پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته : معماری – خانه کودک

پایان نامه

 عنوان پایان نامه :خانه کودک با رویکرد بازی و خلاقیت

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته : معماری

گرایش :معماری

عنوان : خانه کودک با رویکرد بازی و خلاقیت

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد دامغان

دانشکده فنی و مهندسی

پایان‌نامه برای دریافت کارشناسی ارشد رشته مهندسی معماری

گرایش: معماری

تکه هایی از متن برای نمونه:

 

فهرست مطالب

عنوان   صفحه

چکیده ………………………………………………………………………………………………………………………………………………..۱

فصل اول: کلیات تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………..۲

۱-۱مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………………………..۲

۱-۲بیان مسئله …………………………………………………………………………………………………………………………………….۳

۱-۳ اهمیت موضوع ………………………………………………………………………………………………………………………….۵

۱-۴ سوالات تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………………………..۶

۱-۵ اهداف تحقیق و طراحی ……………………………………………………………………………………………………………..۶

۱-۶ ابزار و روش تحقیق …………………………………………………………………………………………………………………..۷

فصل دوم: مرور منابع و تحقیقات…………………………………………..………………………………..…………………..۸

۲-۱ کودک …………………………………………………………………………………………………………………………………………۸

۲-۲ روانشناسی رشد و دیدگاههای مختلف در روانشناسی رشد ………………………………………………………………۱۰

۲-۲-۱ نظریه رشد و شناخت ………………………………………………………………………………………………………………۱۲

۲-۳ روانشناسی تربیتی ………………………………………………………………………………………………………………………..۱۴

۲-۴ کودک و آموزش……………………………………………………………………………………………………………………….۱۶

۲-۴-۱ سابقه و ضرورت آموزش کودکان در خارج از ایران …………………………………………………………………….۱۶

۲-۴-۱-۱ مهدکودک مجازی در استرالیا ……………………………………………………………………………………………۱۷

۲-۴-۱-۲ مهدکودک‌ الکترونیکی از ژاپن تا آمریکا …………………………………………………………………………….۱۸

۲-۴-۲ سابقه و ضرورت آموزش کودکان در ایران …………………………………………………………………………………۱۸

۲-۴-۳ نگاهی به آموزش و پرورش کودکان در جهان امروز ……………………………………………………………………۱۹

۲-۴-۴ انتخاب شیوه مناسب آموزشی …………………………………………………………………………………………………..۲۲

۲-۵ خلاقیت …………………………………………………………………………………………………………………………………….۲۲

۲-۵-۱ مفهوم خلاقیت …………………………………………………………………………………………………………………….۲۲

۲-۵-۲ عوامل موثر بر خلاقیت …………………………………………………………………………………………………………۲۳

۲-۵-۳ اهمیت خلاقیت از منظر آموزشی ……………………………………………………………………………………………۲۳

۲-۵-۴ راهبردهایی در جهت پرورش خلاقیت کودکان ………………………………………………………………………..۲۴

۲-۵-۴-۱محورهای آموزش خلاقیت در جریان تدریس………………………………………………………………………..۲۴

۲-۶ کودک و بازی …………………………………………………………………………………………………………………………۲۵

۲-۶-۱ بازی و شخصیت ………………………………………………………………………………………………………………….۲۷

۲-۶-۲ بازی و رشد اجتماعی ……………………………………………………………………………………………………………۲۸

۲-۶-۳ نقش بازی در رشد و زندگی کودک ………………………………………………………………………………………..۲۸

۲-۷ کودک و هنر …………………………………………………………………………………………………………………………..۲۹

۲-۷-۱ تئاتر و هنرهای نمایشی ………………………………………………………………………………………………………..۲۹

۲-۷-۲ موسیقی و کودک ………………………………………………………………………………………………………………..۳۰

۲-۷-۳ آواز ……………………………………………………………………………………………………………………………………۳۱

۲-۷-۴ قصه و قصه گویی ……………………………………………………………………………………………………………….۳۲

۲-۷-۵ شعر …………………………………………………………………………………………………………………………………۳۲

۲-۷-۶ نقاشی ……………………………………………………………………………………………………………………………….۳۳

۲-۷-۶-۱ نقاشی و فرا فکنی ………………………………………………………………………………………………………….۳۳

۲-۸ کودک و معماری ……………………………………………………………………………………………………………………..۳۴

۲-۹ محیط، بازی، خلاقیت …………………………………………………………………………………………………………….۳۴

۲-۱۰ روند رشد و بازی کودک ……………………………………………………………………………………………………….۳۵

۲-۱۱ ادراک کودک ……………………………………………………………………………………………………………………….۳۶

۲-۱۱-۱ حواس پنجگانه ……………………………………………………………………………………………………………..۳۷

۲-۱۱-۲ هوش ……………………………………………………………………………………………………………………….۳۸

۲-۱۱-۳ حافظه …………………………………………………………………………………………………………………….۳۹

۲-۱۲ دریافت حسی و ادراکی کودک از فضا ……………………………………………………………………………………۳۹

۲-۱۳ تاثیر شرایط محیطی و کالبدی بر کودکان ………………………………………………………………………………….۴۰

۲-۱۳-۱رنگ ………………………………………………………………………………………………………………………………..۴۰

۲-۱۳-۲ نور ……………………………………………………………………………………………………………………………….۴۲

۲-۱۳-۳ صوت …………………………………………………………………………………………………………………………..۴۲

۲-۱۳-۴ تهویه …………………………………………………………………………………………………………………………….۴۳

۲-۱۴ فضای معماری کودکان …………………………………………………………………………………………………………….۴۳

۲-۱۵ خصوصیات فضاهای مورد نظر جهت طراحی …………………………………………………………………………..۴۴

۲-۱۶ تعامل با محیط ………………………………………………………………………………………………………………………۴۵

۲-۱۶-۱ استفاده از عوامل طبیعی زمین …………………………………………………………………………………………….۴۵

۲-۱۶-۲ فضای سبز ……………………………………………………………………………………………………………………..۴۶

۲-۱۶-۳ آب …………………………………………………………………………………………………………………………۴۷

۲-۱۷ طراحی فضای باز و زمین بازی …………………………………………………………………………………………………۴۸

۲-۱۷-۱ ساختارهای بازیها ……………………………………………………………………………………………………………….۴۸

۲-۱۷-۱-۱ پر جنب و جوش. بازی های فیزیکی ……………………………………………………………………………….۴۹

۲-۱۷-۱-۲ فکر کردن. بازی های خلاقانه …………………………………………………………………………………………..۵۰

۲-۱۷-۱-۳ داشتن همراه. بازیهای اجتماعی …………………………………………………………………………………………۵۰

۲-۱۷-۱-۴ بازی در سکوت و آرامش ………………………………………………………………………………………………..۵۱

۲-۱۷-۱-۵ تجربه کردن. یادگیری از طریق بازی های حسی …………………………………………………………………۵۱

۲-۱۷-۲ بازی با شن وگل ………………………………………………………………………………………………………………..۵۳

۲-۱۷-۳ اسباب بازیها ……………………………………………………………………………………………………………………..۵۴

۲-۱۸ طراحی فضا برای کودکان ……………………………………………………………………………………………………….۵۶

فصل سوم: نمونه های معماری برای کودکان …………………………………………………………………………………..۵۷

۳-۱ نمونه های خارجی …………………………………………………………………………………………………………………..۵۷

۳-۱-۱مهد کودک بارباپاپا ………………………………………………………………………………………………………………..۵۷

۳-۱-۲ مهد کودک ترنتن…………………………………………………………………………………………………………………۶۱

۳-۱-۳مهد کودک ۸ کلاسه……………………………………………………………………………………………………………۶۷

۳-۱-۴ مهد کودک سبرا ………………………………………………………………………………………………………………..۷۱

۳-۱-۵ مهد کودک کرلینگ ………………………………………………………………………………………………………………۷۴

۳-۲نمونه های داخلی ………………………………………………………………………………………………………………………۷۷

۳-۲-۱مهد کودک راهیان رشد ……………………………………………………………………………………………………۷۷

۳-۲-۲ مهد کودک قصه من ………………………………………………………………………………………………………۸۱

۳-۳ نتیجه گیری ……………………………………………………………………………………………………………………………….۸۷

فصل چهارم: مطالعات بستر طرح ……………………………………………………………………………………………………..۸۹

۴-۱ شناخت منطقه مطالعاتی ………………………………………………………………………………………………………………..۸۹

۴-۱-۱ تاریخچه شهر تهران ………………………………………………………………………………………………………………….۸۹

۴-۱-۲ جغرافیای مکانی ……………………………………………………………………………………………………………………….۹۰

۴-۱-۳ جغرافیای سیاسی ………………………………………………………………………………………………………………………۹۱

۴-۱-۴ جغرافیای طبیعی ……………………………………………………………………………………………………………………….۹۲

۴-۱-۴-۱ موقعیت و وسعت ………………………………………………………………………………………………………………….۹۲

۴-۱-۴-۲ ناهمواری ها …………………………………………………………………………………………………………………………۹۲

۴-۱-۴-۳ آب و هوا …………………………………………………………………………………………………………………………….۹۳

۴-۱-۴-۴ منابع آب ……………………………………………………………………………………………………………………………..۹۶

۴-۱-۴-۵ زلزله خیزی …………………………………………………………………………………………………………………………۹۶

۴-۱-۵ راهبردهای طراحی ……………………………………………………………………………………………………………………۹۷

۴-۱-۵-۱ فرم مناسب بنا در ارتباط با اقلیم ……………………………………………………………………………………………۹۷

۴-۱-۵-۲ مصالح ساختمانی در رابطه با اقلیم …………………………………………………………………………………………۹۷

۴-۲ بررسی سایت ………………………………………………………………………………………………………………………………..۹۸

۴-۲-۱ تاریخچه اراضی عباس آباد ………………………………………………………………………………………………………..۹۸

۴-۲-۲ بررسی موقعیت فرهنگی سایت- تم پارک ها …………………………………………………………………………….۱۰۳

۴-۲-۲-۱ بوستان آب و آتش …………………………………………………………………………………………………………….۱۰۳

۴-۲-۲-۲ بوستان نوروز ……………………………………………………………………………………………………………………۱۰۴

۴-۲-۲-۳ شهر دوستدار کودک …………………………………………………………………………………………………………..۱۰۹

۴-۲-۲-۴ نقش فضای سبز در شهرهای دوستدار کودک………………………………………………………………………….۱۱۰

۴-۲-۲-۵ پهنه دوستدار کودک در اراضی عباس آباد ………………………………………………………………………………۱۱۱

۴-۲-۲-۶ موقیت سایت در اراضی عباس آباد………………………………………………………………………………………..۱۱۲

۴-۲-۲-۷ مسیرهای دسترسی به سایت…………………………………………………………………………………………………۱۱۳

۴-۲-۲-۸ تراکم مسکونی در اطراف سایت………………………………………………………………………………………….۱۱۴

۴-۲-۳ دلایل انتخاب سایت …………………………………………………………………………………………………………………۱۱۴

۴-۳ ضوابط و استانداردها ……………………………………………………………………………………………………………….۱۱۵

۴-۳-۱ طراحی ساختمان آموزشی ……………………………………………………………………………………………۱۱۵

۴-۳-۲ استانداردهای کلی …………………………………………………………………………………………………………۱۱۶

۴-۳-۳ ایمنی در محوطه …………………………………………………………………………………………………………………..۱۱۷

۴-۳-۴ نرده های ایمن …………………………………………………………………………………………………………………..۱۱۷

۴-۳-۵ ایمنی در مسیر های حرکت…………………………………………………………………………………………………..۱۱۹

۴-۳-۶ ایمنی در راهرو ها……………………………………………………………………………………………………………….۱۱۹

۴-۳-۷ ایمنی در مسیر پله ها ……………………………………………………………………………………………………………۱۲۰

۴-۳-۸ شرایط ایمنی پوشش کف ……………………………………………………………………………………………………..۱۲۱

۴-۳-۹شرایط ایمنی درها ……………………………………………………………………………………………………………….۱۲۲

۴-۳-۱۰شرایط ایمنی پنجره ها ………………………………………………………………………………………………………..۱۲۳

۴-۳-۱۱شرایط ایمنی در فضای بهداشتی …………………………………………………………………………………………..۱۲۳

۴-۳-۱۲شرایط ایمنی تجهیزات ……………………………………………………………………………………………………….۱۲۴

فصل پنجم: معرفی طرح ………………………………………………………………………………………………………………۱۲۵

۵-۱ مبانی طرح …………………………………………………………………………………………………………………………………..۱۲۵

۵-۲ نشاط در فضای معماری ………………………………………………………………………………………………………………۱۲۶

۵-۲-۱ راحتی …………………………………………………………………………………………………………………………………….۱۲۶

۵-۲-۲ اکتشاف در فضا ………………………………………………………………………………………………………………………۱۲۶

۵-۲-۳ تنوع و پیچیدگی ……………………………………………………………………………………………………………………….۱۲۶

۵-۲-۴ خوانایی …………………………………………………………………………………………………………………………………..۱۲۷

۵-۲-۵ پذیرا بودن فضا ……………………………………………………………………………………………………………………….۱۲۷

۵-۲-۶ رشد اجتماعی ………………………………………………………………………………………………………………………….۱۲۸

۵-۲-۷ ارتباط و قلمرو گزینی ……………………………………………………………………………………………………………..۱۲۸

۵-۲-۸ خلوت ……………………………………………………………………………………………………………………………………۱۲۸

۵-۳ روند طراحی ……………………………………………………………………………………………………………………………….۱۳۰

۵-۳-۱ فضای باز ……………………………………………………………………………………………………………………………….۱۳۰

۵-۳-۲ فضاهای بسته ………………………………………………………………………………………………………………………….۱۳۱

۵-۳-۲-۱ آموزشی ……………………………………………………………………………………………………………………………..۱۳۱

۵-۳-۲-۲ خدماتی ……………………………………………………………………………………………………………………………..۱۳۳

۵-۳-۲-۳ اداری …………………………………………………………………………………………………………………………………۱۳۴

۵-۳-۳ فضاهای نیمه باز ……………………………………………………………………………………………………………………..۱۳۴

۵-۴برنامه فیزیکی …………………………………………………………………………………………………………………………۱۳۵

۵-۵ تاسیسات …………………………………………………………………………………………………………………………………….۱۳۷

۵-۶ سازه …………………………………………………………………………………………………………………………………………..۱۳۷

۵-۶-۱ سیستم اسکلت بتنی …………………………………………………………………………………………………………………۱۳۸

۵-۶-۲ ایمنی کلی شیشه ها …………………………………………………………………………………………………………………۱۳۸

۵-۶-۲-۱ نیاز های ایمنی ……………………………………………………………………………………………………………………۱۳۹

۵-۷ نقشه ها ……………………………………………………………………………………………………………………………………….۱۴۰

فهرست منابع ……………………………………………………………………………………………………………………………………۱۵۰

 

 

 

 

فهرست جداول

عنوان   صفحه

جدول۲-۱٫ نظریات مختلف در روانشناسی رشد ……………………………………………………………………………………..۱۱

جدول ۲-۲٫ مراحل رشد شناختی از دیدگاه پیاژه …………………………………………………………………………………….۱۳

جدول۲-۳٫ ویژگیهای جسمانی، روانی، عاطفی و اجتماعی کودکان در ۷ سال اول زندگی……………. ………………۱۴

جدول۲-۴٫ بررسی نظام های آموزشی در کشورهای مختلف ……………………………………………………………………۲۰

جدول ۴-۱٫ میانگین آمار درجه حرارت ایستگاه مهرآباد …………………………………………………………………………..۹۴

جدول ۴-۲٫ میانگین بلند مدت رطوبت نسبی ماهانه در ایستگاه مهرآباد ……………………………………………………..۹۴

جدول ۴-۳٫ برخی از شاخصه های مورد توجه در طراحی شهرهای دوستدار کودک ………………………………….۱۱۰

جدول ۴-۴٫ قد کودکان ۰ تا ۶ سال ……………………………………………………………………………………………………..۱۱۶

جدول۴-۵٫ ضریب ابعاد بدن کودک در وضعیت ایستاده و نشسته ، نسبت به قدم ایستاده او…………………………۱۱۶

جدول ۴-۶٫ ابعاد و اندازه مبلمان کودکان ……………………………………………………………………………………………..۱۱۷

جدول۵-۱٫ حالات و کیفیت های ضروری رشد و نشاط و ارائه معادل های کیفیت فضایی …………………………۱۲۸

جدول۵-۲٫ برنامه فیزیکی …………………………………………………………………………………………………………………..۱۳۵

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست نقشه ها

عنوان   صفحه

 

نقسه۵-۱: سایت پلان …………………………………………………………………………………………………………………………۱۴۰

نقشه۵-۲: پلان همکف و معرفی فضاها ………………………………………………………………………………………………..۱۴۱

نقشه۵-۳: پلان مبلمان ………………………………………………………………………………………………………………………..۱۴۲

نقشه۵-۴: پلان زیرزمین، پارکینگ …………………………………………………………………………………………………………۱۴۳

نقشه۵-۵: پلان طبقه اول ………………………………………………………………………………………………………………………۱۴۳

نقشه۵-۶: پلان ستون گذاری ………………………………………………………………………………………………………………۱۴۴

نقشه۵-۷: پلان بام …………………………………………………………………………………………………………………………….۱۴۵

نقشه۵-۸: نماها و مقاطع …………………………………………………………………………………………………………………….۱۴۶

نقشه۵-۹: برش پرسپکتیو …………………………………………………………………………………………………………………..۱۴۷

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست تصاویر

عنوان   صفحه

تصویر ۲-۱: روند رشد فیزیکی کودکان …………………………………………………………………………………………………۳۶

تصویر۲-۲: انجام فعالیتهای مرتبط با حواس …………………………………………………………………………………………..۳۷

تصویر۲-۳: استفاده از عوامل طبیعی زمین جهت بازی ……………………………………………………………………………..۴۵

تصویر۲-۴: عوامل طبیعی در محیط ……………………………………………………………………………………………………….۴۶

تصویر۲-۵: استفاده از پوشش گیاهی جهت کنترل عوامل بصری ……………………………………………………………….۴۶

تصویر۲-۶: استفاده از پوشش گیاهی جهت کنترل  اقلیمی ………………………………………………………………………..۴۶

تصویر۲-۷: استفاده از درخت به همراه کاربردها ……………………………………………………………………………………..۴۷

تصویر۲-۸: استفاده از آب در زمین بازی ………………………………………………………………………………………………..۴۷

تصویر۲-۹: فضای بازی ترکیبی از انواع بازی های هیجانی ………………………………………………………………………۴۹

تصویر۲-۱۰: فضای بازی ماجراجویی و مخفی ……………………………………………………………………………………….۴۹

تصویر۲-۱۱: انواع فعالیتها در فضای بازی ………………………………………………………………………………………………۵۰

تصویر۲-۱۲: ایجاد فضای متنوع با مصالح متنوع ……………………………………………………………………………………..۵۰

تصویر۲-۱۳: بازیهایی که جهت به کار بردن حس شنوایی استفاده می شوند. ………………………………………………۵۱

تصویر۲-۱۴: استفاده از ابزارهای بصری آموزشی جهت بازی ……………………………………………………………………۵۲

تصویر۲-۱۵: استفاده از بافت های متنوع در محیط ………………………………………………………………………………….۵۲

تصویر۲-۱۶: بکاربردن گیاهان معطر جهت جدا سازی فضاها و تحریک حس بویایی ………………………………….۵۳

تصویر۲-۱۷: استفاده از شن و ماسه جهت بازی ……………………………………………………………………………………..۵۳

تصویر۲-۱۸: انواع سرسره و ابعاد آن …………………………………………………………………………………………………….۵۴

تصویر۲-۱۹: انواع تاب و ظوابط آن ………………………………………………………………………………………………………۵۴

تصویر۲-۲۰: استفاده از بالا رونده ها جهت تقویت توانایی های حرکتی …………………………………………………….۵۵

تصویر۲-۲۱: استفاده از احجام بی شکل جهت تقویت تخیل …………………………………………………………………….۵۵

تصوبر ۳-۱: فضای داخلی آموزش و بازی مهدکودک بارباپاپا ……………………………………………………………………۵۷

تصویر ۳-۲: رنگ و نور در فضای داخلی ……………………………………………………………………………………………….۵۸

تصویر ۳-۳: طراحی اقلیمی بنا ………………………………………………………………………………………………………………۵۹

تصویر ۳-۴: شیشه های رنگی بکار رفته در بنا ………………………………………………………………………………………..۵۹

تصویر۳-۵: طراحی سقف و نورگیری بنا ……………………………………………………………………………………………….۶۰

تصویر۳-۶: پلان بنا ……………………………………………………………………………………………………………………………..۶۰

تصویر۳-۷: نمای بیرونی مهدکودک ترنتن ………………………………………………………………………………………………۶۱

تصویر۳-۸: موقعیت قرارگیری بنا ………………………………………………………………………………………………………….۶۲

تصویر۳-۹: ادغام فضای داخلی و خارجی به وسیله فضای بینابین ……………………………………………………………..۶۳

