان خواهند داد و انگیزش توسعه و یادگیری بیشتری دارند. ارزشها نیز مانند انعطاف پذیری می‌تواند در افراد توسعه و یا کاهش داده شود، چنانچه بیشتر اوقات این مسئله دربارۀ رهبران ضعیف و یا مدیران بی کفایت اتفاق می افتد.

با توجه به تعریفی که قبلا از سرمایه روان شناختی ارائه شد و آن را بعنوان پدیده ای مثبت گرا و مشتمل از چهار سازه خودکارآمدی ، خوش بینی، امیدواری و انعطاف پذیری معرفی نمودیم ؛ انتظار می رود که نتیجۀ تأثیر سرمایه گذاری ، توسعه و مدیریت همه جانبه سرمایه روان شناختی بر روی نتایج عملکرد و نگرش کارکنان ، بسیار بیشتر از زمانی باشد که بر روی تک تک اجزایی که ظرفیت های روان شناختی مثبت گرا از آن تشکیل یافته است باشد. به عبارت دیگر ، کل سرمایه روان شناختی از جمع اجزایش (خودکارآمدی ، امیدواری ، خوش بینی و انعطاف پذیری) بزرگتر است.

5-2- تحقیقات انجام شده در خارج و داخل کشور:

بررسی تحقیقات گذشته نشان می‌دهد که تاکنون تحقیقی با این عنوان در محیطهای صنعتی کشورمان صورت نگرفته به ناچار به چند تحقیقی که با تحقیق حاضر در ارتباط است، اشاره می‌کنیم .

1-5-2- پیشینه های مربوط به رابطۀ عملکرد شغلی و توانمندسازی :

چنگ و همکاران[1] (2013) در پژوهشی که بر روی پرستاران بهداشت مدارس در تایوان صورت گرفت ارتباط بین عملکرد شغلی و تعهد شغلی مورد بررسی قرار دارند که در آن توانمندسازی روانشناختی به عنوان متغیر تعدیل کننده مد نظر قرار گرفته بود. نتایج این تحقیق بیانگر این مسئله بود که متغیر میانجی توانمندسازی روانشناختی ارتباط تعدیل کنندگی قابل توجهی با افزایش سطح تعهد شغلی و افزایش عملکرد شغلی پرستاران بهداشت مدارس داشته است.

اقبال و همکاران[2] (2013) در پژوهشی تحت عنوان بررسی تأثیر توانمندسازی کارکنان بر روی عملکرد شغلی آنان در شبکه بانکی پاکستان دریافتند که توانمندسازی کارکنان بر روی معناداری شغل و احساس شایستگی کارکنان تأثیر داشته که می تواند اثر قابل توجهی بر عملکرد شغلی داشته باشد.

اوامله[3] (2013) طی پژوهشی میدانی دریافت که توانمند سازی رابطۀ معنی دار قوی با عملکرد فردی کارکنان برقرار نموده و باعث افزایش انگیزه شغلی کارکنان شده که نهایتا باعث توسعه عملکرد سازمان گردیده است.

ایندرادوی[4] (2012) در تحقیقی که بر روی چهار شرکت نرم افزاری در هند انجام داد ، دریافت که  توانمندسازی روانشناختی قادر به پیش بینی عملکرد شغلی و رضایت شغلی کارکنان بوده و توانسته است ارتباط همبستگی قوی با عملکرد شغلی کارمندان برقرار نماید.

جونز[5](2010) در پژوهشی تحت عنوان توانمندسازی مدیران چند پروژه و چگونگی تأثیرگذاری مشارکت مدیریت بر عملکرد مدیر پروژه به این نتیجه رسیدند که توانمندسازی مدیران پروژه و شفاف سازی و مهم دانستن بیشتر نقش آنها تعادل قدرت و توانمندسازی بین مدیران ارشد، مدیران پروژه و مدیران اجرایی را نیز افزایش داده و باعث افزایش عملکرد کلی پروژه و مدیران می‌شود.

کارستن[6](2010) در پژوهشی تحت عنوان مشارکت مؤثر رهبری که بر روی 360 مربی ورزشی به دست آمده بیانگر آن است که توانمندی در روابط با کارمندان و داشتن مهارتهای ارتباطی مؤثر با کارکنان جهت افزایش عملکرد آنها لازم و ضروری است. همانند زمانی که یک تیم ورزشی برای موفقیت خود به کتابچۀ راهنمای بازی نیاز دارد رهبران سازمان نیز به کتابچۀ مهارتهای ارتباطی نیاز دارند. همچنین بیان می‌دارد که بین توانمندی و مهارتهای ارتباطی با عملکرد شغلی ارتباط وجود دارد.

هاتون و ویگهام(2009) در پژوهشی که بر روی 250 نفر از کارکنان شرکت پست انجام دادند به این نتیجه رسیدند که ابعاد مختلف توانمندسازی سبب افزایش سطوح عملکرد شغلی کارکنان این شرکت شده که در این میان برخی از ابعاد مانند شایستگی تأثیر بیشتری را نشان می‌دهد.

سارمینیتو و همکاران(2009) دریک تحقیق طولی که در ارتباط توانمندسازی روانشناختی با عملکرد شغلی در پرستاران بیمارستان انجام گرفت نشان دادند که توانمندسازی روانشناختی ارتباط معناداری با سطح عملکرد شغلی دارد.

نینگ و همکاران(2009) تأثیر توانمندسازی کارکنان بر عملکرد شغلی کارکنان یک شرکت خدمات پرستاری در هنگ کنگ را مورد بررسی قرار دادند نتایج این تحقیق نشان دادند که توانمندسازی کارکنان تأثیر بسزایی بر افزایش سطح عملکرد شغلی دارد. البته لازم به ذکر است که برخی از ابعاد توانمندسازی مانند معناداری و شایستگی تأثیر بیشتری بر افزایش سطح عملکرد شغلی کارکنان داشتند.

تولی و همکاران (2009) در پژوهشی که بر روی 380 نفر عضو 115 تیم مدیریت انجام دادند مشاهده کردند که جو توانمندسازی به طور مثبت و هم به طور مستقیم بر رفتارهای عملکردی و هم به طریق غیرمستقیم (یعنی به طریق توانمندسازی فرد و تیم) بر رفتارهای عملکرد شغلی تأثیر داشته است.  یافته ها حاکی از آنند که جو توانمندسازی و هم چنین توانمندسازی روانشناختی و ابعاد آن نقش تکمیلی در رفتارهای عملکرد شغلی (فرد و تیم) دارند.

میرسون و کلاین (2008) در پژوهشی تحت عنوان توانمندسازی محیطی و فیزیولوژیکی به این نتیجه رسیدند که ابعاد توانمندسازی قادر به پیش بینی عملکرد شغلی است و می‌تواند باعث افزایش عملکرد شغلی شود.

1-Chuang & et al

1 -Igbal

2-Awamleh

3-Indradevi

4 -Johns

5 -Carston

 

 

 

برای دیدن جزئیات بیشتر ، خرید و آنی فایل متن کامل با فرمت ورد می توانید به لینک زیر مراجعه نمایید:

   از لینک زیر

 

پایان نامه:پیش بینی عملکرد شغلی کارکنان بر اساس توانمند سازی ، رفتار شهروندی سازمانی و سرمایه های روانشناختی

 

 

پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته مدیریت تکنولوژی گرایش انتقال تکنولوژی بررسی لایحه الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت با توجه به اقتضائات اسلامی پیشرفت در حوزه علم و فناوری

پایان نامه

 عنوان کامل پایان نامه :

تحلیل لایحه الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت با توجه به اقتضائات اسلامی پیشرفت در حوزه علم و فناوری

پایان‌نامه کارشناسی ارشد  رشته مدیریت تکنولوژی گرایش انتقال تکنولوژی

 

تکه هایی از متن :

سپاس‌گذاری

پروردگارا؛ ای هستی‌بخش وجود مرا به نعمت‌های بی‌کرانت توان شکر نیست. مدد کن تا دانش اندکم نه نردبانی باشد برای فزونی تکبر و غرور و نه حلقه‌ای برای اسارت روح و نه دستمایه‌ای برای تجارت. بلکه گامی باشد برای تجلیل از تو و متعالی ساختن زندگانی خویش و دیگران.

خداوند را سپاس می‌گذارم که به اینجانب توفیق انجام و به پایان رسانیدن این پایان‌نامه را عنایت نمود. در ادامه بر خود لازم می‌دانم که از اساتیدی که من را در این مهم یاری نمودند صمیمانه سپاس‌گذاری نمایم:

از استاد گرانقدر و ارجمندم جناب دکتر مصطفی تقوی استاد راهنما، که در تمامی مراحل این پژوهش از راهنمایی‌های دلسوزانه و عالمانۀ ایشان کمال استفاده را بردم و بی‌شک بهره‌مندی از محضر ایشان سرمایه‌ای گران‌بها در تمامی مراحل زندگی بنده خواهد بود.

از استاد بزرگوار و فرزانه‌ام، جناب دکتر سید حبیب الله طباطبائیان که علاوه بر اینکه توفیق بهره‌مندی از کلاس درس ایشان را در طول دورۀ تحصیل داشتم، با راهنمایی‌ها و جهت‌دهی درست من را در اجرای مراحل این پایان‌نامه یاری نمودند.

همچنین از استاد گرامی و ارجمند، دکتر کامران فیضی که داوری این پایان‌نامه را بر عهده داشتند و علاوه بر آن بنده افتخار بهره‌مندی از کلاس درس روش‌تحقیق ایشان را در دورۀ تحصیل داشتم. تشکر و قدردانی می‌نمایم و در پایان سلامتی و توفیق بیشتر را برای این اساتید از خداوند متعال خواستارم.

 

 

 

 

 

چکیده

هدف پژوهش حاضر، تحلیل لایحۀ الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت، با توجه به اقتضائات اسلامی پیشرفت در حوزۀ علم و فناوری می‌باشد. به این منظور لایحۀ مذکور، با روش تحلیل محتوا در دو بعد نظری و عملی(اجرایی) مورد بررسی قرار گرفت. روش جمع‌آوری اطلاعات کتابخانه‌ای و پیمایشی(پرسشنامه) می‌باشد و پایایی پرسشنامه بر اساس ضریب آلفای کرونباخ 92% محاسبه شد. جامعه آماری پژوهش، اساتید و صاحب‌نظران حوزه‌های فلسفۀ علم و فناوری، سیاست‌گذاری علم و فناوری، فلسفۀ اسلامی و دین‌پژوهی بوده که 30 نفر از آن‌ها به عنوان نمونه انتخاب شدند. برای تجزیه و تحلیل داده‌های پژوهش نیز از آمار توصیفی و همچنین تحلیل کیفی استفاده شد. نتایج بدست‌آمده حاکی از آن بود که در بعد نظری، لایحۀ مذکور 85% از اقتضائات اسلامی پیشرفت را  که همان مبانی بینشی و ارزشی اسلامی در حوزۀ علم و فناوری می‌باشد را پوشش داده است ولی در اغلب موارد مقوله‌ها به صورت جملاتی تیتر‌وار و انتزاعی عنوان شده است. ولی در بعد اجرایی و عملیاتی، متـأسفانه 5/81% از مقوله‌ها مبنای تدوین لایحه نبوده است. در انتها پژوهش‌گر با بسط نتایج بدست آمده از داده‌های پژوهش به بحث دربارۀ آن‌ها پرداخته و به این نتیجۀ کلی می‌رسد که با آن که لایحه بیشتر مبانی بینشی و ارزشی اسلامی در عرصۀ علم و فناوری را درون خود جای داده است ولی درک صحیحی از مقصد یعنی تحقّق نظام علم و فناوری براساس این مبانی و همچنین راهبردهای عملیاتی حرکت به سمت مقصد نداشته است و آن‌هم به جهت نبود الگوی نظری دقیق و مشخص، فراسوی لایحه بوده است.

 

واژگان کلیدی: لایحۀ الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت، اقتضائات اسلامی پیشرفت، علم و فناوری

برای دیدن جزئیات بیشتر ، خرید و آنی فایل متن کامل با فرمت ورد می توانید به لینک زیر مراجعه نمایید:

   از لینک زیر

پایان نامه ارشد : تحلیل لایحه الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت با توجه به اقتضائات اسلامی

پایان نامه مدیریت تکنولوژی گرایش انتقال تکنولوژی -انتخاب روش مناسب سرمایه گذاری خارجی در صنعت بالگرد ایران ـ مورد مطالعه تعمیرات، نگهداری و خدمات پروازی بالگردهای تجاری

thesis-download

عنوان پایان نامه :

تکه ای از متن پایان نامه فقط برای نمونه :

 

 

2ـ5 ـ 2 پروژه های سرمایه گذاری خارجی در حوزه بالگردهای تجاری ایران 

در خصوص سرمایه گذاری خارجی در کشور در بخش ارائه خدمات بالگردهای تجاری آنچه مورد بررسی قرار گرفت به صورت خلاصه بیان می شود. در دهه ی 80، به دنبال تفاهمنامه های همکاری شرکت های نفتی ایرانی با شرکت های خارجی من جمله شرکت توتال و شل،  شرکت های خارجی برای اجرای بخشی از تعهداتشان در قبال ایران می بایست تعدادی بالگرد با استانداردهای معین جهت ارائه خدمات (از قبیل جابه جایی کارکنان به سکوهای نفتی) برای منطقه ی جنوبی کشور وارد می کردند. اما از آنجایی که استفاده از این گونه وسایل نقلیه پروازی بر اساس مقررات حاکم بر فعالیت شرکت های هوایی، می بایستی تحت مجوز یک شرکت هواپیمایی یا هلیکوپتری داخلی باشد، لذا شرکت های خارجی ارائه دهنده خدمات بالگرد برای انجام فعالیت در ایران تفاهم نامه های همکاری با شرکت هلیکوپتری ایران منعقد کردند. قراردادهای مذکور تحت عنوان تفاهمنامه همکاری فنی بین شرکت هلیکوپتری ایران با شرکت های سی اِی سی [1]فرانسه، هلی یونیون [2]فرانسه، گلف هلیکوپتر [3]قطر و سی اِل سی [4]کانادا به امضا در آمد و این شرکت ها تحت مجوز AOC (گواهینامه هواپیمایی کشوری) در ایران به فعالیت پرداختند. در این تفاهمنامه ها مقرر شد تا تأمین وسایل نقلیه پروازی از سوی شرکت خارجی و تأمین بخش کادر پرواز برای ارائه ی عملیات پروازی و همچنین تأمین نیروی فنی برای نگهداری و آماده سازی وسایل پرنده به عهده ی شرکت ایرانی باشد. به علاوه در این فرآیند، آموزش دانش فنی لازم در خصوص بالگردهای وارد شده به داخل کشور برای نیروی انسانی داخلی صورت پذیرفت. در خلال این قراردادها انواع بالگرد شامل DAUPHIN, AS365 (از هلی یونین فرانسه و سی اِی سی فرانسه) ، BELL 212  و BELL 412 ( از گلف هلیکوپتر قطر و سی اِل سی کانادا) و SICORSKY (از  سی اِل سی کانادا) وارد ایران شد.  بر اساس تحقیق انجام شده نتایج حاصل از این قراردادها، تأمین نیاز شرکت های نفتی که از خدمات بالگردهای مذکور بهره مند می شدند و نهایتاً سرمایه گذاری کلان شرکت های نفتی در کشور،  بود. شرکت  هلیکوپتری ایران نیز از محل همکاری با شرکت های هلیکوپتری خارجی در بخش های انتقال تکنولوژی (تکنولوژی مربوط به ساخت قطعات جزئی)، ارتقاء سطح علمی کارکنان، مبادله ی ابزار و تجهیزات و دانش فنی منتفع گردید. البته در حال حاضر یک شرکت پرتغالی به نام هلی پرتغال نیز با امضای تفاهمنامه همکاری فنی با شرکت هلیکوپتری ایران به ارائه ی خدمات برای شرکت های نفتی در جنوب کشور فعال می باشد. در  خلال قراردادهای عنوان شده، آموزش و بروز رسانی مدارک متخصصین فنی و پروازی غالباً به عهده ی شرکت خارجی بوده است. علاوه به موارد گفته شده، باید اضافه کرد که در حال حاضر یک شرکت ارائه دهنده خدمات بالگرد با نام هلی پارس در حال رایزنی برای انجام سرمایه گذاری مشترک با یک شرکت خارجی می باشد جزئیات این پروژه در حال حاضر به دلیل عدم اجرای کامل، آورده نشده است.

[1] CAC

[2] Heli Union

[3] Golf Helicopter

[4] CLC

 

 

 

برای دیدن جزئیات بیشتر ، خرید و آنی فایل متن کامل با فرمت ورد می توانید به لینک زیر مراجعه نمایید:

   از لینک زیر

 

پایان نامه ارشد رشته مدیریت تکنولوژی گرایش انتقال تکنولوژی -انتخاب روش مناسب سرمایه گذاری خارجی در صنعت بالگرد ایران ـ مورد مطالعه تعمیرات، نگهداری و خدمات پروازی بالگردهای تجاری

 

پایان نامه تحصیلی در کارشناسی ارشد ارتباط تصویری زیبایی‌شناسی در گرافیک متحرک

پایان نامه

عنوان پایان نامه :

پایان نامه تحصیلی در کارشناسی ارشد ارتباط تصویری زیبایی‌شناسی در گرافیک متحرک

 

تکه هایی از متن :

۱-۲: پرسش‌های پژوهش

ما براي انتقال مفاهيم و برقراری ارتباط و جهان خویش ناچاريم به ابزارهاي امروزي رجوع کنيم، همانطور که تاريخ و تجربه غرب در اين ابزارها نشان از بهترين استفاده ممکن را داشتند و دارند. حال این پرسش‌ها مطرح است که:

۱- آيا تکنولوژي و ابزارهاي مدرن مي‌تواند در جهت بهبود سلامت گرافيک متحرک و پويا نقش ايفا کند؟

۲- چطور مي‌توان در جهت ارتقاء سطح کيفي تصویر متحرک، از ظرفيت‌هاي گرافيکی عناصر بصری که در اختيار ما قرار مي‌دهد، بهره برد؟

۳- علل مهم کم‌توجهي به نگاه زیبایی‌شناسانه در رسانه‌های متحرک از سوی جامعه هنري معاصر ايران چيست؟

۴- راز جاذبه‌هاي پنهان تصاوير متحرک در میان رسانه‌های مدرن امروزی همچون سینما، تلویزیون، وب، اپلیکیشن، تلفن همراه، ویدئو وال و… در چيست؟

۵- نگاه زیبایی‌شناختی در تصویر متحرک چیست؟ و عدم توجه کافی به این مقوله در بین حرفه‌گران این کار چه می‌تواند باشد؟

 

 

متن کامل از لینک زیر :

aroow-down-thesis-5

متن کامل :پایان نامه ارشد : زیبایی‌شناسی در گرافیک متحرک

تحقیق مدیریت پدافند غیر عامل

هو الحبیب

 

استاد مصطفی امینی

 

AMIR KHODASHHI

امیر خداشاهی

YALDA NASERIYAN

یلدا ناصریان                                       MEHDI  FAZAELI                                                                              مهدی فضایلی

دانشگاه پیام نور رودهن

 

 

 

فهرست

پدافند غیر عامل ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ3

ضرورت پدافند غیر عامل ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ12

اهمیت پدافند غیر عامل ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ14

ملاحظات در پدافند غیر عامل ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ14

رويكرد جامع به مقوله پدافند غيرعامل ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 15

حوزه هاي پدافند غيرعامل ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 15

پدافند غيرعامل ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 16

دستگاه‌هاي ميكروفيلم ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 17

گفت‌وگوي تفصيلي فارس با رئيس كميته دائمي پدافند غيرعامل كشورـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 18

مناطق پدافندی ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 30

انواع پدافندــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 30

تشکيل پدافندغيرعامل و مديريت بحران در وزارت نيروـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 31

پدافند غير عامل، مديريت جامع بحران در عرصه دفاع است ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ32

مد یریت بحران ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 40

تاسیس نخستین دانشگاه صنعتی پدافند غیر عامل ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ  46

پدافند غیر عامل در جنگ های صدر اسلام  ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 46

پدافند غیرعامل آرامش خاطر و امنیت پایدارــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 50

معماری دفاعی با رویکرد پدافند غیر عامل ــــــــتــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 50

پژوهشگاه پدافند غیر عامل راه اندازی می شود ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ59         پدافند غیرعامل در حوزه IT ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ60

سخن آخرـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 61

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

پدافند غیر عامل

  • مقدمه:

پدافند در مفهوم کلی، دفع، خنثی کردن و یا کاهش تاثیرات اقدامات آفندی دشمن و ممانعت از دستیابی به اهداف خودی است.

پدافند به دو بخش تقسیم میشود ۱- پدافند عامل ۲- پدافند غیرعامل

۱) پدافند عامل: پدافند عامل عبارت از رویارویی و مقابله مستقیم با دشمن و به کارگیری جنگ افزارهای مناسب و موجود به منظور دفع حمله و خنثی کردن اقدامات آفندی وی میباشد.

۲) پدافند غیرعامل: پدافند غیرعامل به مجموعه اقداماتی اطلاق میگردد که مستلزم به کارگیری جنگ افزار نبوده و با اجرای آن میتوان از وارد شدن خسارات مالی به تجهیزات و تاسیسات حیاتی و حساس نظامی و غیرنظامی و تلفات انسانی جلوگیری نموده و یا میزان این خسارات و تلفات را به حداقل ممکن کاهش داد.

۱) موضوعیت پدافند غیرعامل

بخشی از خسارات و صدمات وارده از حملات هوایی-موشکی، مربوط به اصابت بمب یا هر نوع پرتابه دیگری و ایجاد انفجار توسط آنها میباشد. که در لحظه وقوع حادث میگردد و اغلب موارد، خسارات و صدمات مربوط به پیامدهای این حملات از خسارات ناشی از انفجار اولیه به مراتب بیشتر میباشد و با رعایت اصول پدافند غیرعامل و اجرای طرحهای مربوطه میتوان ضمن کاهش خسارات اولیه از بروز خسارات و صدمات بعدی جلوگیری نموده و یا تاثیر آنها را تا حد بسیار زیادی کاهش داد.

اصول اولیه پدافند غیرعامل، ساده و تقریباً ثابت بوده ولی کاربرد این اصول در موارد مختلف تفاوت داشته و در مواردی پیچیده و مشکل میشوند.

۲) اصول، روشها و موضوعات اساسی در مبحث پدافند غیرعامل

۱-۲ ) اختفا Concealment

اختفا یا پنهان کاری به کلیه اقداماتی گفته میشود که مانع از قرار گرفتن تاسیسات و تجهیزات در دید مستقیم دشمن گردیده و یا تشخیص تاسیسات و تجهیزات و همچنین آگاهی از انجام فعالیتهای خاص را برای او غیر ممکن و یا مشکل میسازد.

روشهای اختفا عبارتند از

الف) استفاده مناسب از عوارض زمین و احداث تاسیسات در محلی که توسط دشمن به سهولت قابل تشخیص و رویت نباشد.

ب) عادی و غیر مهم جلوه دادن تاسیسات با جدولبندی، درختکاری و …

ج) جداسازی منطقی تاسیسات صنعتی که به علت نوع فعالیت نمیتوان آنها را به طور کلی دگرگون نمود. به نحوی که تاثیر زیاد بر نوع فعالیتها نگذارد.

د) حذف نقاط حیاتی و حساس و مهم از روی نقشههایی که به دلیل خاص باید در رسانههای گروهی منعکس گردد.

هـ) نشان ندادن نمای خارجی تاسیسات حیاتی و حساس در تلویزیون به خصوص در ارتباط با محیط اطراف و جادهها

و) عدم درج آگهی در جراید به گونهای که وقوع فعالیتی مهم در محدوده زمانی و در موقعیت جغرافیایی مورد استفاده قرار گیرد.

ز) ایجاد تاسیسات در اعماق زمین و یا در دل کوهها که به این ترتیب علاوه بر پنهان کردن آنها بحث استحکام کافی در مقابله با راکت، بمب و موشک را میتوان مطرح کرد.

ح) جابهجایی: از آن جایی که تاسیسات صنعتی به صورت ثابت در نقطهای مستقر میشود و انتظار و تغییرات و تحولات دفعی از آنها نمیرود. چنانچه جمعآوری و نصب مجدد گونههایی از صنایع تا حد لازم سهولت داشته باشد میتوان کالبدهای مورد نیاز را از نوع سبک و انعطافپذیر مانند چادر و یا سازههای سبک با قابلیت مونتاژ و دمونتاژ آن انتخاب نمود و در مراحل زمانی مختلف محل آن را جابهجا نمود.

۲-۲ ) استتار comouflage

مفهوم کلی استتار هم رنگ و هم شکل کردن تاسیسات و تجهیزات با محیط اطراف میباشد. استتار از موثرترین و متداولترین روشهای دفاعی غیرعامل در ارتش کلاسیک دنیا است.

در مبحث استتار دو نوع دید از طرف دشمن مدنظر است ۱- دید هوایی ۲- دید زمینی

عوامل مربوط به اجرای استتار عبارتند از: رنگ، سایه، بافت، زمین، جنس و مصالح و حرارت و ….

▪ انواع استتار

۱) استتار نوری

۲) استتار حرارتی

۳) استتار راداری

۴) استتار رادیویی (مثل ایجاد پارازیت یا ارسال فرامین کاذب)

۵) استتار بصری

۶) استتار صوتی

۷) ضد الکترونیکی

۲-۳ ) استحکامات:

در بحث پدافند غیرعامل استحکامات به سازههای موقتی اطلاق میشود که با توجه به شرایط و امکانات و میزان اهمیت و آسیبپذیری نقاط حیاتی و حساس در محلهای مناسب و اطراف تاسیسات ایجاد میگردند تا مانع اصابت مستقیم موشک بمب یا ترکش این مهمات به تاسیسات و یا تجهیزات گردیده و اثرات ترکش و انفجار را به طور نسبی خنثی نمایند. استحکامات به شکل زیر طبقهبندی میشوند:

۱) خاکریز

چنانچه تجهیزات در فضای باز چیده شده و یا درون ساختمانی و با مقاومت مصالح معمولی قرار گرفته باشند با ایجاد خاکریز با ارتفاع و قطر مناسب میتوان در مواردی مانع اصابت مستقیم بمب و موشک به تاسیسات و تجهیزات گردیده و در اکثر موارد مسیر ترکش و موج انفجار به طرف تاسیسات را سد کرد.

۲) کیسه شن

در صورتی که فضای لازم برای ایجاد خاکریز با شیب مناسب وجود نداشته باشد. با چیدن گونیهای پر از شن و ماسه در چندین ردیف و روی هم میتوان به نتایج مورد نظر برای حفظ تاسیسات دست یافت.

علاوه بر محصور کردن تاسیسات و تجهیزات میتوان از کیسه شن به عنوان پوشش محافظتی نیز استفاده کرد (مثل: لولههای زمینی انتقال نفت….)

۳) دال بتنی، شبکه شن و یا استوانه بتنی

استفاده از این وسائل زمانی توصیه میشود که تداوم تهدید محتمل باشد.

۴) دیوار کشی

ایجاد دیوار احتیاج به بررسی کارشناسی داشته و قطر و ارتفاع آن با توجه به مقاومت مصالح به کار رفته باید محاسبه شود. دیوار کشی شامل آجر چینی، سنگ چینی، ایجاد بلوکهایی با سیمان مسلح و یا استفاده از بلوکهای پیش ساخته میباشد. دیوار کشی بهتر است در قطعات مجزا و کنار هم صورت گیرد.

۲-۴ ) پوشش

ایجاد پوشش یک اقدام موقتی است که با بالا رفتن شدت تهدید و احتمال حمله هوایی موشکی انجام شده و تا زمانی که احتمال حمله وجود دارد ادامه مییابد. با این عمل تاسیسات و تجهیزات یا مرکز فعالیت از دید خلبان یا حسگر نصب شده در سر بمب و موشک پنهان گردیده و هدف گیری و هدایت موشک و بمبهای هدایت شونده از جمله بمبهای لیزری میسر نشده و یا دقت آنها کاهش مییابد. پوشش میتواند توسط دود ، بخار آب (غلیظ) و یا با هوا کردن بادکنک و بالن ایجاد شود.

 

 

▪ انواع پوشش:

ـ پوشش امنیتی: اقداماتی است که عمدتاً در مورد تاسیسات ثابت به کار گرفته میشود و فعالیتهای مجازی یا غیرواقعی را برای دشمن تداعی میکند.

ـ پوشش فیزیکی: اصطلاحاً اقداماتی است که موقتاً به صورت فیزیکی مانع از تشخیص هدف میگردد. که از جمله این اقدامات میتوان به ایجاد پرده دود یا بخار غلیظ اشاره کرد.

۲-۵ ) ایجاد سازههای امن و مقاومسازی

طراحی و احداث تاسیسات حیاتی و حساس به گونهای که به طور کلی در مقابل اصابت مستقیم بمب و موشک مقاوم باشند در خیلی از موارد اصولاً عملی نبوده و به صرفه و صلاح نیز نمیباشد. زیرا هزینه ایجاد و تاسیسات با چنین مشخصاتی ممکن است به مراتب پیش از کل تجهیزات مربوطه باشد.

در اکثر موارد اصلاح بر این است که اجزا مستقل تاسیسات و تجهیزات که اصابت احتمالی بمب موشک موجب از کار افتادن تجهیزات و توقف فعالیت بخشی از مجموعه گردیده اما خسارت جانبی زیادی به بار نمیآورد تنها در مقابل موج انفجار و ترکش بمب موشک محافظت شوند ولی بخشهایی از مجموعه که صدمه دیدن آنها موجب از کار افتادن کل سیستم و وقفه کامل یا نسبی در انجام فعالیت میگردد با مقاومت کافی اصابت بمب ساخته شوند.

چنانچه تاسیسات حیاتی و حساس که احتمالاً در فهرست هدفهای دشمن قرار دارند فاقد مقاومت کافی در مقابل اصابت مستقیم بمب، موشک بوده و یا موج انفجار ناشی از اصابت، بمب موشک در نزدیکی تاسیسات را نتواند تحمل نمایند.میتوان با اجرای طرحهای خاص مهندسی، مقاومت بنای آنها را افزایش داده و احتمالاً به حد مطلوب رسانید.