تصویر۳-۱۰: پنجره سقفی بکاررفته در فضای بینابین خانه ها ……………………………………………………………………۶۳

تصویر۳-۱۱: فضای بازی کودکان در مهد ترنتن ………………………………………………………………………………………۶۴

تصویر۳-۱۲:فضاهای داخلی مهدکودک ………………………………………………………………………………………………….۶۵

تصویر۳-۱۳: نماها و مقاطع ………………………………………………………………………………………………………………….۶۵

تصویر۳-۱۴: پلان ها مهدکودک ترنتن ……………………………………………………………………………………………………۶۶

تصویر۳-۱۵: نمای خارجی مهدکودک ۸ کلاسه ………………………………………………………………………………………۶۷

تصویر۳-۱۶: نمای بیرونی و فضای بازی بچه ها …………………………………………………………………………………….۶۸

تصویر۳-۱۷: سالن غذاخوری –  فضای داخلی ……………………………………………………………………………………….۶۸

تصویر۳-۱۸:پلان و موقعیت قرارگیری مهدکودک ۸ کلاسه ………………………………………………………………………۶۹

تصویر۳-۱۹: بکارگیری رنگ در فضای داخلی –  فضای بازی بچه ها و بخشی از نمای مهدکودک ……………….۷۰

تصویر۳-۲۰: چند نما و مقطع مهدکودک مهدکودک ۸ کلاسه ……………………………………………………………………۷۰

تصویر۳-۲۱: ایده های طراحی مهدکودک سبرا ……………………………………………………………………………………….۷۱

تصویر۳-۲۲: سایت پلان مهدکودک ………………………………………………………………………………………………………۷۲

تصویر۳-۲۳: نمای خارجی …………………………………………………………………………………………………………………..۷۲

تصویر۳-۲۴: پلان مهدکودک ………………………………………………………………………………………………………………..۷۳

تصویر۳-۲۵: نمای بیرونی از مهدکودک کرلینگ ……………………………………………………………………………………..۷۴

تصویر۳-۲۶: استفاده از شیشه و مصالح شفاف و ایجاد شکستگی در نما با هدف افزایش دید بصری به محیط طبیعی…… ۷۴

تصویر۳-۲۷: بهره گیری از حداکثر نور برای اتاق گروهی …………………………………………………………………………۷۵

تصویر۳-۲۸: سازماندهی خطی فضای مهدکودک …………………………………………………………………………………….۷۶

تصویر۳-۲۹: پلان طبقه همکف و اول مهدکودک کرلینگ …………………………………………………………………………۷۶

تصویر۳-۳۰: ورودی بنا ……………………………………………………………………………………………………………………….۷۷

تصویر۳-۳۱: نمای بیرونی مهدکودک …………………………………………………………………………………………………….۷۷

تصویر۳-۳۲: پلان مهد کودک ……………………………………………………………………………………………………………….۷۸

تصویر۳-۳۳:فضای داخلی کلاس ها ………………………………………………………………………………………………………۷۹

تصویر۳-۳۴: اتاق بازی ………………………………………………………………………………………………………………………..۷۹

تصویر۳-۳۵: استفاده از رنگ و اشکال در نما ………………………………………………………………………………………….۸۱

تصویر۳-۳۶: استفاده از اشکال رنگارنگ درخت مانند بر جداره دیوار که فضا را متنوع ساخته است ………………۸۱

تصویر۳-۳۷: فضای بازی کودکان ………………………………………………………………………………………………………….۸۲

تصویر۳-۳۸: رنگ های متنوع و نور مصنوعی در لابی مهدکودک ………………………………………………………………۸۲

تصویر۳-۳۹:رنگبندی و مبلمان کلاس ها ……………………………………………………………………………………………….۸۳ تصویر۳-۴۰: فضای باز مهدکودک …………………………………………………………………………………………………………۸۴

تصویر۳-۴۱: خلاقیت کودکان از طریق فضا سازی با چوب،گل و صدف رشد می یابد ………………………………..۸۵

تصویر۳-۴۲: وسایل بازی بر دیوارهای مهدکودک …………………………………………………………………………………..۸۶

تصویر۴-۱: طرج جامع اراضی عباس اباد ……………………………………………………………………………………………..۱۰۰

تصویر۴-۲: طرح تفضیلی اراضی عباس اباد ………………………………………………………………………………………….۱۰۱

تصویر۴-۳ بوستان آب و آتش ……………………………………………………………………………………………………………۱۰۳

تصویر۴-۴ پل ورودی بوستان نوروز ……………………………………………………………………………………………………۱۰۴

تصویر۴-۵ موقعیت بوستان نوروز ……………………………………………………………………………………………………….۱۰۵

تصویر۴-۶: دریاجه بوستان نوروز ……………………………………………………………………………………………………….۱۰۵

تصویر۴-۸: آسمان نما گلستان منظومه شمسی ………………………………………………………………………………………۱۰۶

تصویر۴-۹: باغ گل عباس آباد …………………………………………………………………………………………………………….۱۰۷

تصویر۴-۱۰:اسکیت پارک ………………………………………………………………………………………………………………….۱۰۷

تصویر۴-۱۱: مسیر پیاده،دوچرخه پهنه غربی اراضی عباس اباد ………………………………………………………………..۱۰۸

تصویر ۴-۱۲: پهنه ی دوستدار کودک در ضلع غربی اراضی عباس آباد ……………………………………………………۱۱۲

تصویر۴-۱۳: مسیرهای دسترسی به سایت ……………………………………………………………………………………………۱۱۳

تصویر۴-۱۴: تراکم بافت مسکونی در ضلع غربی سایت ………………………………………………………………………..۱۱۴

تصویر ۴-۱۵: استفاده از نرده در تمام راه پله ها …………………………………………………………………………………….۱۱۸

تصویر ۴-۱۶: استفاده از نرده ها با حجم مناسب ……………………………………………………………………………………۱۱۸

تصویر ۴-۱۷: استفاده از نرده در دو طرف پله ها …………………………………………………………………………………..۱۱۹

تصویر ۴-۱۸: پله ها باید ابعاد مساوی داشته و پیوسته باشند …………………………………………………………………..۱۲۱

تصویر۴-۱۹: استفاده از کفسازی مناسب و غیر لغزنده ……………………………………………………………………………۱۲۱

تصویر۴-۲۰: ضخامت مناسب برای کفسازی جهت جلوگیری از آسیب دیدگی در هنگام افتادن ………………….۱۲۱

تصویر۴-۲۱: استفاده از پوشش مناسب بر روی اجسام آسیب زننده مانند پیچ ها ……………………………………….۱۲۴

تصویر۵-۱: نمای کلی خانه کودک ………………………………………………………………………………………………………۱۴۸

تصویر۵-۲: فضای بازی خانه کودک ……………………………………………………………………………………………………۱۴۸

تصویر۵-۳: سالن چند منظوره ……………………………………………………………………………………………………………۱۴۹

تصویر۵-۴: مسیر ورودی …………………………………………………………………………………………………………..۱۴۹

 

 

                                                                                                            فصل اول

 کلیات تحقیق

 

این فصل شامل مقدمه، بیان مسئله، اهمیت موضوع، سوالات تحقیق،اهداف پژوهش و طراحی، ابزار و روش تحقیق است.

 

۱-۱مقدمه

دنیای امروز به دلیل گسترش رویدادهای علمی و تکنولوژیکی و نفوذ عمیق آنها در همه سطوح زندگی، عصر ارتباط و اطلاع رسانی نامیده می شود. به گونه ای که گسترش این امر، در زمینه های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی، به مقدار قابل ملاحظه ای مشاهده می شود. آموزش و پرورش به عنوان یکی از پایه ای ترین مفاهیم در تشکیل و توسعه ساختار یک جامعه به شدت تحت تاثیر این گسترش قرار گرفته است.

شکوفایی خلاقیت و نوآوری از مباحث مهم و با اهمیت دنیای امروز است که می توان پیشرفت و توسعه کشورها را به این عامل وابسته دانست. در دنیای امروز رقابت، خلاقیت و نو آوری می‌تواند عامل برد باشد، بنابراین باید کوشش کرد که در جهت پرورش و شکوفاکردنخلاقیت ذهنی کودکان و نوجوانان کشورمان گام برداریم و به عواملی که در این راستا موثر هستند توجه کنیم و مبانی آموزش و پرورش خلاقیت را در سطح جامعه ترویج دهیم. از آنجا که تقویت خلاقیت در دوران کودکی در تمام مدت عمر شخص موثر است باید آنرا بسیار مهم دانست. گارد نر معتقد است که تصور و تخیلی که در اوایل دوران کودکی شکل می‌گیرد، مبنای خلاقیت در دوران بلوغ است. آموزش و پرورش صحیح کودک به معناى فراهم آوردن مقدمات لازم براى به فعلیت رساندن قواى او است و باید به رشد احساسی ، فیزیکی و عقلانی او کمک کرده تا با مشکلات و درگیری های زندگی  به راحتی برخورد کند و برای آن ها راه حل پیدا کند.

بسیاری از پژوهش های حوزه کودک به وجه اکتسابی رشد و یادگیری می پردازد. فلسفه های متنوع آموزشی نظیر تجربه گرایی، طبیعت گرایی، رفتار گرایی و …نتیجه همین پژوهش ها است. دیدگاه های نوین از جمله آموزش خلاق، یادگیری بازی محور و یادگیری فرآیندی را مبتنی بر خلاقیت و ابتکار کودک می داند که تحت تاثیر محیط فیزیکی و اجتماعی شکل می گیرد. در پی طراحی این شیوه های یادگیری، خلق فضاهایی برای میزبانی آن ها ضروری به نظر می رسد. بحث فضاهای عمومی دوستدار کودک و پیش از آن جنبش ساخت زمینهای باز از یک طرف، توسعه مدارس باز، مدارس چند هسته ای، مدارس اجتماعی از طرف دیگر و خلق موزها، فرهنگسراها و پارک های اختصاصی کودکان همه پاسخی به این ضرورت است.

پژوهش ها نشان می دهند در دوران کودکی قابلیت ها و خلاقیت کودکان پایه گذاری می شود و بهترین زمان پیشرفت برای خلاقیت و تخیل در فاصله سنی ۲ تا ۱۰ سال روی می دهد و کودکان طی این سالها از محیط تاثیر بیشتری می گیرد و در مورد محیط خود به طور طبیعی کنجکاو هستند (عظمتی، ۱۳۸۷).

برای دیدن جزئیات بیشتر ، خرید و دانلود آنی فایل متن کامل با فرمت ورد می توانید به لینک زیر مراجعه نمایید:

 دانلود از لینک زیر

پایان نامه ارشد : خانه کودک با رویکرد بازی و خلاقیت

عنوان پایان نامه :خانه کودک با رویکرد بازی و خلاقیت

پایان نامه

 عنوان پایان نامه :خانه کودک با رویکرد بازی و خلاقیت

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته : معماری

گرایش :معماری

عنوان : خانه کودک با رویکرد بازی و خلاقیت

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد دامغان

دانشکده فنی و مهندسی

پایان‌نامه برای دریافت کارشناسی ارشد رشته مهندسی معماری

گرایش: معماری

تکه هایی از متن برای نمونه:

 

چکیده

کودک در دنیای امروز جایگاه بسیار ویژه ای دارد تا جایی که می توان آینده ملتها و جایگاه جهانی آنان را براساس خصوصیات کودکانشان پیش بینی نمود. در کشورهای پیشرفته روشهای آموزشی را در جهت شکوفایی استعدادهای بالفطره کودکان تعیین می نمایند.کودکان جهت رشد نیاز به شناخت توانایی ها و نیازهای روحی و جسمی، و پتانسیل های درونیشان را دارند. بدین منظور به فضایی نیاز دارند  که بتوانند آزادانه در آن بدوند، بازی کنند و خود با توجه به فطرت خویش به جستجو و تجربه بپردازند. اما در شهرهای کنونی کمتر فضای امن و مناسبی برای فعالیتهای کودکان یافت می شود. کودک امروز به دلیل عدم ایمنی و امنیت محیط شهری در اتاق کوچک خود در انبوهی از آپارتمان ها محبوس شده است، و دیگر از آن جنب و جوش و هیاهو جهت شناخت و کسب تجربه در محیط خارج از خانه خبری نیست. درحالی که او فضایی       می خواهد که بتواند خلا حضور طبیعت را در زندگی اش پر کند، مکانی که زمینه مناسب برای پرورش و رشد استعدادهایش را ایجاد کند.”مهد کودک ها” فضاهایی مختص کودکان می باشند، در گذشته صرفا جهت نگهداری کودکان بوده اند،اما این فضاها در دنیای امروزه دارای وظایفی جدید می باشند. مهدکودک ها برای سالیان متمادی است که ساختمان هایی بی رنگ، یکنواخت و صرفا عملکرد گرا بودند و باید این نکته را متذکر شد که صرفا استفاده از رنگهای شاد درخانه های تغییر کاربری یافته به مهد کودک نمی تواند فضایی مناسب برای کودکان باشد. بلکه در طراحی فضای معمارانه، آن فضا باید متناسب با سن، سلیقه و شرایط جسمی و روحی استفاده کنندگانش باشد. در این پژوهش تلاش بر این بوده است تا فضایی صرفا برای کودکان به نام “خانه کودک” و با تاکید بر بهره گیری از قابلیت های محیطی و آموزشی موثر بر ذهن و رفتار کودکان و رویکردی جهت ارتقاء و شکوفایی خلاقیت و حس بازی انگیزی در آنان با تدابیر معمارانه است. طراحی خانه کودک برای گروه سنی ۳ تا ۱۰ سال در نظر گرفته شده است و سعی بر تلفیق معماری و طبیعت در ایجاد فضاهای انعطاف پذیر و متنوع می باشد. فضاهای طراحی شده در خانه کودک بر اساس مطالعات و نیازهای کودکان و عوامل موثر بر رشد خلاقیت در کودکان می باشد. پس از تعیین نمودن اهداف این تحقیق و طراحی، روشهایی مورد استفاده قرار گرفته شامل مرور منابع و مطالعه منابع کتابخانه ای، مشاهده، مصاحبه و بررسی نمونه های موجود و مرتبط با موضوع و بهره گیری از یافته ها در طراحی معماری استفاده شد.

 

کلید واژگان: کودک، بازی، خلاقیت، معماری

برای دیدن جزئیات بیشتر ، خرید و دانلود آنی فایل متن کامل با فرمت ورد می توانید به لینک زیر مراجعه نمایید:

 دانلود از لینک زیر

پایان نامه ارشد : خانه کودک با رویکرد بازی و خلاقیت

دانلود پایان نامه ارشد رشته صنایع : شناسایی و ارزیابی مولفه های مدیریت زنجیره تامین سبز – مولفه های مدیریت زنجیره تامین سبز با رویکرد تصمیم گیری های چند معیاره فازی

thesis-download

عنوان پایان نامه :شناسایی و ارزیابی مولفه های مدیریت زنجیره تامین سبزشناسایی و ارزیابی مولفه های مدیریت زنجیره تامین سبز با رویکرد تصمیم گیری های چند معیاره فازی (مطالعه موردی: صنعت مواد غذایی)

تکه ای  از متن پایان نامه فقط برای نمونه :

 

 

ﺳﻮ و ﻫﻮ[۱] (۲۰۰۸)، ﺑﻪ ارزﯾﺎﺑﯽ روﯾﮑﺮدﻫﺎی ﻋﻤﺪه در ﻋﻤﻠﯿﺎﺗﯽ ﮐﺮدن ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ زﻧﺠﯿـﺮه ﺗـﺄﻣﯿﻦ   ﺳـﺒﺰ ﭘﺮداﺧﺘﻨﺪ. آنها ۲۰ روﯾﮑﺮد را ﺷﻨﺎساییﮐـﺮده و از ﻃﺮﯾـﻖ ﺗﮑﻨﯿـﮏ ﺗﺤﻠﯿـﻞ ﺳﻠﺴـﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒـﯽ ﻓﺎزی، روﯾﮑﺮدﻫﺎ را  اوﻟﻮﯾﺖ ﺑﻨﺪی ﮐﺮدﻧﺪ. ﺳﻪ اوﻟﻮﯾﺖ ﻧﺨﺴﺖ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣـﺪه در اﯾـﻦ ﺗﺤﻘﯿـﻖ ﻋﺒﺎرت اﻧﺪ از: ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺑﻨﺎ ﻧﻬﺎدن ﯾﮏ ﭘﺎﯾﮕﺎه داده ﻣﺤﯿﻄﯽ ﺑﺮای ﻣﺤﺼﻮﻻت، ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻋـﺎﻟﯽ و ارزﯾﺎﺑﯽ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﺗﺄﻣﯿﻦ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن.

ژو و ﻫﻤﮑﺎران[۲] (۲۰۰۸)، ۲۲ مؤلفه را ﺑﺮای ارزﯾﺎﺑﯽ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ زﻧﺠﯿﺮهﺗﺄﻣﯿﻦ ﺳﺒﺰ در ﺑﺮﺧـﯽ ﺻـﻨﺎﯾﻊ ﭼﯿﻦ ﻧﻈﯿﺮ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ، ﭘﺘﺮوﺷﯿﻤﯽ و ﺧﻮدرو ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽﮐﺮدﻧﺪ. آنها اﯾـﻦ ﻣﻌﯿﺎرﻫـﺎ را در ﭘـﻨﺞ گروه شامل شاﻣﻞ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ داﺧﻠﯽ، ﺧﺮﯾﺪ ﺳﺒﺰ، ﻫﻤﮑـﺎری با مشتری، ﺑﺎزﯾﺎﻓـﺖ و ﻃﺮاﺣـﯽ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﮐﺮدﻧﺪ.

      [۱] Hsu and Hu

      [۲] Zhu et al

 

برای دیدن جزئیات بیشتر ، خرید و دانلود آنی فایل متن کامل با فرمت ورد می توانید به لینک زیر مراجعه نمایید:

 دانلود از لینک زیر

پایان نامه ارشد : شناسایی و ارزیابی مولفه های مدیریت زنجیره تامین سبزشناسایی و ارزیابی مولفه های مدیریت زنجیره تامین سبز با رویکرد تصمیم گیری های چند معیاره فازی (مطالعه موردی: صنعت مواد غذایی)

 

متن کامل پایان نامه کارشناسی ارشد رشته : روانشناسی گرایش :صنعتی و سازمانی-دانلود پایان نامه:پیش بینی عملکرد شغلی کارکنان بر اساس توانمند سازی ، رفتار شهروندی سازمانی و سرمایه های روانشناختی

thesis-download

عنوان پایان نامه :پیش بینی عملکرد شغلی کارکنان بر اساس توانمند سازی ، رفتار شهروندی سازمانی و سرمایه های روانشناختی 

تکه ای  از متن پایان نامه فقط برای نمونه :

 

همچنین این رویکرد ، پیشنهاد می‌کند افرادی که اشتیاق بیشتری برای توسعه و یادگیری دارند به احتمال زیاد تلاش پایدارتری برای دستیابی به اهداف چالش برانگیز و انتظارات از خود نشان خواهند داد و انگیزش توسعه و یادگیری بیشتری دارند. ارزشها نیز مانند انعطاف پذیری می‌تواند در افراد توسعه و یا کاهش داده شود، چنانچه بیشتر اوقات این مسئله دربارۀ رهبران ضعیف و یا مدیران بی کفایت اتفاق می افتد.

با توجه به تعریفی که قبلا از سرمایه روان شناختی ارائه شد و آن را بعنوان پدیده ای مثبت گرا و مشتمل از چهار سازه خودکارآمدی ، خوش بینی، امیدواری و انعطاف پذیری معرفی نمودیم ؛ انتظار می رود که نتیجۀ تأثیر سرمایه گذاری ، توسعه و مدیریت همه جانبه سرمایه روان شناختی بر روی نتایج عملکرد و نگرش کارکنان ، بسیار بیشتر از زمانی باشد که بر روی تک تک اجزایی که ظرفیت های روان شناختی مثبت گرا از آن تشکیل یافته است باشد. به عبارت دیگر ، کل سرمایه روان شناختی از جمع اجزایش (خودکارآمدی ، امیدواری ، خوش بینی و انعطاف پذیری) بزرگتر است.

۵-۲- تحقیقات انجام شده در خارج و داخل کشور:

بررسی تحقیقات گذشته نشان می‌دهد که تاکنون تحقیقی با این عنوان در محیطهای صنعتی کشورمان صورت نگرفته به ناچار به چند تحقیقی که با تحقیق حاضر در ارتباط است، اشاره می‌کنیم .