۲-۶ ) پراکندگی

پراکندگی عناصر کالبدی یکی از مباحث مهم پدافند غیرعامل محسوب میگردد که در کاهش خسارت ناشی از ایراد ضربه تخریبی دشمن بسیار موثر است و به عکس در صورتی که دشمن در مراحل تهاجمی خود پیش از شناسایی حضور و با بازشناسی به مرحله نشانهروی و اصابت دست یابد تمرکز عناصر کالبدی و حساس مجموعه مورد تهاجم موجب میگردد عملیات تهاجمی با حجم کمتر و متمرکز، بیشترین تخریب را به جا بگذارد.

ایجاد مجتمعهای عظیم صنعتی،تاسیسات بندری وسیع، نیروگاه بزرگ و غیره در کشور که ممکن است مورد حمله هوایی دشمن قرار گیرد به صلاح نیست.

در مورد مراکز موجود لازم است مطالعات صورت گرفته و در صورت امکان طرحهایی جهت انتقال تدریجی آنها به نقاط مختلف کشور تهیه شود تا با رعایت اصول پراکندگی در محلهای جدید مستقر گردند.

۲-۷) تفرقه Separation

منظور از تفرقه، جداسازی بخشی یا بخشهایی از تجهیزات، قطعات یدکی مواد و سایر وسائل و انتقال آنها به محلی غیر از محل استقرار دائمی و نجات آنها از تاثیر یک حمله هوایی موشکی احتمالی است. این امر نباید باعث توقف کامل فعالیتها گردد.

۲-۸ ) فریب و اختلال: به مجموعه اقداماتی که بتواند بازشناسی و توجه دشمن را از هدفهای مورد نظر منحرف کرده و موجب گمراهی وی در تشخیص و هدفگیری شود، فریب و اختلال اطلاق میشود.

۲-۹) دسترسیها: دسترسیها به معنی راهها و فضاهای عبوری و ارتباطی است و در انواع و مقیاسهای مختلف قابل طرح است. خطوط ارتباطی یک موضع به محیط بیرونی باید تابع ضوابطی باشد که خصوصیات تهدیدات منجر به اختلال در تردد و یا حذف تردد شود.

۲-۱۰) موانع

کلیه عواملی که نفوذ حضور دشمن را در محدوده مورد نظر مشکل نماید موانع نام دارد. انواع موانع عبارتند از:

الف) فاصله

یک اصل کلی آن است که هر چند فاصله سوژه از مبدا تهدید و تهاجم بیشتر باشد از ایمنی بیشتری برخوردار است، زیرا طی کردن فاصله با به کارگیری هر نوع شی تهاجمی اعم از موشکی، هوایی و زمینی، مستلزم برنامهریزی دقیقتر و به کارگیری سلاح و تکنولوژی کارآمدتر و هزینه گزافتر و در عین حال خطرپذیری بیشتر است.

ب) توپوگرافی

به معنی پستی و بلندیهای زمین میباشد در صورت وجود ناهمواری در مسیر نقاط مورد نظر علاوه بر خود این ناهمواریها باعث دشواری حرکت مهاجم به خصوص نیروی زمینی می شوند در عین حال امکاناتی را جهت به کارگیری تدافعی فراهم مینماید.

ج) زیستگاهها

در هر منطقه که تودهای از کالبد معماری و تجمع نیروی انسانی وجود داشته باشد دلیل استحکامات متنوع و پیچیدگی کالبدی و سایر امکانات و از طرفی عدم شناخت دقیق دشمن از میزان و مکانیزم مقاومتهای احتمالی همواره نوعی احتیاط و تردید وجود داشت و این امر خود به مثابه وجود قابلیتهای پیشگیرانه میباشد.

د) آبهای سطحی

شامل نهرها، رودها، کانالها، دریاچهها و حوضچههای طبیعی، مصنوعی، تالابها و برکههای سطوح زیر کشت غرقابی مانند برنج و نیشکر میباشد که استعداد مانع بوده را در مقابل هجمههای تصرف زمینی دارند.

ه) رملها

۲-۱۱ ) سیستمهای ردیابی و اعلام خطر

بخشی از اقدامات پدافند غیرعامل و هوایی نظیر ایجاد پرده پوششی اقدامات درون سازمانی به منظور آماده نمودن محیط جهت ترک فعالیت استفاده از جان پناه و پناهگاهها و غیره اندکی قبل از وقوع حملات هوایی موشکی صورت میگیرد.

و بنابراین کلیه افراد باید در زمان به نحوی از وقوع این حملات مطلع گردند.

مهمترین اقدام برقراری سیستم اعلام خطر در نقاط حیاتی و حساس با تشکیل یک مرکز اعلام خطر و گماردن یک نفر مسئول در هر زمان و استفاده از بلندگو، آژیر و خطر و غیره میباشد.

۳-۱۱) آموزش و فرهنگ سازی:

مسئولین تصمیمگیرندگان و کلیه افرادی که به نحوی در سیاستگذاری تهیه اجرای طرحهای پدافندی غیرعامل سهمی میباشند. لازم است متناسب با نیاز از آموزشهای لازم برخوردار گردند. ارائه آموزش با تشکیل دورههای آموزشی مختلف، در مراکز آموزش نظامی و غیرنظامی میسر میباشد.

۲-۱۲) پنگاهگاهها و جان پناه:

پناهگاههای به مکانی اطلاق میگردد که در مقابل اثرات حملات هوایی-موشکی نسبت به ساختمانهای معمولی و یا فضای باز از امنیت بیشتری برخوردار باشد.

پناهگاهها بهتر است در نزدیکی محلهای تجمع افراد باشد و بهتر است در فاصله مناسب از تاسیسات و با استحکام مورد نظر جهت مقاومت در مقابل اصابت مستقیم بمب موشک و یا موج انفجار اتخاذ گردد.

پناهگاهها باید مجهز به هواکش، سیستم تهویه طبیعی و یا مصنوعی، سیستم روشنایی و برق اضطراری، وسائل کمکهای اولیه،آب و غذا، وسائل کنار زدن آوار و راههای ورود و خروجی متعدد به خارج از محوطه پناهگاه باشند.

▪ جان پناه:

چنانچه ساختمان محل فعالیت دارای مقاومت کافی در مقابل موج انفجار و ترکش نبوده و تجهیزات و وسائل به کار رفته در تاسیسات خود خطر آفرین باشند و در مواردی که تاسیسات خود هدف حمله هستند با شنیدن صدای آژیر باید به محل امنتر رفت.

جان پناه میتوان یک سنگر بتنی سرپوشیده، سنگر معمولی با دیواره آجری یا حتی خاکی باشد که افراد بتوانند با رفتن درون آن و نشستن روی پاهای خود یا روی سنگر در معرض اصابت ترکش قرار نگیرد.

۲-۱۳) پدافند در مقابل حملات ویژه (شیمیایی، میکروبی، هستهای)

استفاده از سلاحهای شیمیایی در محیط جنگ رایج است و کمتر در محیطهای تاسیساتی کاربرد دارد.

اعلام خطر حمله شیمیایی یا حملات هوایی معمولاً متفاوت بوده و این اعلام خطر ممکن است قبل یا هم زمان با حمله صورت پذیرد. استفاده از ماسک در این شرایط بسیار مهم است.

در مورد حملات هستهای: چنانچه افراد بدانند در صورت اطلاع از انفجار قریب الوقوع هستهای با رفتن داخل یک سنگر، کشیدن یک پتوی مرطوب روی سر خود میتوانند تا حد زیادی از آثار ناشی از ریزش اتمی مصون بمانند. قطعاً در مقابل یک حمله هستهای به طور کامل تسلیم نخواهند شد، آموزش در این زمینه نقش موثری را ایفا میکند.

۲-۱۴) آمایش دفاعی

که شامل سازماندهی و چینش مناسب فضاها و تاسیسات برای نیل به اهداف استراتژیک و دفاعی صورت میگیرد و به مطالعات گستردهای نیاز دارد.

۲-۱۵ ) سلاح شناسی:

یکی از مطالعات مهم در امور دفاعی و پدافندی، مطالعه بر روی تواناییهای سلاحهای متفاوت، میزان آسیبرسانی هر یک دستهبندی و روشهای مقابله با آنها میباشد.

۲-۱۶ ) مکان یابی localisation

انتخاب مطلوب و بهینه یک محل با امکان تحقق آن فعالیت و داشتن شرایط مناسب برای توسعه آینده به گونهای که علاوه بر عوامل عمومی اصول پدافند غیرعامل رعایت شود.

۲-۱۷ ) دفاع غیرنظامی Civil Defence

۱)مجموعه تمهیدات دفاع عامل و غیرعامل برای افراد و تاسیسات غیرنظامی (اصغر جدی -۱۳۸۳)

۲)مجموعه فعالیتهای که میتوان با انجام آن از بروز و استمرار سوانحی که جان و مال مردم را تهدید میکند جلوگیری نمود و یا در صورت بروز، آثار ناشی از آنرا کاهش داد (موحدی نیا)

۳) کاهش خسارات مالی و صدمات جانی وارده بر غیرنظامیان در اثر حوادث طبیعی یا حوادث غیرطبیعی (مهندسی شمسایی)

▪ مفهوم دفاع غیرنظامی:

در منابع لاتین عبارت «دفاع غیرنظامی» یا «دفاع شهری» برابر با عبارت civil Defence است. دفاع غیرنظامی «حفاظت از غیر نظامیان در شرایط جنگی» است و از این رو مشتمل بر بخشی از دفاع ملی است که در پی تمهیدات لازم به منظور کسب آمادگی کافی در برابر هرگونه حمله احتمالی یا باج خواهی از یک کشور میگردد. طبق این تعریف، دفاع غیر نظامی باید «ایمنی جمعیت غیرنظامی کشور و ادامه حیات آنان (در زمان جنگ) را تضمین نماید». از این رو دفاع غیرنظامی به صورت سیستماتیک اهداف زیر را دنبال مینماید:

۱) به حداقل رسانیدن آثار حاصل از حملات نظامی بر جمعیت غیرنظامی

۲) مقابله فوری با شرایط اضطراری حاصل از چنین حملهای

۳) بازیابی و برقراری تسهیلات و خدمات آسیب دیده در نتیجه چنین حملهای

 

 

▪ نتیجه گیری

آنچه در این مقاله به آن پرداخته شد عبارت بود از اهم موضوعاتی که در مطالعه دفاع غیر عامل مورد بررسی قرار گیرد. بدون تردید مسائل جانبی بسیار زیادی وجود دارند که در مجالهای دیگر قابل بررسی هستند. مبحث مهم فرهنگسازی در مسئله دفاع غیر عامل یکی از این موضوعات میباشد.

۲-۱۸ ) استحکامات fortification

ایجاد هرگونه حفاظی که در مقابل اصابت مستقیم بمب، راکت، موشک، توپخانه، خمپاره و یا ترکش آنها مقاومت نموده و مانع صدمه رسیدن به نفرات، تجهیزات یا تاسیسات گردیده و اثرات ترکش و موج انفجار را به طور نسبی خنثی نماید.

۲-۱۹ ) مراکزحیاتی (vital Centers)

مراکزی که دارای گستره فعالیت ملی میباشد و وجود و استمرار فعالیت آنها برای کشور حیاتی است و آسیب یا تصرف آنها بوسیله دشمن باعث اختلال کلی در اداره امور کشور میگردد.

▪ مراکز حساس Critcal Centers

مراکزی که دارای گستره فعالیت منطقهای میباشند و وجود و استمرار فعالیت آنها برای مناطقی از کشور ضروری است و آسیب یا تصرف آنها به وسیله دشمن باعث بروز اختلال در بخشی از کشور میگردد.

▪ مراکز مهم Important centers

مراکزی که دارای گستره فعالیت محلی میباشند و وجود و استمرار فعالیت آنها برای بخشی از کشور دارای اهمیت است و آسیب یا تصرف آنها به وسیله دشمن باعث بروز اختلال در بخشی از کشور میگردد.

۲-۲۰) تهدیدات:

تهدید دشمن (آمریکا) را کاملاً جدی بگیرید (فرمانده معظم کل قوا)

به کارگیری پدافند غیرعامل در جهت مقابله با تهدیدات و تقلیل خسارات ناشی از حملات هوایی، موشکی، زمینی و … کشور مهاجم، موضوعی بنیادی و اساسی است که وسعت و گستره آن تقریباً تمامی مراکز حیاتی و آسیب پذیر نظامی، اقتصادی و … کشور را در برگرفته و حفظ امنیت ملی، استقلال سیاسی و اقتصادی و پیروزی در جنگ به نحو چشمگیری در راس امور است.

مدیریت پدافند غیرعامل در واقع به دنبال آن است که «ژن» دفاع را در درون ساختار جامعهای که امکان مورد تهاجم شدن آن وجود دارد قرار دهد.

از طرفی نیز بدون هیچ نوع شناختی از نحوه تهاجم دشمن و روشهای ایراد خسارت نمیتوان به راه حل مناسب برای پیشگیری از آن اندیشید. لذا قدم اول دشمن شناسی (نحوه تهاجم دشمن) است.

هر مهاجمی برای رسیدن به هدف تهاجم خود که در وهله اول وارد آوردن خسارت به طرف مقابل است، لاجرم ملزم به طی مراحلی است که در آن مراحل، بسته به نوع تهاجم (زمینی، هوایی، دریایی و …) دارای ماهیتی متفاوت میباشد.

مهاجم نیز برای انجام تهاجم خودش یک سری مراحل و روشهایی را دنبال میکند از جمله:

۱) شناسایی

۲) حضور

۳) نشانهروی

۴)ایراد خسارت

۵) فرار

آنچه مسلم است وظیفه ما ایجاد خلل در هر یک از مراحل فوق میباشد تا بتوان به هدف دفاع که همان به حداقل رساندن میزان خسارت دشمن به نیروهای و تاسیسات و تجهیزات خودی است رسید.

هر گاه تمهیدات دفاع عامل همراه با ملزومات دفاع غیرعامل به حدی از کارآمدی برسد و یا بالاتر باشد خود بهخود باعث از بین رفتن طمع دشمن و ناامیدی در تهاجم خواهد شد و یا در صورت حادث شدن تهاجم، دشمن را در دستیابی به اهدافش با مشکل جدی روبرو خواهد نمود.

هر کشوری که به مسائل نظامی، دفاعی،تهدیدات و فرصتها نیاندیشد محکوم به نابودی است چرا که سایر حکومتها به جای او خواهند اندیشید. این مسئله برای کشورمان به لحاظ قرارگیری در موقعیت استراتژیک جغرافیایی منابع طبیعی از اهمیت بیشتری برخوردار است.

تصرف هر کشوری به طور ناگهانی یا به مرور صورت میگیرد، در حال حاضر با توجه به محاصره ایران توسط آمریکا یکی از روشهایی که میبایست بیشتر مورد توجه و تامل قرار گیرد، تهاجم نظامی به صورت غافلگیرانه است که جوابگوی اصلی آن «دفاع غیرعامل» میباشد. یکی از مشخصههای نبرد نوین که در دهه گذشته شاهد نمونههایی از آن بودیم به کارگیری گسترده فناوریهای نوین در آن میباشد. مقابله با فنآوریهای تهدید یا دستیابی به آنها بسیار پرهزینه، زمانبر و نیازمند ریسک بسیار بالا است.

در زمینه روند پیشرفت تجهیزات و تسلیحات در قرن بیست و یکم به نکات ذیل میتوان اشاره کرد:

– تکثیر سلاحهای در جهت سیستمهای با عوامل غیرانسانی است.

– هواپیماهای بدون سرنشین طیف زیادی از فعالیتها را انجام میدهند.

– هلیکوپترها در آینده به صورت چند منظوره خواهد بود.

 

ضرورت پدافند غير عامل:

اولين باري كه اين مفاهيم تحت عنوان سياست وارد برنامه‌هاي توسعه كشور شد، سياست‌هايي بود كه مقام معظم رهبري تحت عنوان سياست‌هاي ابلاغي پيشگيري و مديريت بحران در حوادث غير مترقبه در سال 84 اعلام فرمودند. مروري بر اين سياست‌ها، نشان مي‌‌دهد كه بيش از 60 درصد از اين سياست‌ها مبتني بر پيشگيري است. مواردي چون كاهش مخاطرات و شناسايي حوادث هم در اين سياست‌ها مطرح شده اند.

بيش از  100نوع حادثه طبيعي وجود دارد كه تحت عنوان بحران‌هاي طبيعي شناخته مي‌شوند، نوع ديگري از بحران ها با عنوان بحران‌هاي انسان ساز شناخته مي‌شوند، كه شامل انفجار، آتش سوزي و حوادث صنعتي هستند. دسته سومي از حوادث هم وجود دارد كه گاهي در بحران‌هاي انسان و گاهي هم به صورت جداگانه مطرح مي‌شوند. اين دسته از بحران‌ها، جنگ ها و حوادث تروريستي هستند. اين حوادث از لحاظ محتوي، نوع عمليات و اداره بحران تفاوت‌هايي را با هم دارند ولي اساس و فرآيند مديريت آنها يكسان است. در واقع تفاوتي نمي‌كند شما با يك زلزله مواجه هستيد و يا با يك حادثه صنعتي، آنچه متفاوت مي‌شود، محتوي كار است. حدود بيست تفاوت‌ ماهوي در اين زمينه وجود دارد اما خيلي در مديريت تاثير نمي‌گذارد.

به طور كلي كره زمين به سمت بلاخيزتر شدن و بحران خيزتر شدن مي‌رود. افزايش جمعيت دنيا يكي از عوامل بحران خيز است و باعث افزايش مرگ و مير مي‌شود. در ضمن اكثريت جمعيت دنيا در نقاطي زندگي مي‌كنند كه در معرض تهديد و به قولي حادثه خيز هستند، زندگي در كنار رودخانه‌ها و آب خود عاملي براي سيل و آب گرفتگي است. تكنولوژي و صنعت با سرعت در حال رشد و توسعه هستند. اين‌ دو مساله ، به دليل جابه‌جايي مواد خطرناك و ديگر عوارض مرتبط با تكنولوژي و صنعت، مي‌توانند تهديدهاي جديدي را بوجود آورند. گرم شدن زمين يكي از تهديدات صنعت است و دليل آن پديده‌‌ي گلخانه‌اي ناشي از آلودگي هاي كارخانجات صنعتي و ديگر توليدات تكنولوژيك است. با گرم شدن كره زمين يخهاي قطبي آب مي‌شوند و زمينه را براي بالا آمدن سطح درياها، باران بيشتر و سيل و انواع طوفان ها و … فراهم مي‌نمايد. بحران‌هاي انسان ساز هم به دليل قدرت طلبي قدرت‌هاي جهاني در حال افزايش است حضور آمريكا در عراق و افغانستان مثال مناسبي براي اين مساله است.

جمهوري اسلامي ايران جزء 6 كشور اول دنيا و 4 كشور اول آسيا به لحاظ وقوع بلاياي طبيعي است. بزرگترين گسل‌هاي دنيا در منطقه‌اي بين ايتاليا و چين قرار دارد كه ايران نيز در اين منطقه است. گسل‌هاي بزرگي در سراسر كشور وجود دارد كه عاملي براي بحران محسوب مي‌شوند. وجود رودخانه‌ها در كنار شهرها، عامل ديگري براي بلاخيزي است كه باعث سيل مي‌شود. خشكسالي هم يكي از ديگر از اين بلاياست. سه بحران زلزله، سيل و خشكسالي بيش از 80 درصد بحران ها را در ايران تشكيل مي‌‌دهند.

علل سياسي هم مطرح است، كشور ايران به لحاظ ژئوپلتيك در نقطه‌اي از دنيا واقع شده كه مستعد برخي مسائل سياسي است. نفت خيز بودن خاورميانه و جنگ انرژي در دنيا، باعث طمع ورزي به كشورمان است. از طرفي وقوع انقلاب اسلامي و سياست‌هاي اصولي جمهوري اسلامي باعث شده تا تهديداتي از جانب دشمنان عليه كشورمان مطرح شود ، اين مسائل موهدف پدافند غيرعامل، ايمن سازي و كاهش آسيب‌‌پذيري زيرساخت‌هاي مورد نياز مردم است تا بتدريج شرايطي را براي امنيت ايجاد نمايدجب گرديده تا كشورمان از لحاظ بحران‌هاي انسان ساز و جنگي هم مستعد بحران باشد.

هر اقدامي است كه به طور غير مسلحانه بتواند آثار يك حمله نظامي و يا جنگ را كاهش دهد.چند بحث مهم در پدافند غير عامل مطرح است؛ تهديدشناسي مناسب يكي از مهمترين مباحث است. پدافند غير عامل به دو بخش پدافند سخت و پدافند نرم تقسيم مي‌شود. در پدافند سخت از اقدامات سخت افزاري مثل اقدامات مهندسي استفاده مي‌نماييم. پدافند نرم شامل استفاده از تاكتيك‌هايي است كه مشتمل بر برنامه‌ريزي و آماده سازي سيستم و سازمانهاست.

پدافند نرم در اكثر كشورهاي مطرح، بحث مهم و اساسي به شمار مي‌رود. پدافند نرم مي‌گويد: بايد بتوانيم مديريت بحران اصولي و صحيحي را انجام دهيم. اگر پدافند سخت را كه شامل پيشگيري، پيش بيني، كاهش مخاطرات و ديگر موارد است را به همراه پدافند نرم كه مبتني بر برنامه ريزي است را با مديريت جامع بحران در كنار هم قرار دهيم، با اين ديدگاه جامع مي‌توان اين گونه بيان كرد: پدافند غير عامل، يك مديريت جامع بحران در عرصه دفاع است. جنگ‌ها به انواع و نسل‌هاي مختلفي تقسيم بندي شده‌اند. جنگ هاي نسل اول، دوم ، سوم مبتني بر ميدان جنگ و عرصه‌ نظامي است. اما در جنگ هاي نسل چهارم، شكل جنگ‌ها تغيير يافته‌اند. در جنگ‌ نسل چهارم ، استفاده از تسليحات نظامي پيشرفته واستفاده از عملبا تمام اين تفاسير، خوشبختانه قرآن كتاب آسماني مسلمانان مملو از نكته‌هايي براي مقابله با اين نوع جنگ‌هاست. به عقيده اينجانب جنگ هاي آينده دنيا قطعا به سمت گسترش اين نوع جنگ هاست كه در آن بااستفاده از ايجاد سازمان هاي غيردولتي با ماموريت هاي كاذب در حوزه هاي مختلف اقتصادي، سياسي، امنيتي، اجتماعي وفرهنگي، دركشورها، ناپايداري دائمي وفروپاشي حكومت ها رخ خواهدداد. سلاح قدرتمند ثقلين (قرآن كريم وعترت)، نه تنها راه مقابله با انواع مختلف ومتعدد اين نوع جنگ هارابه مامي دهد بلكه باجرات مي توانم بگويم كه موقعيت بسيار بالاي آفندي را به ما مي دهد كه درصورت انجام مطالعات دقيق آمايش سرزميني دركره خاكي، قابليت اجرايي دارد.

 

مديريت بحران را مي‌توان با دو بينش جديد و قديمي كه وجود دارد، بررسي كرد. در بينش قديمي، مديريت بحران بيشتر با عمليات مرتبط بود، توجهي به سياستگذاري و برنامه‌ريزي نمي‌شد، در واقع اين گونه تصور مي شد كه مديريت بحران فقط عمليات است. در اين ديدگاه ، حضور تيم‌هاي امدادونجات، اورژانس، هلال احمر و … و عمليات انجام گرفته توسط آنان مساوي با مديريت بحران بود

در واقعه دفاع مقدس، امام خميني (ره) با وجود حضور ارتش وسپاه، اقدام به تشكيل بسيج مي‌كنند. آن زمان فلسفه بسيج براي برخي از جمله بني صدر قابل هضم نبود. اما بعد از جنگ و حتي اين روزها، اكثر تحليلگران معتقد هستند كه اگر بسيج نبود اتفاقات زيادي براي كشوررخ مي داد. با كمك بسيج، كشور از بحران‌ها و چالش‌هاي فراواني نجات يافت. امام خميني(ره)، بزرگترين و كاربردي‌ترين مديريت بحران را براي ما به يادگار گذاشت.

 

1– اهميت پدافند غيرعامل

دفاع غيرعامل در واقع مجموعه تمهيدات ،اقدامات و طرح‌هايي است كه با استفاده از ابزار، شرايط و حتي‌المقدور بدون نياز به نيروي انساني به صورت خود اتكا صورت‌گيرد چنين اقداماتي از يك سو توان دفاعي مجموعه را در زمان بحران افزايش داده و از سوي ديگر پيامدهاي بحران را كاهش و امكان بازسازي مناطق آسيب‌ديده را با كمترين هزينه فراهم مي‌سازد. در حقيقت طرح‌هاي پدافند غيرعامل قبل از انجام مراحل تهاجم و در زمان صلح تهيه و اجرا مي‌گردند با توجه به فرصتي كه در زمان صلح جهت تهيه چنين طرح‌هايي فراهم مي‌گردد ضروري است اين قبيل تمهيدات در متن طراحي‌ها لحاظ گردند. به‌كارگيري تمهيدات و ملاحظات پدافند غيرعامل علاوه بركاهش شديد هزينه‌ها، كارآيي دفاعي طرح‌ها، اهداف و پروژه‌ها را در زمان تهاجم دشمن بسيار افزايش خواهد داد

 

 

2– ملاحظات در پدافند غيرعامل

تجربيات حاصل از جنگ تحميلي و خسارت‌هاي وارده و ناشي از تهاجمات دشمن به تأسيسات نظامي و صنعتي از قبيل: كارخانجات توليد تسليحات نظامي، نيروگاه‌ها، پالايشگاه‌ها، محورهاي مواصلاتي، بيمارستان‌ها، پادگان‌ها و صنايع مادر، لزوم توجه به دفاع بهينه را كه تلفيقي از پدافند عامل و غيرعامل مي‌باشد بر همگان روشن ساخت. آنچه كه در اين ميان و در خصوص پدافند غيرعامل و اصول مرتبط با آن مد نظر است توجه به اين نكته اساسي است كه: در ساخت و راه‌اندازي پروژه‌ها و طرح‌هاي بزرگ و كلان اقتصادي باحجم سرمايه گذاري‌هاي انبوه نظير پالايشگاه‌ها، سدها، مجتمع‌هاي پتروشيمي، فرودگاه‌ها و غيره به اصول و مباني پدافند غيرعامل توجه اساسي به عمل نيامده‌است و از طرفي نيز بدون توجه به ملاحظات امنيتي و دفاعي سرمايه گذاري‌هاي كلاني در سطح كشور انجام‌گرفته و يا در حال انجام است. پروژه‌ها وتأسيسات اقتصادي و زيربنايي بدون رعايت و يا دخالت ملاحظات و ترتيبات دفاعي و امنيتي ساخته‌شده و يا توسعه يافته‌اند و به صورت يك هدف كاملا عريان و در عين حال قابل توجه و مورد علاقه دردسترس و يا تيررس دشمن وكشورهاي مهاجم قرار گرفته‌اند.

موقعيت و موضع استقرار استحكامات و تجهيزات دفاعي كشور نظير سايت‌هاي موشكي و راداري با توجه به اين نكته كه برخي از آنها قبل از پيروزي انقلاب اسلامي توسط نيروهاي بيگانه طراحي و ساخته‌شده‌اند و يا توسط سيستم‌هاي جاسوسي و سيستم‌هاي جمع‌آوري و شناسايي دشمن كشف و شناسايي شده‌اند تغييري نكرده‌است. چنين به نظر مي‌رسدكه تأسيسات و ابنيه‌هاي فني در دو بخش نظامي و غيرنظامي بدون انجام مطالعات و بررسي‌هاي ژئوپلتيكي، طرح‌هاي آمايش سرزمين و طرح‌هاي آمايش دفاعي احداث گرديده و يا توسعه يافته‌اند. صنايع مادر و زيربنايي در كشور نيز به‌صورت يكپارچه و عظيم و در عين‌حال متمركز طراحي و راه‌اندازي شده‌اند و به مسأله بزرگ بودن اين قبيل صنايع در مقابل توجه به اصول و مباني پدافند غيرعامل از قبيل: كوچك سازي و پراكنده‌سازي توجه بيشتري معطوف شده‌است.

 

3- رويكرد جامع به مقوله پدافند غيرعامل

با توجه به روند جنگ‌ها و شرايط حال حاضر دنيا( چه از لحاظ تكنولوژيكي و چه از لحاظ سياست‌هاي راهبردي) رويكردهاي زير برطرح پدافند غيرعامل حاكم است:

1- به عنوان يك فرض مسلم وقطعي، پرداختن و توجه ويژه به مقوله پدافند غيرعامل از لحاظ كمي و كيفي و بررسي سامانه‌هايي كه مي‌بايست مورد توجه پدافند غيرعامل قرار‌گيرند نقش مهم و ارزشمندي را در تعيين سرنوشت جنگ بر عهده خواهدداشت.

2- نظر به اهميت در خور توجه و بايسته پدافند غيرعامل و سامانه‌هاي آن، وحدت فرماندهي و هماهنگي در خصوص نحوه و چگونگي اجرا، هدايت و راهبرد عمليات استتاري در سطوح عمودي و افقي نيروهاي مسلح كشور و ساير منابع ملي، لازمه موفقيت در عمليات‌هاي پدافند غيرعامل و كارآمدي مديريت راهبردي اين نوع پدافند مبتني برشيوه‌هاي نوين است .

3- بدون شك پيشرفت‌هاي روز افزون در حوزه‌هاي ارتباطات، مخابرات و سيستم‌هاي شناسايي و جمع‌آوري اطلاعات، تغييرات قابل توجهي را در مكانيسم‌ها و سازوكارهاي حاكم بر فعاليت‌ها و چالش‌هاي نظامي و دفاعي بوجود آورده‌است. همچنين شرايط حاضر جهاني بسيار متغيير بوده و روند رو به رشد سيستم‌هاي مزبور بسيار شتاب‌آلود و سريع است.