۱-۵-۲- پیشینه های مربوط به رابطۀ عملکرد شغلی و توانمندسازی :

چنگ و همکاران[۱] (۲۰۱۳) در پژوهشی که بر روی پرستاران بهداشت مدارس در تایوان صورت گرفت رابطه بین عملکرد شغلی و تعهد شغلی مورد بررسی قرار دارند که در آن توانمندسازی روانشناختی به عنوان متغیر تعدیل کننده مد نظر قرار گرفته بود. نتایج این تحقیق بیانگر این مسئله بود که متغیر میانجی توانمندسازی روانشناختی رابطه تعدیل کنندگی قابل توجهی با افزایش سطح تعهد شغلی و افزایش عملکرد شغلی پرستاران بهداشت مدارس داشته است.

اقبال و همکاران[۲] (۲۰۱۳) در پژوهشی تحت عنوان بررسی تأثیر توانمندسازی کارکنان بر روی عملکرد شغلی آنان در شبکه بانکی پاکستان دریافتند که توانمندسازی کارکنان بر روی معناداری شغل و احساس شایستگی کارکنان تأثیر داشته که می تواند اثر قابل توجهی بر عملکرد شغلی داشته باشد.

اوامله[۳] (۲۰۱۳) طی پژوهشی میدانی دریافت که توانمند سازی رابطۀ معنی دار قوی با عملکرد فردی کارکنان برقرار نموده و باعث افزایش انگیزه شغلی کارکنان شده که نهایتا باعث توسعه عملکرد سازمان گردیده است.

ایندرادوی[۴] (۲۰۱۲) در تحقیقی که بر روی چهار شرکت نرم افزاری در هند انجام داد ، دریافت که  توانمندسازی روانشناختی قادر به پیش بینی عملکرد شغلی و رضایت شغلی کارکنان بوده و توانسته است رابطه همبستگی قوی با عملکرد شغلی کارمندان برقرار نماید.

جونز[۵](۲۰۱۰) در پژوهشی تحت عنوان توانمندسازی مدیران چند پروژه و چگونگی تأثیرگذاری مشارکت مدیریت بر عملکرد مدیر پروژه به این نتیجه رسیدند که توانمندسازی مدیران پروژه و شفاف سازی و مهم دانستن بیشتر نقش آنها تعادل قدرت و توانمندسازی بین مدیران ارشد، مدیران پروژه و مدیران اجرایی را نیز افزایش داده و باعث افزایش عملکرد کلی پروژه و مدیران می‌شود.

کارستن[۶](۲۰۱۰) در پژوهشی تحت عنوان مشارکت مؤثر رهبری که بر روی ۳۶۰ مربی ورزشی به دست آمده بیانگر آن است که توانمندی در روابط با کارمندان و داشتن مهارتهای ارتباطی مؤثر با کارکنان جهت افزایش عملکرد آنها لازم و ضروری است. همانند زمانی که یک تیم ورزشی برای موفقیت خود به کتابچۀ راهنمای بازی نیاز دارد رهبران سازمان نیز به کتابچۀ مهارتهای ارتباطی نیاز دارند. همچنین بیان می‌دارد که بین توانمندی و مهارتهای ارتباطی با عملکرد شغلی رابطه وجود دارد.

هاتون و ویگهام(۲۰۰۹) در پژوهشی که بر روی ۲۵۰ نفر از کارکنان شرکت پست انجام دادند به این نتیجه رسیدند که ابعاد مختلف توانمندسازی سبب افزایش سطوح عملکرد شغلی کارکنان این شرکت شده که در این میان برخی از ابعاد مانند شایستگی تأثیر بیشتری را نشان می‌دهد.

سارمینیتو و همکاران(۲۰۰۹) دریک تحقیق طولی که در رابطه توانمندسازی روانشناختی با عملکرد شغلی در پرستاران بیمارستان انجام گرفت نشان دادند که توانمندسازی روانشناختی رابطه معناداری با سطح عملکرد شغلی دارد.

نینگ و همکاران(۲۰۰۹) تأثیر توانمندسازی کارکنان بر عملکرد شغلی کارکنان یک شرکت خدمات پرستاری در هنگ کنگ را مورد بررسی قرار دادند نتایج این تحقیق نشان دادند که توانمندسازی کارکنان تأثیر بسزایی بر افزایش سطح عملکرد شغلی دارد. البته لازم به ذکر است که برخی از ابعاد توانمندسازی مانند معناداری و شایستگی تأثیر بیشتری بر افزایش سطح عملکرد شغلی کارکنان داشتند.

تولی و همکاران (۲۰۰۹) در پژوهشی که بر روی ۳۸۰ نفر عضو ۱۱۵ تیم مدیریت انجام دادند مشاهده کردند که جو توانمندسازی به طور مثبت و هم به طور مستقیم بر رفتارهای عملکردی و هم به طریق غیرمستقیم (یعنی به طریق توانمندسازی فرد و تیم) بر رفتارهای عملکرد شغلی تأثیر داشته است.  یافته ها حاکی از آنند که جو توانمندسازی و هم چنین توانمندسازی روانشناختی و ابعاد آن نقش تکمیلی در رفتارهای عملکرد شغلی (فرد و تیم) دارند.

میرسون و کلاین (۲۰۰۸) در پژوهشی تحت عنوان توانمندسازی محیطی و فیزیولوژیکی به این نتیجه رسیدند که ابعاد توانمندسازی قادر به پیش بینی عملکرد شغلی است و می‌تواند باعث افزایش عملکرد شغلی شود.

۱-Chuang & et al

۱ -Igbal

۲-Awamleh

۳-Indradevi

۴ -Johns

۵ -Carston

 

 

 

برای دیدن جزئیات بیشتر ، خرید و دانلود آنی فایل متن کامل با فرمت ورد می توانید به لینک زیر مراجعه نمایید:

 دانلود از لینک زیر

 

دانلود پایان نامه:پیش بینی عملکرد شغلی کارکنان بر اساس توانمند سازی ، رفتار شهروندی سازمانی و سرمایه های روانشناختی

 

 

پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته مدیریت تکنولوژی گرایش انتقال تکنولوژی تحلیل لایحه الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت با توجه به اقتضائات اسلامی پیشرفت در حوزه علم و فناوری

پایان نامه

 عنوان کامل پایان نامه :

تحلیل لایحه الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت با توجه به اقتضائات اسلامی پیشرفت در حوزه علم و فناوری

پایان‌نامه کارشناسی ارشد  رشته مدیریت تکنولوژی گرایش انتقال تکنولوژی

 

تکه هایی از متن :

سپاس‌گذاری

پروردگارا؛ ای هستی‌بخش وجود مرا به نعمت‌های بی‌کرانت توان شکر نیست. مدد کن تا دانش اندکم نه نردبانی باشد برای فزونی تکبر و غرور و نه حلقه‌ای برای اسارت روح و نه دستمایه‌ای برای تجارت. بلکه گامی باشد برای تجلیل از تو و متعالی ساختن زندگانی خویش و دیگران.

خداوند را سپاس می‌گذارم که به اینجانب توفیق انجام و به پایان رسانیدن این پایان‌نامه را عنایت نمود. در ادامه بر خود لازم می‌دانم که از اساتیدی که من را در این مهم یاری نمودند صمیمانه سپاس‌گذاری نمایم:

از استاد گرانقدر و ارجمندم جناب دکتر مصطفی تقوی استاد راهنما، که در تمامی مراحل این پژوهش از راهنمایی‌های دلسوزانه و عالمانۀ ایشان کمال استفاده را بردم و بی‌شک بهره‌مندی از محضر ایشان سرمایه‌ای گران‌بها در تمامی مراحل زندگی بنده خواهد بود.

از استاد بزرگوار و فرزانه‌ام، جناب دکتر سید حبیب الله طباطبائیان که علاوه بر اینکه توفیق بهره‌مندی از کلاس درس ایشان را در طول دورۀ تحصیل داشتم، با راهنمایی‌ها و جهت‌دهی درست من را در اجرای مراحل این پایان‌نامه یاری نمودند.

همچنین از استاد گرامی و ارجمند، دکتر کامران فیضی که داوری این پایان‌نامه را بر عهده داشتند و علاوه بر آن بنده افتخار بهره‌مندی از کلاس درس روش‌تحقیق ایشان را در دورۀ تحصیل داشتم. تشکر و قدردانی می‌نمایم و در پایان سلامتی و توفیق بیشتر را برای این اساتید از خداوند متعال خواستارم.

 

 

 

 

 

چکیده

هدف پژوهش حاضر، تحلیل لایحۀ الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت، با توجه به اقتضائات اسلامی پیشرفت در حوزۀ علم و فناوری می‌باشد. به این منظور لایحۀ مذکور، با روش تحلیل محتوا در دو بعد نظری و عملی(اجرایی) مورد بررسی قرار گرفت. روش جمع‌آوری اطلاعات کتابخانه‌ای و پیمایشی(پرسشنامه) می‌باشد و پایایی پرسشنامه بر اساس ضریب آلفای کرونباخ ۹۲% محاسبه شد. جامعه آماری پژوهش، اساتید و صاحب‌نظران حوزه‌های فلسفۀ علم و فناوری، سیاست‌گذاری علم و فناوری، فلسفۀ اسلامی و دین‌پژوهی بوده که ۳۰ نفر از آن‌ها به عنوان نمونه انتخاب شدند. برای تجزیه و تحلیل داده‌های پژوهش نیز از آمار توصیفی و همچنین تحلیل کیفی استفاده شد. نتایج بدست‌آمده حاکی از آن بود که در بعد نظری، لایحۀ مذکور ۸۵% از اقتضائات اسلامی پیشرفت را  که همان مبانی بینشی و ارزشی اسلامی در حوزۀ علم و فناوری می‌باشد را پوشش داده است ولی در اغلب موارد مقوله‌ها به صورت جملاتی تیتر‌وار و انتزاعی عنوان شده است. ولی در بعد اجرایی و عملیاتی، متـأسفانه ۵/۸۱% از مقوله‌ها مبنای تدوین لایحه نبوده است. در انتها پژوهش‌گر با بسط نتایج بدست آمده از داده‌های پژوهش به بحث دربارۀ آن‌ها پرداخته و به این نتیجۀ کلی می‌رسد که با آن که لایحه بیشتر مبانی بینشی و ارزشی اسلامی در عرصۀ علم و فناوری را درون خود جای داده است ولی درک صحیحی از مقصد یعنی تحقّق نظام علم و فناوری براساس این مبانی و همچنین راهبردهای عملیاتی حرکت به سمت مقصد نداشته است و آن‌هم به جهت نبود الگوی نظری دقیق و مشخص، فراسوی لایحه بوده است.

 

واژگان کلیدی: لایحۀ الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت، اقتضائات اسلامی پیشرفت، علم و فناوری

برای دیدن جزئیات بیشتر ، خرید و دانلود آنی فایل متن کامل با فرمت ورد می توانید به لینک زیر مراجعه نمایید:

 دانلود از لینک زیر

پایان نامه ارشد : تحلیل لایحه الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت با توجه به اقتضائات اسلامی

پایان نامه ارشد مدیریت تکنولوژی گرایش انتقال تکنولوژی -انتخاب روش مناسب سرمایه گذاری خارجی در صنعت بالگرد ایران ـ مورد مطالعه تعمیرات، نگهداری و خدمات پروازی بالگردهای تجاری

thesis-download

عنوان پایان نامه :

تکه ای از متن پایان نامه فقط برای نمونه :

 

 

۲ـ۵ ـ ۲ پروژه های سرمایه گذاری خارجی در حوزه بالگردهای تجاری ایران 

در خصوص سرمایه گذاری خارجی در کشور در بخش ارائه خدمات بالگردهای تجاری آنچه مورد بررسی قرار گرفت به صورت خلاصه بیان می شود. در دهه ی ۸۰، به دنبال تفاهمنامه های همکاری شرکت های نفتی ایرانی با شرکت های خارجی من جمله شرکت توتال و شل،  شرکت های خارجی برای اجرای بخشی از تعهداتشان در قبال ایران می بایست تعدادی بالگرد با استانداردهای معین جهت ارائه خدمات (از قبیل جابه جایی کارکنان به سکوهای نفتی) برای منطقه ی جنوبی کشور وارد می کردند. اما از آنجایی که استفاده از این گونه وسایل نقلیه پروازی بر اساس مقررات حاکم بر فعالیت شرکت های هوایی، می بایستی تحت مجوز یک شرکت هواپیمایی یا هلیکوپتری داخلی باشد، لذا شرکت های خارجی ارائه دهنده خدمات بالگرد برای انجام فعالیت در ایران تفاهم نامه های همکاری با شرکت هلیکوپتری ایران منعقد کردند. قراردادهای مذکور تحت عنوان تفاهمنامه همکاری فنی بین شرکت هلیکوپتری ایران با شرکت های سی اِی سی [۱]فرانسه، هلی یونیون [۲]فرانسه، گلف هلیکوپتر [۳]قطر و سی اِل سی [۴]کانادا به امضا در آمد و این شرکت ها تحت مجوز AOC (گواهینامه هواپیمایی کشوری) در ایران به فعالیت پرداختند. در این تفاهمنامه ها مقرر شد تا تأمین وسایل نقلیه پروازی از سوی شرکت خارجی و تأمین بخش کادر پرواز برای ارائه ی عملیات پروازی و همچنین تأمین نیروی فنی برای نگهداری و آماده سازی وسایل پرنده به عهده ی شرکت ایرانی باشد. به علاوه در این فرآیند، آموزش دانش فنی لازم در خصوص بالگردهای وارد شده به داخل کشور برای نیروی انسانی داخلی صورت پذیرفت. در خلال این قراردادها انواع بالگرد شامل DAUPHIN, AS365 (از هلی یونین فرانسه و سی اِی سی فرانسه) ، BELL 212  و BELL 412 ( از گلف هلیکوپتر قطر و سی اِل سی کانادا) و SICORSKY (از  سی اِل سی کانادا) وارد ایران شد.  بر اساس تحقیق انجام شده نتایج حاصل از این قراردادها، تأمین نیاز شرکت های نفتی که از خدمات بالگردهای مذکور بهره مند می شدند و نهایتاً سرمایه گذاری کلان شرکت های نفتی در کشور،  بود. شرکت  هلیکوپتری ایران نیز از محل همکاری با شرکت های هلیکوپتری خارجی در بخش های انتقال تکنولوژی (تکنولوژی مربوط به ساخت قطعات جزئی)، ارتقاء سطح علمی کارکنان، مبادله ی ابزار و تجهیزات و دانش فنی منتفع گردید. البته در حال حاضر یک شرکت پرتغالی به نام هلی پرتغال نیز با امضای تفاهمنامه همکاری فنی با شرکت هلیکوپتری ایران به ارائه ی خدمات برای شرکت های نفتی در جنوب کشور فعال می باشد. در  خلال قراردادهای عنوان شده، آموزش و بروز رسانی مدارک متخصصین فنی و پروازی غالباً به عهده ی شرکت خارجی بوده است. علاوه به موارد گفته شده، باید اضافه کرد که در حال حاضر یک شرکت ارائه دهنده خدمات بالگرد با نام هلی پارس در حال رایزنی برای انجام سرمایه گذاری مشترک با یک شرکت خارجی می باشد جزئیات این پروژه در حال حاضر به دلیل عدم اجرای کامل، آورده نشده است.

[۱] CAC

[۲] Heli Union

[۳] Golf Helicopter

[۴] CLC

 

 

 

برای دیدن جزئیات بیشتر ، خرید و دانلود آنی فایل متن کامل با فرمت ورد می توانید به لینک زیر مراجعه نمایید:

 دانلود از لینک زیر

 

پایان نامه ارشد رشته مدیریت تکنولوژی گرایش انتقال تکنولوژی -انتخاب روش مناسب سرمایه گذاری خارجی در صنعت بالگرد ایران ـ مورد مطالعه تعمیرات، نگهداری و خدمات پروازی بالگردهای تجاری

 

دانلود پایان نامه تحصیلی در مقطع کارشناسی ارشد ارتباط تصویری زیبایی‌شناسی در گرافیک متحرک

پایان نامه

عنوان پایان نامه :

پایان نامه تحصیلی در مقطع کارشناسی ارشد ارتباط تصویری زیبایی‌شناسی در گرافیک متحرک

 

تکه هایی از متن :

۱-۲: پرسش‌های پژوهش

ما برای انتقال مفاهیم و برقراری ارتباط و جهان خویش ناچاریم به ابزارهای امروزی رجوع کنیم، همانطور که تاریخ و تجربه غرب در این ابزارها نشان از بهترین استفاده ممکن را داشتند و دارند. حال این پرسش‌ها مطرح است که:

۱- آیا تکنولوژی و ابزارهای مدرن می‌تواند در جهت بهبود سلامت گرافیک متحرک و پویا نقش ایفا کند؟

۲- چطور می‌توان در جهت ارتقاء سطح کیفی تصویر متحرک، از ظرفیت‌های گرافیکی عناصر بصری که در اختیار ما قرار می‌دهد، بهره برد؟

۳- علل مهم کم‌توجهی به نگاه زیبایی‌شناسانه در رسانه‌های متحرک از سوی جامعه هنری معاصر ایران چیست؟

۴- راز جاذبه‌های پنهان تصاویر متحرک در میان رسانه‌های مدرن امروزی همچون سینما، تلویزیون، وب، اپلیکیشن، تلفن همراه، ویدئو وال و… در چیست؟

۵- نگاه زیبایی‌شناختی در تصویر متحرک چیست؟ و عدم توجه کافی به این مقوله در بین حرفه‌گران این کار چه می‌تواند باشد؟

 

 

دانلود متن کامل از لینک زیر :

aroow-down-thesis-5

متن کامل :پایان نامه ارشد : زیبایی‌شناسی در گرافیک متحرک

دانلود تحقیق مدیریت پدافند غیر عامل

هو الحبیب

 

استاد مصطفی امینی

 

AMIR KHODASHHI

امیر خداشاهی

YALDA NASERIYAN

یلدا ناصریان                                       MEHDI  FAZAELI                                                                              مهدی فضایلی

دانشگاه پیام نور رودهن

 

 

 

فهرست

پدافند غیر عامل ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ۳

ضرورت پدافند غیر عامل ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ۱۲

اهمیت پدافند غیر عامل ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ۱۴

ملاحظات در پدافند غیر عامل ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ۱۴

رویکرد جامع به مقوله پدافند غیرعامل ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ۱۵

حوزه های پدافند غیرعامل ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ۱۵

پدافند غیرعامل ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ۱۶

دستگاه‌های میکروفیلم ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ۱۷

گفت‌وگوی تفصیلی فارس با رئیس کمیته دائمی پدافند غیرعامل کشورـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ۱۸

مناطق پدافندی ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ۳۰

انواع پدافندــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ۳۰

تشکیل پدافندغیرعامل و مدیریت بحران در وزارت نیروـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ۳۱

پدافند غیر عامل، مدیریت جامع بحران در عرصه دفاع است ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ۳۲

مد یریت بحران ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ۴۰

تاسیس نخستین دانشگاه صنعتی پدافند غیر عامل ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ  ۴۶

پدافند غیر عامل در جنگ های صدر اسلام  ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ۴۶

پدافند غیرعامل آرامش خاطر و امنیت پایدارــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ۵۰

معماری دفاعی با رویکرد پدافند غیر عامل ــــــــتــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ۵۰

پژوهشگاه پدافند غیر عامل راه اندازی می شود ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ۵۹         پدافند غیرعامل در حوزه IT ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ۶۰

سخن آخرـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ۶۱

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

پدافند غیر عامل

  • مقدمه:

پدافند در مفهوم کلی، دفع، خنثی کردن و یا کاهش تاثیرات اقدامات آفندی دشمن و ممانعت از دستیابی به اهداف خودی است.

پدافند به دو بخش تقسیم میشود ۱- پدافند عامل ۲- پدافند غیرعامل

۱) پدافند عامل: پدافند عامل عبارت از رویارویی و مقابله مستقیم با دشمن و به کارگیری جنگ افزارهای مناسب و موجود به منظور دفع حمله و خنثی کردن اقدامات آفندی وی میباشد.

۲) پدافند غیرعامل: پدافند غیرعامل به مجموعه اقداماتی اطلاق میگردد که مستلزم به کارگیری جنگ افزار نبوده و با اجرای آن میتوان از وارد شدن خسارات مالی به تجهیزات و تاسیسات حیاتی و حساس نظامی و غیرنظامی و تلفات انسانی جلوگیری نموده و یا میزان این خسارات و تلفات را به حداقل ممکن کاهش داد.

۱) موضوعیت پدافند غیرعامل

بخشی از خسارات و صدمات وارده از حملات هوایی-موشکی، مربوط به اصابت بمب یا هر نوع پرتابه دیگری و ایجاد انفجار توسط آنها میباشد. که در لحظه وقوع حادث میگردد و اغلب موارد، خسارات و صدمات مربوط به پیامدهای این حملات از خسارات ناشی از انفجار اولیه به مراتب بیشتر میباشد و با رعایت اصول پدافند غیرعامل و اجرای طرحهای مربوطه میتوان ضمن کاهش خسارات اولیه از بروز خسارات و صدمات بعدی جلوگیری نموده و یا تاثیر آنها را تا حد بسیار زیادی کاهش داد.