4- از آنجا كه روش‌هاي طراحي، مراقبت و نگهداري، برنامه‌ريزي، ديسيپلين و توسعه ميداني در پدافند غيرعامل نوين با توجه شرايط و نحوه رويارويي و تقابل با دشمن از نظر سياسي و جغرافيايي متفاوت است، تنوع شرايط و راهكارها، انعطاف و پويايي مفهوم فرماندهي وكنترل عمليات پدافند غيرعامل را در پي دارد.

از عناصر و پارامترهايي كه در فرآيند برنامه‌ريزي براي مديريت، فرماندهي و كنترل مستقيم و غيرمستقيم پدافند غيرعامل مهم و تأثيرگذار هستند مي‌توان موارد زير را برشمرد:

    فرهنگ سازماني

    ساختار سازماني و سلسله مراتب فرماندهي

    سياست‌هاي راهبردي( استراتژي راهبردي و دكترين )

    امكانات موجود رزمي و پشتيباني

    سطح دانش و آگاهي فرماندهان

4– حوزه هاي پدافند غيرعامل :

محورهاي هاي كلان تأثيرگذار بر پدافند غيرعامل در سطح ملي بر اساس نمودار ارائه شده شامل موارد ذيل مي‌باشد

     حوزه حمل و نقل و ارتباطات

     حوزه دارو، غذا، آّب و بازيابي نيروي انساني

     حوزه انرژي

     حوزه رسانه‌ها و تبليغات روانيچ

     حوزه مخابرات

     حوزه صنايع

     حوزه مالي و اقتصادي

     حوزه ديپلماسي و امنيت

     حوزه دفاع

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

پدافند غيرعامل چيست؟

 

هر اقدام غيرمسلحانه‌اي كه موجب كاهش آسيب‌پذيري نيروي انساني، ساختمان‌‌ها، تاسيسات، تجهيزات، اسناد و شريان‌هاي كشور در مقابل عمليات خصمانه و مخرب دشمن شود، پدافند غيرعامل خوانده مي‌شود.

به بيان ساده‌تر پدافند غيرعامل، مجموعه اقداماتي است كه انجام مي‌شود تا در صورت بروز جنگ، خسارات احتمالي به حداقل ميزان خود برسد.
هدف از اجراي طرح‌هاي پدافند غيرعامل كاستن از آسيب‌پذيري نيروي انساني و مستحدثات و تجهيزات حياتي و حساس و مهم كشور علي‌رغم حملات خصمانه و مخرب دشمن و استمرار فعاليت‌ها و خدمات زيربنايي و تامين نيازهاي حياتي و تداوم اداره كشور در شرايط بحراني ناشي از جنگ است.
به‌عنوان مثال، از پدافند غيرعامل مي‌توان براي استتار، اختفا و ايجاد سرپناه براي تاسيسات مهم و استراتژيك استفاده كرد.
در پدافند عامل مثل سيستم‌هاي ضدهوايي و هواپيماهاي رهگير، فقط نيروهاي مسلح مسووليت دارند، در حالي كه در پدافند غيرعامل تمام نهادها، نيروها، سازمان‌ها، صنايع و حتي مردم عادي مي‌توانند نقش موثري بر عهده گيرند.
با توجه به حجم تهديداتي كه ايران در عرصه بين‌الملل با آن مواجه است، در زمينه پدافند غيرعامل هنوز در ابتداي راه هستيم و باور هر چه بيشتر مديران و كارشناسان به اين مقوله مهم مي‌تواند ضريب ايمني كشور را در برابر تهاجم‌هاي احتمالي بيگانگان افزايش دهد.
با توجه به وجود تهديدات بالقوه و خطراتي كه امنيت ملي، استقلال و تماميت ارضي كشور را نشانه گرفته، بحث پدافند غيرعامل در طول سال‌هاي اخير از سوي مقامات عالي رتبه كشوري و لشكري، مورد توجه فراوان قرار گرفته است، به‌طوري كه با توجه به مصوبه مقام معظم رهبري (كه تمامي وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها را موظف مي‌نمايد كه در اعتبارات عمراني پروژه‌هاي حساس و مهم، اعتبار مورد نياز پدافند غيرعامل را نيز منظور نمايند) و همچنين براساس بند ١١ ماده ١٢١ قانون برنامه چهارم توسعه و آيين‌نامه اجرايي اين بند در سال‌هاي اخير اعتبارات ويژه‌اي براي اجراي پدافند غيرعامل در لايحه بودجه گنجانده شده است، كه در اينجا به‌طور خاص به بند مربوط به پدافند غيرعامل در قانون بودجه ١٣٨٦ اشاره مي‌شود:
تبصره «٢٠» بند «ر»، بخش ششم از قانون بودجه سال ٨٦
ر- در اجرا طرح‌هاي پدافند غيرعامل و انسداد مرزها با اولويت مرز شرقي اجازه ‏داده مي‌شود حداكثر مبلغ دو هزار و هشتصد و هفتاد و چهار ميليارد (٢.٨٧٤.٠٠٠.٠٠٠.٠٠٠) ‏ريال اعتبار رديف ٥٠٣٩١٨ قسمت چهارم و ٢٠٢٠١٠٢٤ پيوست شماره يك اين قانون ‏براساس پيشنهاد دستگاه‌هاي اجرايي و تصويب كميته دائمي پدافند غيرعامل كل كشور ‏درخصوص اعتبار رديف ٥٠٣٩١٨ پدافند غيرعامل در اختيار دستگاه‌هاي اجرايي ذيربط ‏قرار گيرد تا براساس شرح عمليات موافقتنامه مبادله شده با سازمان مديريت و برنامه‌ريزي ‏كشور به مصرف برسد. اين اعتبارات از شمول قانون محاسبات عمومي و ساير مقررات ‏كشور مستثني است.‏
تبصره «١٧» بند «د»، بخش ششم از قانون بودجه ٨٦
د- در اجراي طرح‌هاي پدافند غيرعامل موضوع آيين‌نامه اجرايي بند «١١» ماده «١٢١» ‏قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران اجازه ‏داده مي‌شود حداكثر مبلغ چهارصد و چهل ميليارد (٤٤٠.٠٠٠.٠٠٠.٠٠٠) ريال اعتبار ‏رديف ٥٠٣٩١٨ قسمت چهارم اين قانون، براساس پيشنهاد دستگاه‌هاي اجرايي و تصويب ‏كميته دائمي پدافند غيرعامل كل كشور در اختيار دستگاه‌هاي اجرايي ذيربط قرار گيرد ‏تا براساس شرح عمليات موافقتنامه مبادله شده با سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور ‏به مصرف برسد.‏
برخي از روش‌هاي پدافند غيرعامل روش‌هايي مأنوس و شناخته شده هستند نظير اختفا. ولي بعضي ديگر نيازمند خلاقيت و ابتكار بوده و با توجه به ويژگي‌هاي محيطي و تهديد‌هاي بالقوه بايد طراحي شوند. در اينجا به يك نمونه از اين روش‌هاي نامتعارف به اختصار اشاره مي‌شود.
دستگاه‌هاي ميكروفيلم
دستگاه‌هاي ميكروفيلم مي‌توانند به‌عنوان يك ابزار مهم در طرح‌هاي پدافند غيرعامل پيشنهاد شوند. ميكروفيلم در مقايسه با ساير روش‌هاي ضبط و نگهداري اطلاعات (مكتوب يا ديجيتالي) آسيب‌پذيري كمتري در مقابل حملات نظامي احتمالي داشته و پس از تهاجم نظامي راحت‌تر قابل بازيابي است.
در ادامه به تشريح اين موضوع خواهيم پرداخت:
هنگام وقوع سوانح غيرطبيعي نظير جنگ، نگهداري از اطلاعات يكي از اركان اصلي مديريت بحران و پيروزي به شمار مي‌رود. اين اطلاعات مي‌تواند شامل اطلاعات فرماندهي، پرسنلي، مواضع نيروهاي داخلي، لجستيك و… باشد و حتي اطلاعات صنعتي را نيز شامل شود.
اين مورد اخير در مورد ايران اهميت فوق‌العاده‌اي دارد. توضيح آنكه در سال‌هاي اخير با تلاش و همت متخصصان و كارشناسان صنايع دفاعي، دستاوردهاي قابل‌توجهي در زمينه تكنولوژي دفاعي حاصل شده است. به همين دليل مدارك و مستندات مربوط به اين تسليحات دفاعي از اهميت والايي برخوردارند، چرا كه در صورت بروز هر نوع تهاجم، اولا ايران مشمول تحريم بوده و به ناچار لازم است خود نيازمندي‌هاي دفاعي خود را برطرف كند. ثانيا دشمن با وقوف به اين مساله انهدام صنايع دفاعي را در صدر ليست اهداف مورد تهاجم خود قرار خواهد داد. بنابراين بايد به گونه‌اي از اطلاعات محافظت كرد كه حتي در صورت از دست دادن نيروي انساني متخصص و نيز تاسيسات و تجهيزات، بتوان آنها را مجددا بنا نهاد و اقدام به توليد تجهيزات دفاعي لازم كرد.
سنتي بر آن است كه بايد براي حفاظت از اطلاعات، بانك‌هاي اطلاعاتي را پشت ديوارهاي سخت بتني با حفاظت‌هاي شديد نگهداري كرد. در حالي كه امروزه روش‌هاي حفاظت اطلاعات به‌طور عمده دچار تغييرات ماهيتي شده است و همگام با تغيير روش‌هاي تهاجم، روش‌هاي حفاظت نيز تغيير يافته‌اند.
يكي از روش‌هاي نوين تهاجم به اطلاعات استفاده از بمب‌هاي الكترومغناطيس است كه در نبردهاي يوگسلاوي و نيز عراق به دفعات مورد استفاده قرار گرفت.نور شديدي ساطع مي‌شود، در يك لحظه همه چيز در خاموشي فرو مي‌رود. بوي سوختن وسايل الكتريكي در فضا مي‌پيچد. پوشش سيم‌ها سوخته و خطوط نازك تلفن قطع مي‌شوند و مهم‌تر از همه، درون هيچ‌كدام از رايانه‌ها، حتي يك بيت اطلاعات باقي نمانده، در حالي كه هيچ‌كس كوچك‌ترين آسيبي نديده است. اين به معناي از بين رفتن تمام اطلاعات فرماندهي، نقشه‌ها و اطلاعات فني و… است كه به صورت ديجيتالي نگهداري مي‌شده است. دستگاه‌هاي ميكروفيلم قادرند حجم عظيمي از اطلاعات را به دور از چنين تهديد‌هايي در خود جاي داده و در مواقع ضروري براي بازخواني و بازيابي در اختيار مسوولان امر قرار دهند.
گفت‌وگوي تفصيلي فارس با رئيس كميته دائمي پدافند غيرعامل كشور

پدافند غيرعامل موجب افزايش پايداري ملي مي‌شود

خبرگزاري فارس: سازمان پدافند غير عامل كشور با هدف كاهش آسيب‌پذيري‌هاي زيرساخت‌هاي حياتي كشور از سال 82 فعاليت خود را آغاز كرده است.به منظور اطلاع از فعاليت‌ها و اقدامات انجام شده توسط اين سازمان و چالش‌هاي موجود با سردار غلامرضا جلالي رييس كميته دائمي پدافند غيرعامل كشور گفت‌و‌گويي را انجام داده‌ايم.

به گزارش خبرگزاري فارس،جلالي در اين گفت‌و‌گو با تاكيد بر مشكلات فرهنگي و عدم باور به توانمندي‌هاي كشورمان ، خواستار حضور و نقش‌آفريني رسانه‌ها در اين عرصه شد و از محققان و پژوهشگران دعوت كرد تا به منظور ارتقا دانش فني و بومي‌سازي دانش پدافند غير عامل به سازمان متبوعش كمك كنند،‌رييس كميته دائمي پدافند غيرعامل كشور با اشاره نوپا بودن بحث در كشورمان تاكيد كرد:به پدافند غيرعامل كشور جفا شده است.

* در ابتدا لازم است با تاريخچه پدافند غير عامل در كشور آشنا شويم؟بحث كميته پدافند غيرعامل از چه زماني شروع شد؟

قبل از انقلاب سازماني با عنوان سازمان دفاع غيرنظامي وجود داشت كه سه دسته ماموريت را برعهده اين سازمان بود؛ ماموريت اول اين سازمان، هدايت،كنترل و پشتيباني از مردم حين حوادث و بلاياي طبيعي است. ماموريت دوم كمك امداد و نجات در حوادث و دسته سوم كاهش آسيب‌پذيري‌هاي كشور در برابر تهديدات خارجي بوده است. بعد از پيروزي انقلاب اسلامي، اين سازمان منحل شد و ماموريت‌هاي آن به بسيج واگذار گرديد. گرچه در اين زمينه هم دقت لازم نشد و به كاركردهاي بسيج هم توجه نكردند.اما بعد از اينكه موضوع مطالعه شد، با سه موضوع كه هر كدام سه عرصه مجزا از هم داشت مواجه شدند، هر كدام از اين عرصه‌ها به يك پشتيبان نياز داشت. بخش كاهش آسيب‌پذيري‌ها با بخش دفاع ارتباط دارد، چون بايد با تهديدات خارجي سنجيده شود كه از وظايف نيروهاي دفاعي كشور است. بخش مديريت بحران، از وظايف دولت به شمار مي‌رود كه در وزارت كشور و ستاد حوادث غيرمترقبه شكل مي‌گيرد و اداره مردم هم به بسيج واگذار شد. بعد از انقلاب اين سه دسته ماموريت بين گروه‌ها و سازمان‌هاي مختلف دست به دست شد. تا اينكه بسيج بعد از تجربه در اين عرصه متوجه شد كه اين كار با بسيج و فعاليت‌هايش سنخيت ندارد،به همين دليل بحث بلاتكليف ماند. وزارت كشور هم متولي مديريت حوادث طبيعي است. دفاع غيرنظامي و كاهش آسيب‌پذيري زير ساخت‌هاي اساسي كشور در برابر تهديدات خارجي و پايدار سازمان ملي، كه با تهديد سر و كار دارند و اين موارد با بخش دفاعي كشور سر وكار دارد در ي به سازمان مديريت و برنامه‌ريزي واگذار شد كه بعد از دو سال نتوانست كاري انجام دهد،به همين دليل موضوع به شوراي عالي امنيت ملي محول شد، كه در اين جا هم بحث متولي جدي پيدا نكرد. در مرحله بعد با فرمان مقام معظم رهبري اين وظيفه به ارتش واگذار شد، كه در نهايت به نتايج مطلوبي دست نيافتند.
سپس كار به قرارگاه پدافند هوايي كشور و سازماني كه وظيفه پوشش هوايي كشور را دارد، واگذارشد اما همچنان نتايج رضايت بخش نبود. در سال 82 مقام معظم رهبري با صدور فرماني، اين وظيفه را به ستاد كل نيروهاي مسلح واگذار كردند. اين ستاد، سياست دفاعي كشور را نهايي و مديريت مي‌كند، در نتيجه بر اساس فرمان رهبري كميته دائمي پدافند غيرعامل كشور تشكيل شد.

* گاهي با عنوان كميته پدافند غير عامل و گاهي با عنوان سازمان پدافند غيرعامل كشور مواجه مي‌شويم، بالاخره كدام يك وجود دارند؟

در ابتدا به دليل آئين‌نامه‌اي كه در دولت تصويب شد، كميته‌ي مشتركي بين دولت و بخش دفاع تشكيل شده بود، بعد از اينكه آئين‌نامه اجرايي در هيئت دولت به تصويب رسيد،كميته دائمي پدافند غيرعامل كشور تشكيل شد، به شكلي كه رئيس دستگاه مربوطه، نماينده دولت، نماينده قرارگاه پدافند هوايي كشور و رئيس كميته پدافند غيرعامل كه توسط ستاد كل نيروهاي مسلح منصوب مي‌شود، اعضاي كميته را تشكيل مي‌دادند تا مدتي از عنوان كميته استفاده مي‌شد، اما پس از حضور در كميته دائمي پدافند غيرعامل، طرحي را تهيه كرديم و از مقام معظم رهبري درخواست نموديم تا سازمان پدافند غيرعامل به منظور اثربخشي بيشتر و اجراي بهتر وظايف تشكيل شود، كه خوشبختانه مقام معظم رهبري پيشنهاد را تصويب كردند، سازمان پدافند غيرعامل، توانايي مديريت بحث در سراسر كشور را دارد، اين سازمان 9 معاونت دارد: شامل معاونت صنعت، معاونت زيربنايي، معاونت انرژي، معاونت فناوري اطلاعات و مخابرات و ارتباطات، معاونت فني، معاونت طرح و برنامه و امور اداري و معاونت بحران و بهداشت و درمان، معاونت آموزش و پژوهش و مديريت توسعه فرهنگي و مشاور بسيج است. هر چند در حال حاضر هم از عنوان سازمان و هم از نام كميته استفاده مي‌كنيم.

* ‌هدف سازمان پدافند غيرعامل بر چه مواردي متمركز است؟

سازمان پدافند غيرعامل كشور، عمده هدف كلاني كه دنبال مي‌كند، كاهش آسيب‌پذيري زير ساخت‌هاي كشور در برابر تهديدات خارجي و افزايش پايداري ملي و در واقع توليد بازدارندگي براي كشور است.در حال حاضر سند راهبردي سازمان را آماده كرديم، ده هدف عمده را در اين سند دنبال مي‌كنيم، كه بزودي در اختيار رسانه‌ها قرار مي‌گيرد.

* شواهد نشان مي‌دهد نسبت به اين مساله كم‌توجهي صورت گرفته است.به نظر شما، به موضوع پدافند غيرعامل توجه كافي شده است؟

بحث كم توجهي و يا بي‌توجهي نيست، بايد گفت به پدافند غيرعامل كشور جفا شده است، بايد وضعيت‌مان را با ساير كشورها مقايسه كنيم، با نتايج اين مقايسه است كه مي‌توان پي برد كه كم توجهي شده يا خير؟ كشورهايي مثل سوئيس، سوئد و …. سمبل پدافند غيرعامل محسوب مي‌شوند، اين كشورها در حاليكه هيچ گونه تهديدي ندارند، اما آينده‌نگري مي‌كنند. سوئيس كشور بي‌طرف است ولي پدافند غيرعامل و دفاع غيرنظامي قوي در اين كشور وجود دارد، به طوري‌كه بعضي از دانشگاه‌ها و بيمارستان‌هاي اين كشور در زير كوه ساخته شده‌اند و تمامي برج‌هاي مسكوني بزرگ داراي پناهگاه هستند، اين پناهگاه‌ها در برابر حملات ميكروبي، شيميايي و هسته‌اي مقاومند. در چين شهري زيرزميني ساخته شده كه گنجايش 2 ميليون نفر را دارد. با يكي از NGO‌هاي سوئيسي كه در اين زمينه فعاليت مي‌كرد مذاكراتي داشتيم، پرسيديم كه كشور شما با سياست‌هاي بي‌طرفانه خود چرا پيگير چنين مواردي است؟ در جواب گفتند: هيچ كس آينده را تضمين نمي‌كند، اگر مي‌خواهيم هميشه در صلح بمانيم بايد زير ساختهاي اين چنيني را مدام تقويت كنيم.
اگر شرايط كشور خودمان را با ضريب تهديدي كه دارد مقايسه كنيم متوجه شرايط نامناسب پدافند غيرعامل در كشور خواهيم شد. جمهوري اسلامي بعد از پيروزي انقلاب همواره با تهديد مواجه بوده و خواهد بود. در دنيا بيشترين تهديد نظامي عليه ايران بوده است، در حال حاضر به دليل پرونده هسته‌اي، همه روزه شاهد انواع و اقسام تهديدها هستيم. با توجه به شرايط موجود، براي توسعه كشور مي‌بايست به اين تهديدات توجه لازم را داشته باشيم. اگر اين گونه نباشد، ديگر نمي‌توان نام كم توجهي بر آن نهاد، يا غفلت است كه اگر آگاهانه باشد خطرناك است و بايد دستگاه اطلاعاتي با آن برخورد كند و اگر غيرآگاهانه بوده كه بايد جبران شود.

* ارزيابي شما از شرايط چيست؟ چه ميزان كار بايد كرد تا اين كم توجهي‌ها جبران شود؟

ريشه مشكلات در زمينه پدافند غيرعامل، فرهنگي است. وقتي با مديران درباره پدافند غيرعامل به بحث مي‌نشينيم، با سه دسته از مديران طرف هستيم. وقتي مي‌گوييم بايد پدافند غيرعامل اجرا شود مي‌گويند پدافند غيرعامل يعني چه؟ پس از توضيح ، در جواب ما مي‌گويند: توان دشمن فراتر از قدرت‌ ماست و توان خودمان را به شدت ضعيف تصور مي‌كنند. اين نشان از عمليات رواني موثر دشمن دارد كه به خوبي در توانمنديهاي خودش اغراق كرده است، متاسفانه در بخشي از مديران كشور اين نگرش وجود دارد. برخي از مديران، از پدافند غيرعامل برداشت نظامي دارند، يكي از مديران بلند پايه دولتي مي‌گفت: شما مي‌خواهيد پلهاي كشور را رنگ و استتار كنيد تا از ديد دشمن پنهان بماند و در ادامه براي ما از سيستم‌هاي ليزري پيشرفته دشمن صحبت مي‌كرد. در جواب گفتم كه حداقل بپذيرد ما دكتراي نظامي داريم، حرف‌هاي شما متعلق به 50 سال پيش است.در دانشگاه‌هاي نظامي كشورمان با دقت تحولات نظامي دشمن را مطالعه كرده و توانمندي‌ها و ضعف‌هاي آنها را بررسي مي‌كنند و بر همين مبنا از نقاط ضعف دشمن اطلاع كامل داريم. امروز جنگ‌ها پيشرفته شده و نسل جديدي از جنگ‌ها در حال وقوع است.
اين كم اطلاعي باعث مي‌شود، مديران فكر كنند كه انجام چنين اقدامات ولخرجي است! هر چند عده‌اي از مديران هم درك مناسبي از پدافند غيرعامل دارند. بايد بپذيريم كه دشمن مطلق نيست و آسيب‌پذيري‌هاي فراواني دارد و از طرفي توان ما بالاست. اين جملات اعتقاد ماست و هركس به اين موارد اعتقاد ندارد، بهتر است به پدافند غيرعامل فكر نكند. بايد باور فرهنگي ايجاد شود تا بتوانيم بر مشكلات فائق شويم. بايد از سطح مدرسه نسبت به فرهنگ‌سازي و آموزش پدافند غيرعامل اقدام كنيم.
در پدافند غيرعامل به شدت جاي كار وجود دارد. در پدافند غيرعامل به دنبال كاهش نسبي خسارت هستيم. اگر به شكل‌گيري مسكن توسط بشر دقت كنيم مي‌بينيم انسان در مقابل تهديداتي چون باد، باران، رعد و برق، سرما و ديگر عوامل، سرپناهي براي خود ساخته، تا از گزند اين تهديدات در امان باشد. اين سرپناه، همواره به روز شده تا به خانه‌هاي امروزي رسيده، در ژاپن، با توجه زلزله‌هايي فراواني كه در اين كشور رخ مي‌دهد، هنگام زلزله مردم ميز جلوي خود را مي‌گيرند تا وسائل روي ميز زمين نريزند.
ولي در كشور ما اهميتي به اين مسائل داده نمي‌شود و گمان مي‌كنند كه زلزله مخرب است و ما نمي‌توانيم برآن فائق شويم.

* ماموريت‌ها، وظايف و ساختار سازمان پدافند غيرعامل كشور را شرح دهيد؟ آيا مصوبات سازمان متبوع شما جنبه اجرايي دارد يا خير؟

در بند 10 ماده 121 برنامه چهارم توسعه كه به تصويب مجلس رسيده ، دولت مكلف شده تا در يك برنامه پنج ساله،كاهش آسيب‌پذيري رده‌هاي حياتي و حساس كشور را فراهم كند. در سالهاي 84 و 85 يك درصد از درآمد هر سازمان مي‌بايست صرف پدافند غيرعامل همان سازمان مي‌شد. در سال 85 با همكاري سازمان مديريت و برنامه‌ريزي بودجه مستقلي براي بحث در نظر گرفته شد، تا با همكاري ساير سازمانها، برنامه‌هاي مربوط به پدافند غيرعامل را اجرا كنيم.
به لحاظ قانوني هم، آئين‌نامه اجرايي بند 10 ماده 121 قانون كه به تصويب هيئت دولت و سپس به تائيد مقام معظم رهبري رسيده است، تكليف كرده كه رئيس هر دستگاه و يا نماينده وي مسئول پدافند غيرعامل دستگاه متبوعشان هستند و مكلف‌اند تا آسيب‌پذيري را شناسايي كرده و با برنامه‌هايي كه با هماهنگي كميته پدافند غيرعامل هماهنگ مي‌شود، آسيب‌ها را كاهش دهد و به سمت پايداري و ايستايي ببرد. در اين آئين‌نامه هم 9 وظيفه كلي را برعهده كميته دائمي پدافند غيرعامل گذاشته‌اند كه شامل تعيين سطح بندي زير ساخت‌هاي كشور، تهيه و تصويب طرح‌هاي پدافند غيرعامل در دستگاه‌ها، نظارت بر اين طرح‌ها و اجراي آنها، تهيه و تصويب آئين‌نامه‌ها اين حوزه و ابلاغ به دستگاه و ديگر موارد مي‌شود. همين 9 وظيفه براي انجام وظيفه كميته پدافند غيرعامل كفايت مي‌كند. از طرفي بين دولت نهم و كميته پدافند غيرعامل نوعي همزباني نسبت به تهديد وجود دارد به همين دليل مانع جدي را در توسعه بحث احساس نمي‌كنيم. فقط بايد عقب ماندگي‌هاي موجود را از سر راه برداريم.

* طرح جامع پدافند غيرعامل كشور تصويب شده يا خير؟

سندي را با عنوان سند راهبردي پدافند غيرعامل كشور تهيه و به تصويب رسانده‌ايم، كه بخش عمده‌اي از طرح جامع در آن پيش‌بيني شده است كه شامل چشم‌انداز و همسو با چشم‌انداز 20 ساله اهداف كلان و بلند مدت،اهداف كوتاه مدت، سياست‌هاي اجرايي و راهبرد مي‌شود را پيش‌بيني كرده‌ و در اختيار دستگاه‌ها قرار خواهيم داد تا از آن استفاده كنند.

* با توجه به بحث‌هاي مطرح شده ،چه ارزيابي از وضعيت پدافند غيرعامل كشور داريد؟

در مراحل اوليه و ابتدايي كار هستيم ، در اولين مرحله كه رسيدن به يك باور مبتني بر اينكه «مي‌توانيم بر آسيب‌پذيري‌ها غلبه كنيم»، را پشت سر گذاشتيم. امسال با دستگاه‌هاي مختلف جهت تنظيم برنامه‌هاي پدافند غيرعامل همكاري داشته‌ايم، در اين زمينه تدبير مقام معظم رهبري بر مدنظر قرار گرفتن اولويت‌هاست؛ كه اين اولويت‌ها بعد از طبقه‌بندي زير ساختها بدست مي‌آيد، نقش هر زير ساخت در پايداري ملي مشخص مي‌كند كه اين زير ساخت حياتي،‌حساس است و يا فاقد طبقه‌بندي است. تا امروز نزديك به 70 درصد دستگاه‌هايي كه طبقه‌بندي حياتي و حساس دارند را شناسايي كرده و برنامه‌هايشان نهايي شده است و موافقت‌نامه‌هايي را هم در اين زمينه مبادله كرده‌ايم.اگر مسير تداوم داشته باشد و بودجه‌هاي مناسب را براي كار در نظر بگيرند، طي سه سال آينده بخش عمده‌اي از آسيب‌پذيري زير ساخت‌هاي حياتي كشور را مرتفع مي‌كنيم.

*به نظر شما با وجود جفايي كه به پدافند غيرعامل شده است، سرعت اجراي برنامه‌هاي مرتبط با پدافند غيرعامل رضايت بخش است؟

مسلماً از سرعت برنامه‌هاي راضي نيستيم، به دليل اينكه عقب‌ماندگي‌هاي زيادي را در اين زمينه داريم. براي رفع مشكلات بايد مطابق با نظام مهندسي و برنامه‌ريزي كشور قدم برداريم؛ اين نظام تاكيد مي‌كند كه طرح قبل از اجرا بايستي حتماً مطالعه شود و براي پروژه بايد مشاور در نظر گرفته شود، مشاور براي انجام كار زمان خاص خودش را مي‌خواهد، زيرا طرح بايد توسط مشاور مطالعه شود تا آسيب‌پذيري‌ها را بشناسد و براي رفع آسيب‌ها، راه حل ارائه كند و در نهايت با توجه به نتايج مطالعات مشاور، برنامه اجرايي توسط كميته پدافند غيرعامل تنظيم شود، زمان بر بودن بخشي از اين نظام محسوب مي‌شود، فرمانده كل قوا در زمينه اجراي طرح‌هاي پدافند غيرعامل فرمودند: بايد بسيجي‌وار عمل كنيد. براي حركت بسيجي‌وار و اجراي طرح مقداري عقب هستيم. بايد با تمركز و علاقه بيشتر و توجه به تدابير فرمانده كل قوا سرعت كارها افزايش يابد.

* عمده‌ترين فعاليتي كه توسط كميته پدافند غيرعامل انجام شده است، را بيان كنيد؟

عمده‌ترين فعاليت ما تنظيم برنامه‌هاي پدافند غيرعامل با دستگاه‌ها بوده است. كار دشواري است، از ابتداي سال 85 كه قانون مرتبط با پدافند غيرعامل در مجلس به تصويب رسيد به طوري جدي جلساتي را دستگاه‌ها و مشاورين داشته‌ايم تا بتوانيم به برنامه و تعريفي مناسبي از آن دست پيدا كنيم. به دليل سابقه نداشتن برنامه پدافند غيرعامل، تعريف و مفهوم اوليه وجود نداشت، در ضمن عملكرد هر دستگاه‌ با دستگاه‌هاي ديگر متفاوت است در نتيجه برنامه هر دستگاه مختص خودش مي‌باشد. تا پايان سال برنامه‌ 5 ساله‌اي را با همكاري دستگاه‌ها براي كاهش آسيب‌پذيري‌ زير ساخت‌هاي حياتي و حساس كشور تهيه مي‌كنيم .در حال حاضر بخش‌هاي عمده‌اي از اين طرح تهيه شده است. بدين ترتيب برنامه 5 ساله پدافند غيرعامل كشور تهيه شده تا پايان سال نهايي خواهد شد.

* بين دفاع غيرنظامي پدافند غيرعامل و پدافند غيرعامل چه تفاوت‌ها، اشتراكات و نسبتي وجود دارد؟

پدافند عامل، دفاع با استفاده از تجهيزات نظامي است كه برعهده نيروهاي نظاميمي‌باشد. دفاع غيرنظامي در دنيا تعاريف متفاوتي دارد، در برخي كشورها مفهوم پدافند غيرعامل و دفاع غيرنظامي را يكسان مي‌دانند ولي در كشور ما با توجه تنوعي كه وجود دارد بايد اين مفاهيم را تفكيك كنيم؛ دفاع غيرنظامي پشتيباني، اداره و تامين نيازهاي مردم در شرايط مديريت بحراني ناشي از جنگ است. اگر جنگي اتفاق افتاد، چگونه از مردم دفاع كنيم. در اينجا مردم دسته‌بندي دارند، كودكان، زنان و افراد سالخورده و معلولان كه بايد توسط دولت حمايت شوند.دسته‌ بعدي شامل افرادي كه مي‌تـوانند در جنگ شركت كرده و با حضور در بسيج مي‌توانند به نيروهاي نظامي كمك كنند. افرادي هم بايد وظيفه سازماندهي پشت جبهه مثل بيمارستانها، ادارات، نيروگاه‌ها و … را برعهده بگيرند.پدافند غيرعامل هم همانطور كه قبلاً توضيح دادم به معناي كاهش آسيب‌پذيري‌ زير ساختهاي حياتي كه در برابر تهديدات خارجي است به طور كلي دفاع يك مفهوم يكپارچه است، كه از دفاع عامل و غيرعامل تشكيل مي‌شود.

* پدافند غيرعامل داراي چه اصولي است؟

در پدافند غيرعامل، با سه نوع از پروژه‌ها مواجه هستيم، يا در حال مطالعه ، يا در حال ساخت و يا در حال بهره‌برداري هستند. آنجايي كه پروژه‌هاي در حال مطالعه هستند، مي‌توانيم در مباحثي چون مكان‌يابي مناسب كه يافتن عرصه امن در كشور است، پروژه را در برابر تهديد دشمن حفظ كنيم ، بحث مقياس آمايشي نيز در اينجا مطرح است مثلا براي ساخت پالايشگاه بايد، چه اندازه‌اي داشته باشد و كجا ساخته شود، ممكن است بخواهيم پالايشگاهي را كنار مرزها بسازيم، اما اين پالايشگاه از لحاظ حجم و اندازه بايد تعريف محلي و منطقه‌اي داشته باشد و مقياس ملي آن بايد در عمق مناسب كشور باشد.
دومين موضوع در مكان‌يابي، استفاده از عوارض طبيعي جهت كاهش آسيب‌پذيري است كه اگر به درستي انتخاب شود، باعث كاهش آسيب‌ها مي‌گردد.
سومين موضوع پراكندگي در سايت است، در ساخت پالايشگاه نبايد مخازن سوخت را در كنار هم و به صورت خطي بسازيم، كه با صدمه ديدن يكي از آنها باقي مخازن هم خود به خود آسيب ببينند، ممكن است عده‌اي بگويند كه در قبال آسيب ديدن تاسيسات نفتي نمي‌توان كاري كرد، خوشبختانه يك مبتكر ايراني با استفاده از آلياژ آلومينيوم، ماده‌اي را ساخته‌ كه مانع از انفجار مواد سيال مي‌شود. اين مواد را كه به صورت الياف بافته شده است مثلاً در باك موتور سيكلت تبعيه مي‌كنند و سپس با شليك گلوله آن را منفجر مي‌كنند، به خاطر وجود اين الياف، باك منفجر نمي‌شود، بلكه مانند شمع مي‌سوزد. مي‌توانيم به جاي مخازن فلزي از مخازن بتوني استفاده كنيم.با انجام اين اقدامات مي‌توانيم آسيب‌پذيري را از 100 درصد به 20 درصد برسانيم.
در قبال پروژه‌هاي در حال ساخت و يا بهره‌برداري هم مي‌توان دست به اقداماتي انجام داد، در پروژه‌هاي در حال ساخت، به ميزان پيشرفت پروژه نگاه مي‌كنيم اگر درحال مطالعه اوليه باشند و هنوز برخي از تاسيسات ساخته نشده باشند، با ارائه راهكارهايي موارد مرتبط را اعمال خواهيم كرد.
در پروژه‌هاي در حال بهره‌برداري نيز با مطالعه پروژه‌، قسمت‌هاي آسيب‌پذير را شناسايي كرده و تاثير آسيب را بر سازه به حداقل مي‌رسانيم.

*‌ براي بومي سازي دانش پدافند غيرعامل اقدامي كرده‌ايد؟

در زمينه پدافند غيرعامل از نبود دانش فني مرتبط رنج مي‌بريم، متاسفانه در كشورهاي مختلف، مباحث مرتبط با پدافند غيرعامل طبقه‌بندي شده هستند و اطلاع كمي در اين زمينه وجود دارد.در اجراي پروژه‌ها هم با مشكل عدم وجود مشاور فني و تخصصي پدافند غيرعامل مواجه هستيم.
با وجود اين مشكلات، خوشبختانه با اقدامات انجام شده طي دو سال گذشته و با همكاري دولت، تعدادي مشاور را در اين زمينه تائيد صلاحيت كرده‌ايم، در توليد دانش پدافند غيرعامل با توجه به اهميتي كه در همه عرصه‌ها دارد، با مشكل برخورد كرده‌ايم. براي رفع مشكل در دانشگاه‌هاي امام حسين و مالك اشتر پژوهشكده‌هايي ايجاد شده، در دانشگاه مالك اشتر پژوهشكده و دانشكده پدافند غيرعامل تاسيس گرديده كه در كارشناسي ارشد و در سه رشته «مهندسي عمران با گرايش پدافند غيرعامل»، «مهندسي معماري با گرايش پدافند غيرعامل» و كارشناسي ارشد استتار، اختفا و فريب (ccd) راه‌اندازي شده است،اين دانشكده دو دوره هم فارغ التحصيل داشته‌ است.
امسال هم با دانشگاه امام حسين به توافق رسيده‌ايم تا دانشكده‌ پدافند غيرعامل در كارشناسي و كارشناسي ارشد ايجاد شود. اميدوارم در بهمن ماه امسال اين دانشكده هم دانشجو بپذيرد،اين دانشكده در 6 رشته دانشجو مي‌پذيرد، كه شامل: ‌دفاع سايبري، مديريت بحران ناشي از جنگ، دفاع غيرنظامي، معماري و عمران است.
پس از شروع فعاليت‌هاي شركت‌هاي مشاور و همكاري با كميته پدافند غيرعامل به دست آوردهاي علمي مطلوبيدر زمينه دانش فني دست يافته‌ايم. اين موفقيت‌ها حتي درصنايع hi-tech بدست آمده كه قابل تامل است، شرايط در اين زمينه كاملاً اميدوار كننده و مثبت است.

* افكار عمومي در پدافند غيرعامل (قبل، حين و بعد از دفاع) چه نقشي مي‌تواند داشته باشد؟

در جنگ‌ها تحول اساسي ايجاد شده و نسل بندي شده اند، آمريكايي‌ها جنگ‌ها را به 4 نسل تقسيم بندي كرده‌اند.
جنگ‌هاي آينده از مدل جنگ‌هايي است كه آمريكايي‌ها در حال حاضر با استفاده از آن مي‌جنگند، آن‌ها در برخورد با كشورها مدل‌هاي مختلفي را دارند، ويژگي جنگ‌هاي گذشته بر قسمت‌هاي نظامي، تلفات عمده، برخورد با مردم و عمدتاً سخت‌افزاري تمركز پيدا مي‌كرد.در جنگ‌هاي جديد تصرف خاك معنايي ندارد، هدف اصلي جابه‌جايي حكومت‌هاست؛ حكومت‌ها نيز با راي و پذيرش و باور مردمي سر و كار دارند. در جنگ‌هاي گذشته عمليات رواني پشتيبان عمليات نظامي بود، در جنگ‌هاي جديد بر عكس شده ، عمليات اصلي همان عمليات رواني و سياسي است و بخش نظامي از بخش سياسي حمايت مي‌كند.
به اين صورت كه ابتدا يك عمليات رواني و يا سياسي بزرگ را طراحي و اجرا مي‌كنند و در نهايت نيز با بمباران چند هدف نظامي، به هدف‌شان مي‌رسند، اصطلاحاًَ به اين اقدام نظامي، جراحي مي‌‌گويند. تقريباً 70 درصد كار در جنگ‌هاي جديد عمليات رواني است.از اين نظر شكل‌دهي به افكار عمومي و مقابله با عمليات رواني دشمن كار دستگاه‌هاي فرهنگي و به ويژه رسانه‌ها است. هدف قراردادن انسجام ملي با اينكه يك هدف نظامي نيست و يك هدف سياسي- اجتماعي است.اما انسجام ملي را با ابزار رواني هدف قرار مي‌دهند، با به هم خوردن اين انسجام به بخش مهمي از هدف خود رسيده‌اند. اينجاست كه مي‌تـوان پي به عملكرد خطير دستگاه‌هاي فرهنگي برد.در اين بايد چارچوب و كاركرد جديدي را در عرصه‌هاي فرهنگي تعريف كنيم. اين كاركردها مي‌تواند آسيب‌پذيري‌هاي ما را در عرصه ملي در برابر دشمن كاهش دهد و در حفظ انسجام ملي و مديريت يكپارچه كشور موثر باشد و آن را به پايداري برساند.
براي رسيدن به عوامل و چارچوب مورد نظر، بايد مطالعه و دقت بيشتري انجام دهيم.

* نقش رسانه‌ها در عمليات رواني و پدافند غيرعامل كاملاً مشخص شد، رسانه‌ها در فرهنگ‌سازي پدافند غيرعامل و در حين پدافند غيرعامل چه كاركردهايي مي‌توانند داشته باشند؟

رسانه‌ها در فرهنگ‌سازي و تغيير باورها در مردم و مسئولين نقش اساسي را ايفا مي‌كنند،بايد اين جمله را كه «ما مي‌توانيم در مقابل تهديدات دشمن و كاهش آسيب‌پذيري‌ها اقدام موثر انجام دهيم» در باور مردم بگنجانيم. يكي از اهداف مهم دشمن در عمليات رواني، القا «نمي‌توانيم» است، بايد با استفاده از رسانه‌ها به جنگ اين «القا» نادرست برويم. رسانه‌ها بايد با بيان توانمندي‌ها و كارهاي انجام شده و آشكار ساختن ضعف‌هاي دشمن براي مردم گام موثري را در اين زمينه بردارند. مردم بايد بپذيرند كه مي‌توانيم و به دشمن هم ثابت كنيم كه نمي‌توانند كاري كنند. در حين دفاع هم رسانه‌ها بايد ارتباطش را با مردم حفظ كنند و خدماتش را تداوم دهد، همچنين براي شرايط اين چنيني آمادگي و برنامه داشته باشند، مديريت و توليد محتوا در حين دفاع بحث مهمي است كه بايد از هم اكنون شروع شده و از زاويه مناسبي به آن نگريسته شود، در اين زمينه نيازمند اقدامات اساسي و موثري هستيم.

* مهمترين مشكلات و چالش‌هاي فراروي پدافند غيرعامل را چه مواردي مي‌دانيد؟

مشكل باورهاي فرهنگي يكي از مهمترين مشكلات است،همان‌طور كه قبلا هم گفتم، بايد مردم و مسئولان به اين باور برسند كه «ما مي‌توانيم» در برابر دشمن بايستيم.«سون‌ تزو» استراتژيست مشهور چيني مي‌گويد: اگر طالب صلح هستي بايد آماده جنگ باشي.
اگر آرامش و صلح را مي‌خواهيم بايد خود را براي شرايط جنگي هم آماده كنيم بايد آسيب‌پذيري‌هايمان را كاهش دهيم به طوري كه بتوانيم در برابر تهديد پايداري كنيم. دشمن بايد بفهمد كه با اعمال تهديد نمي‌تواند سيستم را به هم بريزد و اگر به اين نتيجه برسد موجب بازدارندگي مي‌شود.
دومين مشكل، نبود دانش فني پدافند غيرعامل است به دليل طبقه‌بندي بودن اين بحث با مشكلاتي مواجه هستيم ،البته با تلاش زياد مي‌توان به نتايجي دست يافت. از همين فرصت استفاده مي‌كنم و از همه محققان، دانش پژوهان، صاحب‌نظران و اساتيد براي همكاري در زمينه دانش پدافند غيرعامل دعوت مي‌كنم ،پدافند غيرعامل موضوعي كاملاً غيرنظامي است و محدوديت خاصي براي پژوهش و همكاري ندارند.
مشكل سوم هم نبود مشاور فني است، مشاور بايد سياست‌ دفاعي كشور را به فرمول‌هاي رياضي مهندسي تبديل كند و چگونگي آسيب‌پذيري را از لحاظ فني در هر دستگاهي براي كميته پدافند غيرعامل مطالعه كرده و راهكار ارائه دهد.
آخرين و مهمترين چالش ما بودجه است، با عنايت مجلس و دولت در بودجه سال 86 بودجه مناسبي را در اختيار داشتيم، اما براي سال 87 بودجه بيشتري را مي‌خواهيم. زيرا از اين به بعد براي عملياتي كردن طرح‌ها و برنامه‌هايمان و اجرايي كردن آنها بودجه مناسبي را مي‌خواهيم . /

مناطق پدافندی

عموما مناطق پدافندی به سه منطقه تقسیم می‌شوند: منطقه پدافندی درجه ۱، ۲ و ۳.

منطقه پدافندی درجه ۱

منطقه پدافندی درجه ۱ منطقه‌ای است که در بکاربری تمامی جنگ افزارها و گشودن آتش خودمختار است. در این مناطق، جنگ افزارها و سامانه‌های پدافندی اختیار کامل شلیک به هر وسیله پرنده‌ای را -چه خودی و چه غیرخودی- در آسمان دارند. برای این مناطق پدافندی دالان تقرب و دالان بی‌خطر تایین نگردیده و هیچ هواپیمایی حق تردد و پرواز حوالی این مناطق را ندارد. مرز منطقه پدافندی درجه ۱ معمولا در نزدیکی نیروگاه‌های هسته‌ای و مراکز حساس‌ و استراتژیک تعیین می‌گردد.

منطقه پدافندی درجه ۲

منطقه پدافندی درجه ۲ منطقه‌ای است که دارای باند پروازی است، و در آن مسیرهای ویژه‌ای به عنوان دالان بی‌خطر و دالان تقرب تعیین شده‌اند. هر هواپیمایی که بخواهد از آتش جنگ افزارها و سامانه‌های پدافندی در این منطقه در امان باشد باید با هماهنگی قبلی وارد این منطقه شده و حدود مشخص دالان بی خطر و تقرب را رعایت کند. فرمان جنگ افزارها در این منطقه «آتش محدود» است.

منطقه پدافندی درجه ۳

منطقه پدافندی درجه ۳ منطقه‌ای است که در آن به تمامی جنگ افزارها و سامانه‌های پدافندی فرمان آتش بس داده شده است، و دستور شلیک تنها از سوی مراجع بالاتر و برای اهدافی که به عنوان «دشمن» شناسایی شده‌اند صادر می‌شود. در عین حال منطقه پدافندی درجه ۳ حق دفاع از خود را دارد و می‌تواند به سوی هواپیمایی که از متخاصم بودنش اطمینان حاصل شده، آتش بگشاید.

انواع پدافند

پدافند به دو صورت انجام می‌شود. پدافند عامل و پدافند غیر عامل

 

پدافند عامل

پدافند عامل در حقیقت همان معادل کلمه پدافند هوایی است که در بالا گفته شد. یعنی پدافند عامل به کارگیری تجهیزات نظامی برای جلوگیری از ورود هواپیما های متخاصم به داخل خاک کشور است.

 

پدافند غیرعامل

پدافند غیرعامل نیز اقداماتی است که موجب کاهش ضرر و زیان در مقابل عملیات های خصمانه هواپیماهای دشمن و تهدیدات خارجی با هزینه کمتر و بکارگیری ترفند و شیوه‌های غیر مسلحانه نظیر: استتار و اختفا و ایجاد سرپناه برای تاسیسات مهم و استراتژیک انجام می‌شود و در این نوع پدافند از هیچگونه سلاحی استفاده نمی‌شود
قائم مقام وزير نيرو خبر داد:
تشکيل پدافندغيرعامل و مديريت بحران در وزارت نيرو
خبرگزاري موج –
قائم مقام وزير نيرو از تشکيل پدافندغيرعامل و مديريت بحران با تخصيص 2 درصد از بودجه وزارت نيرو و اعتبارات داخلي اين وزارتخانه خبر داد.

به گزارش خبرنگار موج، حميدچيت‌چيان، قائم مقام وزير نيرو با اعلام اين مطلب گفت: کميته پدافندغيرعامل و مديريت بحران با هدف تامين آب مورد نياز مردم در زمان وقوع بحران‌هاي متخاصمانه و بلاياي طبيعي در کشور تشکيل شده است تا در صورت وقوع بحران در ساير استان ها به مردم ياري رساني کنند.
وي افزود: اعتبار مورد نياز براي تشکيل پدافندغيرعامل و مديريت بحران از محل بودجه و اعتبارات داخلي وزارت نيرو تامين شده و اين کميته شکل گرفته است.
قوي اظهار داشت: شرح وظايف کميته پدافندغيرعامل تعيين و ابلاغ شده و به زودي ساختار مورد نياز پدافندغيرعامل تصويب و به شرکت‌ها ابلاغ خواهد شد.
اين مقام مسئول در بخش ديگري از سخنانش به ضرورت توليد انرژي‌هاي نو در کشور اشاره کرد و گفت: در شرايطي که ما در انديشه اقتصادي بودن و يا غيراقتصادي بودن توليد انرژي‌هاي نو هستيم کشورهايي مانند چين در سال 2009 ، 12 هزارمگا‌وات انرژي‌نو توليد کرده و ميزان توليد انرژي‌هاي نو در آمريکا به دو برابر افزايش يافته است.
وي با اشاره به شرايط اقليمي و سياسي ايران خاطر نشان کرد: توليد انرژي‌نو براي کشور ما يک ضرورت محسوب مي‌شود زيرا ما از لحاظ اقليمي قادر به توليد اين انرژي‌ها هستيم و به لحاظ سياسي نيز توليد انرژي‌هاي نو براي ما يک ضرورت محسوب مي‌شود. در زمان بلاياي متخاصمانه تاسيسات ما بيشتر مورد آسيب قرار مي‌گيرند، اما نيروگاه‌هاي توليد انرژي جديد اين چنين نيست.
وي از تشکيل کارگروه خاصي براي تدوين راهبرد و اهداف کمي براي توليد انرژي‌هاي نو خبر داد و گفت: در اين کارگروه بايد بودجه‌بندي، مکانيزم و شيوه توليد انرژي‌هاي‌نو مشخص شود.
قائم مقام وزير نيرو با بيان اين مطلب که ساخت نيروگاه‌هاي سيکل ترکيبي با راندمان 30 يا 40 درصد براي ما افتخار محسوب نمي‌شود، متذکر شد: در حال حاضر کشورهاي دنيا اقدام به ساخت نيروگاه‌هاي CHP با راندمان 85 درصد کرده‌اند. اما ما همچنان در انديشه ساخت نيروگاه‌هاي سيکل ترکيبي متوقف شده‌ايم.
وي از مديران صنعت برق کشور خواست تا 10 درصد از انرژي برق کشور را توسط انرژي‌هاي جديد تامين کنند. زيرا اين اقدام موجب افزايش امنيت ملي ايران خواهد شد.
چيت‌چيان با اشاره به کاهش تلفات در بخش توليد برق گفت: اگر ما در توليد برق و انرژي از تکنولوژي‌هاي جديد استفاده کنيم به طور قطع ميزان تلفات ما در اين صنعت به حداقل خواهد رسيد. در حالي که ما هنوز اندر خم يک کوچه باقيمانده‌ايم و صرفاً به توليد انرژي و برق با شيوه سيکل ترکيبي مي‌انديشيم.
وي در پايان خواستار تغيير در روند توليد انرژي در کشور شد و خاطر نشان کرد: ما در وزارت نيرو نيازمند اقدامات انقلابي و تحولي هستيم. زيرا با ادامه روند فعلي راه به جايي نخواهيم برد. بنابراين بايد با تغيير در مسير توليد انرژي و شيوه مديريت، نقطه عطفي در صنعت آب و برق کشور ايجاد کنيم.