اصول اولیه پدافند غیرعامل، ساده و تقریباً ثابت بوده ولی کاربرد این اصول در موارد مختلف تفاوت داشته و در مواردی پیچیده و مشکل میشوند.

۲) اصول، روشها و موضوعات اساسی در مبحث پدافند غیرعامل

۱-۲ ) اختفا Concealment

اختفا یا پنهان کاری به کلیه اقداماتی گفته میشود که مانع از قرار گرفتن تاسیسات و تجهیزات در دید مستقیم دشمن گردیده و یا تشخیص تاسیسات و تجهیزات و همچنین آگاهی از انجام فعالیتهای خاص را برای او غیر ممکن و یا مشکل میسازد.

روشهای اختفا عبارتند از

الف) استفاده مناسب از عوارض زمین و احداث تاسیسات در محلی که توسط دشمن به سهولت قابل تشخیص و رویت نباشد.

ب) عادی و غیر مهم جلوه دادن تاسیسات با جدولبندی، درختکاری و …

ج) جداسازی منطقی تاسیسات صنعتی که به علت نوع فعالیت نمیتوان آنها را به طور کلی دگرگون نمود. به نحوی که تاثیر زیاد بر نوع فعالیتها نگذارد.

د) حذف نقاط حیاتی و حساس و مهم از روی نقشههایی که به دلیل خاص باید در رسانههای گروهی منعکس گردد.

هـ) نشان ندادن نمای خارجی تاسیسات حیاتی و حساس در تلویزیون به خصوص در ارتباط با محیط اطراف و جادهها

و) عدم درج آگهی در جراید به گونهای که وقوع فعالیتی مهم در محدوده زمانی و در موقعیت جغرافیایی مورد استفاده قرار گیرد.

ز) ایجاد تاسیسات در اعماق زمین و یا در دل کوهها که به این ترتیب علاوه بر پنهان کردن آنها بحث استحکام کافی در مقابله با راکت، بمب و موشک را میتوان مطرح کرد.

ح) جابهجایی: از آن جایی که تاسیسات صنعتی به صورت ثابت در نقطهای مستقر میشود و انتظار و تغییرات و تحولات دفعی از آنها نمیرود. چنانچه جمعآوری و نصب مجدد گونههایی از صنایع تا حد لازم سهولت داشته باشد میتوان کالبدهای مورد نیاز را از نوع سبک و انعطافپذیر مانند چادر و یا سازههای سبک با قابلیت مونتاژ و دمونتاژ آن انتخاب نمود و در مراحل زمانی مختلف محل آن را جابهجا نمود.

۲-۲ ) استتار comouflage

مفهوم کلی استتار هم رنگ و هم شکل کردن تاسیسات و تجهیزات با محیط اطراف میباشد. استتار از موثرترین و متداولترین روشهای دفاعی غیرعامل در ارتش کلاسیک دنیا است.

در مبحث استتار دو نوع دید از طرف دشمن مدنظر است ۱- دید هوایی ۲- دید زمینی

عوامل مربوط به اجرای استتار عبارتند از: رنگ، سایه، بافت، زمین، جنس و مصالح و حرارت و ….

▪ انواع استتار

۱) استتار نوری

۲) استتار حرارتی

۳) استتار راداری

۴) استتار رادیویی (مثل ایجاد پارازیت یا ارسال فرامین کاذب)

۵) استتار بصری

۶) استتار صوتی

۷) ضد الکترونیکی

۲-۳ ) استحکامات:

در بحث پدافند غیرعامل استحکامات به سازههای موقتی اطلاق میشود که با توجه به شرایط و امکانات و میزان اهمیت و آسیبپذیری نقاط حیاتی و حساس در محلهای مناسب و اطراف تاسیسات ایجاد میگردند تا مانع اصابت مستقیم موشک بمب یا ترکش این مهمات به تاسیسات و یا تجهیزات گردیده و اثرات ترکش و انفجار را به طور نسبی خنثی نمایند. استحکامات به شکل زیر طبقهبندی میشوند:

۱) خاکریز

چنانچه تجهیزات در فضای باز چیده شده و یا درون ساختمانی و با مقاومت مصالح معمولی قرار گرفته باشند با ایجاد خاکریز با ارتفاع و قطر مناسب میتوان در مواردی مانع اصابت مستقیم بمب و موشک به تاسیسات و تجهیزات گردیده و در اکثر موارد مسیر ترکش و موج انفجار به طرف تاسیسات را سد کرد.

۲) کیسه شن

در صورتی که فضای لازم برای ایجاد خاکریز با شیب مناسب وجود نداشته باشد. با چیدن گونیهای پر از شن و ماسه در چندین ردیف و روی هم میتوان به نتایج مورد نظر برای حفظ تاسیسات دست یافت.

علاوه بر محصور کردن تاسیسات و تجهیزات میتوان از کیسه شن به عنوان پوشش محافظتی نیز استفاده کرد (مثل: لولههای زمینی انتقال نفت….)

۳) دال بتنی، شبکه شن و یا استوانه بتنی

استفاده از این وسائل زمانی توصیه میشود که تداوم تهدید محتمل باشد.

۴) دیوار کشی

ایجاد دیوار احتیاج به بررسی کارشناسی داشته و قطر و ارتفاع آن با توجه به مقاومت مصالح به کار رفته باید محاسبه شود. دیوار کشی شامل آجر چینی، سنگ چینی، ایجاد بلوکهایی با سیمان مسلح و یا استفاده از بلوکهای پیش ساخته میباشد. دیوار کشی بهتر است در قطعات مجزا و کنار هم صورت گیرد.

۲-۴ ) پوشش

ایجاد پوشش یک اقدام موقتی است که با بالا رفتن شدت تهدید و احتمال حمله هوایی موشکی انجام شده و تا زمانی که احتمال حمله وجود دارد ادامه مییابد. با این عمل تاسیسات و تجهیزات یا مرکز فعالیت از دید خلبان یا حسگر نصب شده در سر بمب و موشک پنهان گردیده و هدف گیری و هدایت موشک و بمبهای هدایت شونده از جمله بمبهای لیزری میسر نشده و یا دقت آنها کاهش مییابد. پوشش میتواند توسط دود ، بخار آب (غلیظ) و یا با هوا کردن بادکنک و بالن ایجاد شود.

 

 

▪ انواع پوشش:

ـ پوشش امنیتی: اقداماتی است که عمدتاً در مورد تاسیسات ثابت به کار گرفته میشود و فعالیتهای مجازی یا غیرواقعی را برای دشمن تداعی میکند.

ـ پوشش فیزیکی: اصطلاحاً اقداماتی است که موقتاً به صورت فیزیکی مانع از تشخیص هدف میگردد. که از جمله این اقدامات میتوان به ایجاد پرده دود یا بخار غلیظ اشاره کرد.

۲-۵ ) ایجاد سازههای امن و مقاومسازی

طراحی و احداث تاسیسات حیاتی و حساس به گونهای که به طور کلی در مقابل اصابت مستقیم بمب و موشک مقاوم باشند در خیلی از موارد اصولاً عملی نبوده و به صرفه و صلاح نیز نمیباشد. زیرا هزینه ایجاد و تاسیسات با چنین مشخصاتی ممکن است به مراتب پیش از کل تجهیزات مربوطه باشد.

در اکثر موارد اصلاح بر این است که اجزا مستقل تاسیسات و تجهیزات که اصابت احتمالی بمب موشک موجب از کار افتادن تجهیزات و توقف فعالیت بخشی از مجموعه گردیده اما خسارت جانبی زیادی به بار نمیآورد تنها در مقابل موج انفجار و ترکش بمب موشک محافظت شوند ولی بخشهایی از مجموعه که صدمه دیدن آنها موجب از کار افتادن کل سیستم و وقفه کامل یا نسبی در انجام فعالیت میگردد با مقاومت کافی اصابت بمب ساخته شوند.

چنانچه تاسیسات حیاتی و حساس که احتمالاً در فهرست هدفهای دشمن قرار دارند فاقد مقاومت کافی در مقابل اصابت مستقیم بمب، موشک بوده و یا موج انفجار ناشی از اصابت، بمب موشک در نزدیکی تاسیسات را نتواند تحمل نمایند.میتوان با اجرای طرحهای خاص مهندسی، مقاومت بنای آنها را افزایش داده و احتمالاً به حد مطلوب رسانید.

۲-۶ ) پراکندگی

پراکندگی عناصر کالبدی یکی از مباحث مهم پدافند غیرعامل محسوب میگردد که در کاهش خسارت ناشی از ایراد ضربه تخریبی دشمن بسیار موثر است و به عکس در صورتی که دشمن در مراحل تهاجمی خود پیش از شناسایی حضور و با بازشناسی به مرحله نشانهروی و اصابت دست یابد تمرکز عناصر کالبدی و حساس مجموعه مورد تهاجم موجب میگردد عملیات تهاجمی با حجم کمتر و متمرکز، بیشترین تخریب را به جا بگذارد.

ایجاد مجتمعهای عظیم صنعتی،تاسیسات بندری وسیع، نیروگاه بزرگ و غیره در کشور که ممکن است مورد حمله هوایی دشمن قرار گیرد به صلاح نیست.

در مورد مراکز موجود لازم است مطالعات صورت گرفته و در صورت امکان طرحهایی جهت انتقال تدریجی آنها به نقاط مختلف کشور تهیه شود تا با رعایت اصول پراکندگی در محلهای جدید مستقر گردند.

۲-۷) تفرقه Separation

منظور از تفرقه، جداسازی بخشی یا بخشهایی از تجهیزات، قطعات یدکی مواد و سایر وسائل و انتقال آنها به محلی غیر از محل استقرار دائمی و نجات آنها از تاثیر یک حمله هوایی موشکی احتمالی است. این امر نباید باعث توقف کامل فعالیتها گردد.

۲-۸ ) فریب و اختلال: به مجموعه اقداماتی که بتواند بازشناسی و توجه دشمن را از هدفهای مورد نظر منحرف کرده و موجب گمراهی وی در تشخیص و هدفگیری شود، فریب و اختلال اطلاق میشود.

۲-۹) دسترسیها: دسترسیها به معنی راهها و فضاهای عبوری و ارتباطی است و در انواع و مقیاسهای مختلف قابل طرح است. خطوط ارتباطی یک موضع به محیط بیرونی باید تابع ضوابطی باشد که خصوصیات تهدیدات منجر به اختلال در تردد و یا حذف تردد شود.

۲-۱۰) موانع

کلیه عواملی که نفوذ حضور دشمن را در محدوده مورد نظر مشکل نماید موانع نام دارد. انواع موانع عبارتند از:

الف) فاصله

یک اصل کلی آن است که هر چند فاصله سوژه از مبدا تهدید و تهاجم بیشتر باشد از ایمنی بیشتری برخوردار است، زیرا طی کردن فاصله با به کارگیری هر نوع شی تهاجمی اعم از موشکی، هوایی و زمینی، مستلزم برنامهریزی دقیقتر و به کارگیری سلاح و تکنولوژی کارآمدتر و هزینه گزافتر و در عین حال خطرپذیری بیشتر است.

ب) توپوگرافی

به معنی پستی و بلندیهای زمین میباشد در صورت وجود ناهمواری در مسیر نقاط مورد نظر علاوه بر خود این ناهمواریها باعث دشواری حرکت مهاجم به خصوص نیروی زمینی می شوند در عین حال امکاناتی را جهت به کارگیری تدافعی فراهم مینماید.

ج) زیستگاهها

در هر منطقه که تودهای از کالبد معماری و تجمع نیروی انسانی وجود داشته باشد دلیل استحکامات متنوع و پیچیدگی کالبدی و سایر امکانات و از طرفی عدم شناخت دقیق دشمن از میزان و مکانیزم مقاومتهای احتمالی همواره نوعی احتیاط و تردید وجود داشت و این امر خود به مثابه وجود قابلیتهای پیشگیرانه میباشد.

د) آبهای سطحی

شامل نهرها، رودها، کانالها، دریاچهها و حوضچههای طبیعی، مصنوعی، تالابها و برکههای سطوح زیر کشت غرقابی مانند برنج و نیشکر میباشد که استعداد مانع بوده را در مقابل هجمههای تصرف زمینی دارند.

ه) رملها

۲-۱۱ ) سیستمهای ردیابی و اعلام خطر

بخشی از اقدامات پدافند غیرعامل و هوایی نظیر ایجاد پرده پوششی اقدامات درون سازمانی به منظور آماده نمودن محیط جهت ترک فعالیت استفاده از جان پناه و پناهگاهها و غیره اندکی قبل از وقوع حملات هوایی موشکی صورت میگیرد.

و بنابراین کلیه افراد باید در زمان به نحوی از وقوع این حملات مطلع گردند.

مهمترین اقدام برقراری سیستم اعلام خطر در نقاط حیاتی و حساس با تشکیل یک مرکز اعلام خطر و گماردن یک نفر مسئول در هر زمان و استفاده از بلندگو، آژیر و خطر و غیره میباشد.

۳-۱۱) آموزش و فرهنگ سازی:

مسئولین تصمیمگیرندگان و کلیه افرادی که به نحوی در سیاستگذاری تهیه اجرای طرحهای پدافندی غیرعامل سهمی میباشند. لازم است متناسب با نیاز از آموزشهای لازم برخوردار گردند. ارائه آموزش با تشکیل دورههای آموزشی مختلف، در مراکز آموزش نظامی و غیرنظامی میسر میباشد.

۲-۱۲) پنگاهگاهها و جان پناه:

پناهگاههای به مکانی اطلاق میگردد که در مقابل اثرات حملات هوایی-موشکی نسبت به ساختمانهای معمولی و یا فضای باز از امنیت بیشتری برخوردار باشد.

پناهگاهها بهتر است در نزدیکی محلهای تجمع افراد باشد و بهتر است در فاصله مناسب از تاسیسات و با استحکام مورد نظر جهت مقاومت در مقابل اصابت مستقیم بمب موشک و یا موج انفجار اتخاذ گردد.

پناهگاهها باید مجهز به هواکش، سیستم تهویه طبیعی و یا مصنوعی، سیستم روشنایی و برق اضطراری، وسائل کمکهای اولیه،آب و غذا، وسائل کنار زدن آوار و راههای ورود و خروجی متعدد به خارج از محوطه پناهگاه باشند.

▪ جان پناه:

چنانچه ساختمان محل فعالیت دارای مقاومت کافی در مقابل موج انفجار و ترکش نبوده و تجهیزات و وسائل به کار رفته در تاسیسات خود خطر آفرین باشند و در مواردی که تاسیسات خود هدف حمله هستند با شنیدن صدای آژیر باید به محل امنتر رفت.

جان پناه میتوان یک سنگر بتنی سرپوشیده، سنگر معمولی با دیواره آجری یا حتی خاکی باشد که افراد بتوانند با رفتن درون آن و نشستن روی پاهای خود یا روی سنگر در معرض اصابت ترکش قرار نگیرد.

۲-۱۳) پدافند در مقابل حملات ویژه (شیمیایی، میکروبی، هستهای)

استفاده از سلاحهای شیمیایی در محیط جنگ رایج است و کمتر در محیطهای تاسیساتی کاربرد دارد.

اعلام خطر حمله شیمیایی یا حملات هوایی معمولاً متفاوت بوده و این اعلام خطر ممکن است قبل یا هم زمان با حمله صورت پذیرد. استفاده از ماسک در این شرایط بسیار مهم است.

در مورد حملات هستهای: چنانچه افراد بدانند در صورت اطلاع از انفجار قریب الوقوع هستهای با رفتن داخل یک سنگر، کشیدن یک پتوی مرطوب روی سر خود میتوانند تا حد زیادی از آثار ناشی از ریزش اتمی مصون بمانند. قطعاً در مقابل یک حمله هستهای به طور کامل تسلیم نخواهند شد، آموزش در این زمینه نقش موثری را ایفا میکند.

۲-۱۴) آمایش دفاعی

که شامل سازماندهی و چینش مناسب فضاها و تاسیسات برای نیل به اهداف استراتژیک و دفاعی صورت میگیرد و به مطالعات گستردهای نیاز دارد.

۲-۱۵ ) سلاح شناسی:

یکی از مطالعات مهم در امور دفاعی و پدافندی، مطالعه بر روی تواناییهای سلاحهای متفاوت، میزان آسیبرسانی هر یک دستهبندی و روشهای مقابله با آنها میباشد.

۲-۱۶ ) مکان یابی localisation

انتخاب مطلوب و بهینه یک محل با امکان تحقق آن فعالیت و داشتن شرایط مناسب برای توسعه آینده به گونهای که علاوه بر عوامل عمومی اصول پدافند غیرعامل رعایت شود.

۲-۱۷ ) دفاع غیرنظامی Civil Defence

۱)مجموعه تمهیدات دفاع عامل و غیرعامل برای افراد و تاسیسات غیرنظامی (اصغر جدی -۱۳۸۳)

۲)مجموعه فعالیتهای که میتوان با انجام آن از بروز و استمرار سوانحی که جان و مال مردم را تهدید میکند جلوگیری نمود و یا در صورت بروز، آثار ناشی از آنرا کاهش داد (موحدی نیا)

۳) کاهش خسارات مالی و صدمات جانی وارده بر غیرنظامیان در اثر حوادث طبیعی یا حوادث غیرطبیعی (مهندسی شمسایی)

▪ مفهوم دفاع غیرنظامی:

در منابع لاتین عبارت «دفاع غیرنظامی» یا «دفاع شهری» برابر با عبارت civil Defence است. دفاع غیرنظامی «حفاظت از غیر نظامیان در شرایط جنگی» است و از این رو مشتمل بر بخشی از دفاع ملی است که در پی تمهیدات لازم به منظور کسب آمادگی کافی در برابر هرگونه حمله احتمالی یا باج خواهی از یک کشور میگردد. طبق این تعریف، دفاع غیر نظامی باید «ایمنی جمعیت غیرنظامی کشور و ادامه حیات آنان (در زمان جنگ) را تضمین نماید». از این رو دفاع غیرنظامی به صورت سیستماتیک اهداف زیر را دنبال مینماید:

۱) به حداقل رسانیدن آثار حاصل از حملات نظامی بر جمعیت غیرنظامی

۲) مقابله فوری با شرایط اضطراری حاصل از چنین حملهای

۳) بازیابی و برقراری تسهیلات و خدمات آسیب دیده در نتیجه چنین حملهای

 

 

▪ نتیجه گیری

آنچه در این مقاله به آن پرداخته شد عبارت بود از اهم موضوعاتی که در مطالعه دفاع غیر عامل مورد بررسی قرار گیرد. بدون تردید مسائل جانبی بسیار زیادی وجود دارند که در مجالهای دیگر قابل بررسی هستند. مبحث مهم فرهنگسازی در مسئله دفاع غیر عامل یکی از این موضوعات میباشد.

۲-۱۸ ) استحکامات fortification

ایجاد هرگونه حفاظی که در مقابل اصابت مستقیم بمب، راکت، موشک، توپخانه، خمپاره و یا ترکش آنها مقاومت نموده و مانع صدمه رسیدن به نفرات، تجهیزات یا تاسیسات گردیده و اثرات ترکش و موج انفجار را به طور نسبی خنثی نماید.

۲-۱۹ ) مراکزحیاتی (vital Centers)

مراکزی که دارای گستره فعالیت ملی میباشد و وجود و استمرار فعالیت آنها برای کشور حیاتی است و آسیب یا تصرف آنها بوسیله دشمن باعث اختلال کلی در اداره امور کشور میگردد.

▪ مراکز حساس Critcal Centers

مراکزی که دارای گستره فعالیت منطقهای میباشند و وجود و استمرار فعالیت آنها برای مناطقی از کشور ضروری است و آسیب یا تصرف آنها به وسیله دشمن باعث بروز اختلال در بخشی از کشور میگردد.

▪ مراکز مهم Important centers

مراکزی که دارای گستره فعالیت محلی میباشند و وجود و استمرار فعالیت آنها برای بخشی از کشور دارای اهمیت است و آسیب یا تصرف آنها به وسیله دشمن باعث بروز اختلال در بخشی از کشور میگردد.

۲-۲۰) تهدیدات:

تهدید دشمن (آمریکا) را کاملاً جدی بگیرید (فرمانده معظم کل قوا)

به کارگیری پدافند غیرعامل در جهت مقابله با تهدیدات و تقلیل خسارات ناشی از حملات هوایی، موشکی، زمینی و … کشور مهاجم، موضوعی بنیادی و اساسی است که وسعت و گستره آن تقریباً تمامی مراکز حیاتی و آسیب پذیر نظامی، اقتصادی و … کشور را در برگرفته و حفظ امنیت ملی، استقلال سیاسی و اقتصادی و پیروزی در جنگ به نحو چشمگیری در راس امور است.

مدیریت پدافند غیرعامل در واقع به دنبال آن است که «ژن» دفاع را در درون ساختار جامعهای که امکان مورد تهاجم شدن آن وجود دارد قرار دهد.