رئيس سابق اورژانس کشور:
 پدافند غير عامل، مديريت جامع بحران در عرصه دفاع است  
«مديريت بحران» همچون مفهوم «بحران» از منظرهاي گوناگون مورد تعريف و تدقيق واقع شده است; گستره مفهومي تعريف اين واژه بسيار فراخ و در برگيرنده هر تمهيدي براي پرهيز از بحران و جستجوي انديشمندانه بحران و خاتمه و مهار بحران در راستاي تامين منافع و غيره است.در پاره اي از متون، مديريت بحران بر نوعي تدبير استراتژيک دلالت دارد که در فرايند آن محيط  هاي داخلي و خارجي يک بحران مورد تحليل واقع شده، شناخت لازم کسب، مسير استراتژيک پايه گذاري و استراتژي هايي خلق مي شوند که نخبگان را براي رسيدن به اهداف تعيين شده و تدبير شايسته و بايسته بحران ياري رساند.
مديريت جامع بحران و ارتباط آن با پدافند غيرعامل موضوع اصلي گفت و گوي رضا پيرهادي از خبرگزاري فارس با دکتر شهرام علمداري مشاور رييس سازمان پدافند غيرعامل کشور و رييس سابق اورژانس کشور است. علمداري در اين ارتباط معتقد است: با وجود قرآن و تدابير دفاعي و راهبردهايي که در زمينه مديريت بحران در اين کتاب آسماني وجود دارد، جمهوري اسلامي مي تواند يکي از کشورهاي پيشرو در اين زمينه باشد. وي با اشاره به اينکه تمامي آيات قرآن يک تدبير و آفند غيرعامل است،  به مطالعاتي اشاره کرد که با مبنا قرار دادن قرآن به نکات علمي و جديد در اين عرصه دست يافته اند که به زودي منتشر خواهد شد. مديريت بحران در کشورمان دانشي نوين و نوپاست. بخش نخست اين گفت وگو را در شماره امروز و بخش دوم آن را هفته آينده مي خوانيد.
مديريت بحران، از مقولاتي است که پس از هر حادثه و بحراني کاربرد فراواني دارد، قبل از هر سوالي بايد بدانيم مديريت بحران چه معنايي دارد و از چه زماني به صورت يک علم مطرح شده است؟
علم مديريت بحران، در دنيا يک علم جوان و نوپا به شمار مي رود، بشر به علت درگير بودن با انواع بحران ها و حوادث (طبيعي، صنعتي، تروريستي و غيره) در طول تاريخ، همواره تمهيداتي را براي در امان ماندن از اين حوادث مد نظر داشته است. بعد از جنگ جهاني دوم و مطرح شدن دانش مديريت نوين، مقابله با بحران ها و مديريت آن، ساز و کار و سازماندهي مناسبي را مي طلبيد. در واقع انسا ن  به دنبال تدبير و اداره بحران ها و شرايط بحراني بوده است. هر چند در اين بين عده اي هم مخالف بودند و مي گفتند بعيد است که بتوان بحران را پيش بيني و کنترل کرد.
اما طرفداران مديريت بحران با اين استدلال که هر چقدر بتوان بحران را کاهش داد، شرايط بهتري خواهيم داشت، به گسترش آن پرداختند. حدود 25 سال پيش، علم مديريت بحران، به صورت مقدماتي در دنيا مطرح شد، بيشترين مباحث هم در ارتباط با مديريت بحران در مقابله با حوادث طبيعي بود. البته مديريت بحران در عرصه نظامي خيلي پيشتر از مديريت بحران در برابر حوادث طبيعي مطرح بوده است.
اگر بخواهيم به صورت آکادميک به مديريت بحران بپردازيم حدود 15 سال است که اين دانش در دانشگاه ها تدريس مي شود. حتي تعداد دانشگاه هايي که به آموزش اين دانش مشغول اند محدود هستند و کتاب هاي موجود در اين زمينه هم محدود هستند.
با اين مقدمه، تعريف مديريت بحران چه مي شود؟
تعريف ابتدايي مديريت بحران، يک تعريف فني و تکنيکال بود. به اين شکل که در صورت وقوع بحران، نيروهاي امدادي چگونه به فعاليت بپردازند و به امداد و نجات مشغول شوند. در تعريف از مديريت بحران، بيشتر فاز مقابله مطرح بود; يعني حادثه رخ بدهد و آنگاه انسان چه کند و چگونه بعد از حادثه را مديريت کند. اما بعد از مدتي مشخص شد که اين تعريف از مديريت بحران، کار ساز نيست و مشکلي را حل نمي کند. با توجه به توسعه همه جانبه اي که در جوامع شاهد هستيم و ايجاد کارخانجات و استفاده از تکنولوژي هاي جديد، مطمئنا بحران هاي نويني را شاهد هستيم. به عنوان مثال اگر از يک زمين لم يزرع، استفاده اي نبريم، بحراني وجود ندارد اما به محض اينکه در همين دشت، پالايشگاه گاز احداث شود، شرايط براي وقوع بحران فراهم مي شود. از نشت گاز گرفته تا احتمال انفجار مخازن بحران هايي هستند که احتمال وقوعشان فراوان است. بعد از مدتي مشخص شد تعريف اوليه مديريت بحران ناکارآمد است، طي 5 سال گذشته تعريف جديدي از مديريت بحران مطرح شده است. که شامل:
1- به تدابيري که اتخاذ مي شود تا حادثه از هر نوعي رخ ندهد (پيشگيري)، اين نوع تدابيرمعمولا سخت افزاري هستند.
2- اگر حادثه رخ داد، عوارض و خرابي هاي کمتري حاصل  شود.
3- آماده سازي و آموزش مردم هم بايد انجام شود، مباحث نرم افزاري در اين بند مطرح مي شوند و برنامه سازمان ها و آمادگي آنها هم مطرح است.
4- اگر حادثه اي رخ داد، پس از مقابله صحيح، بازسازي و بازتواني اثربخشي هم انجام شود. با اين تعريف ديگر نمي توانيم از مديريت بحران نام ببريم، در تعريف جديد از «مديريت جامع بحران» نام مي برند که در پنج فاز، پيشگيري، کاهش مخاطرات، آمادگي، مقابله و بازسازي و بازتواني انجام مي شود.
بايد ذهن مردم و مديران را از تعريف اوليه مديريت بحران به سمت تعريف جديد مديريت بحران سوق دهيم. زيرا علاوه بر ناکارآمدي، باعث مي شود تا هزينه، نيرو و نگاه ها به سمت غيرفعال برود. در ديدگاه اوليه بايد دست روي دست گذاشت تا بحران اتفاق بيفتد و آن گاه تدبيري برايش بينديشيم.
بر همين اساس مطالعات قرآني ما شکل گرفت چون با کمي مداقه در اين کتاب آسماني وروايات ذيل آنها پي برديم که بهترين وجامع ترين الگوي مديريت بحران در آنجاست. انسان امروزي هنوز هم باديدي دوبعدي و در سطح، به توسعه و بحران نگاه مي کند ولي مطالعات مانشان داده است که قرآن کريم حداقل از چهار بعد به اين مقولات توجه نموده است. ايده جامعه آماده براساس همين مطالعات شکل گرفت. اين ايده تفاوت هاي ماهوي جدي با ايده جامعه ايمن غربي ها دارد که خود مصاحبه ديگري را مي طلبد.
ارزيابي شما از وضعيت فعلي مديريت بحران و حتي مديريت جامع بحران در کشور چيست؟
اولين باري که اين مفاهيم تحت عنوان سياست وارد برنامه هاي توسعه کشور شد، سياست هايي بود که مقام معظم رهبري تحت عنوان سياست هاي ابلاغي پيشگيري و مديريت بحران در حوادث غيرمترقبه در سال 84 اعلام فرمودند. مروري بر اين سياست ها، نشان مي  دهد که بيش از 60 درصد از اين سياست ها مبتني بر پيشگيري است. مواردي چون کاهش مخاطرات و شناسايي حوادث هم در اين سياست ها مطرح شده اند.
منظورتان اين است که قبل از اعلام اين سياست ها توسط مقام معظم رهبري، در زمينه مديريت بحران اقدامي صورت نپذيرفته و قانون جامعي وجود نداشت؟
بايد بگويم که در سطح سياستگذاري توجه کمي شده بود و هر چند مباحثي مطرح بود، اما عملا قانوني وجود نداشت. در سير مديريت بحران، يک اصل وجود دارد، آن هم اين است که بايد سياستگذاري درستي انجام شود، اگر اين سياستگذاري درست نباشد، مسير تصميم سازي تا انتها غلط پيش خواهدرفت. پس از اعلام اين سياست ها توسط مقام معظم رهبري، شاهد حرکتي فزاينده و رو به جلو در کشور به سمت اين اجرايي نمودن اين سياست ها هستيم. براي اين که در اين زمينه حرفي براي گفتن داشته باشيم، راه درازي در پيش داريم.
البته بايد، باور و فرهنگ صحيح «مديريت جامع بحران» در مديران و مسوولان شکل بگيرد و بعد وارد مراحل بعدي شويم. خوشبختانه با هماهنگي و همکاري  سازمان پدافند غيرعامل و سازمان مديريت بحران وزارت کشور اين حرکت ها با سرعت زيادي پيش مي رود. در اين زمينه لازم است تاکيد کنم که آينده خوبي در پيش داريم و در آينده نزديک شاهد عملياتي شدن سياست هاي ابلاغي خواهيم بود.
براي روشن تر شدن موضوع بهتر است بحث را بازتر کنيم، به خود بحران و انواع بحران ها بپردازيم؟ بحران چيست؟ و چه تعريفي دارد؟
براي اين که به تعريف کاربردي بحران برسيم، بايد مقدمه اي را بگويم تعاريف بحران، فراوان و خيلي فلسفي است، اکثرا اين تعاريف قابليت عملياتي شدن را ندارند. ابتدا بايد شاخصه هاي بحران را تعريف کنيم، در بحران چهار شاخص وجود دارد: 1- شدت حادثه، 2- وسعت حادثه، 3- قابل مديريت بودن حادثه با منابع موجود انساني، تجهيزاتي، مالي واطلاعاتي 4- اختلال نظم و امنيت جامعه.
با اين شاخص ها مي توانيم به تعريف بحران برسيم. بحران عبارت است از واقعه اي ناگهاني- هميشه هم ناگهاني نيست- که در جامعه به وجود مي آيد، باعث ايجاد بي نظمي و اختلال در امنيت جامعه مي شود و مديريت منابع جامعه را مختل مي کند و نيازمند تدابير عميق است.
همان طور که در سوال مطرح شد، بحران انواعي هم دارد. گاهي بحران با استفاده از منابع و کمک هاي محلي قابل مديريت است که بحران محدود نام مي گيرد. گاهي علاوه بر منابع محلي به منابع استاني هم نياز است، گاهي به منابع ملي و کشوري نياز داريد و گاهي هم به کمک هاي بين المللي نياز داريد، اين سطح بندي بحران است.
منظورم انواع بحران به لحاظ کيفيت بود، در مورد سنخ شناسي  يا همان کيفيت بحران توضيح دهيد؟
بيش از 46 نوع حادثه طبيعي وجود دارد که تحت عنوان بحران هاي طبيعي شناخته مي شوند، نوع ديگري از بحران ها با عنوان بحران هاي انسان ساز شناخته مي شوند، که شامل انفجار، آتش سوزي و حوادث صنعتي هستند. دسته سومي از حوادث هم وجود دارد که گاهي در بحران هاي انسان و گاهي هم به صورت جداگانه مطرح مي شوند. اين دسته از بحران ها، جنگ ها و حوادث تروريستي هستند. اين حوادث از لحاظ محتوي، نوع عمليات و اداره بحران تفاوت هايي را با هم دارند ولي اساس و فرآيند مديريت آنها يکسان است. در واقع تفاوتي نمي کند شما با يک زلزله مواجه هستيد يا با يک حادثه صنعتي، آنچه متفاوت مي شود، محتوي کار است. حدود بيست تفاوت  ماهوي در اين زمينه وجود دارد اما خيلي در مديريت تاثير نمي گذارد.
بحران ها به چه عللي و چگونه به وجود مي آيند؟
هر بحراني، زمينه ا ي به نام تهديد يا خطر بالقوه دارد. وقتي در منطقه اي گسل وجود دارد زمينه بحران آماده است. اگر رودخانه اي از وسط شهر مي گذرد، تهديدي براي سيل است. اگر دشمن ديوار به ديوار خانه شما نشسته و تحرکاتي را عليه کشور انجام مي دهد، ريشه و تهديدي براي جنگ به شمار مي رود. بايد خطر بالقوه به خطر بالفعل تبديل شود تا بحران شکل بگيرد. برخي از عوامل دخيل هستند تا اين خطر بالقوه بالفعل شوند، که به عنوان خطرپذيري تعريف مي شود.
فاکتورهاي زيادي در ايجاد خطر پذيري دخيل هستند که مهمترين فاکتور، قرار گرفتن تهديد بالقوه در مهمترين و حياتي ترين قسمت جامعه است، در اين حالت است که بحران شکل مي گيرد. هر گاه تهديد در کنار يک موضوع استراتژيک قرار گرفت بحران را به همراه خود دارد، اگر مديران جامعه به اين بحران و تهديد آن توجهي نکنند و تهديد شناسي انجام ندهند و به جامعه و به جمع الجمع اين دو توجه نکنند و نقشه آن را احصا نکنند و تدبيرات لازم را پيش بيني نکنند و پيشگيري انجام ندهند، قطعا با کوچکترين تلنگري، تهديد بالقوه به يک بحران و تهديد بالفعل تبديل مي شود.
علت اساسي بحران به مواردي چون: عدم تهديد شناسي مطلوب، عدم جامعه شناسي مناسب، عدم شناخت اثرات تهديد بر جامعه، باز مي گردد. موارد فوق هم به زير مجموعه هاي وسيعي از علل مرتبط هستند.
آيا عوامل سياسي و اقتصادي هم مي توانند در بروز بحران نقش داشته باشند؟
جامعه ابعاد مختلفي دارد; ابعاد سياسي، اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي و امنيتي، پنج بعد اصلي هر جامعه هستند. هر کدام از اين ابعاد به زير مجموعه ها و ابعاد ريزتري تقسيم مي شوند و هر کدام از اين ابعاد تهديداتي مختص خودشان دارند. به عنوان مثال حضور دو قوم در يک شهر مي توانند زمينه ساز مناقشات و تهديداتي باشد. ناديده گرفتن حقوق يکي از اين اقوام مي تواند عاملي براي بالفعل شدن تهديد شود. اگر تعادل عرضه و تقاضاي يک محصول در جامعه بر قرار نشود، مي تواند زمينه بروز بحران اقتصادي را فراهم نمايد. حتي گاهي اين بحران ها در کنار يکديگر مي توانند به صورت زنجيره  از بحران ها عمل نمايند. غير ممکن است مديري ادعاي مديريت بحران داشته باشد اما به ابعاد و جوانب ديگر بحران توجهي نکند.
جمله اي درباره کشورمان وجود دارد که بارها شنيده ايم «ايران، کشوري بحران خيز است.» آيا شما به اين جمله اعتقاد داريد، به چه علت چنين توصيفي از کشورمان وجود دارد؟
به طور کلي کره زمين به سمت بلاخيزتر شدن و بحران خيزتر شدن مي رود. افزايش جمعيت دنيا يکي از عوامل بحران خيز است و باعث افزايش مرگ و مير مي شود. در ضمن اکثريت جمعيت دنيا در نقاطي زندگي مي کنند که در معرض تهديد و به قولي حادثه خيز هستند، زندگي در کنار رودخانه ها و آب خود عاملي براي سيل و آب گرفتگي است. تکنولوژي و صنعت با سرعت در حال رشد و توسعه هستند. اين  دو مساله، به دليل جابه جايي مواد خطرناک و ديگر عوارض مرتبط با تکنولوژي و صنعت، مي توانند تهديدهاي جديدي را به وجود آورند. گرم شدن زمين يکي از تهديدات صنعت است و دليل آن پديده گلخانه اي ناشي از آلودگي هاي کارخانجات صنعتي و ديگر توليدات تکنولوژيک است. با گرم شدن کره زمين يخ هاي قطبي آب مي شوند و زمينه را براي بالا آمدن سطح درياها، باران بيشتر و سيل و انواع طوفان ها و… فراهم مي نمايد. بحران هاي انسان ساز هم به دليل قدرت طلبي قدرت هاي جهاني در حال افزايش است حضور آمريکا در عراق و افغانستان مثال مناسبي براي اين مساله است.
جمهوري اسلامي ايران جزو 6 کشور اول دنيا و 4 کشور اول آسيا به لحاظ وقوع بلاياي طبيعي است. بزرگترين گسل هاي دنيا در منطقه اي بين ايتاليا و چين قرار دارد که ايران نيز در اين منطقه است. گسل هاي بزرگي در سراسر کشور وجود دارد که عاملي براي بحران محسوب مي شوند. وجود رودخانه ها در کنار شهرها، عامل ديگري براي بلاخيزي است که باعث سيل مي شود. خشکسالي هم يکي از ديگر از اين بلاياست. سه بحران زلزله، سيل و خشکسالي بيش از 80 درصد بحران ها را در ايران تشکيل مي  دهند.
علل سياسي هم مطرح است، کشور ايران به لحاظ ژئوپليتيک در نقطه اي از دنيا واقع شده که مستعد برخي مسائل سياسي است. نفت خيز بودن خاورميانه و جنگ انرژي در دنيا، باعث طمع ورزي به کشورمان است. از طرفي وقوع انقلاب اسلامي و سياست هاي اصولي جمهوري اسلامي باعث شده تا تهديداتي از جانب دشمنان عليه کشورمان مطرح شود، اين مسائل موجب گرديده تا کشورمان از لحاظ بحران هاي انسان ساز و جنگي هم مستعد بحران باشد.
البته اين نکته حائز اهميت را بايد ذکر کنم که حادثه خيز بودن کشور ما خود يک فرصت بزرگ براي آماده شدن هرچه بيشتر جامعه ما شود.
بحران چه تاثيري بر افکار عمومي دارد؟
در تاثير گذاري بحران بر افکار عمومي هيچ شبهه اي وجود ندارد و بحران مي تواند اثرات مختلف را بر افکار عمومي داشته باشد.
اثرات اجتماعي، سياسي، فرهنگي، اقتصادي، و امنيتي را در اين زمينه مي توان نام برد. بسته به اين که بحران از چه جنسي باشد اثرات آن هم فرق مي کند. با ترسيم يک جدول و مقايسه حوادث مختلف و تاثيرشان بر اقتصاد، مسائل سياسي، مسائل فرهنگي، اجتماعي و… مي توان به اثرات مثبت و منفي آن پي برد. هر بحراني آثار اقتصادي را به همراه دارد، از نظر اجتماعي مي تواند زمينه ساز اغتشاشات، بيکاري و مسائل ديگر اجتماعي شود، از لحاظ سياسي مي تواند منجر به درگيري اقوام مختلف، احزاب و مردم شود. از نظر امنيتي هم که مباحث خودش را دارد.
نوع بحران هم در اين زمينه تاثير گذار است. يک حادثه طبيعي مثل سيل با بحران جنگي متفاوت هستند. در بحران جنگي يا سياسي حتما نيازي نيست که حمله اي صورت بگيرد يا جايي بمباران شود، همين که جنگ رسانه اي به منظور عمليات رواني شروع شود باعث شرايط خاصي خواهد شد و موجب بروز مشکلاتي در جامعه مي شود. در جنگ هاي نسل چهارم ابزار جنگ، رسانه و عمليات رواني است.
هدف پدافند غيرعامل، ايمن سازي و کاهش آسيب  پذيري زيرساخت هاي مورد نياز مردم است تا بتدريج شرايطي را براي امنيت ايجاد نمايد. پس از بحث درباره بحران و مديريت بحران، لازم است وارد بحث ارتباط پدافند غير عامل و مديريت بحران شويم. چه ارتباط و چه نسبتي بين اين دو مي تواند وجود داشته باشد و وجود دارد؟
پدافند غير عامل همان طور که گفتيد هر اقدامي است که به طور غير مسلحانه بتواند آثار يک حمله نظامي يا جنگ را کاهش دهد.چند بحث مهم در پدافند غير عامل مطرح است; تهديدشناسي مناسب يکي از مهمترين مباحث است. پدافند غير عامل به دو بخش پدافند سخت و پدافند نرم تقسيم مي شود. در پدافند سخت از اقدامات سخت افزاري مثل اقدامات مهندسي استفاده مي نماييم. پدافند نرم شامل استفاده از تاکتيک هايي است که مشتمل بر برنامه ريزي و آماده سازي سيستم و سازمان هاست.
پدافند نرم در اکثر کشورهاي مطرح، بحث مهم و اساسي به شمار مي رود. پدافند نرم مي گويد: بايد بتوانيم مديريت بحران اصولي و صحيحي را انجام دهيم. اگر پدافند سخت را که شامل پيشگيري، پيش بيني، کاهش مخاطرات و ديگر موارد است را به همراه پدافند نرم که مبتني بر برنامه ريزي است را با مديريت جامع بحران در کنار هم قرار دهيم، با اين ديدگاه جامع مي توان اين گونه بيان کرد: پدافند غير عامل، يک مديريت جامع بحران در عرصه دفاع است. جنگ ها به انواع و نسل هاي مختلفي تقسيم بندي شده اند. جنگ هاي نسل اول، دوم، سوم مبتني بر ميدان جنگ و عرصه  نظامي است. اما در جنگ هاي نسل چهارم، شکل جنگ ها تغيير يافته اند. در جنگ  نسل چهارم، استفاده از تسليحات نظامي پيشرفته واستفاده از عمليات رواني ورسانه اي مطرح است.
اما به نظر اينجانب، جنگ نسل پنجمي هم در دنيا شروع شده است که مقام معظم رهبري درچند سال اخير به خطر گسترش آن تاکيد داشته اند. مشخصه اين جنگ ها، آفند غيرعامل يا حمله به کشورهابدون سلاح است.
آفند غير عامل،  را بيشتر توضيح دهيد.
ايجاد رخنه در اتحاد مردم و حاکميت، يک آفند غير عامل است که دشمن به کار مي برد. ايجاد بحران کاذب اقتصادي، انتشار شايعه مثل گسترش بيماري سارس در آسياي شرقي توسط رسانه هاي آمريکا که اقتصاد کشورهاي آسياي شرقي را در عرض چند هفته به زمين زد، در حالي که طبق اعلام مقامات مالزيايي آمار کشته شدگان تصادفات جاده اي مالزي ده برابر مرگ و مير ناشي از سارس بوده است. عوارض اقتصادي و شايعات ناشي از اين بيماري، مشکلات فراواني براي اين کشورهابوجود آورد.
جنگ رسانه اي را مي توان يک آفند غيرعامل دانست، مقابله و آمادگي با آفند غيرعامل بسيار سخت است زيرا نيازمند مهارت هاي شناختي بسيار بالايي است. در اين زمينه بايد براي مديران کشور آموزش هاي لازم را تدارک ديد. در تقسيم بندي شخصي ام به اين نوع از جنگ ها، جنگ نسل  پنجم مي گويم. اين نوع جنگ ها، جنگ هاي نرم افزاري و پيچيده هستند.
با تمام اين تفاسير، خوشبختانه قرآن کتاب آسماني مسلمانان مملو از نکته هايي براي مقابله با اين نوع جنگ هاست. به عقيده اينجانب جنگ هاي آينده دنيا قطعا به سمت گسترش اين نوع جنگ هاست که در آن بااستفاده از ايجاد سازمان هاي غيردولتي با ماموريت هاي کاذب در حوزه هاي مختلف اقتصادي، سياسي، امنيتي، اجتماعي وفرهنگي، درکشورها، ناپايداري دائمي وفروپاشي حکومت ها رخ خواهدداد. سلاح قدرتمند ثقلين (قرآن کريم وعترت)، نه تنها راه مقابله با انواع مختلف ومتعدد اين نوع جنگ هارابه مامي دهد بلکه باجرات مي توانم بگويم که موقعيت بسيار بالاي آفندي را به ما مي دهد که درصورت انجام مطالعات دقيق آمايش سرزميني درکره خاکي، قابليت اجرايي دارد.
بحثي در ارتباط با قرآن و نکته هايي فراوان در باب مقابله با تهديدات نرم مطرح کرديد در اين زمينه بيشتر توضيح دهيد؟ از اين کتاب ارزشمند در مديريت بحران چه استفاده اي مي توان کرد؟
قرآن و عترت دو يادگار پيامبر (ص) هستند که مي توانند باعث نجات بشريت شوند. به اعتقاد من قرآن سند راهبردي جهان اسلام است. قرآن، سند راهبردي جامع جهان اسلام است. قرآن کتابي است که براي همه انسان هاي اعصار گذشته، حال و آينده حرف دارد، در اين کتاب راه پيروزي نمايان شده است. عترت راه عملياتي کردن تمامي سند رابه انسان نشان داده است.
به مدت 10 سال پژوهشي به منظور استفاده از قرآن در توسعه و بحران انجام شد. يک جدول ترسيم کرده و آيات قرآن و سيره نبوي و علوي مرتبط را در مقابل هم قرار داديم، آن چه از اين جدول بدست آمد، بسيار جالب بود. در ميان احاديث، اقداماتي را پيدا کرديم که عملياتي کردن آيات را مشخص مي کرد. در همه آيات قرآن يک تدبير سياسي، اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي وجود دارد.
پس از مطالعات فراوان، ماچرخه زيررا مبنا قرار داديم وبراساس آن يکبار ديگر آيات وروايات را مرور نموديم.
به هر آيه قرآن از پنج بعد (اجتماعي، سياسي، فرهنگي، اقتصادي، و امنيتي) مي توان نگريست، به عنوان مثال در«بسم الله الرحمن الرحيم» حداقل دو تدبير فرهنگي وجود دارد ; تدبير اول آغاز فعاليت  با نام خداست و تدبير ديگر رحمت است، که شامل رحمت عامه و خاصه مي شود.
به نظر مي رسد که دشمنان قسم خورده اسلام از سال ها پيش در قرآن و آيات آن تحقيق انجام مي دهند. به طور مثال دکتريني با عنوان رحمت در فطرت انسان از ديدگاه قرآني شناسايي کرده اند.
در قرآن بر رحمت و مهرباني خيلي تاکيد فراوان شده است. به جز سوره توبه در تمامي سوره ها «بسم الله الرحمن الرحيم» داريم که بر رحمت تاکيد شده، همچنين در آيات فراواني از رحمت نام برده شده و بر آن تاکيد شده است. بيشتر آفندها عليه دنياي اسلام با محوريت آفند عليه رحمت است. اکثر محصولات هاليوودي محتواي خشن دارند و دعوت به خشونت مي کنند و هدف شان نفي رحمت است.
همچنين با استفاده از ايادي خودشان مثل بن لادن و القاعده چهره خشن و غير رحماني از اسلام نشان مي دهند. يکي از راهبردهاي آفندي دشمنان، خشونت است.
پس راهبرد پدافندي ما رحمت است. اگر جامعه اسلام مبتني با فرهنگ رحمت حرکت کند و رحمت عامه و خاصه ترويج شود، در واقع از پدافند غير عامل و از نوع نرم در مقابل آفند دشمنان استفاده شده است. انواع رحمت در قرآن کاربردهاي مختلف و متفاوتي دارد رحمت در بسم الله الرحمن الرحيم رحمت در استعانت به رحمت خداوند است و در الرحمن الرحيم سوره حمد سنت کريمه حمد را مد نظر دارد. استفاده از کلمات عليم و علم و حکمت براي خداوند هم از واژه هايي هستند که در اين زمينه قابل بحث مي باشند. داستان هاي قرآن هر کدام يک پيام پدافندي دارند، اين پيام ها را استخراج کرده ايم و به زودي مجموعه اي را در اين زمينه منتشر خواهيم کرد.
اميدواريم بتوانيم، روش هاي پدافند غير عامل و مديريت بحران را با استفاده از آيات قرآن تدوين نماييم. هدفمان هم استفاده از اين کتاب الهي در جنگ هاي نسل پنجم است.
آيا مي توان پدافند غير عامل و مديريت بحران را يکي دانست؟ چه نسبت و ارتباطي بين او دو مي توان وجود داشته باشد؟
مديريت بحران امر کلاني به شمار مي رود، مي توان اين گونه تصور کرد که يک دايره وسيعي تحت نام مديريت بحران وجود دارد و در واقع يک چارچوب است که مي توان هر محتوايي را وارد آن کرد و به مديريت آن پرداخت. در اين چارچوب مي شود يک حادثه مانند زلزله را قرار داد يا مي توان مبحث دفاع و جنگ را پيگيري کرد. مديريت بحران با سازماندهي در ارتباط است. سازماندهي در جنگ شکل خاصي دارد و در حوادث طبيعي هم شکل ديگري به خود مي  گيرد. در هر دو بحث به فرماندهي، مديريت، عمليات، پشتيباني و لجستيک نياز است، اما اين دو در محتوا متفاوت هستند.
مديريت بحران ( تعريف و توصيف فرآيند مديريت بحران) داراي چه عناصر و اجزايي است؟
مديريت بحران را مي توان با دو بينش جديد و قديمي که وجود دارد، بررسي کرد. در بينش قديمي، مديريت بحران بيشتر با عمليات مرتبط بود، توجهي به سياستگذاري و برنامه ريزي نمي شد، در واقع اين گونه تصور مي شد که مديريت بحران فقط عمليات است. در اين ديدگاه، حضور تيم هاي امدادونجات، اورژانس، هلال احمر و… و عمليات انجام گرفته توسط آنان مساوي با مديريت بحران بود.
اما در حال حاضر، جنس کار و نگرش تغيير يافته است. در نگرش جديد، تدوين دکترين، سياستگذاري علمي، آمايش سرزميني تخصصي، تدوين راهبردها ومديريت صحيح پروژه ها اهميت دارند. اگر سياستگذاري درستي نباشد و ساختار مناسبي هم وجود نداشته باشد با وجود استفاده از بهترين امکانات، مديريت بحران ناموفق و عقيم خواهد بود.
فرآيند مديريت بحران از تدوين دکترين، انجام سياستگذاري و تدوين استراتژي آغاز مي شود. در اين بين بايد تهديد شناسي مناسب صورت بگيرد و نقشه خطر پذيري تدوين شود، تهيه نقشه خطرپذيري کشور يکي از ضروريات است و بايد اقدام لازم صورت بگيرد. اگر اين نقشه تهيه نشود، مراحل بعدي دچار مشکل خواهد شد. مراحل بعدي نيز شامل عمليات، آموزش و مانور مي شود.
چرخه مديريت بحران شامل چه مواردي مي شود؟ و چه معنايي دارد؟
چرخه مديريت بحران از پيشگيري و کاهش مخاطرات شروع مي شود. آمادگي، مقابله و بازسازي مراحل بعدي چرخه مديريت بحران هستند. اقدامات انجام شده در مراحل مختلف متفاوت است، در بحث پيشگيري به دنبال آن هستيم تا از ايجاد يک حادثه جلوگيري نماييم و کاهش مخاطرات انجام کارهايي است بعد از بروز حادثه، عوارض کمتري حاصل شود، که با پيشگيري متفاوت است.برخي اوقات، دو مورد فوق، خلط موضوع مي شوند.
در علم جديد مديريت بحران، پيشگيري و کاهش مخاطرات از هم جدا شده اند، کاهش مخاطرات در حوادث جنگي بيشتر به کار مي آيد. در قسمت مقابله هم وارد مبحث عمليات مي شويم که خود شامل 16 نوع عمليات مي شود. مخابرات، شريان هاي حياتي، نفت و گاز، آواربرداري، تامين غذا، اسکان اضطراري، سرپناه و ديگر موارد جز اين 16 عمليات هستند. فاز آمادگي قبل از مقابله صورت مي پذيرد و اقدامي نرم افزاري است، که شامل آموزش به مديران و پرسنل مي شود. فاز بازسازي هم آخرين مرحله است، که شامل احيا، مرمت و بازسازي بناها، تاسيسات صنعتي و باز تواني رواني انسانهاست.
سازمانهاي مرتبط با مديريت بحران چه وظايفي دارند؟
در دنيا دو نوع سازمان  براي مديريت بحران طراحي مي شود، هر چند مديريت بحران بسيار فراتر از آن است که در دو سازمان بگنجد. به عنوان يک مدرس مديريت بحران معتقدم: بهترين مديريت بحران را حضرت امام خميني (ره) اعمال مي کردند و آموزش مي دادند.
در واقعه دفاع مقدس، امام خميني (ره) با وجود حضور ارتش وسپاه، اقدام به تشکيل بسيج مي کنند. آن زمان فلسفه بسيج براي برخي از جمله بني صدر قابل هضم نبود. اما بعد از جنگ و حتي اين روزها، اکثر تحليلگران معتقد هستند که اگر بسيج نبود اتفاقات زيادي براي کشوررخ مي داد. با کمک بسيج، کشور از بحران ها و چالش هاي فراواني نجات يافت. امام خميني(ره)، بزرگترين و کاربردي ترين مديريت بحران را براي ما به يادگار گذاشت.
براي آشنايي بيشتر با بحث لازم است توضيح بيشتري بدهم. دو تفکر مطرح درباره مديريت بحران در دنيا وجود دارد. يکي از اين تفکرات که توسط نومحافظه کاران آمريکايي و عوامل صهيونيسم تبليغ مي شود، ناديده گرفتن نقش مردم و گسترش سازمان محوري در مديريت بحران است. در اين تفکر، مردم به هيچ عنوان حق حضور و دخالت در عرصه مديريت بحران را ندارند و حتي گاهي ورود صليب سرخ که يک نهاد مردمي است را هم ممنوع مي کنند، مثال خوب اين تفکر، حوادث پس از طوفان کاترينا و آتش سوزي اخير کاليفرنيا در آمريکاست، که بعد از چندسالي که از حادثه مي گذرد، مشکلات همچنان باقي است.
تفکر و الگوي ديگري که مطرح است الگوي مديريت بحران مبتني بر جامعه است. اين الگو اخيرا در کشورهايي همچون بنگلادش، جزاير سليمان، نپال وچند کشور ديگر مطرح شده است. اين کشورها معتقدند که نيازي به سازمان نيست، آموزش هاي لازم را به صورت فردي به تمام شهروندان ارائه مي دهند، اين اقدام و آموزش ها در سونامي باعث شد تا مرگ و مير در مناطقي که تحت اين الگو بودند، کاهش يابد. البته اين الگو هم نقص دارد، اگر سازمان ناظر بر فعاليت  هاي مردمي وجود نداشته باشد، مطمئنا آسيب هايي را به همراه خواهد داشت.
تفکر امام خميني(ره) که همان تفکر برگرفته از قرآن وعترت است، باالگويي که به نام «جامعه آماده» تدوين شده است، در اين زمينه نقصي ندارد، خوشبختانه اين ديدگاه، امروز مدون شده است.امروز تفکر بسيج، که توسط امام خميني بنيانگذاري شد يک تفکر جهاني است. اين تفکر را در سه کنگره جهاني ارائه دادم که با تعجب و حيرت حاضران روبرو شد. اين ديدگاه توسط درکنفرانسي که توسط دولت مالزي درزمينه مديريت بحران برگزار شده بود مورد توجه اکثر انديشمندان قرار گرفت.  با نگرش فوق و توضيحاتي که قبل از اين ارائه کردم، در قبال مديريت بحران همه موظف هستند. موضوع مهم و چنين گسترده را نمي توان بر دوش سازمان خاصي نهاد. همه سازمانها، ارگانها، گروه ها، حتي خانواده ها و مجموعه هاي زنده بايد براي مديريت بحران برنامه داشته باشند.

اهداف مديريت بحران در پدافند غير عامل را تشريح کنيد؟ آيا چنين اهداف و ارتباطي وجود دارد؟
جنگ، حوادث جنگي و تروريستي داراي محتواي بسيار غني و علمي مي باشند، انواع جنگ ها، انواع سلاح ها، انواع مختلف صنايع دفاعي و غيره خود گواه اين مساله است، در واقع دفاع عامل به شدت در حال گسترش است. آفند ديگري هم نام برديم تحت عنوان آفند غير عامل که حدود 60 نوع جنگ راشامل مي شود. نمونه بارز آفند غير عامل فروپاشي اتحاد جماهير شوروي بود،  که علي رغم قدرت دفاعي و بازدارندگي مناسب شوروي، در مقابل اين نوع آفند شکست خورد. حضرت امام خميني (ره) پيش بيني دقيقي دراين زمينه انجام داده بودند ونامه ايشان با گورباچف بسيار تخصصي مدون گرديده است که خودمي تواند درچندجلسه آموزشي مديريت بحران مورد بحث قرار گيرد.
مديريت بحران به پدافند و علم پدافند چارچوبي مناسبي مي دهد، با اين چارچوب، مبدا و مقصد مشخص شود و با سازماندهي مناسب و با استفاده مناسب از منابع موجود علمي، انساني، سخت افزاري و نرم افزاري بتوانيم به اهدافمان در هر نوع از جنگ برسيم.
پس از آشنايي با مديريت بحران لازم است به نقطه ضعف آن هم بپردازيم. چه خلا»هايي در مديريت بحران وجود دارد؟
خلا» هاي اصلي که در مديريت بحران چه در کشورما و چه در سطح جهاني وجود دارد، شامل: 1- بينش مديران به پدافند غير عامل و مديريت بحران يکي از خلا هاي مهم محسوب مي شود. براي اصلاح و مناسب سازي اين بينش بايد اقدامات لازم انجام شود. مهمترين مساله در مديريت بحران، فرآيند مديريت بحران است که متاسفانه توجه لازم بدان نمي شود و اغلب به فکر جنبه هاي ديگر آن هستند، در حالي که بايد چارچوب اصلي را جدي تر بگيريم.
2- تهديد شناسي; در عرصه تهديد شناسي بايد چارچوب و بستر لازم را شناسايي و فراهم نماييم. خوشبختانه در زمينه تهديد شناسي از نقاط قوت مناسبي سود مي بريم، هر چند مي بايست نقشه هاي کاربردي و عملياتي اين تهديدها را تهيه کنيم.
3- بايد مديريت را به صورت کلان جدي بگيريم. در قرآن و نهج البلاغه، تدبير و مديريت تاکيد فراوان شده اند و بايد جدي  گرفته شوند. جنس فرامين قرآني و ائمه از جنس تدبير است.
و مورد آخر که فرعي است و در دل خلاهاي ديگر هم جاي مي گيرد اين است که جمهوري اسلامي به شدت در حال توسعه است. اگر تدبير لازم را براي توسعه و بحران نينديشيم به شدت دچار بحران خواهيم شد. مديريت توسعه بدون توجه به مديريت بحران، کشور را دچار چالش خواهد کرد. برنامه پنجم توسعه از اين لحاظ نيازمند واکسينه شدن است.
حالا به اولويت هاي مديريت بحران مي رسيم، با وجود توضيحات ارائه شده توسط شما، آيا نياز نيست در اين زمينه اولويت بندي صورت بپذيرد؟
اولويت اول اين است که به صورت کاملا اجباري و الزامي، همه مديران استراتژيک کشور و بعد مديران مياني نسبت به مديريت بحران چه در عرصه حوادث طبيعي و چه در عرصه حوادث جنگي و صنعتي توجيه شوند و در اين زمينه فرهنگ سازي شود.
دومين اولويت که در دل اولويت اول است، اين است که مديريت توسعه همکار و هماهنگ با مديريت بحران است و در واقع لازم و ملزوم يکديگر هستند، اين دو مديريت در کنار يکديگر موجب توسعه پايدار خواهند شد. اولويت سوم هم تهديد شناسي است، که قبلا درباره آن توضيح داده ام.
براي عمل به مديريت بحران،  بايد چه برنامه هايي انجام شود؟
برنامه  ها بر اساس اولويت هاي گفته شده ترسيم مي شوند، بايد به آموزش مديريت بحران در سطح مديران استراتژيک توجه جدي شود. در اقدام بعدي مديران مياني و تاکتيکي را آموزش داد. اين آموزش ها بايد در دو سطح انجام شود: با اين آموزش ها، نگرش و بينش کافي به اين مديران داده شود. نوع آموزش هم بايد فرق کند. آموزش بايد مبتني بر خود مديران باشد، نه آموزش هاي تئوريک، اين آموزش ها بايد کاربردي باشند و مديران به شدت درگير اين آموزش ها شوند و در نهايت اين آموزش ها منجر به طراحي برنامه مديريت بحران دستگاه ها شود.

 

مدیریت بحران
حوادث غیر مترقبة طبیعی بعضاً اجتناب‌ناپذیرند و پیشگیری از بروز آن‌ها ناممکن، اما اعلام هشدار و اخطار بموقع به مردم، کاهش اثرات حادثه با برنامه‌ریزی صحیح و واکنش بموقع در هنگام بروز این حوادث تا حدود زیادی از میزان خسارات و زیان‌های وارده خواهد ‌کاست.
نقش حیاتی و بسیار مهم دولت و مسئولان و سازمان‌ها در مقابله با بروز بحران‌ها در قرن حاضر بیش از پیش مورد تأکید قرار گرفته است.
امروزه همگان به اهمیت سیستم‌های هشداردهنده در کاهش اثرات ویرانگر حوادث غیر مترقبه و نقش دولت در هماهنگ کردن اقدامات و امکانات جامعه برای مقابله با این حوادث پی‌برده‌اند، اما شیوه‌های اجرایی و نحوة ایفای این نقش حیاتی هنوز چندان آشکار نیست. سیاست‌های متغیر و بعضاً متناقض مسئولان نهادهای اجرایی در سطح ملی و منطقه‌ای، نظام هماهنگ و هم‌بستة مدیریت بحران و پدافند غیر عامل را دستخوش نوسان نموده است. افزایش بی‌رویة جمعیت و سکونت در شهرها و رشد صنعت و متناسب با آن سرازیر شدن محصولات رنگارنگ به بازار، مصرف‌گرایی و جابه‌جایی جمعیت روستاها و شهرهای کوچک به کلان‌شهرها و … بیش از پیش بر ابعاد و پیچیدگی نوع حوادثی می‌افزاید که حیات و سلامت جامعه را به خطر می‌اندازد.
«جنگ» یکی از بلایای گریبان‌گیر کشورهای منطقه و خصوصاً کشورهای مسلمان است. زیاده‌خواهی کشورهای غربی و آمریکا همواره حیات و سلامت جوامع بشری را تهدید می‌کند. فناوری‌های نوظهور و سلاح‌های شیمیایی و اتمی تهدیدی است که ابعاد جدی‌تری به خود گرفته است و در صورت وقوع جنگ، میزان تلفات و خسارات ناشی از آن غیر قابل تصور خواهد بود.
اهمیت و خطر سلاح‌های مدرن یا اصطلاحاً «فاجعة تکنولوژیک» به حدی است که دولت‌ها سیاست دفاعی ملی خود را بر اساس شیوه‌های صحیح مقابله با بلایای طبیعی و تکنولوژیک تنظیم کرده‌اند. اگرچه در سال‌های اخیر سیاست‌های نظری و اجرای مدیریت بحران و پدافند غیر عامل تحت تأثیر یافته‌های جدید علوم اجتماعی دچار تحول چشمگیری شده است، با این همه یافته‌های علمی تا گام نهادن در بوتة آزمایش عملی فاصلة زیادی دارند.
مردم روزگار قدیم به فراخور حال خود برای مقابله با فاجعه‌ها از شیوه‌های خاصی استفاده می‌کردند. تاریخ نشان می‌دهد که انسان‌ها همواره به بررسی منشأ بلایای طبیعی و غیر طبیعی و یافتن راه‌هایی برای پیشگیری از وقوع آن‌ها در آینده علاقمند بوده‌اند. در روزگار قدیم اعتقاد به قوای مافوق طبیعت وجود داشت، اما امروزه با پیشرفت علوم و تکنولوژی، نظریات علمی در مورد علل بروز حوادث و شیوه‌های مقابله با آن نیز توسعه یافته و همین نظریات علمی اساس پیدایش حرفه و علم پیشرفتة مدیریت بحران و پدافند غیر عامل شده است.
یکی از وجوه تمایز بین دیدگاه‌های علمی و غیر علمی در خصوص بروز فاجعه و حوادث غیر مترقبه ماهیت این حوادث و سلسله اقدامات انسان برای پیشگیری از بروز مجدد یا واکنش در برابر حادثه روی داده است. انسان‌هایی ابتدایی با ابزار و آلات مرسوم و علائم، به مقابله با حوادث و اطلاع‌رسانی با دود اقدام می‌نمودند.
یکی از نخستین اقدامات علمی بشر در مقابله با آتش‌سوزی‌ها بود. در دوران نخستین پس از کشف آتش و استفادة انسان‌ها از آن، نخستین خطری که زندگی بشری را تهدید می‌کرده، آتش بوده است. قرن‌ها بود که قربانیان آتش‌سوزی و بی‌خانمان شدن انسان‌ها زیاد بوده است، چون در جنگ‌های دوره‌های قدیم و جنگ‌های قبیله‌ای و محلی بیشتر از روش آتش زدن کاربرد داشته است.
اقدام دیگر بشر در دوران قدیم، مقابله با هجوم قبایل به همدیگر بوده است. قبایل قدرتمند، مردم و قبایل ضعیف‌تر را مورد هجوم و غارت قرار می‌دادند؛ اگرچه هجوم قبایل به همدیگر باعث تخریب کاشانه و مزارع یکدیگر می‌شد.
اما تجربه نشان داده که هنگام بروز فاجعه، قربانیان آشفته می‌شدند. حرکت‌ها در جهت نجات قربانیان و بازگرداندن جامعه به شرایط عادی سریع‌تر می‌شود. البته نباید فراموش کرد که این واکنش‌ها تابع هیچ‌گونه طرح و برنامة از پیش تنظیم شده‌ای نیست، بلکه کاملاً اتفاقی است و می‌تواند به بی‌نظمی هر چه بیشتر کمک کند. لذا برای جلوگیری از بی‌نظمی‌ها و پیش‌گیری از ایجاد بحران‌های کوچک‌تر دیگر، برنامه‌ریزی صحیح و اطلاعات درست و بهنگام از آن‌چه که هنگام بروز حوادث ممکن‌ است از مردم سر بزند، در دست داشته باشیم.
منظور از این نوشتار این است که در دوران بحران بیش از هر دوران دیگری مبناها و پایه‌ها و موارد دیگر اساسی وجود دارند که باید مدیریت اساسی بر آن‌ها اعمال شود؛ مدیریتی که در آن فردا لحاظ شده باشد. دوران بحران دورانی خطرناک است و بزرگ‌ترین خطر آن نادیده گرفتن خطرات جدید است که عمدتاً با آن‌چه که همه می‌دانند، هم‌خوانی ندارد. البته دوران آشفته معمولاً دورانی سرشار از امکانات و موقعیت‌ها است، اما برای آنان که واقعیت‌های جدید را شناخته‌اند و از آن‌ها بهره‌برداری می‌کنند و برای مدیران پدافند غیر عامل و مدیران بحران اهمیت دارد، شناخت موقعیت‌ها ضروری است.
ما در این نوشتار در مورد واقعیت‌هایی جدید صحبت می‌کنیم؛ نخست این‌که هرگاه سخن از مدیریت بحران و پدافند غیر عامل به میان می‌آید، قبل از هر چیز عمل‌گرایی و اجرایی نمودن در ذهن متبلور می‌گردد. شاید این نکته در مدیریت بحران و پدافند غیر عامل، اصلی‌ترین عامل در فراموش نمودن آن باشد. تا تعریفی دقیق از بحران به‌طور جامع در بین تمام دست‌اندرکاران بحث مدیریت پدافند غیر عامل ارائه نگردد، هیچ‌گاه قادر نخواهیم بود که به‌طور قاطع بگوییم بحران مدیریت خواهد شد.
از عوامل مؤثر در تداوم بحران‌ها، خصوصاً در بحران‌های ناشی از حوادثی مثل جنگ‌های روانی یا جنگ و تهدیدهای نرم یا جنگ‌های نرم‌افزاری، تداخل مدیریت‌ها و نیز ناهمگونی دیدگاه‌ها در ارزیابی و شناخت بحران و در نتیجه نرسیدن به یک اتحاد و همبستگی در نحوة مدیریت بر بحران پیش رو است.
هدف اصلی و نهایی، رسیدن به دیدی مشترک در تعریف بحران و عوامل ایجاد کنترل آن در پدافند غیر عامل است. در این راستا نیازمند ارائة کلمات کلیدی و تحلیل یکی از بحران‌های اساسی در زمینة مثلاً زلزله و جنگ هستیم. هرگاه تعادل بین نیازمندی‌ها و توانمندی‌های موجود در یک سیستم زنده و پویا بنا به هر دلیلی بر هم بخورد، سیستم دچار بحران می‌گردد. گاهی آغاز یک بحران با بروز یک حادثه آغاز می‌گردد و گاهی بحران به‌صورت جنگ نرم، فرهنگی و نرم‌افزاری رخ می‌دهد.
اما توجه به این نکته بسیار مهم است که همواره عامل ایجاد بحران الزاماً نباید یک حادثة طبیعی و غیر طبیعی و جنگ باشد. گاهی در دوران جنگ سرد و عملیات روانی، شایعات و جنگ‌های نرم‌افزاری و فرهنگی خود به‌عنوان عامل ایجاد یک بحران مطرح هستند. یک سیستم فعال و زنده و پویا نیازمند برقراری ماندن تعادل ما بین نیازمندی‌ها و توانمندی‌ها آن سیستم قرار دارد. بنابراین قبل از بحران، نیازمندی‌ها کاهش یافته و توانمندی‌ها افزایش می‌یابد و نیازمند برنامه‌ریزی برای افزایش بیشتر برای نیازها است تا بتوانیم حداقل یک تعادلی ایجاد گردد.
برعکس در زمان بحران، نیازهای مردم و اجتماع افزایش یافته و توانمندی‌ها کاهش می‌یابند. لذا لازم است که برای افزایش توانمندی‌ها برنامه‌ریزی نمود؛ هر چیزی که یک سیستم متعادل یا یک شهر زنده و پویا برای حیات و ثبات خود به آن نیاز دارد.
یک جامعة شهری با توجه به درخواست شهروندان خود دارای طیف گسترده‌ای از نیازمندی‌ها از قبیل روشنایی، غذا، سرپناه، امنیت و… است؛ هرچیزی که در جهت تأمین نیازمندی‌ها در یک سیستم متعادل یا یک شهر زنده و پویا بدان نیاز باشد. در یک جامعة شهری بناها و ساختمان‌های دولتی و غیر دولتی، ماشین و ابزارآلات، مراکز امدادی، درمانی و امنیتی و هر چه که برای ارائة خدمات به شهروندان است، به‌عنوان توانمندی‌ها مطرح است.
هر چیزی که با تأثیر خود بر یک سیستم متعادل یا یک شهر زنده و پویا موجب بر هم خوردن تعادل ما بین توانمندی‌ها و نیازمندی‌های سیستم گردد، به آن عامل «ایجاد بحران» گفته می‌شود. اگرچه بحران تعاریف فراوانی دارد، برخی از تعاریف آن قابلیت عملیاتی شدن را ندارند. در بحران‌ها 4 شاخص وجود دارد:
شدت حادثه
وسعت و گسترة حادثه
قابل مدیریت بودن حادثه با منابع و امکانات موجود
اختلال نظم و امنیت جامعه.
طبق یک تعریف دیگر، بحران عبارت است از «واقعة ناگهانی که در یک جامعه پدید می‌آید و باعث بی‌نظمی و اختلال در جامعه می‌گردد. مدیریت منابع یک جامعه را مختل می‌کند و نیازمند تدابیر جدید است.»
پدافند غیر عامل به مجموعة اقداماتی اطلاق می‌گردد که مستلزم به‌کارگیری جنگ‌افزار نبوده و با اجرای آن می‌توان از وارد شدن خسارات مالی به تجهیزات و تأسیسات حیاتی و حساس نظامی و غیر نظامی و تلفات انسانی جلوگیری نمود یا میزان این خسارات و تلفات را به حداقل ممکن کاهش داد.
– هر اقدام غیر مسلحانه‌ای که موجب کاهش آسیب‌پذیری نیروی انسانی، ساختمان‌ها، تأسیسات، تجهیزات، اسناد و شریان‌های کشور در مقابل عملیات خصمانه و مخرب دشمن گردد. به بیان دیگر، مجموعة اقداماتی که انجام می‌شود تا در صورت بروز جنگ، خسارات احتمالی به حداقل میزان خود برسد.
– پدافند غیر عامل در یک جامعة شهری عبارت ‌است از کاهش آسیب‌پذیری و افزایش امنیت و ایجاد قابلیت انعطاف‌پذیری در وضعیت‌های مختلف و عکس‌العمل‌های بموقع به‌منظور نجات جان انسان‌ها و مردم ساکن و اماکن موجود.
– در تعریفی دیگر، پدافند غیر عامل به مفهوم حفاظت مؤثر از جان ساکنان یک شهر در مقابل بمباران است. در منابع لاتین عبارت «دفاع غیر نظامی» یا «دفاع شهری» برابر با عبارت Civil DefeNce است. پس نتیجه می‌گیریم که مدیریت پدافند غیر عامل در واقع راهکارهای دفاع بهینه و مناسب را در درون ساختار جامعه‌ای فراهم می‌سازد که امکان تهاجم به آن وجود دارد؛ اگرچه عوامل ایجاد بحران‌ها بسیار زیاد و متعددند، از قبیل حوادث طبیعی و غیر طبیعی مانند سیل، زلزله، جنگ، توفان و ….
عواملی که باعث ایجاد بی‌نظمی در یک جامعه گردد و باعث به‌هم خوردن نظم جمعیتی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی گردد و هر چه را که با تأثیر خود بر یک سیستم متعادل یا یک شهر زنده و پویا موجب بر هم خوردن تعادل و نظم اجتماعی و نحوة سکونت و زندگی افراد گردد، عامل ایجاد بحران می‌نامند.
پس از وقوع جنگ یا زلزله و تخریب منازل مسکونی و اداری همواره حجم انبوهی از افراد جامعه، نیازمند ارائة خدماتی چون اسکان اضطراری، روشنایی و … در چند روز نخست هستند. اسکان اضطراری زیرشاخه‌هایی دارد همچون سرپناه اضطراری، روشنایی، آب آشامیدنی و بهداشتی، غذا و امنیت. تأمین تمام این نیازمندی‌ها آن هم ظرف چند روز برای حجم عظیمی از جمعیت، خارج از توان مسئولان و مدیران همان شهر است، زیرا احتمالاً شهر و انبارهای آن آسیب دیده است یا این‌که دست‌اندرکاران آن دچار حادثه شده‌اند.
در این خصوص ‌باید توجه داشت که امکانات و توانمندی‌های جامعه و شهر آسیب‌دیده به علت تخریب ساختمان‌ها و نیز صدمات وارده به نیروهای انسانی و مردم مرتبط با این مراکز در زمان وقوع بحران دیگر قادر به پاسخگویی به نیازمندی‌ها نیستند.
امکانات و توانمندی‌های یک شهر یا جامعه بر اثر وقوع حوادث و در اثر تخریب بخش اعظمی از مراکز خدماتی، امدادی، بهداشتی، انتظامی و اورژانسی، چه از لحاظ ابنیه و تجهیزات و چه از نظر نیروی انسانی ماهر و متخصص، دچار خسارت و کاهش کارآیی می‌گردند. پس در نتیجه نیازمندی‌های جامعه افزایش پیدا می‌کند.
لذا لازم است مدیران جامعه و مدیران شهرها با مطالعات پیشگیرانه و برنامه‌ریزی‌های قبلی، آموزش، مقاوم‌سازی و ایمن‌سازی و فراهم نمودن امکانات اولیه در ابنیة از پیش طراحی شده برای وقوع حوادث آمادگی کامل داشته باشند تا آسیب‌های وارده کاهش یابد. به منظور افزایش توانمندی‌ها در بحران‌ها، مدیران شهر وارث جامعه با استفاده از اختیارات خود و با هدایت حجم انبوهی از کمک‌ها سعی در کنترل بحران می‌نمایند و نیازمند تغییر برخی کاربری‌ها در جهت تأمین نیازمندی‌های جامعه یا شهر آسیب دیده‌اند؛ مثلاً تغییر کاربری مراکز تفریحی و پارک‌ها و مراکز ورزشی و مذهبی و تبدیل آن‌ها به مراکز اسکان اضطراری مردم و مجروحان.
دیگر این‌که به منظور کاهش نیازها در بحران‌ها، ارائة برنامه‌هایی از پیش تعیین شده، همچون آموزش‌ها (پناه‌گیری، امداد و نجات، ساخت‌و‌ساز ایمن، ایمن و مقاوم‌سازی بنا‌های موجود، آماده نمودن وسایل ارتباطی و اطلاع‌رسانی) و مهم‌تر این‌که در حوادث جنگ و زلزله، فراهم‌سازی امکانات روشنایی برای ایجاد نظم و امنیت روانی افراد و جمعیت آسیب دیده از وظایف اصلی مدیران شهری است. تلاش مدیران ‌باید این باشد که نیازهای افراد جامعه را به چند نیاز اصلی همچون محدود نمایند؛ نیازهایی چون روشنایی، غذا، سرپناه و بهداشت گروهی
توجه به عوامل ایجاد بحران، مدیریت را به‌سوی مسائل پیشگیرانه در زمینة کاهش آسیب‌ها در جامعه رهنمون می‌سازد. جامعه و شهری که برای وقوع یک حادثه برنامه‌ای مدون و طراحی شده بر اساس تحقیقات زیربنایی در کنار آموزش و فرهنگ‌سازی داشته باشد، می‌تواند با ایجاد زیرساخت‌های متناسب آمادة رویارویی با حوادث و بحران‌ها و گذر از آن‌‌ها باشد.
در دیدی کلان‌نگر می‌توان با توجه به عوامل ایجاد بحران و با طراحی و ارائة برنامه‌های بلند‌مدت و ایجاد ساختارهای زیربنایی و زیرساخت‌های مورد نیاز در کنار آموزش و مانورهای مربوط به آن، در کاهش آسیب‌ها کوشید. از طرف دیگر با حفظ توانمندی‌های موجود در کنار تجهیز نیروهای متخصص در زمینة مدیریت و فرماندهی عملیات بحران‌ها بر دانش و ابزار مورد نیاز نیز سعی در بالا بردن سطح آگاهی‌های جامعه نمود.
هنگام بروز جنگ و بحران‌های ناشی از حوادث طبیعی و غیر طبیعی، به دلیل غافل ماندن مردم از شرایط محیط و سرگرم شدن به حمل مجروحان و بازماندگان، حوادث عمومیت بیشتری دارد و کودکان، زنان و سالخوردگان در حوادث نیازمند توجه بیشتری هستند. همان‌طور که قبلاً بیان شد، روش‌های کاهش آسیب‌ها و حفظ جان انسان‌ها در برابر خطرات، هدف اصلی ما است. پس با توجه به این‌که شهرها در کشور به چند دسته تقسیم می‌شوند، شهرهای درجه 1 تا 5 از لحاظ جمعیت، وسعت و گستردگی و امکانات و منابع موجود در این تقسیم‌بندی قرار گرفته‌اند.
یکی دیگر از نقاط ضعف در مدیریت شهری کشور ما فاصلة طبقاتی شهرها از لحاظ امکانات و منابع است. مثلاً اگر در کلان‌شهرها تهران را به‌عنوان شهر درجه یک محسوب نماییم، می‌بینیم تمام امکانات و منابع و خدمات اداری، فرهنگی، بهداشتی و آموزشی و … در آن تمرکز یافته و فاصلة طبقاتی این کلان‌شهر با دیگر شهرهای بزرگ ایران مثل اصفهان، مشهد، تبریز و شیراز و دیگر مراکز استان‌ها خیلی زیاد است.
در شهرهای کوچک و متوسط می‌توانیم مدیریت شهری را موظف به طراحی ساختمان‌ها و ابنیه‌ای با حفظ امکانات اولیه برای مقابله با بحران‌ها نماییم. در شهرهای بزرگ و کلان‌شهرها باید منطقه‌بندی و بلوک‌بندی شهری را اجرا کنیم و در هر منطقه یا بلوک، مناطقی را برای احداث ساختمان‌ها و ابنیة محکم برای قرار دادن امکانات اولیة مقابله با بحران داشته باشیم.
باید نحوة دسترسی به این ساختمان‌های محکم و نیز محل نگهداری امکانات اولیة مقابله با بحران برای مردم آسان باشد. همچنین اطلاع و آموزش کافی به مردم ساکن داده شود که در صورت بروز هر نوع حادثه یا بحران چگونه از این منابع  استفاده نمایند. بهتر آن‌ است که در احداث و تهیة امکانات باید از مشارکت مردمی سود جست تا خود مردم نسبت به احداث و فراهم‌سازی امکانات اولیه جهت مقابله با زلزله و جنگ دست به‌کار شوند.
معمولاً پس از حوادث زلزله و جنگ، زنان و کودکان و سالخوردگان از نظر روحیه و افکار هم دچار بحران می‌شوند و شاید تنها و نخستین عامل آرامش روحی و روانی ایشان، دادن آگاهی‌های اولیه به آنان باشد و همچنین هدایت و راهنمایی مردم برای جابه‌جایی به سمت محل‌های امن و دور کردن آسیب‌دیدگان از بحران و حملات.
در ضمن به منظور کاهش آسیب‌ها و تلفات، لازم است که برای تک‌تک شهرها و مناطق و محلات، آمار دقیق ساکنان را داشته باشیم. همچنین برای کلان‌شهرها و مراکز استان‌ها ‌باید نقاطی را در بیرون از شهرها و در ضلع‌های شمال، جنوب، شرق و غرب و در راه‌های خروجی اصلی و فرعی و با امکانات و تجهیزات اولیه فراهم نماییم تا بتواند پاسخگوی زمان بحران باشد.
 
 

انتخاب بهینه اماکن اسکان موقت جمعیت‌های آسیب‌دیده از زلزله با بهره‌گیری از سامانه‌های اطلاعات مکانی ومدیریت پدافند غیر عامل
مدیریت پدافند غیر عامل، برنامه ریزی، زلزله، سامانه های اطلاعات جغرافیایی، فضاهای تخلیه، منطقه،5،2، 22، GIS.
برنامه ریزی را فرایند هدفگذاری و تعیین و پیشرفت دقیق در چگونگی رسیدن به اهداف می باشد بدون شک پیاده سازی ویژگی‌های آن مانند مرتبط ساختن اطلاعات، تحلیل شرایط، ساخت زنجیره‌های متفاوتی از اقدامات مبتنی بر تصمیمات متوالی و رتبه‌بندی و انتخاب گزینه‌ها را می توان در سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) جستجو کرد. اگر امنیت انسان و فعالیت او در وضعیت و برنامه دفاعی کشور مدنظر قرار نگیرد، ناپایداری و بی ثباتی اصلی ترین خطر تهدید فیزیکی و عملکردی فضا خواهد بود. به همین دلیل تعریف شرایط دفاعی برای تامین امنیت و مشخص کردن ساز و کارها، کالبد و ساخت و سازها و مکانهای مناسب برای استقرار ساماندهی دفاعی، بخش از وظایف اینگونه طرح ها به شمار می رود در این پژوهش منطقه ،5،22،2 شهری تهران با وسعتی معادل با 4956.4 هکتار + 1/5287 هکتار +9975 هکتار، به عنوان مطالعه موردی برای اجرای این پژوهش انتخاب گردید. در این راستا ابتدا مدل مفهومی طراحی و کلیه لایه های داده های مورد نیاز برای ایجاد پایگاه داده های مکانی گردآوری شدند. سپس با استفاده از امکانات سامانه های اطلاعات جغرافیایی تلفیق و تجزیه و تحلیل اطلاعات انجام شد.. پس از آن معیارها و شاخص‌های استاندارد شده برای تعیین مکان‌های استقرار اضطراری جمعیت های آسیب‌دیده ناشی از زلزله به صورت وزنی در پایگاه داده‌های مکانی وارد و بر اساس آن جستجو و استخراج نتایج انجام پذیرفت. نتایج نشان داد با توجه به معیارها و استانداردهای مکان‌یابی  مناطق مناسب جهت اسکان موقت آسیب‌دیدگان، از جمله حرائم شریان‌های حیاتی از جمله خطوط انتقال نیرو ، خطوط گاز و سایر شریان‌ها و همچنین شرایط طبیعی منطقه، بهترین مکان‌ها برای اجرای عملیات اسکان موقت فضاهای باز برخی پارک‌های این منطقه شهری است ، مثلاپارک های منطقه22 در حدود 30 هکتار که چیزی معادل 3/0 درصد کل منطقه را شامل شده و از توزیع مناسبی نیز برخوردار نیستند. در این منطقه فقط پارک های زیبا و رز به ترتیب با مساحتی در حدود 2666 و 202963 متر مربع حداقل و حداکثر مساحت را به خود اختصاص داده اند. با فرض اینکه حداقل فضای لازم برای هر نفر در شرایط تخلیه اولیه حداقل 2 متر مربع باشد ملاحظه می شود که در نقاط پر جمعیت متأسفانه چنین فضاهایی در دسترس نمی باشد.

 

تاسیس نخستین دانشگاه صنعتی پدافند غیر عامل

عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشكی شهیدبهشتی تهران از تاسیس دانشگاه صنعتی پدافند غیر عامل در آینده نزدیك خبرداد.