از طرفی نیز بدون هیچ نوع شناختی از نحوه تهاجم دشمن و روشهای ایراد خسارت نمیتوان به راه حل مناسب برای پیشگیری از آن اندیشید. لذا قدم اول دشمن شناسی (نحوه تهاجم دشمن) است.

هر مهاجمی برای رسیدن به هدف تهاجم خود که در وهله اول وارد آوردن خسارت به طرف مقابل است، لاجرم ملزم به طی مراحلی است که در آن مراحل، بسته به نوع تهاجم (زمینی، هوایی، دریایی و …) دارای ماهیتی متفاوت میباشد.

مهاجم نیز برای انجام تهاجم خودش یک سری مراحل و روشهایی را دنبال میکند از جمله:

۱) شناسایی

۲) حضور

۳) نشانهروی

۴)ایراد خسارت

۵) فرار

آنچه مسلم است وظیفه ما ایجاد خلل در هر یک از مراحل فوق میباشد تا بتوان به هدف دفاع که همان به حداقل رساندن میزان خسارت دشمن به نیروهای و تاسیسات و تجهیزات خودی است رسید.

هر گاه تمهیدات دفاع عامل همراه با ملزومات دفاع غیرعامل به حدی از کارآمدی برسد و یا بالاتر باشد خود بهخود باعث از بین رفتن طمع دشمن و ناامیدی در تهاجم خواهد شد و یا در صورت حادث شدن تهاجم، دشمن را در دستیابی به اهدافش با مشکل جدی روبرو خواهد نمود.

هر کشوری که به مسائل نظامی، دفاعی،تهدیدات و فرصتها نیاندیشد محکوم به نابودی است چرا که سایر حکومتها به جای او خواهند اندیشید. این مسئله برای کشورمان به لحاظ قرارگیری در موقعیت استراتژیک جغرافیایی منابع طبیعی از اهمیت بیشتری برخوردار است.

تصرف هر کشوری به طور ناگهانی یا به مرور صورت میگیرد، در حال حاضر با توجه به محاصره ایران توسط آمریکا یکی از روشهایی که میبایست بیشتر مورد توجه و تامل قرار گیرد، تهاجم نظامی به صورت غافلگیرانه است که جوابگوی اصلی آن «دفاع غیرعامل» میباشد. یکی از مشخصههای نبرد نوین که در دهه گذشته شاهد نمونههایی از آن بودیم به کارگیری گسترده فناوریهای نوین در آن میباشد. مقابله با فنآوریهای تهدید یا دستیابی به آنها بسیار پرهزینه، زمانبر و نیازمند ریسک بسیار بالا است.

در زمینه روند پیشرفت تجهیزات و تسلیحات در قرن بیست و یکم به نکات ذیل میتوان اشاره کرد:

– تکثیر سلاحهای در جهت سیستمهای با عوامل غیرانسانی است.

– هواپیماهای بدون سرنشین طیف زیادی از فعالیتها را انجام میدهند.

– هلیکوپترها در آینده به صورت چند منظوره خواهد بود.

 

ضرورت پدافند غیر عامل:

اولین باری که این مفاهیم تحت عنوان سیاست وارد برنامه‌های توسعه کشور شد، سیاست‌هایی بود که مقام معظم رهبری تحت عنوان سیاست‌های ابلاغی پیشگیری و مدیریت بحران در حوادث غیر مترقبه در سال ۸۴ اعلام فرمودند. مروری بر این سیاست‌ها، نشان می‌‌دهد که بیش از ۶۰ درصد از این سیاست‌ها مبتنی بر پیشگیری است. مواردی چون کاهش مخاطرات و شناسایی حوادث هم در این سیاست‌ها مطرح شده اند.

بیش از  ۱۰۰نوع حادثه طبیعی وجود دارد که تحت عنوان بحران‌های طبیعی شناخته می‌شوند، نوع دیگری از بحران ها با عنوان بحران‌های انسان ساز شناخته می‌شوند، که شامل انفجار، آتش سوزی و حوادث صنعتی هستند. دسته سومی از حوادث هم وجود دارد که گاهی در بحران‌های انسان و گاهی هم به صورت جداگانه مطرح می‌شوند. این دسته از بحران‌ها، جنگ ها و حوادث تروریستی هستند. این حوادث از لحاظ محتوی، نوع عملیات و اداره بحران تفاوت‌هایی را با هم دارند ولی اساس و فرآیند مدیریت آنها یکسان است. در واقع تفاوتی نمی‌کند شما با یک زلزله مواجه هستید و یا با یک حادثه صنعتی، آنچه متفاوت می‌شود، محتوی کار است. حدود بیست تفاوت‌ ماهوی در این زمینه وجود دارد اما خیلی در مدیریت تاثیر نمی‌گذارد.

به طور کلی کره زمین به سمت بلاخیزتر شدن و بحران خیزتر شدن می‌رود. افزایش جمعیت دنیا یکی از عوامل بحران خیز است و باعث افزایش مرگ و میر می‌شود. در ضمن اکثریت جمعیت دنیا در نقاطی زندگی می‌کنند که در معرض تهدید و به قولی حادثه خیز هستند، زندگی در کنار رودخانه‌ها و آب خود عاملی برای سیل و آب گرفتگی است. تکنولوژی و صنعت با سرعت در حال رشد و توسعه هستند. این‌ دو مساله ، به دلیل جابه‌جایی مواد خطرناک و دیگر عوارض مرتبط با تکنولوژی و صنعت، می‌توانند تهدیدهای جدیدی را بوجود آورند. گرم شدن زمین یکی از تهدیدات صنعت است و دلیل آن پدیده‌‌ی گلخانه‌ای ناشی از آلودگی های کارخانجات صنعتی و دیگر تولیدات تکنولوژیک است. با گرم شدن کره زمین یخهای قطبی آب می‌شوند و زمینه را برای بالا آمدن سطح دریاها، باران بیشتر و سیل و انواع طوفان ها و … فراهم می‌نماید. بحران‌های انسان ساز هم به دلیل قدرت طلبی قدرت‌های جهانی در حال افزایش است حضور آمریکا در عراق و افغانستان مثال مناسبی برای این مساله است.

جمهوری اسلامی ایران جزء ۶ کشور اول دنیا و ۴ کشور اول آسیا به لحاظ وقوع بلایای طبیعی است. بزرگترین گسل‌های دنیا در منطقه‌ای بین ایتالیا و چین قرار دارد که ایران نیز در این منطقه است. گسل‌های بزرگی در سراسر کشور وجود دارد که عاملی برای بحران محسوب می‌شوند. وجود رودخانه‌ها در کنار شهرها، عامل دیگری برای بلاخیزی است که باعث سیل می‌شود. خشکسالی هم یکی از دیگر از این بلایاست. سه بحران زلزله، سیل و خشکسالی بیش از ۸۰ درصد بحران ها را در ایران تشکیل می‌‌دهند.

علل سیاسی هم مطرح است، کشور ایران به لحاظ ژئوپلتیک در نقطه‌ای از دنیا واقع شده که مستعد برخی مسائل سیاسی است. نفت خیز بودن خاورمیانه و جنگ انرژی در دنیا، باعث طمع ورزی به کشورمان است. از طرفی وقوع انقلاب اسلامی و سیاست‌های اصولی جمهوری اسلامی باعث شده تا تهدیداتی از جانب دشمنان علیه کشورمان مطرح شود ، این مسائل موهدف پدافند غیرعامل، ایمن سازی و کاهش آسیب‌‌پذیری زیرساخت‌های مورد نیاز مردم است تا بتدریج شرایطی را برای امنیت ایجاد نمایدجب گردیده تا کشورمان از لحاظ بحران‌های انسان ساز و جنگی هم مستعد بحران باشد.

هر اقدامی است که به طور غیر مسلحانه بتواند آثار یک حمله نظامی و یا جنگ را کاهش دهد.چند بحث مهم در پدافند غیر عامل مطرح است؛ تهدیدشناسی مناسب یکی از مهمترین مباحث است. پدافند غیر عامل به دو بخش پدافند سخت و پدافند نرم تقسیم می‌شود. در پدافند سخت از اقدامات سخت افزاری مثل اقدامات مهندسی استفاده می‌نماییم. پدافند نرم شامل استفاده از تاکتیک‌هایی است که مشتمل بر برنامه‌ریزی و آماده سازی سیستم و سازمانهاست.

پدافند نرم در اکثر کشورهای مطرح، بحث مهم و اساسی به شمار می‌رود. پدافند نرم می‌گوید: باید بتوانیم مدیریت بحران اصولی و صحیحی را انجام دهیم. اگر پدافند سخت را که شامل پیشگیری، پیش بینی، کاهش مخاطرات و دیگر موارد است را به همراه پدافند نرم که مبتنی بر برنامه ریزی است را با مدیریت جامع بحران در کنار هم قرار دهیم، با این دیدگاه جامع می‌توان این گونه بیان کرد: پدافند غیر عامل، یک مدیریت جامع بحران در عرصه دفاع است. جنگ‌ها به انواع و نسل‌های مختلفی تقسیم بندی شده‌اند. جنگ های نسل اول، دوم ، سوم مبتنی بر میدان جنگ و عرصه‌ نظامی است. اما در جنگ های نسل چهارم، شکل جنگ‌ها تغییر یافته‌اند. در جنگ‌ نسل چهارم ، استفاده از تسلیحات نظامی پیشرفته واستفاده از عملبا تمام این تفاسیر، خوشبختانه قرآن کتاب آسمانی مسلمانان مملو از نکته‌هایی برای مقابله با این نوع جنگ‌هاست. به عقیده اینجانب جنگ های آینده دنیا قطعا به سمت گسترش این نوع جنگ هاست که در آن بااستفاده از ایجاد سازمان های غیردولتی با ماموریت های کاذب در حوزه های مختلف اقتصادی، سیاسی، امنیتی، اجتماعی وفرهنگی، درکشورها، ناپایداری دائمی وفروپاشی حکومت ها رخ خواهدداد. سلاح قدرتمند ثقلین (قرآن کریم وعترت)، نه تنها راه مقابله با انواع مختلف ومتعدد این نوع جنگ هارابه مامی دهد بلکه باجرات می توانم بگویم که موقعیت بسیار بالای آفندی را به ما می دهد که درصورت انجام مطالعات دقیق آمایش سرزمینی درکره خاکی، قابلیت اجرایی دارد.

 

مدیریت بحران را می‌توان با دو بینش جدید و قدیمی که وجود دارد، بررسی کرد. در بینش قدیمی، مدیریت بحران بیشتر با عملیات مرتبط بود، توجهی به سیاستگذاری و برنامه‌ریزی نمی‌شد، در واقع این گونه تصور می شد که مدیریت بحران فقط عملیات است. در این دیدگاه ، حضور تیم‌های امدادونجات، اورژانس، هلال احمر و … و عملیات انجام گرفته توسط آنان مساوی با مدیریت بحران بود

در واقعه دفاع مقدس، امام خمینی (ره) با وجود حضور ارتش وسپاه، اقدام به تشکیل بسیج می‌کنند. آن زمان فلسفه بسیج برای برخی از جمله بنی صدر قابل هضم نبود. اما بعد از جنگ و حتی این روزها، اکثر تحلیلگران معتقد هستند که اگر بسیج نبود اتفاقات زیادی برای کشوررخ می داد. با کمک بسیج، کشور از بحران‌ها و چالش‌های فراوانی نجات یافت. امام خمینی(ره)، بزرگترین و کاربردی‌ترین مدیریت بحران را برای ما به یادگار گذاشت.

 

۱– اهمیت پدافند غیرعامل

دفاع غیرعامل در واقع مجموعه تمهیدات ،اقدامات و طرح‌هایی است که با استفاده از ابزار، شرایط و حتی‌المقدور بدون نیاز به نیروی انسانی به صورت خود اتکا صورت‌گیرد چنین اقداماتی از یک سو توان دفاعی مجموعه را در زمان بحران افزایش داده و از سوی دیگر پیامدهای بحران را کاهش و امکان بازسازی مناطق آسیب‌دیده را با کمترین هزینه فراهم می‌سازد. در حقیقت طرح‌های پدافند غیرعامل قبل از انجام مراحل تهاجم و در زمان صلح تهیه و اجرا می‌گردند با توجه به فرصتی که در زمان صلح جهت تهیه چنین طرح‌هایی فراهم می‌گردد ضروری است این قبیل تمهیدات در متن طراحی‌ها لحاظ گردند. به‌کارگیری تمهیدات و ملاحظات پدافند غیرعامل علاوه برکاهش شدید هزینه‌ها، کارآیی دفاعی طرح‌ها، اهداف و پروژه‌ها را در زمان تهاجم دشمن بسیار افزایش خواهد داد

 

 

۲– ملاحظات در پدافند غیرعامل

تجربیات حاصل از جنگ تحمیلی و خسارت‌های وارده و ناشی از تهاجمات دشمن به تأسیسات نظامی و صنعتی از قبیل: کارخانجات تولید تسلیحات نظامی، نیروگاه‌ها، پالایشگاه‌ها، محورهای مواصلاتی، بیمارستان‌ها، پادگان‌ها و صنایع مادر، لزوم توجه به دفاع بهینه را که تلفیقی از پدافند عامل و غیرعامل می‌باشد بر همگان روشن ساخت. آنچه که در این میان و در خصوص پدافند غیرعامل و اصول مرتبط با آن مد نظر است توجه به این نکته اساسی است که: در ساخت و راه‌اندازی پروژه‌ها و طرح‌های بزرگ و کلان اقتصادی باحجم سرمایه گذاری‌های انبوه نظیر پالایشگاه‌ها، سدها، مجتمع‌های پتروشیمی، فرودگاه‌ها و غیره به اصول و مبانی پدافند غیرعامل توجه اساسی به عمل نیامده‌است و از طرفی نیز بدون توجه به ملاحظات امنیتی و دفاعی سرمایه گذاری‌های کلانی در سطح کشور انجام‌گرفته و یا در حال انجام است. پروژه‌ها وتأسیسات اقتصادی و زیربنایی بدون رعایت و یا دخالت ملاحظات و ترتیبات دفاعی و امنیتی ساخته‌شده و یا توسعه یافته‌اند و به صورت یک هدف کاملا عریان و در عین حال قابل توجه و مورد علاقه دردسترس و یا تیررس دشمن وکشورهای مهاجم قرار گرفته‌اند.

موقعیت و موضع استقرار استحکامات و تجهیزات دفاعی کشور نظیر سایت‌های موشکی و راداری با توجه به این نکته که برخی از آنها قبل از پیروزی انقلاب اسلامی توسط نیروهای بیگانه طراحی و ساخته‌شده‌اند و یا توسط سیستم‌های جاسوسی و سیستم‌های جمع‌آوری و شناسایی دشمن کشف و شناسایی شده‌اند تغییری نکرده‌است. چنین به نظر می‌رسدکه تأسیسات و ابنیه‌های فنی در دو بخش نظامی و غیرنظامی بدون انجام مطالعات و بررسی‌های ژئوپلتیکی، طرح‌های آمایش سرزمین و طرح‌های آمایش دفاعی احداث گردیده و یا توسعه یافته‌اند. صنایع مادر و زیربنایی در کشور نیز به‌صورت یکپارچه و عظیم و در عین‌حال متمرکز طراحی و راه‌اندازی شده‌اند و به مسأله بزرگ بودن این قبیل صنایع در مقابل توجه به اصول و مبانی پدافند غیرعامل از قبیل: کوچک سازی و پراکنده‌سازی توجه بیشتری معطوف شده‌است.

 

۳- رویکرد جامع به مقوله پدافند غیرعامل

با توجه به روند جنگ‌ها و شرایط حال حاضر دنیا( چه از لحاظ تکنولوژیکی و چه از لحاظ سیاست‌های راهبردی) رویکردهای زیر برطرح پدافند غیرعامل حاکم است:

۱- به عنوان یک فرض مسلم وقطعی، پرداختن و توجه ویژه به مقوله پدافند غیرعامل از لحاظ کمی و کیفی و بررسی سامانه‌هایی که می‌بایست مورد توجه پدافند غیرعامل قرار‌گیرند نقش مهم و ارزشمندی را در تعیین سرنوشت جنگ بر عهده خواهدداشت.

۲- نظر به اهمیت در خور توجه و بایسته پدافند غیرعامل و سامانه‌های آن، وحدت فرماندهی و هماهنگی در خصوص نحوه و چگونگی اجرا، هدایت و راهبرد عملیات استتاری در سطوح عمودی و افقی نیروهای مسلح کشور و سایر منابع ملی، لازمه موفقیت در عملیات‌های پدافند غیرعامل و کارآمدی مدیریت راهبردی این نوع پدافند مبتنی برشیوه‌های نوین است .

۳- بدون شک پیشرفت‌های روز افزون در حوزه‌های ارتباطات، مخابرات و سیستم‌های شناسایی و جمع‌آوری اطلاعات، تغییرات قابل توجهی را در مکانیسم‌ها و سازوکارهای حاکم بر فعالیت‌ها و چالش‌های نظامی و دفاعی بوجود آورده‌است. همچنین شرایط حاضر جهانی بسیار متغییر بوده و روند رو به رشد سیستم‌های مزبور بسیار شتاب‌آلود و سریع است.

۴- از آنجا که روش‌های طراحی، مراقبت و نگهداری، برنامه‌ریزی، دیسیپلین و توسعه میدانی در پدافند غیرعامل نوین با توجه شرایط و نحوه رویارویی و تقابل با دشمن از نظر سیاسی و جغرافیایی متفاوت است، تنوع شرایط و راهکارها، انعطاف و پویایی مفهوم فرماندهی وکنترل عملیات پدافند غیرعامل را در پی دارد.

از عناصر و پارامترهایی که در فرآیند برنامه‌ریزی برای مدیریت، فرماندهی و کنترل مستقیم و غیرمستقیم پدافند غیرعامل مهم و تأثیرگذار هستند می‌توان موارد زیر را برشمرد:

    فرهنگ سازمانی

    ساختار سازمانی و سلسله مراتب فرماندهی

    سیاست‌های راهبردی( استراتژی راهبردی و دکترین )

    امکانات موجود رزمی و پشتیبانی

    سطح دانش و آگاهی فرماندهان

۴– حوزه های پدافند غیرعامل :

محورهای های کلان تأثیرگذار بر پدافند غیرعامل در سطح ملی بر اساس نمودار ارائه شده شامل موارد ذیل می‌باشد

     حوزه حمل و نقل و ارتباطات

     حوزه دارو، غذا، آّب و بازیابی نیروی انسانی

     حوزه انرژی

     حوزه رسانه‌ها و تبلیغات روانیچ

     حوزه مخابرات

     حوزه صنایع

     حوزه مالی و اقتصادی

     حوزه دیپلماسی و امنیت

     حوزه دفاع

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

پدافند غیرعامل چیست؟

 

هر اقدام غیرمسلحانه‌ای که موجب کاهش آسیب‌پذیری نیروی انسانی، ساختمان‌‌ها، تاسیسات، تجهیزات، اسناد و شریان‌های کشور در مقابل عملیات خصمانه و مخرب دشمن شود، پدافند غیرعامل خوانده می‌شود.