به گزارش شبکه خبر ، شهرام علمداری اعلام کرد : این دانشگاه با هدف تربیت كارشناسان متخصصان و اساتیدی ایجاد می شود كه افزون بر تولید علم و فناوری در راستای برخورد با حوادث و بلایای طبیعی و تهدیدات نظامی الكترونیكی روانی و رسانه ای خارجی به آموزش دانشجویان و گسترش پژوهش و تحقیق در حوزه های گوناگون علمی و كاربردی بپردازند.
وی با بیان اینكه طراحی های دقیق و مطالعات جامع در تاسیس این دانشگاه در كشور انجام شده است، تصریح كرد: این دانشگاه دانشجویان خود را از كار شناسی تا دكترا، برگرفته از 3 حوزه مختلف علوم انسانی مهندسی و مدیریت های صنعتی اما در رشته هایی جدید و مستقل در حوزه پدافند غیرعامل تربیت خواهدكرد.
علمداری با بیان اینكه اكنون در دانشگاه مالك اشتر تا كارشناسی ارشد، رشته ای به نام سی. سی. دی، یعنی استتار، اختفا و فریب بصورت آزمایشی به دانشجویان آموزش داده می شود،افزود :در دو سال اخیر ساختار تشكیل چنین دانشگاهی فراهم شده است، به طوری كه برای آغاز بكار آن هیچ مشكل فنی و علمی مشاهده نمی شود.
وی با اشاره به برگزاری نخستین همایش پدافند ملی دفاع غیرعامل كه در روزهای 22 و 23 تیرماه برگزار می شود، افزود:دراین همایش به چهار محور اساسی بررسی مقالات ارائه شده مدیریت دفاع غیر عامل در زمان های بحرانی بررسی ساختار اختفا پراكندگی استتار و آموزش و همچنین دیپلماسی و امنیت ملی به صورت علمی و دقیق بررسی و مطالعه خواهد شد.
علمداری با تاكید بر اینكه اكنون در كنار مدیریت پدافند غیر عامل مدیریت بحران نیز از گذشته مشغول به فعالیت بوده است، تصریح كرد:امكان مدیریت واحداین دو بخش در آینده، بسیار زیاد است . دبیر علمی همایش پدافند ملی غیر عامل كشور گفت : درسال 51 ، سازمان دفاع غیرنظامی با حضور افراد بازنشسته ارتش تشكیل شد و پس از پیروزی انقلاب اسلا می، بسیج وظیفه دفاع غیر نظامی را تا پیش از وقوع جنگ تحمیلی برعهده گرفت ، اما اكنون با نگاهی علمی و مطابق با تهدیدات امروزه دشمن در عرصه های نظامی، الكترونیك مخابراتی روانی و رسانه ای ضروری است كه مجهز، آماده و منسجم به مقابله با این تهدیدات برویم

 

 

 

 

 

پدافند غیر عامل در جنگ های صدر اسلام
پژوهش درسيره دفاعي پيامبراعظم(ص )مي تواندتصويري كلي ازدكترين نظامي راهبردي آن حضرت(ص )رابدست دهد،مي توان جنگ هاي دفاعي آن حضرت را به عنوان اخلاقي ترين جنگهاي دفاعي جهان بشمارآوردودر خلال بيست و سه سال از اوان بعثت تا هنگام وفات رسول‌خدا(ص) در آن همه غزوات، تنها يك هزار و چند نفر از مجموع مسلمانان و كفار كشته شدند. مديريت ورهبري نظامي خاتم الانبياء محمد مصطفي (ص) ،در غزوات ايشان را بايستي دقيق و موشكافانه مورد تحليل و بررسي قرارداد و از نكات استخراج شده نهايت بهره برداري  و كاربرد آن در عصر حاضر را بعمل آورد .در تحقيق صورت پذيرفته سعي شده است  تا با بررسي نكات پدافند غير عامل درجنگهاي صدراسلام از بين جنگ‌هاي پيامبر(ص)، مشتمل بر 26 غزوه و 78 سريه ، اطلاعات كاربردي استخراج گردد.در ابتدا دربخش اول به بررسي « تاكتيكهاي دفاعي پيامبر و تبيين الگوي دفاعي پيامبر اعظم (ص ) »و شيوه هاي دفاعي با رويكرد پدافند غير عامل در غزوات و سريه ها پرداخته وسپس در بخش دوم به مديريت در بحران (تحليلى از جنگ خندق با مديريت پيامبر اكرم(ص) در غزوه احزاب) ونكات كاربردي آن اشاره شده است.
فعاليتهاي اطلاعاتي:
*  در جنگ بدر پيامبركساني را مامور جمع آوري اخبار پيرامون مسير كاروان كرد و زماني كه خبر نزديك شدن آنان را شنيد اعلام حركت كرد .
*  در جنگ احزاب از قول نبي اكرم (ص ) نقل شده كه فرمودند : « هر مردي كه برود و ببيند دشمن چه كرده است خداوند او را در بهشت رفيق من قرار خواهد داد… و در ادامه فرمودند : اي حذيفه برو در ميان دشمن ببين چه مي كنند اما دست بكاري نزن تا نزد من بر گردي »
*  در جنگ خيبر يكي از اقدامات مسلمانان اعزام يك گروه سه نفري براي بدست آوردن آگاهي از وضعيت خيبر بود. رسول خدا(ص ) عبدالله بن رواحه را همراه دو نفر ديگر به خيبر فرستاد و آنان توانستند در اقامت سه روزه خود آگاهي هايي بدست آورند .
*  در نبرد احد سپاه قريش مركب از سه هزار نفر همراه تجهيزات كافي با سه هزار شتر و دويست اسب و… به سوي مدينه به راه افتاد. مورخان آورده اند كه عباس بن عبدالمطلب ضمن نامه اي خبر حركت قريش و تعداد نيروهاي آنان را به نبي اكرم (ص ) داد. مردي غفاري راه را به سرعت طي كرده در قبانامه را بدان حضرت رساند. ابي بن كعب كه نامه را براي آن حضرت خواند مكلف به سكوت و حفظ اطلاعات شد .
* آخرين سريه اي كه قريب يك ماه و نيم پيش از غزوه بدر اتفاق افتاد سريه نخله به فرماندهي عبدالله بن جحش بود. رسول خدا(ص ) نامه اي سربسته به دست او سپرد و گفت كه با عده اي پس از گذشت دو روز از حركت نامه را گشوده و به آنچه در آن است عمل كند… احتمال دارد كه اين اقدام حفاظتي براي مخفي نگاه داشتن عمليات بوده چه پيش از آن نوعا قريش از اقدامات آن حضرت (ص ) آگاه مي شده اند.
*در جنگ بدرپيامبر به اصحاب خود فرمود درباره ي اين مكان كه فرودآمده ايم اظهارنظر كنيد.
شيوه هاي نظامي ـ دفاعي با رويكرد پدافندغيرعاملي  پيامبرمكرم اسلام (ص ) بر پايه هاي زير استوار بود :
**  اجتناب از جنگ هاي همزمان در چند جبهه
** رعايت اصل غافل گيري
**  فشار اقتصادي بر دشمن
**  بهره گيري از نيروهاي تهاجمي و ضربتي
**  فرماندهي عالي و پيشگامي در تمامي لحظات بحراني و محورهاي تشديد نبرد
مثال هاي کاربردي با رويکرد پدافند غيرعامل در غزوات وسرايا:
*  حضرت علي (ع ) مي فرمايد : ما در جنگ بدر هر وقت در فشار سخت دشمن قرار مي گرفتيم به پيامبر پناهنده مي شديم .
* در جنگ ذات السلاسل در سال هشتم هجرت ،با بستن دهان اسبان و حركت از ميان شيارها منجر به  غافلگيري دشمن گرديد.
*  در غزوات بني سليم و نجران فرمان عبور لشگر اسلام از راه هاي خالي از سكنه ،صادر گرديده است.
*  در غزوه بدر و سريه بني سليم دستور اكيد به جلوگيري از درخشندگي اسلحه هنگام حركت و عبور نكردن از مقابل ساكنان مناطق ميان راه ،صادر گرديد.
*  در غزوه موته و فتح مكه ،سفارش به ايجادنكردن هرگونه سروصدا ودستور باز كردن زنگوله ها از گردن شترها وحركت دادن نيروها به شكل مخفي ،صورت پذيرفته است.
*  در خصوص مخفي نگه داشتن آمادگي بسيج اوليه مي توان به غزوات وسراياي بني سليم ،ذي امر ،ذات الرقاع اشاره كرد.
*  استقرار ومكان يابي مناسب در مواضعي كه از هر جهت نيروها در آن ها تقسيم واز دسترسي دشمن مصون باشند مانند غزوه خندق كه تنها سمت شمال آن باز بودوجنگ خيبر كه لشكريان اسلام در موضع مطلوبي بودند،قرارگرفتن كوه واستحكامات وعوارض طبيعي در پشت سر نيروها در جنگ احد.
*  انجام ديده باني و درنظر داشتن تحركات دشمن در اكثرغزوات وسرايا ،با گماردن ديده بان وعناصراطلاعاتي درمكاني مخفي وپنهان از چشم دشمن.
*  حركت دادن نيروها در تاريكي شب در غزوات ذي العشيره ودومه الجندل.
*  سرگردان وگمراه  ساختن دشمن از مقاصد هجومي بني لحيان و دومه الجندل وسرگردان ساختن ساكنان مكه وروساي آنان در غزوه فتح به طوريكه آنان نمي دانستند آيا مقصود وهدف پيامبر ،نجد ،هوازن و يا منطقه اي ديگر است.
*  پيامبر اكرم (ص)،حربه و فريب دشمن را جزئي از جنگ مي دانستند.
*  ايجاد موانع و دام هاي آهنين در مسير حركت دشمن در محاصره طائف،اين موانع داراي سه شاخه وبه صورت مثلث بود كه دو شاخه آن بر روي زمين ويك شاخه در داخل زمين قرارداده مي شد تا مانع عبور سواره نظام يا پياده نظام دشمن شود.
* رنگ نمودن موي سر ومحاسن پير مردان جهت جوان نشان دادن آنها.
* در جنگ بدر پيغمبر با سخناني آتشين و خواندن آيات جهاد چنان مسلمانان را به جوش مي آوردند،كه مقاومت در برابر آنها بسيار سخت بود.
* در جنگ تبوك با مراجعت سپاه اسلام و فرار دشمنان ،رسول خدا ( ص ) براي ادامه پيشروي در داخل خاك دشمن يا بازگشت به مدينه ، روي دستور خداي تعالي با سران سپاه به مشورت پرداخت . پس از مذاكره اي كه انجام شد پيشروي در خاك دشمن را مصلحت نديدند ، از اين رو پيغمبر اسلام مدت ده روز در همان تبوك توقف كرد و در اين مدت با مرزداران آن نواحي قراردادها و پيمانهايي به عنوان عدم تعرض منعقد كرد.
* پس از بناي مسجد توسط منافقان، رسول خدا ( ص ) به دستور پروردگار متعال از همان خارج شهر پيش از ورود به مدينه ، دو نفر از قبيلة عمربن عوف را فرستاد تا آن مسجد را كه خداي تعالي « مسجد ضرار » ناميد ويران كنند و اين بناي بظاهر مقدس را كه در واقع به صورت مركز دسته بنديهاي سياسي عليه اسلام و مسلمين درآمده و كانوني براي ايجاد دو دستگي ميان مسلمانان شده بود با خاك يكسان سازند .
* درغزوه بنى المصطلق در سال ششم هجرت پيغمبر اسلام با شنيدن خبر تدارك جنگى رئيس اين قبيله و تصميم او بر  حمله به مدينه، دستور بسيج لشكر را داده و ابوذر غفارى را در مدينه منصوب فرمود و خود با سربازان اسلام حركت كردند. و در جايى به نام‏«مريسيع‏»به دشمن برخورد كرده و با حمله از دو طرف به آنان به پيروزي سريع دست يافتند.
* در غزوه غابه ، پيامبر اكرم(ص) نيز به سپاهيان و سربازان خود در سرزمين «ذى قرد» در نزديكى‏هاى «غابه» ملحق شد، و به خاطر در امان ماندن از شبيخون نيروهاى دشمن، ناچار شد در جمع ياران خويش، نمازش را به صورت «نماز خوف» اقامه كند و گروهى از ياران وى، به آن حضرت اقتدا كرده و يك ركعت را در جماعت آن حضرت، شركت كرده و سپس نماز را تمام كردند و به جاى همرزمان خويش در سنگرها رفته و همرزمانشان به پيامبر(ص) اقتدا كردند و يك ركعت را با جماعت آن حضرت به جاى آوردند.(البته دستور اولين اقامه نماز خوف در غزوه ذات الرقاع بر حضرت وحي گرديده است).
* حضرت رسول اكرم(ص) و پيروان آن حضرت، حتي يك جنگ تجاوزگرانه نداشته‏اند، بلكه همه جنگهاي پيامبر دفاعي محض و در پاسخ به تجاوزات و پيمان‏شكني‏هاي دشمنان دين بوده است.
* پيامبر با هر كس كه به او پيشنهاد صلح مي‏داد، پيمان صلح برقرار مي‏ كرد و هر كس با او پيماني مي‏بست با او نمي‏جنگيد، مگر آن‏كه آنان عهدشان را مي‏شكستند، و عليه مسلمين به نبرد پرداخته و يا با دشمنان حربي مسلمين همكاري مي‏ كردند. از اين قبيل است جنگ با يهود بني‏قريظه كه با حضرت پيمان بستند ولي ديري نپاييد كه عهد خود را نقص نموده و با احزاب مختلف، در جنگ “خندق “عليه مسلمين وارد كارزار شدند.
* جالب است دانسته شود كه «طبق مدارك معتبر تاريخي مجموع كشته‏ شدگان همه جنگ هاي صدر اسلام حدود يك هزار و چند نفر از مجموع مسلمانان و كفار بوده است».
* پروفسور حميدالله مي‏ نويسد: «محمد(ص) بر بيش از يك ميليون متر مربع حكومت مي‏كرد. اين مساحت، معادل تمام خاك اروپا منهاي روسيه بود و به طور قطع در آن روزها اين محوطه مسكن ميليونها جمعيت بود. در ضمن تسخير اين منطقه وسيع، يكصد و پنجاه نفر از افراد مخالف در ميدان‏هاي جنگ از بين رفته بودند و تلفات مسلمين، روي‏ هم‏ رفته براي مدت ده سال در هر ماه يك نفر شهيد بود. اين اندازه احترام به خون بشر در داستانهاي بشري، امري است بي‏نظير … .
* در زمان صلح حديبيه، يك دسته هشتاد نفري از دشمن در تاريكي شب از «جبل تنعيم» مخفيانه وارد شدند و قصد كشتن آن‌حضرت را داشتند. تمام آنان دستگير شدند، ليكن رسول‌خدا(ص) هيچ‌گونه تعرضي نسبت به آنان روا نداشتند و رهايشان كردند.
افزايش روحيه جنگي
آن حضرت از راه‌هاي زير به افزايش روحيه جنگي كه يكي از اصول مهم و تاثيرگذار در جنگ در عصر حاضر است مي‌پرداخت:
1. تشويق به پايداري و نگريختن از مقابل دشمن ؛
2.  تشويق به استفاده از اسب در جنگ؛
3. تشويق به جهاد و خروج در راه خدا و نشر دين او ؛
4. تشويق به شهادت در راه خدا و كسب فضيلت و اجر اخروي ؛
5. اعلام نبرد ملائكه در كنار آنان.
*  در تاريخ مي خوانيم رسول خدا(ص ) در ذيقعده سال هفتم به دليل ممانعت قريش از عمره ي مسلمانان در سال ششم عازم عمره القضا شد. در اين هنگام مشركان مي گفتند : قومي به مكه مي آيند كه گرماي بثرب آنان را سست كرده لذا رسول خدا(ص ) به اصحابش دستور داد تا در سه شوط طواف آهسته بدوند(هروله )تا مشركين قدرت آنها را ببينند .
*  در فتح مكه پيامبر اعظم (ص ) دستور داد به هنگام شب مسلمين همگي در بيابان آتش بيافروزند تا مردم مكه با عظمت ارتش اسلام آشنا شوند و اتفاقا اين كار سخت در روحيه دشمن اثر گذاشت و هم چنين فرمان داد كه ابوسفيان را در گوشه اي نگه دارند و واحدهاي ارتش اسلام از مقابل او بگذرند تا عظمت سپاه او را مرعوب ساخته و وادار به تسليم كند آنچنان كه او نيز شديدا تحت تاثير قرار گرفت و علاوه بر اينكه تسليم شد ديگران را هم به اين كار واداشت .
*   قبل از اعزام به تبوك ، پيامبر اكرم (ص ) براي عقيم كردن توطئه هاي رواني دشمن و ستون پنجم آن احتياطات و تدابير هوشمندانه اي اتخاذ مي نمودند. رسول خدا(ص ) در ماه رجب سال نهم هجري از مدينه به سمت تبوك بيرون رفت و علي (ع ) را در مدينه جانشين خود ساخت .
* يكى از حساس ترين و سرنوشت سازترين حوادث صدر اسلام, غزوه احزاب است. مورخان, اين غزوه را بيشتر از آن جهت با اهميت مى دانند كه آخرين صحنه تهاجم دشمن به نيروهاى اسلام و نقطه اوج اقدامات دفاعى مسلمين بود.  مسلمين پس از اطلاع از آغاز تهاجم قريش, حداكثر هشت روز فرصت داشتند تا نسبت به انجام هرگونه اقدام تدافعى تصميم گيرى كنند. تصميم پيامبر(ص) به حفر خندق يكى از بهترين نمونه هاى تصميم گيرى شجاعانه است. خندقى به طول حداقل پنج كيلومتر با عرض تقريبى هفت تا ده متر و عمق حداقل سه متر, مستلزم حجم عظيمى از خاكبردارى است, در حالى كه تمام نيرويى كه در اختيار پيامبر(ص)بود به سه هزار نفر نمى رسيد. حال اين سوال مطرح است كه چه مديريتى اعمال شد كه توانست با وجود همه محدوديت ها اين اقدام كم نظير را انجام دهد و به نتيجه مطلوب برساند؟

پدافند غیرعامل آرامش خاطر و امنیت پایدار
پدافند غیرعامل با هدف جلوگیری از صدمات جانی و خسارات مالی و یا به حداقل رساندن میزان صدمات و خسارات ناشی از حملات دشمن ، بدون بکارگیری هر نوع جنگ افزار و مهمات ، طیف وسیعی از اقدامات را شامل می گردد که اجرای درصد بالایی از آن به سهولت و با صرف هزینه کم امکان پذیر بوده و فقط بخشهایی از آن مستلزم صرف هزینه نسبتا زیاد می باشد . بخشی از خسارات و صدمات وارده ناشی از حملات مربوط به اصابت بمب/موشک یا هر نوع پرتاب دیگر و انفجار آن بوده که در لحظه وقوع می گردد و در اغلب موارد خسارات و صدمات مربوط به “پیآمدهای “ این حملات ، از خسارات ناشی از انفجار اولیه به مراتب بیشتر می باشد که با رعایت اصول پدافند غیر عامل و اجرای طرحهای مربوطه می توان ضمن کاهش خسارات اولیه ، از بروز خسارات و صدمات بعدی جلوگیری نموده و یا تاثیر آنها را تا حد بسیار زیادی کاهش داد .با توجه به ماهیت حملات وسیع به تاسیسات حیاتی و مهم نظامی و غیرنظامی و حتی مناطق مسکونی ، اداری ، تجاری ، آموزشی و مراکز حفظ و نگهداری اسناد ملی و میراث فرهنگی و غیره ، امری عادی تلقی و باید توجه داشت که با توجه به وسعت کشور عزیزمان و گستردگی نقاط، حفاظت کلیه این نقاط و مناطق در مقابل حملات با اختصاص جنگ افزار به سهولت میسر نخواهد بود.چنانچه خطرات و پیامد های حملات بطور مشخص به آگاهی عموم رسیده و با تهیه و اجرای پدافنند غیر عامل و دادن آموزشهای لازم و اجرای تمرینات نوبه ای بنا به مورد و لزوم، آمادگی مقابله با این حملات فراهم گردد و دشمن نتواند با بمباران مناطق مختلف دربین افراد ایجاد رعب و وحشت نموده و روال عادی زندگی و فعالیتها را بر هم بزند ، می توان از اقدامات پدافند غیر عامل هوایی به عنوان یک عامل موثر بازدارنده نام برد.

معماری دفاعی با رویکرد پدافند غیر عامل
امروزه با پیشرفت جهان به دلایل متعددی اصول اخلاقی رو به انحطاط است و کشورهای گوناگون به دلایل واهی همدیگر را تهدید کرده و به یکدیگر حمله نظامی می کنند . در این بین آمریکا به عنوان نیروی برتر نظامی و ابر قدرت جهان به یکه تازی خود پرداخته و در این راه به بسیاری از کشورها صدمات جبران ناپذیری را زده و آنها را تحت اشغال خود در آورده است .

جمهوری اسلامی ایران با توجه ماهیت اسلامی خود و قرار داشتن در یکی از نقاط استراتژیک جهان – خاور میانه – همواره در معرض انواع تهدیدات از سوی کشورهای گوناگون بوده است .لذا باید همواره با کامل کردن قدرت دفاعی خود در تمام زمینه ها فکر حمله نظامی دیگر کشورها بخصوص آمریکا را به خود از بین ببریم .

یکی از عواملی که می تواند ما را به این هدف برساند توجه جدی به مبحث دفاعی کشور در زمان حمله احتمالی است . دفاع که خود به دو مبحث دفاع عامل ( Active Defense ) و دفاع غیر عامل( Passive Defense ) تقسیم می شود شامل مباحث تخصصی فراوانی می باشد . لذا مقاله مذکور با هدف بررسی و تحلیل ساده مسائل و موارد موجود در حوزه طراحی معماری مربوط به دفاع غیر عامل برای آگاهی معماران و طراحان این حوزه و همچنین دیگر عزیزانی که به نحوی در این زمینه فعالیت می کنند تهیه و تنظیم شده است .

علت انتخاب این موضوع کمبود منابع و مطالب برای معماران یا مدیران نظامی که در این مقوله کار می کنند و همچنین تلاشی در جهت رشد فکری جوانان کشور به خصوص معماران جوان می باشد چرا که با شناخت درست از فنون دفاع غیر عامل و اصول معماری دفاعی قدرت دفاعی کشور بالا رفته و در صورت بمباران هوایی بازسازی مناطق آسیب دیده با هزینه و زمان کمتری امکان پذیر خواهد بود .

در لزوم توجه به این امر به فرمایش حضرت امام خمینی (ره) که در تاریخ ۱۱/۷/۶۷ ایراد فرمودند تکیه می کنم : ” رعایت اصول ایمنی و حفاظتی مراکز و صنایع ، ایجاد پناهگاه های جمعی برای مردم و کارگران ، که این امر اختصاص به زمان جنگ ندارد بلکه طریقه احتیاط در هر شرایط است . ”

این مسئله آنقدر مهم است که گزاف نگفته ایم اگر که مسوولین گرایشی از معماری را به این نام به وجود آورند .

امید است که این مقاله گامی در جهت رشد توان دفاعی کشور جمهوری اسلامی ایران در برابر تهدیدات روز افزون دیگر کشور ها و همچنین قدمی هر چند کوچک در راه سیدن به اهداف جنبش نرم افزاری باشد .

طراحی دفاعی مسئله جدید و نو نیست . این مسئله از سالیان دور در کشورها مطرح بوده است . به زبان ساده طراحی دفاعی را می توان در نظر گرفتن بعضی شرایط و اصول ویژه در طراحی و اجرای ساختمانهای نظامی و غیر نظامی برای آمادگی هر چه بیشتر در برابر حمله و اسیب دیدن دانست .

انسانها در طول سالیان سال در جنگ بسر می بردند چه عادلانه و چه جنگ ناعادلانه ( شیث خطاب -۱۳۸۴ – ۲۰ ) در این بین کشوری همچون ایران با داشتم منابع فراوان نفت وگاز و با توجه به اینکه در شاهراه ارتباطی آسیا قراردارد دارای موقعیت ژئوپلتیک و مهمی است لذا قدرت نظامی آن نقش نیروی دفاعی را بازی می کند در نتیجه باید آنچنان خود را در این زمینه ها قوی کنیم که فکر حمله یا تحریم هم به ذهن کسی خطور نکند همچنان که در قرآن و رئایات ما تاکید زیادی بر آن شده است .

این مقاله با هدف پرداختن به اینگونه مباحث در حوزه معماری سعس در توسعه فرهنگ دفاع غیر عامل و اصول و ضوابط معماری دفاعی در بین مدیران و برنامه ریزان دفاعی کشور و معماران و طراحان شهری دارد .

این مقاله با مطالعات میدانی و مطالعه کتب و جزوات و رساله هایی که در این مورد نوشته شده اند گرد آوری و تنظیم شده است . در ضرورت و اهمیت مسئله می توان این را گفت که هدف از طرح این موضوع رسیدن به ضوابط و الزاماتی است که در ساخت اماکن و تاسیسات نظامی و غیر نظامی به کار ببریم تا با حداقل امکانات حداکثر مقاوت را بدست آوریم . همچنین چگونگی بهره برداری از فنون دفاع غیر عامل جهت بازسازی مناطق آسیب دیده با هزینه و در زمان کمتر.

شناسایی دشمن و تهدیدات :

قبل از هر کاری در جنگ باید شناخت درستی نسبت به دشمن داشت . این شناخت به معنی شناخت میزان تجهیزات ، وسائل ، تدارکات و استراتژی حمله آن است . دشمن یک تهدید پویاست که با شعور و تفکر و با اهداف مختلف دست به حمله می زند ( اصغریان جدی – ۱۳۸۳ – ۲۹ )

شناسایی های جدید در اینحوزه شاخه ایبه نام CCD ( استتار – اختفا – فریب ) را بوجود آورده است که هزینه ای کم و تاثیر زیادی برای مدافعان دارد .

با شناسایی دقیق و صحیح از دشمن می توان او را غافل نمود و به قول باروز ” کسی که مسوول کنترل شناسایی است مراقب دشمن است و کسی که مراقب دشمن است از تهدید آگاه است و چاره ای برای آن می اندیشد و برای واکنش تصمیم می گیرد .”

در جنگ اول خلیج فارس عراق با بهره گیری CCD توانستند ۷۹% از حملات موفق آمریکا را به ۲۷% کاهش دهند و اطلاعات شناسایی آمریکا غلط از آب درآمد . ( اصغریان جدی – ۱۳۸۳ – ۲۹ )

منابع اصلی تهدیدات بر دو نوع است :

۱) تهدیدات طبیعی : مثل زلزله ، سیل ، آتش سوزی ، طوفان و ….

۲) تهدیدات مصنوعی : جنگهای انسانی ، عوارض تکنولوژی بشری و …

آمریکا در تهاجم خود به دیگر کشورها سعی در غافلگیری طرف مقابل دارد . آمریکا اصولا در همه موارد پیش دستی میکند نه در جنگ که بالکه در تمام موارد . ( جی جان ایکنبری – ۱۳۸۰-۷۰) لذا تا ما آمریکا و قدرت های بزرگ را به درستی نشناسم نمی توانیم با او مقابله کنیم .

آمریکا در حوزه های متفاوت عمل می کند تا به اهداف خود دست یابد که به طور مثال چند حوزه ذیل به طور مختصر شرح داده می شود :

۱) حوزه روانشناسی جنگ : که با تبلیغات بسیار شدید خود بوسیله رسانه های دیداری و شنیداری در جهان این فکر را القاء می کند که برترین نیروی نظامی و اقتصادی جهان است و هیچ کشور یا کشورهای یارای مقابله با آن را ندارند .

۲) حوزه سیاست : که با نفوذ در سازمانهای بین المللی همچون سازمان ملل متحد و حقوق بشر حرف خود را با توجه به اهدا فش به کرسی می نشاند .

۳) حوزه اخلاق و منطق : با تهاجم به باورها و اعتقادات مذهبی ملل مختلف سعی در عوض کردن آن و جایگزینی با منطق اخلاق مورد نظر خود دارد .

۴) حوزه اقتصادی : که از مهمترین راه کارهایی است که به این وسیله ملتها و کشورها را وابسته خود می کند و راه پیشرفت و تکامل ملتها را به بهانه های مختل می بندد تا همیشه محتاج او باشند . ( اصغریان جدی – ۱۳۸۳ – ص ۳۱و۳۲و۳۳ )

در حال حاضر ایران به عنوان جدی ترین مسئله خارجی آمریکا و غرب به عنوان تهدیدی جدی برای آنان تلقی می شود که سعی بر آن دارند تا از هر طریقی که شده این نظام را از سر راه خود بردارند .

معمولا حمله نظامی آمریکا به یک کشور طی سه مرحله صورت می پذیرد : ( اصغریان جدی – ۱۳۸۳ – ص ۳۴)

۱) آماده سازی افکار عمومی کشور خود و جهان برای تحریم و حمله

۲) تحریم اقتصادی و سیاسی برای کاهش توان اقتصادی و نظامی آن کشور

۳) حمله نظامی متوسط و یا شدیدی برای از پا در آوردن کشور

اصولا جنگها در سه سطح مختلف انجام می شود :

اول ) جنگ با شدت کم : مثل تهاجم به ایران در واقعه طبس ، جنگ پاناما در سال ۱۹۹۴ و جنگ سومالی در افریقا

دوم ) جنگ با شدت متوسط : مثل جنگ عراق علیه ایران ، جنگ عراق علیه کویت ، حمله آمریکا به افغانستان که معمولا این جنگها با هماهنگی سازمانهای بین المللی صورت می پذیرد.

سوم ) جنگ با شدت زیاد : که با بمبهای اتمی و … می باشد که در حال حاضر به دلایل سیاسی امکان وقوع آن نمی رود .

از حملات آمریکا به عراق و افغانستان می توان درسهای بسیار مهمی در تاکتیک نظامی گرفت .آنگونه که در بررسی ها بدست آمده است آمریکا حمله نظامی خود را بر ۳ اصل استوار کرده است :

۱) حمله ابتدایی شدید بوسیله موشکهای هدایت شونده و هواپیماها به تاسیسات زیر بنایی نظامی و غیر نظامی برای از پای درآوردن نیروها

۲) شروع جنگ روانی علیه نیروهای دفاعی و مردم عادی با پخش اطلاعیه های دروغی

۳) شروع حمله نظامی بوسیله نیروهای پیاده نظام و تصرف مراکز حساس همچون فرودگاه ها و تاسیسات اصلی شهرها و ….

همانطور که در سه مرحله بالا گفته شد اولین کار بمباران شدید هوایی است اما همانطور که در کتب جنگ آمده است نمی توان با بمباران هوایی یک کشور را فتح کرد بلکه این نیروی نظامی پیاده است که یک کشور را فتح می کند . ( صدیقه حسینی – ۱۳۸۵ – ۱۰۰ )

اینجاست که لزوم طراحی و برنامه ریزی درست در پراکنده ساختن تاسیسات زیر بنایی نظامی و غیر نظامی و توجه به دفاع غیر عامل و لزوم رعایت اصول معماری دفاعی و شهرسازی در کاهش صدمات ناشی از بمباران های هوایی مورد توجه قرار می گیرد .

طراحی مناسب ساختمانها و جایابی و استفاده از استتار و توجه به پدافند غیر عامل می تواند تا حدود زیادی از صدمات ناشی از بمبارانهای هوایی بکاهد به طور مثال طی ۱۷ روز بمباران هوایی عراق با تعداد ۷۲۵ فروند موشک و ۲۰۰۰ بمب هدایت شونده – در مقایسه با جنگ ۸ ساله ایران و عراق که فقط ۲۰۰ موشک به ایران و ۶۰ موشک به عراق اصابت کرد – انجام شد اما عراقی ها با استفاده مناسب ازطبیعت و پدافند غیر عامل مناسب آسیبهای آن را به شدت کم کرد . ( اصغریان جدی – ۱۳۸۳ – ۳۵ )

لذا با توجه به مطالب بالا می توان گفت دو عامل در یک حمله نظامی شرایط را به سود مدافع عوض می کند :

۱) طراحی مناسب و توجه به دفاع غیر عامل

۲) اصل پراکندگی منابع سرمایه ای

● خصوصیات نیروی های نظامی :

عامل پیروزی در جنگها نیروی زمینی و پیاده است .جان مرشایمر استاد نظریه پرداز روابط بین الملل در ارتباط با اهمیت نیروی زمینی در کتاب ترادژی قدرتها با مقایسه و بررسی جنگها اول ودوم جهانی و دیگر جنگها به این نتیجه رسیده است که پیروزی در یک جنگ بستگی به نیروهای زمینی و قدرت مانور آنها دارد . لذا تا کشور مورد نظرتوسط نیروهای پیاده وزمینی تصرف نشود نمی توان گفت که کشور سقوط کرده است . ( صدیقه حسینی – ۱۳۸۵ – ۱۵۰ )

خصوصیت نیروهای هوایی انهدام مراکز ثقل و حیاتی یک کشور برای فلج کردن اقتصاد وسیاست آن است و مقابله درست از طریق دفاع عامل و همچنین دفاع غیر عامل ( با رعایت اصول معماری دفاعی در ساختمانها ) می توان صدمات بمبارن هوایی را به شدت کاهش داد .

” ….. مواضع نیروهای عراقی به طور مرتب توسط جنگنده های مهاجم آمریکا در حال بمباران است و لی با توجه به سنگر بندی و استفاده از پوشش زمین و استتار این گونه بمبارانها صدمات چندانی به نیروهای عراقی وارد نکرده است و فقط در صورت طولانی شدن می تواند ترس اولیه بمباران را نزد نیروهای عراقی از بین ببرد … ” ( اصغریان جدی – ۱۳۸۳ – ۳۶ )

در جنگ افغانستان عاملی مهمی که باعث شد جنگ به هزینه سرسام آور و درازا بکشد پراکندگی منابع در این کشور بود . این کشور بعد از ۳۰ سال جنگ داخلی منابع و تاسیسات قابل توجهی نداشت اما نیروهای طالبان با توجه به شرایط کوهستانی افغانستان و اصل پراکندگی نیروها و منابع توانسته اند تا این زمان مقاومت کنند .