به بیان ساده‌تر پدافند غیرعامل، مجموعه اقداماتی است که انجام می‌شود تا در صورت بروز جنگ، خسارات احتمالی به حداقل میزان خود برسد.
هدف از اجرای طرح‌های پدافند غیرعامل کاستن از آسیب‌پذیری نیروی انسانی و مستحدثات و تجهیزات حیاتی و حساس و مهم کشور علی‌رغم حملات خصمانه و مخرب دشمن و استمرار فعالیت‌ها و خدمات زیربنایی و تامین نیازهای حیاتی و تداوم اداره کشور در شرایط بحرانی ناشی از جنگ است.
به‌عنوان مثال، از پدافند غیرعامل می‌توان برای استتار، اختفا و ایجاد سرپناه برای تاسیسات مهم و استراتژیک استفاده کرد.
در پدافند عامل مثل سیستم‌های ضدهوایی و هواپیماهای رهگیر، فقط نیروهای مسلح مسوولیت دارند، در حالی که در پدافند غیرعامل تمام نهادها، نیروها، سازمان‌ها، صنایع و حتی مردم عادی می‌توانند نقش موثری بر عهده گیرند.
با توجه به حجم تهدیداتی که ایران در عرصه بین‌الملل با آن مواجه است، در زمینه پدافند غیرعامل هنوز در ابتدای راه هستیم و باور هر چه بیشتر مدیران و کارشناسان به این مقوله مهم می‌تواند ضریب ایمنی کشور را در برابر تهاجم‌های احتمالی بیگانگان افزایش دهد.
با توجه به وجود تهدیدات بالقوه و خطراتی که امنیت ملی، استقلال و تمامیت ارضی کشور را نشانه گرفته، بحث پدافند غیرعامل در طول سال‌های اخیر از سوی مقامات عالی رتبه کشوری و لشکری، مورد توجه فراوان قرار گرفته است، به‌طوری که با توجه به مصوبه مقام معظم رهبری (که تمامی وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها را موظف می‌نماید که در اعتبارات عمرانی پروژه‌های حساس و مهم، اعتبار مورد نیاز پدافند غیرعامل را نیز منظور نمایند) و همچنین براساس بند ١١ ماده ١٢١ قانون برنامه چهارم توسعه و آیین‌نامه اجرایی این بند در سال‌های اخیر اعتبارات ویژه‌ای برای اجرای پدافند غیرعامل در لایحه بودجه گنجانده شده است، که در اینجا به‌طور خاص به بند مربوط به پدافند غیرعامل در قانون بودجه ١٣٨۶ اشاره می‌شود:
تبصره «٢٠» بند «ر»، بخش ششم از قانون بودجه سال ٨۶
ر- در اجرا طرح‌های پدافند غیرعامل و انسداد مرزها با اولویت مرز شرقی اجازه ‏داده می‌شود حداکثر مبلغ دو هزار و هشتصد و هفتاد و چهار میلیارد (٢.٨٧۴.٠٠٠.٠٠٠.٠٠٠) ‏ریال اعتبار ردیف ۵٠٣٩١٨ قسمت چهارم و ٢٠٢٠١٠٢۴ پیوست شماره یک این قانون ‏براساس پیشنهاد دستگاه‌های اجرایی و تصویب کمیته دائمی پدافند غیرعامل کل کشور ‏درخصوص اعتبار ردیف ۵٠٣٩١٨ پدافند غیرعامل در اختیار دستگاه‌های اجرایی ذیربط ‏قرار گیرد تا براساس شرح عملیات موافقتنامه مبادله شده با سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی ‏کشور به مصرف برسد. این اعتبارات از شمول قانون محاسبات عمومی و سایر مقررات ‏کشور مستثنی است.‏
تبصره «١٧» بند «د»، بخش ششم از قانون بودجه ٨۶
د- در اجرای طرح‌های پدافند غیرعامل موضوع آیین‌نامه اجرایی بند «١١» ماده «١٢١» ‏قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران اجازه ‏داده می‌شود حداکثر مبلغ چهارصد و چهل میلیارد (۴۴٠.٠٠٠.٠٠٠.٠٠٠) ریال اعتبار ‏ردیف ۵٠٣٩١٨ قسمت چهارم این قانون، براساس پیشنهاد دستگاه‌های اجرایی و تصویب ‏کمیته دائمی پدافند غیرعامل کل کشور در اختیار دستگاه‌های اجرایی ذیربط قرار گیرد ‏تا براساس شرح عملیات موافقتنامه مبادله شده با سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور ‏به مصرف برسد.‏
برخی از روش‌های پدافند غیرعامل روش‌هایی مأنوس و شناخته شده هستند نظیر اختفا. ولی بعضی دیگر نیازمند خلاقیت و ابتکار بوده و با توجه به ویژگی‌های محیطی و تهدید‌های بالقوه باید طراحی شوند. در اینجا به یک نمونه از این روش‌های نامتعارف به اختصار اشاره می‌شود.
دستگاه‌های میکروفیلم
دستگاه‌های میکروفیلم می‌توانند به‌عنوان یک ابزار مهم در طرح‌های پدافند غیرعامل پیشنهاد شوند. میکروفیلم در مقایسه با سایر روش‌های ضبط و نگهداری اطلاعات (مکتوب یا دیجیتالی) آسیب‌پذیری کمتری در مقابل حملات نظامی احتمالی داشته و پس از تهاجم نظامی راحت‌تر قابل بازیابی است.
در ادامه به تشریح این موضوع خواهیم پرداخت:
هنگام وقوع سوانح غیرطبیعی نظیر جنگ، نگهداری از اطلاعات یکی از ارکان اصلی مدیریت بحران و پیروزی به شمار می‌رود. این اطلاعات می‌تواند شامل اطلاعات فرماندهی، پرسنلی، مواضع نیروهای داخلی، لجستیک و… باشد و حتی اطلاعات صنعتی را نیز شامل شود.
این مورد اخیر در مورد ایران اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد. توضیح آنکه در سال‌های اخیر با تلاش و همت متخصصان و کارشناسان صنایع دفاعی، دستاوردهای قابل‌توجهی در زمینه تکنولوژی دفاعی حاصل شده است. به همین دلیل مدارک و مستندات مربوط به این تسلیحات دفاعی از اهمیت والایی برخوردارند، چرا که در صورت بروز هر نوع تهاجم، اولا ایران مشمول تحریم بوده و به ناچار لازم است خود نیازمندی‌های دفاعی خود را برطرف کند. ثانیا دشمن با وقوف به این مساله انهدام صنایع دفاعی را در صدر لیست اهداف مورد تهاجم خود قرار خواهد داد. بنابراین باید به گونه‌ای از اطلاعات محافظت کرد که حتی در صورت از دست دادن نیروی انسانی متخصص و نیز تاسیسات و تجهیزات، بتوان آنها را مجددا بنا نهاد و اقدام به تولید تجهیزات دفاعی لازم کرد.
سنتی بر آن است که باید برای حفاظت از اطلاعات، بانک‌های اطلاعاتی را پشت دیوارهای سخت بتنی با حفاظت‌های شدید نگهداری کرد. در حالی که امروزه روش‌های حفاظت اطلاعات به‌طور عمده دچار تغییرات ماهیتی شده است و همگام با تغییر روش‌های تهاجم، روش‌های حفاظت نیز تغییر یافته‌اند.
یکی از روش‌های نوین تهاجم به اطلاعات استفاده از بمب‌های الکترومغناطیس است که در نبردهای یوگسلاوی و نیز عراق به دفعات مورد استفاده قرار گرفت.نور شدیدی ساطع می‌شود، در یک لحظه همه چیز در خاموشی فرو می‌رود. بوی سوختن وسایل الکتریکی در فضا می‌پیچد. پوشش سیم‌ها سوخته و خطوط نازک تلفن قطع می‌شوند و مهم‌تر از همه، درون هیچ‌کدام از رایانه‌ها، حتی یک بیت اطلاعات باقی نمانده، در حالی که هیچ‌کس کوچک‌ترین آسیبی ندیده است. این به معنای از بین رفتن تمام اطلاعات فرماندهی، نقشه‌ها و اطلاعات فنی و… است که به صورت دیجیتالی نگهداری می‌شده است. دستگاه‌های میکروفیلم قادرند حجم عظیمی از اطلاعات را به دور از چنین تهدید‌هایی در خود جای داده و در مواقع ضروری برای بازخوانی و بازیابی در اختیار مسوولان امر قرار دهند.
گفت‌وگوی تفصیلی فارس با رئیس کمیته دائمی پدافند غیرعامل کشور

پدافند غیرعامل موجب افزایش پایداری ملی می‌شود

خبرگزاری فارس: سازمان پدافند غیر عامل کشور با هدف کاهش آسیب‌پذیری‌های زیرساخت‌های حیاتی کشور از سال ۸۲ فعالیت خود را آغاز کرده است.به منظور اطلاع از فعالیت‌ها و اقدامات انجام شده توسط این سازمان و چالش‌های موجود با سردار غلامرضا جلالی رییس کمیته دائمی پدافند غیرعامل کشور گفت‌و‌گویی را انجام داده‌ایم.

به گزارش خبرگزاری فارس،جلالی در این گفت‌و‌گو با تاکید بر مشکلات فرهنگی و عدم باور به توانمندی‌های کشورمان ، خواستار حضور و نقش‌آفرینی رسانه‌ها در این عرصه شد و از محققان و پژوهشگران دعوت کرد تا به منظور ارتقا دانش فنی و بومی‌سازی دانش پدافند غیر عامل به سازمان متبوعش کمک کنند،‌رییس کمیته دائمی پدافند غیرعامل کشور با اشاره نوپا بودن بحث در کشورمان تاکید کرد:به پدافند غیرعامل کشور جفا شده است.

* در ابتدا لازم است با تاریخچه پدافند غیر عامل در کشور آشنا شویم؟بحث کمیته پدافند غیرعامل از چه زمانی شروع شد؟

قبل از انقلاب سازمانی با عنوان سازمان دفاع غیرنظامی وجود داشت که سه دسته ماموریت را برعهده این سازمان بود؛ ماموریت اول این سازمان، هدایت،کنترل و پشتیبانی از مردم حین حوادث و بلایای طبیعی است. ماموریت دوم کمک امداد و نجات در حوادث و دسته سوم کاهش آسیب‌پذیری‌های کشور در برابر تهدیدات خارجی بوده است. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، این سازمان منحل شد و ماموریت‌های آن به بسیج واگذار گردید. گرچه در این زمینه هم دقت لازم نشد و به کارکردهای بسیج هم توجه نکردند.اما بعد از اینکه موضوع مطالعه شد، با سه موضوع که هر کدام سه عرصه مجزا از هم داشت مواجه شدند، هر کدام از این عرصه‌ها به یک پشتیبان نیاز داشت. بخش کاهش آسیب‌پذیری‌ها با بخش دفاع ارتباط دارد، چون باید با تهدیدات خارجی سنجیده شود که از وظایف نیروهای دفاعی کشور است. بخش مدیریت بحران، از وظایف دولت به شمار می‌رود که در وزارت کشور و ستاد حوادث غیرمترقبه شکل می‌گیرد و اداره مردم هم به بسیج واگذار شد. بعد از انقلاب این سه دسته ماموریت بین گروه‌ها و سازمان‌های مختلف دست به دست شد. تا اینکه بسیج بعد از تجربه در این عرصه متوجه شد که این کار با بسیج و فعالیت‌هایش سنخیت ندارد،به همین دلیل بحث بلاتکلیف ماند. وزارت کشور هم متولی مدیریت حوادث طبیعی است. دفاع غیرنظامی و کاهش آسیب‌پذیری زیر ساخت‌های اساسی کشور در برابر تهدیدات خارجی و پایدار سازمان ملی، که با تهدید سر و کار دارند و این موارد با بخش دفاعی کشور سر وکار دارد در مقطعی به سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی واگذار شد که بعد از دو سال نتوانست کاری انجام دهد،به همین دلیل موضوع به شورای عالی امنیت ملی محول شد، که در این جا هم بحث متولی جدی پیدا نکرد. در مرحله بعد با فرمان مقام معظم رهبری این وظیفه به ارتش واگذار شد، که در نهایت به نتایج مطلوبی دست نیافتند.
سپس کار به قرارگاه پدافند هوایی کشور و سازمانی که وظیفه پوشش هوایی کشور را دارد، واگذارشد اما همچنان نتایج رضایت بخش نبود. در سال ۸۲ مقام معظم رهبری با صدور فرمانی، این وظیفه را به ستاد کل نیروهای مسلح واگذار کردند. این ستاد، سیاست دفاعی کشور را نهایی و مدیریت می‌کند، در نتیجه بر اساس فرمان رهبری کمیته دائمی پدافند غیرعامل کشور تشکیل شد.

* گاهی با عنوان کمیته پدافند غیر عامل و گاهی با عنوان سازمان پدافند غیرعامل کشور مواجه می‌شویم، بالاخره کدام یک وجود دارند؟

در ابتدا به دلیل آئین‌نامه‌ای که در دولت تصویب شد، کمیته‌ی مشترکی بین دولت و بخش دفاع تشکیل شده بود، بعد از اینکه آئین‌نامه اجرایی در هیئت دولت به تصویب رسید،کمیته دائمی پدافند غیرعامل کشور تشکیل شد، به شکلی که رئیس دستگاه مربوطه، نماینده دولت، نماینده قرارگاه پدافند هوایی کشور و رئیس کمیته پدافند غیرعامل که توسط ستاد کل نیروهای مسلح منصوب می‌شود، اعضای کمیته را تشکیل می‌دادند تا مدتی از عنوان کمیته استفاده می‌شد، اما پس از حضور در کمیته دائمی پدافند غیرعامل، طرحی را تهیه کردیم و از مقام معظم رهبری درخواست نمودیم تا سازمان پدافند غیرعامل به منظور اثربخشی بیشتر و اجرای بهتر وظایف تشکیل شود، که خوشبختانه مقام معظم رهبری پیشنهاد را تصویب کردند، سازمان پدافند غیرعامل، توانایی مدیریت بحث در سراسر کشور را دارد، این سازمان ۹ معاونت دارد: شامل معاونت صنعت، معاونت زیربنایی، معاونت انرژی، معاونت فناوری اطلاعات و مخابرات و ارتباطات، معاونت فنی، معاونت طرح و برنامه و امور اداری و معاونت بحران و بهداشت و درمان، معاونت آموزش و پژوهش و مدیریت توسعه فرهنگی و مشاور بسیج است. هر چند در حال حاضر هم از عنوان سازمان و هم از نام کمیته استفاده می‌کنیم.

* ‌هدف سازمان پدافند غیرعامل بر چه مواردی متمرکز است؟

سازمان پدافند غیرعامل کشور، عمده هدف کلانی که دنبال می‌کند، کاهش آسیب‌پذیری زیر ساخت‌های کشور در برابر تهدیدات خارجی و افزایش پایداری ملی و در واقع تولید بازدارندگی برای کشور است.در حال حاضر سند راهبردی سازمان را آماده کردیم، ده هدف عمده را در این سند دنبال می‌کنیم، که بزودی در اختیار رسانه‌ها قرار می‌گیرد.

* شواهد نشان می‌دهد نسبت به این مساله کم‌توجهی صورت گرفته است.به نظر شما، به موضوع پدافند غیرعامل توجه کافی شده است؟

بحث کم توجهی و یا بی‌توجهی نیست، باید گفت به پدافند غیرعامل کشور جفا شده است، باید وضعیت‌مان را با سایر کشورها مقایسه کنیم، با نتایج این مقایسه است که می‌توان پی برد که کم توجهی شده یا خیر؟ کشورهایی مثل سوئیس، سوئد و …. سمبل پدافند غیرعامل محسوب می‌شوند، این کشورها در حالیکه هیچ گونه تهدیدی ندارند، اما آینده‌نگری می‌کنند. سوئیس کشور بی‌طرف است ولی پدافند غیرعامل و دفاع غیرنظامی قوی در این کشور وجود دارد، به طوری‌که بعضی از دانشگاه‌ها و بیمارستان‌های این کشور در زیر کوه ساخته شده‌اند و تمامی برج‌های مسکونی بزرگ دارای پناهگاه هستند، این پناهگاه‌ها در برابر حملات میکروبی، شیمیایی و هسته‌ای مقاومند. در چین شهری زیرزمینی ساخته شده که گنجایش ۲ میلیون نفر را دارد. با یکی از NGO‌های سوئیسی که در این زمینه فعالیت می‌کرد مذاکراتی داشتیم، پرسیدیم که کشور شما با سیاست‌های بی‌طرفانه خود چرا پیگیر چنین مواردی است؟ در جواب گفتند: هیچ کس آینده را تضمین نمی‌کند، اگر می‌خواهیم همیشه در صلح بمانیم باید زیر ساختهای این چنینی را مدام تقویت کنیم.
اگر شرایط کشور خودمان را با ضریب تهدیدی که دارد مقایسه کنیم متوجه شرایط نامناسب پدافند غیرعامل در کشور خواهیم شد. جمهوری اسلامی بعد از پیروزی انقلاب همواره با تهدید مواجه بوده و خواهد بود. در دنیا بیشترین تهدید نظامی علیه ایران بوده است، در حال حاضر به دلیل پرونده هسته‌ای، همه روزه شاهد انواع و اقسام تهدیدها هستیم. با توجه به شرایط موجود، برای توسعه کشور می‌بایست به این تهدیدات توجه لازم را داشته باشیم. اگر این گونه نباشد، دیگر نمی‌توان نام کم توجهی بر آن نهاد، یا غفلت است که اگر آگاهانه باشد خطرناک است و باید دستگاه اطلاعاتی با آن برخورد کند و اگر غیرآگاهانه بوده که باید جبران شود.

* ارزیابی شما از شرایط چیست؟ چه میزان کار باید کرد تا این کم توجهی‌ها جبران شود؟

ریشه مشکلات در زمینه پدافند غیرعامل، فرهنگی است. وقتی با مدیران درباره پدافند غیرعامل به بحث می‌نشینیم، با سه دسته از مدیران طرف هستیم. وقتی می‌گوییم باید پدافند غیرعامل اجرا شود می‌گویند پدافند غیرعامل یعنی چه؟ پس از توضیح ، در جواب ما می‌گویند: توان دشمن فراتر از قدرت‌ ماست و توان خودمان را به شدت ضعیف تصور می‌کنند. این نشان از عملیات روانی موثر دشمن دارد که به خوبی در توانمندیهای خودش اغراق کرده است، متاسفانه در بخشی از مدیران کشور این نگرش وجود دارد. برخی از مدیران، از پدافند غیرعامل برداشت نظامی دارند، یکی از مدیران بلند پایه دولتی می‌گفت: شما می‌خواهید پلهای کشور را رنگ و استتار کنید تا از دید دشمن پنهان بماند و در ادامه برای ما از سیستم‌های لیزری پیشرفته دشمن صحبت می‌کرد. در جواب گفتم که حداقل بپذیرد ما دکترای نظامی داریم، حرف‌های شما متعلق به ۵۰ سال پیش است.در دانشگاه‌های نظامی کشورمان با دقت تحولات نظامی دشمن را مطالعه کرده و توانمندی‌ها و ضعف‌های آنها را بررسی می‌کنند و بر همین مبنا از نقاط ضعف دشمن اطلاع کامل داریم. امروز جنگ‌ها پیشرفته شده و نسل جدیدی از جنگ‌ها در حال وقوع است.
این کم اطلاعی باعث می‌شود، مدیران فکر کنند که انجام چنین اقدامات ولخرجی است! هر چند عده‌ای از مدیران هم درک مناسبی از پدافند غیرعامل دارند. باید بپذیریم که دشمن مطلق نیست و آسیب‌پذیری‌های فراوانی دارد و از طرفی توان ما بالاست. این جملات اعتقاد ماست و هرکس به این موارد اعتقاد ندارد، بهتر است به پدافند غیرعامل فکر نکند. باید باور فرهنگی ایجاد شود تا بتوانیم بر مشکلات فائق شویم. باید از سطح مدرسه نسبت به فرهنگ‌سازی و آموزش پدافند غیرعامل اقدام کنیم.
در پدافند غیرعامل به شدت جای کار وجود دارد. در پدافند غیرعامل به دنبال کاهش نسبی خسارت هستیم. اگر به شکل‌گیری مسکن توسط بشر دقت کنیم می‌بینیم انسان در مقابل تهدیداتی چون باد، باران، رعد و برق، سرما و دیگر عوامل، سرپناهی برای خود ساخته، تا از گزند این تهدیدات در امان باشد. این سرپناه، همواره به روز شده تا به خانه‌های امروزی رسیده، در ژاپن، با توجه زلزله‌هایی فراوانی که در این کشور رخ می‌دهد، هنگام زلزله مردم میز جلوی خود را می‌گیرند تا وسائل روی میز زمین نریزند.
ولی در کشور ما اهمیتی به این مسائل داده نمی‌شود و گمان می‌کنند که زلزله مخرب است و ما نمی‌توانیم برآن فائق شویم.

* ماموریت‌ها، وظایف و ساختار سازمان پدافند غیرعامل کشور را شرح دهید؟ آیا مصوبات سازمان متبوع شما جنبه اجرایی دارد یا خیر؟

در بند ۱۰ ماده ۱۲۱ برنامه چهارم توسعه که به تصویب مجلس رسیده ، دولت مکلف شده تا در یک برنامه پنج ساله،کاهش آسیب‌پذیری رده‌های حیاتی و حساس کشور را فراهم کند. در سالهای ۸۴ و ۸۵ یک درصد از درآمد هر سازمان می‌بایست صرف پدافند غیرعامل همان سازمان می‌شد. در سال ۸۵ با همکاری سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی بودجه مستقلی برای بحث در نظر گرفته شد، تا با همکاری سایر سازمانها، برنامه‌های مربوط به پدافند غیرعامل را اجرا کنیم.
به لحاظ قانونی هم، آئین‌نامه اجرایی بند ۱۰ ماده ۱۲۱ قانون که به تصویب هیئت دولت و سپس به تائید مقام معظم رهبری رسیده است، تکلیف کرده که رئیس هر دستگاه و یا نماینده وی مسئول پدافند غیرعامل دستگاه متبوعشان هستند و مکلف‌اند تا آسیب‌پذیری را شناسایی کرده و با برنامه‌هایی که با هماهنگی کمیته پدافند غیرعامل هماهنگ می‌شود، آسیب‌ها را کاهش دهد و به سمت پایداری و ایستایی ببرد. در این آئین‌نامه هم ۹ وظیفه کلی را برعهده کمیته دائمی پدافند غیرعامل گذاشته‌اند که شامل تعیین سطح بندی زیر ساخت‌های کشور، تهیه و تصویب طرح‌های پدافند غیرعامل در دستگاه‌ها، نظارت بر این طرح‌ها و اجرای آنها، تهیه و تصویب آئین‌نامه‌ها این حوزه و ابلاغ به دستگاه و دیگر موارد می‌شود. همین ۹ وظیفه برای انجام وظیفه کمیته پدافند غیرعامل کفایت می‌کند. از طرفی بین دولت نهم و کمیته پدافند غیرعامل نوعی همزبانی نسبت به تهدید وجود دارد به همین دلیل مانع جدی را در توسعه بحث احساس نمی‌کنیم. فقط باید عقب ماندگی‌های موجود را از سر راه برداریم.