برای مثال در جنگ ۶ روزه اعراب با اسرائیل در سال ۱۹۶۴ م اسرائیل در همان ابتدا فرودگاههای اعراب را بمباران کرد بطوریکه هواپیماهای اعراب تا یک ساعت قابل استفاده نبودند و با استفاده از این فرصت اسرائیل مناطق حساس را نابود کرد .

به دو صوت می توان به یک هدف آسیب رساند :

۱) مستقیم : بوسیله انفجار ، شوک ، لرزش زمین و …..

۲) غیر مستقیم : ( پیامد انفجار )بوسیله ریزش انفجار ، خفگی ، سیل و …..

● تئوری ۵ حلقه واردن :

مهمترین کار در جنگ شناخت استراتژی دشمن و حمله به آن است ( هون تزو – هنر جنگ )

بعد از شکست آمریکا در ویتنام بررسی های مختلفی راجع به علل شکست آمریکا صورت پذیرفت . ئر سال ۱۹۸۸ توسط سرهنگ جان واردن کتابی به عنوان نبرد هوایی تالیف شد و در سال ۱۹۹۱ نظریه خود مشهور به ۵ حلقه واردن را ارائه داد .

این تئوری دقیقا در جنگ ۴۳ روزه ۱۹۹۱ علیه عراق ومناقشه کوزوو و جنگ دوم خلیج فارس در سال ۲۰۰۳ مورد استفاده قرار گرفت .

تعاریف :

۱) دفاع غیر عامل :

به مجموعه اقداماتی اطلاق می ششود که مستلزم به کارگیری جنگ افزار بنوده و با اجرای آن می توان از وارد شدن خسارت مالی و جانی جلوگیری نمود ( اصغریان جدی – ۱۳۸۳ – ۴۵ ) که به دو نوع دفاع غیر عامل طبیعی و مصنوعی تقسیم می شود .

اقدامات دفاع غیر عامل شامل موارد زیر میشود :

▪ استتار Camouflage ۵- تفرقه وپراکندگی Separation & Dispersion

▪ اختفا Concealment ۶- استحکامات و سازه های امن Protective Construction

▪ پوشش Cover ۷- اعلام خبر Early avowing

▪ فریب Deception

۲) دفاع عامل : Active Defense

عبارتست از به کارگیری جنگ افزارهای مختلف به منظور خنثی کردن یا کاهش اثرات حملات هوایی و زمینی ودریایی دشمن

۳) شریانهای حیاتی کشور :

هر کشوری دارای مراکز و مناطق مهم و خاصی است که در صورت انهدام یا وارد شدن صدمه جدی به آنها کشور فلج خواهد شد .این مناطق باید با معماری خاص و با اقداماتی همچون فریب و استتار و متفرق کردن صدمات وارده به آنها را به حداقل رساند .

۴) معماری دفاعی :

طراحی بناها با توجه به اصول دفاعی و در نظر گرفتن چند منظوره بودن در زمانهای مختلف . پدافند غیر عامل و {معماری دفاعی }یکی از موثرترین و پایدارترین روشهای دفاع در مقابل تهدیدات همواره مد نظر اکثر کشورهای جهان بوده است . ( خبرگزاری جمهوری اسلامی ۳/۷/۱۳۸۶ )

در دوران جنگ سرد تمهیدات معمارانه در شهرسازی و معماری به طور کسترده در بلوک شرق و غرب در نظر گرفته شد که البته هم اکنون نیز این تمهیدات به طور کسترده در تمام کشورها حتی سویس که یک کشور بیطرف می باشد به کار گرفته می شود .

معماری دفاعی برای لزوما برای بمباران نیست بلکه برای پدیده های دیگر غافلگیری نیز منظور شده از جمله خرابکاری – حفاظت فیزیکی – مکان های حساس – نیروگاههای برق و آب –

معماری و مکان یابی و محل ساخت این گونه تاسیسات زیربنایی باید به گونه ای باشد که اولا امکان حمله به آن سخت باشد ( مثلا در دره قرار گرفتن ) و دوما در صورت حمله به آن ورود به آن سخت و در صورت بمباران خسارت کمی به آن وارد شود .در طراحی شهری نیز دقیقا به همین صورت باید باشد به طور مثال محل قرارگیری ساختمانها بلند بسیارمهم است . برج های دیده بانی در جای جای شهر ( مناره های مساجد ) می تواند باعث شناسایی محل نیروهای دشمن شود .

دفاع غیر عامل در اسلام :

پیامبر (ص) و حضرت امیر (ع) در جنگها از تاکتیکهای فراوانی استفاده می نمودند ازجمله شناسایی دقیق دشمن ، عقب نشینی تاکتیکی ، میزان تهدید ، اصل غافلگیری ، جنگ روانی و دفاع غیر عامل ( حسینی – ۱۳۸۵-۳ )

به طور مثال پیامبر (ص) در جنگ احد با استفاده از عوارض طبیعی محل وکشاندن قریش به محل دره مانند بین کوه احد و مکان یابی مناسی از اصول دفاع غیر عامل پیروی نمودند . و یا حضرت علی ابن ابی طالب ( ع) در نامه ۱۲ نهج البلاغه می فرمایند : آنگاه که در میدان جنگ در مقابل دشمن قرار گرفتید باید قرارگاه شما در دامنه کوهها و تپه ها و یا کنار رودها باشد تا پوشش و حفاظ شما گردد و شما را از دشمن نگهبانی کند ( CCD ) ( حسینی – ۱۳۸۵-۱۲ )

هدف از دفاع غیر عامل استمرار فعالیت های زیربنایی ، تامین نیازهای حیاتی و تداوم خدمات رسانی و تهیل اداره کشور در شرایط تهدید و بحران و تجاوز خارجی می باشد . ( سردار غلامرضا جلالی – ۴/۷/۱۳۸۶ – روزنامه حیات )

● معمار دفاعی :

هدف معماری همگن کردن تمامی عناصر سازنده یک سوژه است . ( اصغریان جدی – ۱۳۸۳ – ۷۲ ) معمار همانند دایره المعارفی است که از همه چیز اطلاع دارد و در ارتباط رشته تخصصی خود ( اصول معماری ) اطلاعات کاملی دارد .

ویلیام موریس درباره معماری می گوید : معماری شامل تمام محیط فیزیکی است که زندگی بشری را احاطه می کند و تا زمینیکه عنصری از اجتماع متمدن هستیم نمی توانیم از حیطه آن خارج شویم .

متاسفانه ملاحظات دفاعی و اصول و ضوابط معماری دفاعی درطراحی معماری و شهرسازی امروز ما رعایت نشده است

یکی از خصوصیات معمار دفاعی اعتقاد به دفاع در مقابل دشمن می باشد . طراح و معمار باید عوامل زیر را در طراحی خود در نظر بگیرد : ( اصغریان جدی – ۱۳۸۳ – ۸۲ )

▪ مکان یابی ( استفاده مطلوب از طبیعت ) چه تهدیدات طبیعی و چه مصنوعی

▪ پراکندگی : کم کردن ریسک در سرمایه گزاری

▪ CCD استتار – اختفا – فریب ( استفاده مناسب از طبیعت و مواد و مصالح

▪ اغتشاش دردید دشمن CS

▪ استحکامات : ایجاد سازه مناسب نسبت به قدرت انفجار و همچنی استفاده از اشکال آیرودینامیکی و طراحی فضای معماری که دلهره و ترس را دردل دشمن وارد کند .

▪ مبلمان شهری : چگومگی استفاده از عناصر شهری جهت جلوگیری از آسب های پیامد انجار و تهدیدات طبیعی

▪ معماری داخلی : چگونگی استفاده از فضای معماری جهت جلوگیری از آسب ها احتمالی

▪ قدرت تجدید بنا : استفاده از طراحی مدولار و طراحی مناسب برای محدود کردن آسیب های انفجار و مرمت سرع و ارزان

▪ طراحی چند ورودی و خروجی اضطراری و گول زننده : به علت هزینه بالای انهدام تاسیسات زیرزمینی دشمن سعی در بمباارنورودیها دارد به همین لحاظ باید ورودی های اغفال کننده در نظر گرفت . استفاده از مصالح بومی و مناسب و مصالح خاص برای عکس العمل در مقابل امواج مختلف و دید سایبرنتیک دشمن که برای شناسایی به کار می رود ضروری است .

▪ عملکردهای چند گانه فضاها : استفاده چند منظوره از فضاو عناصر شهری در زمان صلح و جنگ به طور مثال استفاده عراق از مناره مسجد بیاره به عنوان دیده بانی

نمونه های به کار گیری اصول وضوابط معماری دفاعی :

۱) کره شمالی با اتخاذ سیاست تمرکززدایی و همچنین ساخت تاسیسات حیاتی مثل مترو در عمق ۹۵ الی ۱۰۵ متری و احداث سد بزرگ نامپو در نزدیکی مصب رودخانه ددونگ کنگ در حاشیه سواحل غربی کره شمالی با استفاده دو منظوره اقتصادی و دفاعی به عنوان سلاح آب Water Weapon کارهای اساسی و بزرگی را انجام داده است .

به کارگیری اصول و روشهای معماری دفاعی از طریق تبدیل ساخت خطر بلایای طبیعی مثل زلزله و سیل به خطرات جنگی توسط سازمان FEMA ( سازمان مدیریت اضطراری آمریکا ) در آمریکا ( اصغریان جدی – ۱۳۸۳ – ۲۸ )

۲) به کارگیری معماری دفاعی توسط شوروی سابق و روسیه و کشورهای تجزیه شده از جمله مخفی نمودن زیردریایی های اتمی و تاسیسات حیاتی در زیر کوهها و ضخره ها دردریاها و خشکی

۳) استحکامات نظامی عراقی ها در شلمچه که در عملیات کربلای ۵ در شمال شرقی بصره تصرف شد . این استحکامات معروف به نونی بود که به شکل نیم دایره ای به قطر ۱۵۰ متر و ارتفاع ۹ متر بود که دهانه مقعر آن به سمت نیروهای ایرانی بود و باعث محاصره شدن نیروهای ما می شد .

۴) استفاده دومنظوره عراق از کانال ماهی که در زمان صلح به هعنوان پرورش ماهی و در جنگ عامل جلوگیری ار پیشروی رزمندگان بود .

۵) اسرائیلپس از جنگ ۶ روزه ۱۹۶۷ خط دفاعی بارلو را در کنار مکنارکانال سوئز ساخت اما مصری هاتوانستند باو سایل ابتداعی و هوش و ذکاوت عجیبی آن را تصرف کنند .

۶) خط ماژینو در فرانسه به علت عدم تعادل دفاع غیرعامل و عامل سقوط کرد . این استحکامات در ۵ طبقه در عمق ۵۲ و ۵۳ متری زمین احداث گردیده بود .اما هیتلر این مجموعه را از طرق شناسایی دقیق ظرف نصف روز تصرف کرد .

۷) استفاده صحیح ومناسب حزب الله لبنان از عوارض طبیعی و به کارگیری اصول معماری دفاعی درجنگ ۳۳ روزه اسرائیل علیه لبنان

استفاده از اطلاعات مجلات نظامی و غیر نظامی جهت آموزش و شناسایی دشمن :

در جهان مجلات و کتب بسیاری در زمینه های جنگ و جنگ افزارها منتشر می شود که می توان با بررسی دقیق و تطبیق مطالب آن با شرایط کنونی اطلاعات ارزشمندی از میزان توان نظامی غرب و شیوه آرایش نظامیان و چگونگی جنگیدن آنها بدست آورد .

به طور مثال در کتاب صاعقه صحرا (۴) و معماران اطلاعات (۵) و مجله Janses Defense Weekly می توان نمونه های خوبی از تجهیزات غرب و شیوه های کار با این تجهیزات بدست آورد .

● نتیجه گیری :

باید توجه داشته باشیم که اساسا اندیشه دفاعی از درون سیاست های دفاعی کشور نشات می گیرد و هنگامی که می خواهیم اندیشه دفاعی را بصورت مهندسی اجرا کنیم طبیعی است که اول باید این اندیشه از بخش دفاع جدا شود و آن تفکر به ضوابط نظام مهندسی و طراحی شهری تبدیل شود و در نظام توسعه و اجرای کشور نهادینه شود .

به نظر نویسنده ضروری است که ضوابط و مقررات جداگانه ای با “نام الزامات معمارانه در طراحی ساختمانها با رویکرد دفاع غیر عامل ” تدوین شده و در اختیار معماارن و طراحان شهری قرار گرفته شود و آنان ملزم به رعایت آن باشند .

همانطور که در مقاله به آن اشاره شد بهتر است در هزینه مشاور حداقل درصدی از کل هزینه مطالعات و طراحی جهت ملحوظ داشتن پارامتر دفاع و معماری دفاعی درطراحی در نظر گرفته شود .

با توجه به اینکه در سال ۱۳۸۲ به فرمان مقام معظم رهبری نهادی به نام کمیته پدافند غیر عامل کشور شکل گرفته است و در چند ماه اخیر هم اصول کلی پدافند غیر عامل کشور به تصویب مجمع تشخیص مصلحت نظام رسیده است به نظر می رسد زمان تصویب قوانین مرتبط با آن در مجلس یا نظام مهندسی فرا رسیده است .

در هر حال که رعایت این اصول تنها برای زمان جنگ نیست بلکه تمام مطالب گفته شده راجع به بلایای طبیعی نیز صادق است .

در حیوانات از ۶ سامانه دفاعی ۵ سامانه آن دفاع غیر عامل می باشد . به طور مثال : ۱- استتار و پنهان سازی ( آفتاب پرست و خرس قطبی ) ۲ – حیله وفریب ۳- مقاوم یازی آشیانه ( لاک پشت و حلزون ) ۴- دسترسی غیر ممکن یا سخت به آشیانه ( ساخت آشیانه در بین صخره ها ) ۵- حرکت و جابجایی تاکتیکی ( گربه سانان ) ۶- مبارزه و جنگ ( دفاع عامل )

در پایان ذکر این نکته ضروری است که با توجه به گستردگی مطلب و محدودیت صفحات نمی توان حق مطلب را ادا کرد که امید است در مقالات بعدی این کمبود جبران شود .

پژوهشگاه پدافند غیر عامل راه اندازی می شود

 

رئیس کمیته پدافن غیر عامل وزارت علوم ، تحقیقات وفناوری گفت : پژوهشگاه پدافند غیر عامل تا پایان امسال در دانشگاه صنعتی شریف راه اندازی می شود .
به گزارش روابط عمومی وزارت علوم ، تحقیقات وفناوری دکتر زارعی افزود : رشته تحصیلی پدافند غیر عامل در شورای گسترش آموزش عالی تصویب شده است و در تعدادی از دانشگاهها نیز راه اندازی شده است.
وی وظیفه وزارت علوم ، تحقیقات وفناوری را تربیت نیروی انسانی ، آموزش و فرهنگ سازی در خصوص پدافند غیرعامل اعلام واضافه کرد: در همین راستا تربیت مربی جهت آموزش پدافند غیر عامل ، در دستور کار این وزارت است.
دکتر زارعی افزود : کمیته پدافند غیر عامل وزارت علوم ، تحقیقات وفناوری از پایان نامه ها ی تحصیلی و طرحهای تحقیقاتی مرتبط با موضوع پدافند غیر عامل حمایت مالی می کند.
وی با بيان اينكه ادبيات حوزه پدافند غيرعامل در كشور چندان غني نيست گفت: با توجه به ضرورت تقويت اين مهم، فعاليت‌هايي از قبيل تاليف و ترجمه كتاب در اين عرصه نيز مورد حمايت مالي قرار خواهند گرفت.
رئیس کمیته پدافند غیر عامل وزارت علوم ، تحقیقات وفناوری گفت : آموزش اصول و مبانی پدافند غیر عامل به کارکنان ومدیران ستادی ودانشگاهها از جمله برنامه های امسال این کمیته است وتاکنون دو گارگاه آموزشی در این خصوص در ستاد وزارت علوم ، تحقیقات وفناوری برگزار شده است.
وي از پدافند غيرعامل به عنوان كم هزينه‌ترين شيوه دفاع و مديريت بحران ياد كرد و هدف از انجام آن را پيش بيني، پيشگيري و مديريت بحران به منظور كاهش تلفات انساني و خسارات مادي و نيز بازسازي خسارات پس از بحران خواند.
دکتر رضا عامری قائم مقام معاون آموزشی وزارت علوم نیز گفت : علاوه بر برگزاری همایش های علمی و راه اندازی رشته های تحصیلی ، تدوین برنامه جامع آموزش پدافند غیر عامل نیز از سوی وزارت علوم ، تحقیقات وفناوری در حال انجام است

 

همایش پدافند غیرعامل در حوزه IT برگزار شد

همایش پدافند غیرعامل در حوزه ی فن آوری اطلاعات با حضور رییس سازمان پدافند غیرعامل کشور و رییس هیات مدیره و مدیر عامل شرکت فن آوری اطلاعات در سالن شهید قندی وزارت ICT برگزار شد.
به گزارش ایسنا دکتر جلالی در این همایش با بیان این که موضوع پدافند غیر عامل با مفهوم تهدیدات تعریف می شود و به نوعی ایمن سازی و کاهش آسیب پذیری در برابر تهدیدات است اظهار کرد: تهدید تحولات عمده ای در سال های گذشته ایجاد کرده و خواهد کرد.
وی با اشاره به مشخصه های جنگ های نسل چهارم گفت: با شروع دوره انقلاب علوم و فن آوری ها، به ویژه فن آوری های ارتباطاتی، الکترونیکی، رایانه یی و عملیات روانی و فرهنگی در سال های اخیر جنگ های نسل چهارم تجربه شد که از مشخصات آن می توان جنگ و اشراف اطلاعات جنگ روانی تبلیغاتی، جنگ سایبری اشاره کرد.
او تاکید کرد: رویکرد آینده در این حوزه تهدیدات نرم است که با تکیه بر سلاح ها و تجهیزات هوشمند و پیشرفته دقیق و توسعه توانمندی ها انجام می شود.
وی گفت: امیدواریم اصول و ضوابط مقابله با تهدیدات نرم افزاری و الکترونیکی و سایر تهدیدات جدید دشمن به منظور حفظ و صیانت شبکه های اطلاع رسانی مخابرات و رایانه یی تصویب شود که با این کار رصد دائمی و شناسایی تهدید، اصول و ضوابط دفاع سایبری، مراقبت از آسیب پذیری ها، توسعه ی دانش فنی و بومی ، فرهنگ سازی، آموزش و مراقبت از آسیب پذیری ها انجام شود.
وی با بیان این که در عصر اطلاعات زندگی می کنیم که اطلاعات در آن نقش اساسی دارد گفت: اطلاعات، زندگی ما را شکل می دهد و به واسطه اطلاعات دستاوردهای فنی در حال تغییر دادن همه چیز و از جمله چهره ی جنگ است.
جلالی در بخشی از سخنان خود با بیان این که مدیریت بحران اصلی ترین مساله در ارتباطات است اظهار کرد: مجموعه ی اقدامات غیرمسلحانه که موجب افزایش بازدارندگی، کاهش آسیب پذیری، تداوم فعالیت های غیرضروری، ارتقاء پایداری ملی و تسهیل مدیریت بحران در مقابل تهدیدات و اقدامات نظامی دشمن می شود به عنوان پدافند غیرعامل نامیده می شود.
وی با تاکید بر این که باید به فن آوری های اطلاعات در همه ی حوزه ها توجه داشت گفت: استفاده از IT در بخشی از حوزه ها و اهمیت آن حیاتی شناخته شده اما در برخی حوزه ها این طور نیست بنابراین باید به آن توجه شود و باید به سمتی برویم که زیرساخت فن آوری اطلاعات را برای همه ی امورکشور انجام دهیم.
او تصریح کرد: داشتن زیرساخت های حیاتی، آسیب ناپذیر و کاملا امن یا حساس با حداقل آسیب پذیری، دارای دانش فنی و بومی و امن، متکی بر تولید نرم افزارهای اصلی و بومی، دارای سیستم عامل بومی و امن، تولید نرم افزار امنیتی و دفاعی امن و بومی، آموزش عمومی و فرهنگ سازی آحاد مدیران کارکنان کشور در حوزه ی سایبر از مواردی است که باید به آن توجه شود.
جلالی، باور کردن حضور و توانایی دشمن در شبکه ها، فرهنگ سازی در زمینه ی سایبری، انتقال دیتا سنترهای میزبان خارجی به داخل، ساماندهی و توسعه زیرساخت های امنیت فن آوری اطلاعات با تکیه بر توانمندی داخلی، تهیه و تدوین نرم افزارهای امنیتی بومی (فایروال)، تدوین برنامه با فوریت بالا برای کاهش آسیب پذیری های با اولویت اول را از دیگر موارد مورد توجه و مهمی برشمرد که باید انجام شود.
همه ی بحث ها در حال نزدیکی به سمت مباحث مخابراتی و فن آوری اطلاعات است و این محیط باعث می شود که تعاملات از فضای جغرافیایی کشور خارج و در فضای تعاملات بین المللی وارد شود بنابراین خاکریزهای دفاعی باید به بیرون مرزها برده شوند.
به گزارش ایسنا سهید مهدیون – مدیر عامل شرکت فن آوری اطلاعات – در همایش پدافند غیر عامل در حوزه ی فن آوری اطلاعات که صبح امروز برگزار شد، با بیان این مطلب اظهار کرد: داشتن اطلاعات یکی از مباحث مهم در عصر امروز محسوب می شود و اگر به روند فن آوری اطلاعات نگاهی بیندازیم، متوجه می شویم که زیرساخت های قدیمی موجود در چند سال اخیرا از خطوط عمودی به لایه های افقی تبدیل شده است.
مهدیون با تاکید بر این که بحث کنترل در این حوزه از موضوعات مهم محسوب می شود، گفت: استانداردسازی لازم در نرم افزارها و سخت افزار باید صورت گیرد تا ضریب امنیت تجهیزات در این حوزه افزایش یابد.
وی همچنین تاکید کرد: ورود هر تکنولوژی و فن آوری در کشور باید Access داشته باشد زیرا در واقع بدون دسترسی ورود هر نوع فن آوری فایده ای نخواهد داشت.
مهدیون در ادامه ی همایش پیرامون راهبردها و برنامه های پدافند غیر عامل در بخش فن آوری اطلاعات، اظهار کرد: نرم افزارهای ویروس کش به ما قدرتی می دهد که با هزینه ی کمتری بتوانیم از سیستم عامل های موجود هم استفاده کنیم و با استفاده از ویروس کش ها از امکانات موجود به خوبی بهره ببریم.
رییس هیات مدیره شرکت فن آوری اطلاعات در بخشی از سخنان خود به لزوم تولید محصول در این زمینه و فروش آن نه تنها در داخل کشور بلکه در منطقه و پس از آن در دنیا تاکید کرد و گفت: خاکریز مرزهای دفاعی ما باید به بیرون مرزها برود اما در حال حاضر این خاکریزها بیش تر در تهران است که امیدواریم به مرور آن را توسعه داده و بتوانیم به مرزهای کشور و در نهایت در دنیا توسعه دهیم.
وی همچنین به پروژه ی ایجاد آزمایشگاه های تست محصولات امنیتی (سخت افزاری و نرم افزاری) اشاره کرد و گفت: در تلاشیم تا این پروژه بستری باشد برای تمام کسانی که می خواهند در این حوزه و در واقع پدافند غیر عامل فعالیت کنند.

سخن آخر:

با توجه به وجود زمینه تهدیدات بالقوه و خطراتی که امنیت ملی ، استقلال و تمامیت ارضی کشور را نشانه گرفته ضرورت عقلی دفاع کاملا مشهود می باشد .آمار و سوابق جنگهای گذشته نشان می دهد پدافند عامل در حال حاضر به تنهایی قادر به مقابله با سلاح های مدرن و مخرب آفندی جهت جلوگیری از اثرات ویرانگر آنها بر مراکز حیاتی و حساس و نیروی انسانی نیستند و لذا به کار گیری اصول و معیارهای پدافند غیرعامل می تواند به تکمیل زنجیره دفاعی کمکی موثر و قابل توجه نماید که این امر به طور شایسته ای از جانب مقام معظم رهبری نیز مورد تاکیر قرار گرفته است. به جاست این موضوع به ویژه از سوی وزارتخانه ها و سازمان های عمرانی مورد اهتمام جدی تری قرار گیرد.

 

 

 

 

 

 

 

پایان نامه رشته معماری درباره مهد کودک وپیش دبستانی

 

لینک متن کامل پایان نامه در سایت ارشده ها : پایان نامه معماری :مهد کودک وپیش دبستانی

 

تکه هایی از متن :

1-3-4- محیط انسانی و کودک

چنانچه محیط طبیعی به عنوان زمینه ­ای در رشد کودک محسوب شود، محیط انسانی نیز به مثابه باغبانی می ­ماند که در روش و نحوه رشد او مهمترین نقش را بازی می­ کند. اگر باغبان در پرورش یک نهال یا بوته تلاش نکند، گیاه آفت زده یا به حالتی خودرو خواهد رویید. منظور از پرورش آن است که کودک را با روش های صحیح برای زندگی در جامعه آینده آماده کرد.

متن کامل پایان نامه رشته :معماری عنوان : مهد کودک وپیش دبستانی

پایان نامه :بررسی ارتباط بین یکپارچگی زنجیره تأمین با عملکرد یک شرکت تولیدی بررسی موردی شرکت پاکديس

پایان نامه ارشد

عنوان پایان نامه :بررسی ارتباط بین یکپارچگی زنجیره تأمین با عملکرد یک شرکت تولیدی بررسی موردی شرکت پاکديس ارومیه

تکه ای  از متن پایان نامه فقط برای نمونه :

 

 

1ـ1   مشکلات زنجیرۀ تأمین

مشکلات  زنجیرۀ تأمین به طور کلی از دو منبع ناشی می شوند :

الف ـ عدم اطمینان

یکی از منابع اصلی در ایجاد عدم اطمینان در زنجیرۀ تأمین پیش بینی تقاضا است. پیش بینی تقاضا از چندین فاکتور از قبیل رقابت، قیمتها، شرایط فعلی، توسعه تکنولوژی و سطح عمومی تعهد مشتریان تأثیر می­پذیرد. دیگر عامل عدم اطمینان زنجیره تأمین زمان­های تحویل است که خود به عواملی مانند نسبت خرابی ماشین ها در فرایند تولید خطی، فشردگی ترافیکی که در حمل و نقل دخالت می کند و مشکلات کیفیت مواد که ممکن است تأخیرات تولید را ایجاد کند وابسته است.

ب ـ عدم هماهنگی

این گونه مسائل زمانی ایجاد می شود که یک قسمت از شرکت با دیگر قسمت ها ارتباط مناسب و خوبی نداشته باشد، وقتی پیغام برای شرکاء تجاری و همکاران غیر قابل فهم باشد و وقتی بخش های شرکت از بعضی مسائل آگاهی نداشته باشند و یا خیلی دیر از آنچه مورد نیاز است و یا آنچه باید اتفاق بیفتد آگاه می شوند و در واقع اطلاعات و داده ها برای آنها حکم نوشدارو پس از مرگ سهراب را داشته باشد مشکلات بیشماری در زنجیره تأمین می تواند رخ دهد.

در این قسمت به دو مورد از مزمن ترین مشکلات آن اشاره می شود.

الف- اثر شلاقی[1]: یکی از مسائل بسیار مهم در زنجیره تأمین اثر شلاق چرمی است. این اثر می گوید: که تغییر کوچکی در تقاضای محصول، سبب ایجاد تغییر کوچکی در ابتدای زنجیره تأمین، در حرکت رو به عقب خود در زنجیره تأمین، بزرگ و بزرگتر می شود و نوسانات بزرگتری را ایجاد می کند. از سوی دیگر، این نوسانات، سبب برداشت­های مختلف تأمین­کنندگان از تقاضای بازار می شود که موجب ناهماهنگی میان آنان می­شود. در نتیجه این اثر، شرکت­ها ابتدا با کمبود محصولات مواجه می شوند و بعد به افزایش سطح موجودی می­انجامد. این تغییرات در بعضی شرکت­ها به چرخه شکوفایی تا ورشکستگی تعبیر می شود. می توان گفت این اثرات در بازار صنایعی به وجود می آید که این بازار، دستخوش رشد ناگهانی در تقاضا می شود، مانند بازار محصولات نساجی و پوشاک، لوازم رایانه ای، مخابراتی وغیره، یک تحقیق نشان داد که سفارشات توزیع کنندگان به دلیل پیش بینی ضعیف تقاضا و کمبود هماهنگی و اطمینان در میان شرکاء زنجیره تأمین تغییرات نامنظمی داشت، به دلیل اینکه هر ماهیت مجزا طی زنجیره تأمین، سفارشات و تصمیمات موجودی را با یک دید نسبت به منافع خود، به طرف بالای زنجیره تأمین انجام می­داد که این مسئله باعث می­شد که میزان پیش­بینی­ها به طرف بالای زنجیره همچنان افزایش یافته و به موجودی­های اضافه­ای در تمام قسمت­های زنجیره تأمین منجر شود.

ب ـ ذخیره فریبنده: این گونه مشکلات زمانی که مشتریان محصولی را می خواهند که در دسترس نیست اتفاق می افتد؛ گرچه در حقیقت وجود دارد ( مثل وقتی که محصول در جایی نادرست قرار می­گیرد یا اینکه مقدار دخیره ناصحیح است ) (پاترسون، 2003).

[1]. THE BULL WHIP EFFECT

 

 

 

برای دیدن جزئیات بیشتر ، خرید و آنی فایل متن کامل با فرمت ورد می توانید به لینک زیر مراجعه نمایید:

 پایان نامه ها

 

پایان نامه کارشناسی ارشد:بررسی ارتباط بین یکپارچگی زنجیره تأمین با عملکرد یک شرکت تولیدی بررسی موردی شرکت پاکدیس ارومیه