* طرح جامع پدافند غیرعامل کشور تصویب شده یا خیر؟

سندی را با عنوان سند راهبردی پدافند غیرعامل کشور تهیه و به تصویب رسانده‌ایم، که بخش عمده‌ای از طرح جامع در آن پیش‌بینی شده است که شامل چشم‌انداز و همسو با چشم‌انداز ۲۰ ساله اهداف کلان و بلند مدت،اهداف کوتاه مدت، سیاست‌های اجرایی و راهبرد می‌شود را پیش‌بینی کرده‌ و در اختیار دستگاه‌ها قرار خواهیم داد تا از آن استفاده کنند.

* با توجه به بحث‌های مطرح شده ،چه ارزیابی از وضعیت پدافند غیرعامل کشور دارید؟

در مراحل اولیه و ابتدایی کار هستیم ، در اولین مرحله که رسیدن به یک باور مبتنی بر اینکه «می‌توانیم بر آسیب‌پذیری‌ها غلبه کنیم»، را پشت سر گذاشتیم. امسال با دستگاه‌های مختلف جهت تنظیم برنامه‌های پدافند غیرعامل همکاری داشته‌ایم، در این زمینه تدبیر مقام معظم رهبری بر مدنظر قرار گرفتن اولویت‌هاست؛ که این اولویت‌ها بعد از طبقه‌بندی زیر ساختها بدست می‌آید، نقش هر زیر ساخت در پایداری ملی مشخص می‌کند که این زیر ساخت حیاتی،‌حساس است و یا فاقد طبقه‌بندی است. تا امروز نزدیک به ۷۰ درصد دستگاه‌هایی که طبقه‌بندی حیاتی و حساس دارند را شناسایی کرده و برنامه‌هایشان نهایی شده است و موافقت‌نامه‌هایی را هم در این زمینه مبادله کرده‌ایم.اگر مسیر تداوم داشته باشد و بودجه‌های مناسب را برای کار در نظر بگیرند، طی سه سال آینده بخش عمده‌ای از آسیب‌پذیری زیر ساخت‌های حیاتی کشور را مرتفع می‌کنیم.

*به نظر شما با وجود جفایی که به پدافند غیرعامل شده است، سرعت اجرای برنامه‌های مرتبط با پدافند غیرعامل رضایت بخش است؟

مسلماً از سرعت برنامه‌های راضی نیستیم، به دلیل اینکه عقب‌ماندگی‌های زیادی را در این زمینه داریم. برای رفع مشکلات باید مطابق با نظام مهندسی و برنامه‌ریزی کشور قدم برداریم؛ این نظام تاکید می‌کند که طرح قبل از اجرا بایستی حتماً مطالعه شود و برای پروژه باید مشاور در نظر گرفته شود، مشاور برای انجام کار زمان خاص خودش را می‌خواهد، زیرا طرح باید توسط مشاور مطالعه شود تا آسیب‌پذیری‌ها را بشناسد و برای رفع آسیب‌ها، راه حل ارائه کند و در نهایت با توجه به نتایج مطالعات مشاور، برنامه اجرایی توسط کمیته پدافند غیرعامل تنظیم شود، زمان بر بودن بخشی از این نظام محسوب می‌شود، فرمانده کل قوا در زمینه اجرای طرح‌های پدافند غیرعامل فرمودند: باید بسیجی‌وار عمل کنید. برای حرکت بسیجی‌وار و اجرای طرح مقداری عقب هستیم. باید با تمرکز و علاقه بیشتر و توجه به تدابیر فرمانده کل قوا سرعت کارها افزایش یابد.

* عمده‌ترین فعالیتی که توسط کمیته پدافند غیرعامل انجام شده است، را بیان کنید؟

عمده‌ترین فعالیت ما تنظیم برنامه‌های پدافند غیرعامل با دستگاه‌ها بوده است. کار دشواری است، از ابتدای سال ۸۵ که قانون مرتبط با پدافند غیرعامل در مجلس به تصویب رسید به طوری جدی جلساتی را دستگاه‌ها و مشاورین داشته‌ایم تا بتوانیم به برنامه و تعریفی مناسبی از آن دست پیدا کنیم. به دلیل سابقه نداشتن برنامه پدافند غیرعامل، تعریف و مفهوم اولیه وجود نداشت، در ضمن عملکرد هر دستگاه‌ با دستگاه‌های دیگر متفاوت است در نتیجه برنامه هر دستگاه مختص خودش می‌باشد. تا پایان سال برنامه‌ ۵ ساله‌ای را با همکاری دستگاه‌ها برای کاهش آسیب‌پذیری‌ زیر ساخت‌های حیاتی و حساس کشور تهیه می‌کنیم .در حال حاضر بخش‌های عمده‌ای از این طرح تهیه شده است. بدین ترتیب برنامه ۵ ساله پدافند غیرعامل کشور تهیه شده تا پایان سال نهایی خواهد شد.

* بین دفاع غیرنظامی پدافند غیرعامل و پدافند غیرعامل چه تفاوت‌ها، اشتراکات و نسبتی وجود دارد؟

پدافند عامل، دفاع با استفاده از تجهیزات نظامی است که برعهده نیروهای نظامیمی‌باشد. دفاع غیرنظامی در دنیا تعاریف متفاوتی دارد، در برخی کشورها مفهوم پدافند غیرعامل و دفاع غیرنظامی را یکسان می‌دانند ولی در کشور ما با توجه تنوعی که وجود دارد باید این مفاهیم را تفکیک کنیم؛ دفاع غیرنظامی پشتیبانی، اداره و تامین نیازهای مردم در شرایط مدیریت بحرانی ناشی از جنگ است. اگر جنگی اتفاق افتاد، چگونه از مردم دفاع کنیم. در اینجا مردم دسته‌بندی دارند، کودکان، زنان و افراد سالخورده و معلولان که باید توسط دولت حمایت شوند.دسته‌ بعدی شامل افرادی که می‌تـوانند در جنگ شرکت کرده و با حضور در بسیج می‌توانند به نیروهای نظامی کمک کنند. افرادی هم باید وظیفه سازماندهی پشت جبهه مثل بیمارستانها، ادارات، نیروگاه‌ها و … را برعهده بگیرند.پدافند غیرعامل هم همانطور که قبلاً توضیح دادم به معنای کاهش آسیب‌پذیری‌ زیر ساختهای حیاتی که در برابر تهدیدات خارجی است به طور کلی دفاع یک مفهوم یکپارچه است، که از دفاع عامل و غیرعامل تشکیل می‌شود.

* پدافند غیرعامل دارای چه اصولی است؟

در پدافند غیرعامل، با سه نوع از پروژه‌ها مواجه هستیم، یا در حال مطالعه ، یا در حال ساخت و یا در حال بهره‌برداری هستند. آنجایی که پروژه‌های در حال مطالعه هستند، می‌توانیم در مباحثی چون مکان‌یابی مناسب که یافتن عرصه امن در کشور است، پروژه را در برابر تهدید دشمن حفظ کنیم ، بحث مقیاس آمایشی نیز در اینجا مطرح است مثلا برای ساخت پالایشگاه باید، چه اندازه‌ای داشته باشد و کجا ساخته شود، ممکن است بخواهیم پالایشگاهی را کنار مرزها بسازیم، اما این پالایشگاه از لحاظ حجم و اندازه باید تعریف محلی و منطقه‌ای داشته باشد و مقیاس ملی آن باید در عمق مناسب کشور باشد.
دومین موضوع در مکان‌یابی، استفاده از عوارض طبیعی جهت کاهش آسیب‌پذیری است که اگر به درستی انتخاب شود، باعث کاهش آسیب‌ها می‌گردد.
سومین موضوع پراکندگی در سایت است، در ساخت پالایشگاه نباید مخازن سوخت را در کنار هم و به صورت خطی بسازیم، که با صدمه دیدن یکی از آنها باقی مخازن هم خود به خود آسیب ببینند، ممکن است عده‌ای بگویند که در قبال آسیب دیدن تاسیسات نفتی نمی‌توان کاری کرد، خوشبختانه یک مبتکر ایرانی با استفاده از آلیاژ آلومینیوم، ماده‌ای را ساخته‌ که مانع از انفجار مواد سیال می‌شود. این مواد را که به صورت الیاف بافته شده است مثلاً در باک موتور سیکلت تبعیه می‌کنند و سپس با شلیک گلوله آن را منفجر می‌کنند، به خاطر وجود این الیاف، باک منفجر نمی‌شود، بلکه مانند شمع می‌سوزد. می‌توانیم به جای مخازن فلزی از مخازن بتونی استفاده کنیم.با انجام این اقدامات می‌توانیم آسیب‌پذیری را از ۱۰۰ درصد به ۲۰ درصد برسانیم.
در قبال پروژه‌های در حال ساخت و یا بهره‌برداری هم می‌توان دست به اقداماتی انجام داد، در پروژه‌های در حال ساخت، به میزان پیشرفت پروژه نگاه می‌کنیم اگر درحال مطالعه اولیه باشند و هنوز برخی از تاسیسات ساخته نشده باشند، با ارائه راهکارهایی موارد مرتبط را اعمال خواهیم کرد.
در پروژه‌های در حال بهره‌برداری نیز با مطالعه پروژه‌، قسمت‌های آسیب‌پذیر را شناسایی کرده و تاثیر آسیب را بر سازه به حداقل می‌رسانیم.

*‌ برای بومی سازی دانش پدافند غیرعامل اقدامی کرده‌اید؟

در زمینه پدافند غیرعامل از نبود دانش فنی مرتبط رنج می‌بریم، متاسفانه در کشورهای مختلف، مباحث مرتبط با پدافند غیرعامل طبقه‌بندی شده هستند و اطلاع کمی در این زمینه وجود دارد.در اجرای پروژه‌ها هم با مشکل عدم وجود مشاور فنی و تخصصی پدافند غیرعامل مواجه هستیم.
با وجود این مشکلات، خوشبختانه با اقدامات انجام شده طی دو سال گذشته و با همکاری دولت، تعدادی مشاور را در این زمینه تائید صلاحیت کرده‌ایم، در تولید دانش پدافند غیرعامل با توجه به اهمیتی که در همه عرصه‌ها دارد، با مشکل برخورد کرده‌ایم. برای رفع مشکل در دانشگاه‌های امام حسین و مالک اشتر پژوهشکده‌هایی ایجاد شده، در دانشگاه مالک اشتر پژوهشکده و دانشکده پدافند غیرعامل تاسیس گردیده که در مقطع کارشناسی ارشد و در سه رشته «مهندسی عمران با گرایش پدافند غیرعامل»، «مهندسی معماری با گرایش پدافند غیرعامل» و کارشناسی ارشد استتار، اختفا و فریب (ccd) راه‌اندازی شده است،این دانشکده دو دوره هم فارغ التحصیل داشته‌ است.
امسال هم با دانشگاه امام حسین به توافق رسیده‌ایم تا دانشکده‌ پدافند غیرعامل در مقطع کارشناسی و کارشناسی ارشد ایجاد شود. امیدوارم در بهمن ماه امسال این دانشکده هم دانشجو بپذیرد،این دانشکده در ۶ رشته دانشجو می‌پذیرد، که شامل: ‌دفاع سایبری، مدیریت بحران ناشی از جنگ، دفاع غیرنظامی، معماری و عمران است.
پس از شروع فعالیت‌های شرکت‌های مشاور و همکاری با کمیته پدافند غیرعامل به دست آوردهای علمی مطلوبیدر زمینه دانش فنی دست یافته‌ایم. این موفقیت‌ها حتی درصنایع hi-tech بدست آمده که قابل تامل است، شرایط در این زمینه کاملاً امیدوار کننده و مثبت است.

* افکار عمومی در پدافند غیرعامل (قبل، حین و بعد از دفاع) چه نقشی می‌تواند داشته باشد؟

در جنگ‌ها تحول اساسی ایجاد شده و نسل بندی شده اند، آمریکایی‌ها جنگ‌ها را به ۴ نسل تقسیم بندی کرده‌اند.
جنگ‌های آینده از مدل جنگ‌هایی است که آمریکایی‌ها در حال حاضر با استفاده از آن می‌جنگند، آن‌ها در برخورد با کشورها مدل‌های مختلفی را دارند، ویژگی جنگ‌های گذشته بر قسمت‌های نظامی، تلفات عمده، برخورد با مردم و عمدتاً سخت‌افزاری تمرکز پیدا می‌کرد.در جنگ‌های جدید تصرف خاک معنایی ندارد، هدف اصلی جابه‌جایی حکومت‌هاست؛ حکومت‌ها نیز با رای و پذیرش و باور مردمی سر و کار دارند. در جنگ‌های گذشته عملیات روانی پشتیبان عملیات نظامی بود، در جنگ‌های جدید بر عکس شده ، عملیات اصلی همان عملیات روانی و سیاسی است و بخش نظامی از بخش سیاسی حمایت می‌کند.
به این صورت که ابتدا یک عملیات روانی و یا سیاسی بزرگ را طراحی و اجرا می‌کنند و در نهایت نیز با بمباران چند هدف نظامی، به هدف‌شان می‌رسند، اصطلاحاًَ به این اقدام نظامی، جراحی می‌‌گویند. تقریباً ۷۰ درصد کار در جنگ‌های جدید عملیات روانی است.از این نظر شکل‌دهی به افکار عمومی و مقابله با عملیات روانی دشمن کار دستگاه‌های فرهنگی و به ویژه رسانه‌ها است. هدف قراردادن انسجام ملی با اینکه یک هدف نظامی نیست و یک هدف سیاسی- اجتماعی است.اما انسجام ملی را با ابزار روانی هدف قرار می‌دهند، با به هم خوردن این انسجام به بخش مهمی از هدف خود رسیده‌اند. اینجاست که می‌تـوان پی به عملکرد خطیر دستگاه‌های فرهنگی برد.در این مقطع باید چارچوب و کارکرد جدیدی را در عرصه‌های فرهنگی تعریف کنیم. این کارکردها می‌تواند آسیب‌پذیری‌های ما را در عرصه ملی در برابر دشمن کاهش دهد و در حفظ انسجام ملی و مدیریت یکپارچه کشور موثر باشد و آن را به پایداری برساند.
برای رسیدن به عوامل و چارچوب مورد نظر، باید مطالعه و دقت بیشتری انجام دهیم.

* نقش رسانه‌ها در عملیات روانی و پدافند غیرعامل کاملاً مشخص شد، رسانه‌ها در فرهنگ‌سازی پدافند غیرعامل و در حین پدافند غیرعامل چه کارکردهایی می‌توانند داشته باشند؟

رسانه‌ها در فرهنگ‌سازی و تغییر باورها در مردم و مسئولین نقش اساسی را ایفا می‌کنند،باید این جمله را که «ما می‌توانیم در مقابل تهدیدات دشمن و کاهش آسیب‌پذیری‌ها اقدام موثر انجام دهیم» در باور مردم بگنجانیم. یکی از اهداف مهم دشمن در عملیات روانی، القا «نمی‌توانیم» است، باید با استفاده از رسانه‌ها به جنگ این «القا» نادرست برویم. رسانه‌ها باید با بیان توانمندی‌ها و کارهای انجام شده و آشکار ساختن ضعف‌های دشمن برای مردم گام موثری را در این زمینه بردارند. مردم باید بپذیرند که می‌توانیم و به دشمن هم ثابت کنیم که نمی‌توانند کاری کنند. در حین دفاع هم رسانه‌ها باید ارتباطش را با مردم حفظ کنند و خدماتش را تداوم دهد، همچنین برای شرایط این چنینی آمادگی و برنامه داشته باشند، مدیریت و تولید محتوا در حین دفاع بحث مهمی است که باید از هم اکنون شروع شده و از زاویه مناسبی به آن نگریسته شود، در این زمینه نیازمند اقدامات اساسی و موثری هستیم.

* مهمترین مشکلات و چالش‌های فراروی پدافند غیرعامل را چه مواردی می‌دانید؟

مشکل باورهای فرهنگی یکی از مهمترین مشکلات است،همان‌طور که قبلا هم گفتم، باید مردم و مسئولان به این باور برسند که «ما می‌توانیم» در برابر دشمن بایستیم.«سون‌ تزو» استراتژیست مشهور چینی می‌گوید: اگر طالب صلح هستی باید آماده جنگ باشی.
اگر آرامش و صلح را می‌خواهیم باید خود را برای شرایط جنگی هم آماده کنیم باید آسیب‌پذیری‌هایمان را کاهش دهیم به طوری که بتوانیم در برابر تهدید پایداری کنیم. دشمن باید بفهمد که با اعمال تهدید نمی‌تواند سیستم را به هم بریزد و اگر به این نتیجه برسد موجب بازدارندگی می‌شود.
دومین مشکل، نبود دانش فنی پدافند غیرعامل است به دلیل طبقه‌بندی بودن این بحث با مشکلاتی مواجه هستیم ،البته با تلاش زیاد می‌توان به نتایجی دست یافت. از همین فرصت استفاده می‌کنم و از همه محققان، دانش پژوهان، صاحب‌نظران و اساتید برای همکاری در زمینه دانش پدافند غیرعامل دعوت می‌کنم ،پدافند غیرعامل موضوعی کاملاً غیرنظامی است و محدودیت خاصی برای پژوهش و همکاری ندارند.
مشکل سوم هم نبود مشاور فنی است، مشاور باید سیاست‌ دفاعی کشور را به فرمول‌های ریاضی مهندسی تبدیل کند و چگونگی آسیب‌پذیری را از لحاظ فنی در هر دستگاهی برای کمیته پدافند غیرعامل مطالعه کرده و راهکار ارائه دهد.
آخرین و مهمترین چالش ما بودجه است، با عنایت مجلس و دولت در بودجه سال ۸۶ بودجه مناسبی را در اختیار داشتیم، اما برای سال ۸۷ بودجه بیشتری را می‌خواهیم. زیرا از این به بعد برای عملیاتی کردن طرح‌ها و برنامه‌هایمان و اجرایی کردن آنها بودجه مناسبی را می‌خواهیم . /

مناطق پدافندی

عموما مناطق پدافندی به سه منطقه تقسیم می‌شوند: منطقه پدافندی درجه ۱، ۲ و ۳.

منطقه پدافندی درجه ۱

منطقه پدافندی درجه ۱ منطقه‌ای است که در بکاربری تمامی جنگ افزارها و گشودن آتش خودمختار است. در این مناطق، جنگ افزارها و سامانه‌های پدافندی اختیار کامل شلیک به هر وسیله پرنده‌ای را -چه خودی و چه غیرخودی- در آسمان دارند. برای این مناطق پدافندی دالان تقرب و دالان بی‌خطر تایین نگردیده و هیچ هواپیمایی حق تردد و پرواز حوالی این مناطق را ندارد. مرز منطقه پدافندی درجه ۱ معمولا در نزدیکی نیروگاه‌های هسته‌ای و مراکز حساس‌ و استراتژیک تعیین می‌گردد.

منطقه پدافندی درجه ۲

منطقه پدافندی درجه ۲ منطقه‌ای است که دارای باند پروازی است، و در آن مسیرهای ویژه‌ای به عنوان دالان بی‌خطر و دالان تقرب تعیین شده‌اند. هر هواپیمایی که بخواهد از آتش جنگ افزارها و سامانه‌های پدافندی در این منطقه در امان باشد باید با هماهنگی قبلی وارد این منطقه شده و حدود مشخص دالان بی خطر و تقرب را رعایت کند. فرمان جنگ افزارها در این منطقه «آتش محدود» است.

منطقه پدافندی درجه ۳

منطقه پدافندی درجه ۳ منطقه‌ای است که در آن به تمامی جنگ افزارها و سامانه‌های پدافندی فرمان آتش بس داده شده است، و دستور شلیک تنها از سوی مراجع بالاتر و برای اهدافی که به عنوان «دشمن» شناسایی شده‌اند صادر می‌شود. در عین حال منطقه پدافندی درجه ۳ حق دفاع از خود را دارد و می‌تواند به سوی هواپیمایی که از متخاصم بودنش اطمینان حاصل شده، آتش بگشاید.

انواع پدافند

پدافند به دو صورت انجام می‌شود. پدافند عامل و پدافند غیر عامل

 

پدافند عامل

پدافند عامل در حقیقت همان معادل کلمه پدافند هوایی است که در بالا گفته شد. یعنی پدافند عامل به کارگیری تجهیزات نظامی برای جلوگیری از ورود هواپیما های متخاصم به داخل خاک کشور است.

 

پدافند غیرعامل

پدافند غیرعامل نیز اقداماتی است که موجب کاهش ضرر و زیان در مقابل عملیات های خصمانه هواپیماهای دشمن و تهدیدات خارجی با هزینه کمتر و بکارگیری ترفند و شیوه‌های غیر مسلحانه نظیر: استتار و اختفا و ایجاد سرپناه برای تاسیسات مهم و استراتژیک انجام می‌شود و در این نوع پدافند از هیچگونه سلاحی استفاده نمی‌شود
قائم مقام وزیر نیرو خبر داد:
تشکیل پدافندغیرعامل و مدیریت بحران در وزارت نیرو
خبرگزاری موج –
قائم مقام وزیر نیرو از تشکیل پدافندغیرعامل و مدیریت بحران با تخصیص ۲ درصد از بودجه وزارت نیرو و اعتبارات داخلی این وزارتخانه خبر داد.

به گزارش خبرنگار موج، حمیدچیت‌چیان، قائم مقام وزیر نیرو با اعلام این مطلب گفت: کمیته پدافندغیرعامل و مدیریت بحران با هدف تامین آب مورد نیاز مردم در زمان وقوع بحران‌های متخاصمانه و بلایای طبیعی در کشور تشکیل شده است تا در صورت وقوع بحران در سایر استان ها به مردم یاری رسانی کنند.
وی افزود: اعتبار مورد نیاز برای تشکیل پدافندغیرعامل و مدیریت بحران از محل بودجه و اعتبارات داخلی وزارت نیرو تامین شده و این کمیته شکل گرفته است.
قوی اظهار داشت: شرح وظایف کمیته پدافندغیرعامل تعیین و ابلاغ شده و به زودی ساختار مورد نیاز پدافندغیرعامل تصویب و به شرکت‌ها ابلاغ خواهد شد.
این مقام مسئول در بخش دیگری از سخنانش به ضرورت تولید انرژی‌های نو در کشور اشاره کرد و گفت: در شرایطی که ما در اندیشه اقتصادی بودن و یا غیراقتصادی بودن تولید انرژی‌های نو هستیم کشورهایی مانند چین در سال ۲۰۰۹ ، ۱۲ هزارمگا‌وات انرژی‌نو تولید کرده و میزان تولید انرژی‌های نو در آمریکا به دو برابر افزایش یافته است.
وی با اشاره به شرایط اقلیمی و سیاسی ایران خاطر نشان کرد: تولید انرژی‌نو برای کشور ما یک ضرورت محسوب می‌شود زیرا ما از لحاظ اقلیمی قادر به تولید این انرژی‌ها هستیم و به لحاظ سیاسی نیز تولید انرژی‌های نو برای ما یک ضرورت محسوب می‌شود. در زمان بلایای متخاصمانه تاسیسات ما بیشتر مورد آسیب قرار می‌گیرند، اما نیروگاه‌های تولید انرژی جدید این چنین نیست.
وی از تشکیل کارگروه خاصی برای تدوین راهبرد و اهداف کمی برای تولید انرژی‌های نو خبر داد و گفت: در این کارگروه باید بودجه‌بندی، مکانیزم و شیوه تولید انرژی‌های‌نو مشخص شود.
قائم مقام وزیر نیرو با بیان این مطلب که ساخت نیروگاه‌های سیکل ترکیبی با راندمان ۳۰ یا ۴۰ درصد برای ما افتخار محسوب نمی‌شود، متذکر شد: در حال حاضر کشورهای دنیا اقدام به ساخت نیروگاه‌های CHP با راندمان ۸۵ درصد کرده‌اند. اما ما همچنان در اندیشه ساخت نیروگاه‌های سیکل ترکیبی متوقف شده‌ایم.
وی از مدیران صنعت برق کشور خواست تا ۱۰ درصد از انرژی برق کشور را توسط انرژی‌های جدید تامین کنند. زیرا این اقدام موجب افزایش امنیت ملی ایران خواهد شد.
چیت‌چیان با اشاره به کاهش تلفات در بخش تولید برق گفت: اگر ما در تولید برق و انرژی از تکنولوژی‌های جدید استفاده کنیم به طور قطع میزان تلفات ما در این صنعت به حداقل خواهد رسید. در حالی که ما هنوز اندر خم یک کوچه باقیمانده‌ایم و صرفاً به تولید انرژی و برق با شیوه سیکل ترکیبی می‌اندیشیم.
وی در پایان خواستار تغییر در روند تولید انرژی در کشور شد و خاطر نشان کرد: ما در وزارت نیرو نیازمند اقدامات انقلابی و تحولی هستیم. زیرا با ادامه روند فعلی راه به جایی نخواهیم برد. بنابراین باید با تغییر در مسیر تولید انرژی و شیوه مدیریت، نقطه عطفی در صنعت آب و برق کشور ایجاد کنیم.

رئیس سابق اورژانس کشور:
 پدافند غیر عامل، مدیریت جامع بحران در عرصه دفاع است  
«مدیریت بحران» همچون مفهوم «بحران» از منظرهای گوناگون مورد تعریف و تدقیق واقع شده است; گستره مفهومی تعریف این واژه بسیار فراخ و در برگیرنده هر تمهیدی برای پرهیز از بحران و جستجوی اندیشمندانه بحران و خاتمه و مهار بحران در راستای تامین منافع و غیره است.در پاره ای از متون، مدیریت بحران بر نوعی تدبیر استراتژیک دلالت دارد که در فرایند آن محیط  های داخلی و خارجی یک بحران مورد تحلیل واقع شده، شناخت لازم کسب، مسیر استراتژیک پایه گذاری و استراتژی هایی خلق می شوند که نخبگان را برای رسیدن به اهداف تعیین شده و تدبیر شایسته و بایسته بحران یاری رساند.
مدیریت جامع بحران و ارتباط آن با پدافند غیرعامل موضوع اصلی گفت و گوی رضا پیرهادی از خبرگزاری فارس با دکتر شهرام علمداری مشاور رییس سازمان پدافند غیرعامل کشور و رییس سابق اورژانس کشور است. علمداری در این ارتباط معتقد است: با وجود قرآن و تدابیر دفاعی و راهبردهایی که در زمینه مدیریت بحران در این کتاب آسمانی وجود دارد، جمهوری اسلامی می تواند یکی از کشورهای پیشرو در این زمینه باشد. وی با اشاره به اینکه تمامی آیات قرآن یک تدبیر و آفند غیرعامل است،  به مطالعاتی اشاره کرد که با مبنا قرار دادن قرآن به نکات علمی و جدید در این عرصه دست یافته اند که به زودی منتشر خواهد شد. مدیریت بحران در کشورمان دانشی نوین و نوپاست. بخش نخست این گفت وگو را در شماره امروز و بخش دوم آن را هفته آینده می خوانید.
مدیریت بحران، از مقولاتی است که پس از هر حادثه و بحرانی کاربرد فراوانی دارد، قبل از هر سوالی باید بدانیم مدیریت بحران چه معنایی دارد و از چه زمانی به صورت یک علم مطرح شده است؟
علم مدیریت بحران، در دنیا یک علم جوان و نوپا به شمار می رود، بشر به علت درگیر بودن با انواع بحران ها و حوادث (طبیعی، صنعتی، تروریستی و غیره) در طول تاریخ، همواره تمهیداتی را برای در امان ماندن از این حوادث مد نظر داشته است. بعد از جنگ جهانی دوم و مطرح شدن دانش مدیریت نوین، مقابله با بحران ها و مدیریت آن، ساز و کار و سازماندهی مناسبی را می طلبید. در واقع انسا ن  به دنبال تدبیر و اداره بحران ها و شرایط بحرانی بوده است. هر چند در این بین عده ای هم مخالف بودند و می گفتند بعید است که بتوان بحران را پیش بینی و کنترل کرد.
اما طرفداران مدیریت بحران با این استدلال که هر چقدر بتوان بحران را کاهش داد، شرایط بهتری خواهیم داشت، به گسترش آن پرداختند. حدود ۲۵ سال پیش، علم مدیریت بحران، به صورت مقدماتی در دنیا مطرح شد، بیشترین مباحث هم در ارتباط با مدیریت بحران در مقابله با حوادث طبیعی بود. البته مدیریت بحران در عرصه نظامی خیلی پیشتر از مدیریت بحران در برابر حوادث طبیعی مطرح بوده است.
اگر بخواهیم به صورت آکادمیک به مدیریت بحران بپردازیم حدود ۱۵ سال است که این دانش در دانشگاه ها تدریس می شود. حتی تعداد دانشگاه هایی که به آموزش این دانش مشغول اند محدود هستند و کتاب های موجود در این زمینه هم محدود هستند.
با این مقدمه، تعریف مدیریت بحران چه می شود؟
تعریف ابتدایی مدیریت بحران، یک تعریف فنی و تکنیکال بود. به این شکل که در صورت وقوع بحران، نیروهای امدادی چگونه به فعالیت بپردازند و به امداد و نجات مشغول شوند. در تعریف از مدیریت بحران، بیشتر فاز مقابله مطرح بود; یعنی حادثه رخ بدهد و آنگاه انسان چه کند و چگونه بعد از حادثه را مدیریت کند. اما بعد از مدتی مشخص شد که این تعریف از مدیریت بحران، کار ساز نیست و مشکلی را حل نمی کند. با توجه به توسعه همه جانبه ای که در جوامع شاهد هستیم و ایجاد کارخانجات و استفاده از تکنولوژی های جدید، مطمئنا بحران های نوینی را شاهد هستیم. به عنوان مثال اگر از یک زمین لم یزرع، استفاده ای نبریم، بحرانی وجود ندارد اما به محض اینکه در همین دشت، پالایشگاه گاز احداث شود، شرایط برای وقوع بحران فراهم می شود. از نشت گاز گرفته تا احتمال انفجار مخازن بحران هایی هستند که احتمال وقوعشان فراوان است. بعد از مدتی مشخص شد تعریف اولیه مدیریت بحران ناکارآمد است، طی ۵ سال گذشته تعریف جدیدی از مدیریت بحران مطرح شده است. که شامل:
۱- به تدابیری که اتخاذ می شود تا حادثه از هر نوعی رخ ندهد (پیشگیری)، این نوع تدابیرمعمولا سخت افزاری هستند.
۲- اگر حادثه رخ داد، عوارض و خرابی های کمتری حاصل  شود.
۳- آماده سازی و آموزش مردم هم باید انجام شود، مباحث نرم افزاری در این بند مطرح می شوند و برنامه سازمان ها و آمادگی آنها هم مطرح است.
۴- اگر حادثه ای رخ داد، پس از مقابله صحیح، بازسازی و بازتوانی اثربخشی هم انجام شود. با این تعریف دیگر نمی توانیم از مدیریت بحران نام ببریم، در تعریف جدید از «مدیریت جامع بحران» نام می برند که در پنج فاز، پیشگیری، کاهش مخاطرات، آمادگی، مقابله و بازسازی و بازتوانی انجام می شود.
باید ذهن مردم و مدیران را از تعریف اولیه مدیریت بحران به سمت تعریف جدید مدیریت بحران سوق دهیم. زیرا علاوه بر ناکارآمدی، باعث می شود تا هزینه، نیرو و نگاه ها به سمت غیرفعال برود. در دیدگاه اولیه باید دست روی دست گذاشت تا بحران اتفاق بیفتد و آن گاه تدبیری برایش بیندیشیم.
بر همین اساس مطالعات قرآنی ما شکل گرفت چون با کمی مداقه در این کتاب آسمانی وروایات ذیل آنها پی بردیم که بهترین وجامع ترین الگوی مدیریت بحران در آنجاست. انسان امروزی هنوز هم بادیدی دوبعدی و در سطح، به توسعه و بحران نگاه می کند ولی مطالعات مانشان داده است که قرآن کریم حداقل از چهار بعد به این مقولات توجه نموده است. ایده جامعه آماده براساس همین مطالعات شکل گرفت. این ایده تفاوت های ماهوی جدی با ایده جامعه ایمن غربی ها دارد که خود مصاحبه دیگری را می طلبد.
ارزیابی شما از وضعیت فعلی مدیریت بحران و حتی مدیریت جامع بحران در کشور چیست؟
اولین باری که این مفاهیم تحت عنوان سیاست وارد برنامه های توسعه کشور شد، سیاست هایی بود که مقام معظم رهبری تحت عنوان سیاست های ابلاغی پیشگیری و مدیریت بحران در حوادث غیرمترقبه در سال ۸۴ اعلام فرمودند. مروری بر این سیاست ها، نشان می  دهد که بیش از ۶۰ درصد از این سیاست ها مبتنی بر پیشگیری است. مواردی چون کاهش مخاطرات و شناسایی حوادث هم در این سیاست ها مطرح شده اند.
منظورتان این است که قبل از اعلام این سیاست ها توسط مقام معظم رهبری، در زمینه مدیریت بحران اقدامی صورت نپذیرفته و قانون جامعی وجود نداشت؟
باید بگویم که در سطح سیاستگذاری توجه کمی شده بود و هر چند مباحثی مطرح بود، اما عملا قانونی وجود نداشت. در سیر مدیریت بحران، یک اصل وجود دارد، آن هم این است که باید سیاستگذاری درستی انجام شود، اگر این سیاستگذاری درست نباشد، مسیر تصمیم سازی تا انتها غلط پیش خواهدرفت. پس از اعلام این سیاست ها توسط مقام معظم رهبری، شاهد حرکتی فزاینده و رو به جلو در کشور به سمت این اجرایی نمودن این سیاست ها هستیم. برای این که در این زمینه حرفی برای گفتن داشته باشیم، راه درازی در پیش داریم.
البته باید، باور و فرهنگ صحیح «مدیریت جامع بحران» در مدیران و مسوولان شکل بگیرد و بعد وارد مراحل بعدی شویم. خوشبختانه با هماهنگی و همکاری  سازمان پدافند غیرعامل و سازمان مدیریت بحران وزارت کشور این حرکت ها با سرعت زیادی پیش می رود. در این زمینه لازم است تاکید کنم که آینده خوبی در پیش داریم و در آینده نزدیک شاهد عملیاتی شدن سیاست های ابلاغی خواهیم بود.
برای روشن تر شدن موضوع بهتر است بحث را بازتر کنیم، به خود بحران و انواع بحران ها بپردازیم؟ بحران چیست؟ و چه تعریفی دارد؟
برای این که به تعریف کاربردی بحران برسیم، باید مقدمه ای را بگویم تعاریف بحران، فراوان و خیلی فلسفی است، اکثرا این تعاریف قابلیت عملیاتی شدن را ندارند. ابتدا باید شاخصه های بحران را تعریف کنیم، در بحران چهار شاخص وجود دارد: ۱- شدت حادثه، ۲- وسعت حادثه، ۳- قابل مدیریت بودن حادثه با منابع موجود انسانی، تجهیزاتی، مالی واطلاعاتی ۴- اختلال نظم و امنیت جامعه.
با این شاخص ها می توانیم به تعریف بحران برسیم. بحران عبارت است از واقعه ای ناگهانی- همیشه هم ناگهانی نیست- که در جامعه به وجود می آید، باعث ایجاد بی نظمی و اختلال در امنیت جامعه می شود و مدیریت منابع جامعه را مختل می کند و نیازمند تدابیر عمیق است.
همان طور که در سوال مطرح شد، بحران انواعی هم دارد. گاهی بحران با استفاده از منابع و کمک های محلی قابل مدیریت است که بحران محدود نام می گیرد. گاهی علاوه بر منابع محلی به منابع استانی هم نیاز است، گاهی به منابع ملی و کشوری نیاز دارید و گاهی هم به کمک های بین المللی نیاز دارید، این سطح بندی بحران است.
منظورم انواع بحران به لحاظ کیفیت بود، در مورد سنخ شناسی  یا همان کیفیت بحران توضیح دهید؟
بیش از ۴۶ نوع حادثه طبیعی وجود دارد که تحت عنوان بحران های طبیعی شناخته می شوند، نوع دیگری از بحران ها با عنوان بحران های انسان ساز شناخته می شوند، که شامل انفجار، آتش سوزی و حوادث صنعتی هستند. دسته سومی از حوادث هم وجود دارد که گاهی در بحران های انسان و گاهی هم به صورت جداگانه مطرح می شوند. این دسته از بحران ها، جنگ ها و حوادث تروریستی هستند. این حوادث از لحاظ محتوی، نوع عملیات و اداره بحران تفاوت هایی را با هم دارند ولی اساس و فرآیند مدیریت آنها یکسان است. در واقع تفاوتی نمی کند شما با یک زلزله مواجه هستید یا با یک حادثه صنعتی، آنچه متفاوت می شود، محتوی کار است. حدود بیست تفاوت  ماهوی در این زمینه وجود دارد اما خیلی در مدیریت تاثیر نمی گذارد.
بحران ها به چه عللی و چگونه به وجود می آیند؟
هر بحرانی، زمینه ا ی به نام تهدید یا خطر بالقوه دارد. وقتی در منطقه ای گسل وجود دارد زمینه بحران آماده است. اگر رودخانه ای از وسط شهر می گذرد، تهدیدی برای سیل است. اگر دشمن دیوار به دیوار خانه شما نشسته و تحرکاتی را علیه کشور انجام می دهد، ریشه و تهدیدی برای جنگ به شمار می رود. باید خطر بالقوه به خطر بالفعل تبدیل شود تا بحران شکل بگیرد. برخی از عوامل دخیل هستند تا این خطر بالقوه بالفعل شوند، که به عنوان خطرپذیری تعریف می شود.
فاکتورهای زیادی در ایجاد خطر پذیری دخیل هستند که مهمترین فاکتور، قرار گرفتن تهدید بالقوه در مهمترین و حیاتی ترین قسمت جامعه است، در این حالت است که بحران شکل می گیرد. هر گاه تهدید در کنار یک موضوع استراتژیک قرار گرفت بحران را به همراه خود دارد، اگر مدیران جامعه به این بحران و تهدید آن توجهی نکنند و تهدید شناسی انجام ندهند و به جامعه و به جمع الجمع این دو توجه نکنند و نقشه آن را احصا نکنند و تدبیرات لازم را پیش بینی نکنند و پیشگیری انجام ندهند، قطعا با کوچکترین تلنگری، تهدید بالقوه به یک بحران و تهدید بالفعل تبدیل می شود.
علت اساسی بحران به مواردی چون: عدم تهدید شناسی مطلوب، عدم جامعه شناسی مناسب، عدم شناخت اثرات تهدید بر جامعه، باز می گردد. موارد فوق هم به زیر مجموعه های وسیعی از علل مرتبط هستند.
آیا عوامل سیاسی و اقتصادی هم می توانند در بروز بحران نقش داشته باشند؟
جامعه ابعاد مختلفی دارد; ابعاد سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و امنیتی، پنج بعد اصلی هر جامعه هستند. هر کدام از این ابعاد به زیر مجموعه ها و ابعاد ریزتری تقسیم می شوند و هر کدام از این ابعاد تهدیداتی مختص خودشان دارند. به عنوان مثال حضور دو قوم در یک شهر می توانند زمینه ساز مناقشات و تهدیداتی باشد. نادیده گرفتن حقوق یکی از این اقوام می تواند عاملی برای بالفعل شدن تهدید شود. اگر تعادل عرضه و تقاضای یک محصول در جامعه بر قرار نشود، می تواند زمینه بروز بحران اقتصادی را فراهم نماید. حتی گاهی این بحران ها در کنار یکدیگر می توانند به صورت زنجیره  از بحران ها عمل نمایند. غیر ممکن است مدیری ادعای مدیریت بحران داشته باشد اما به ابعاد و جوانب دیگر بحران توجهی نکند.
جمله ای درباره کشورمان وجود دارد که بارها شنیده ایم «ایران، کشوری بحران خیز است.» آیا شما به این جمله اعتقاد دارید، به چه علت چنین توصیفی از کشورمان وجود دارد؟
به طور کلی کره زمین به سمت بلاخیزتر شدن و بحران خیزتر شدن می رود. افزایش جمعیت دنیا یکی از عوامل بحران خیز است و باعث افزایش مرگ و میر می شود. در ضمن اکثریت جمعیت دنیا در نقاطی زندگی می کنند که در معرض تهدید و به قولی حادثه خیز هستند، زندگی در کنار رودخانه ها و آب خود عاملی برای سیل و آب گرفتگی است. تکنولوژی و صنعت با سرعت در حال رشد و توسعه هستند. این  دو مساله، به دلیل جابه جایی مواد خطرناک و دیگر عوارض مرتبط با تکنولوژی و صنعت، می توانند تهدیدهای جدیدی را به وجود آورند. گرم شدن زمین یکی از تهدیدات صنعت است و دلیل آن پدیده گلخانه ای ناشی از آلودگی های کارخانجات صنعتی و دیگر تولیدات تکنولوژیک است. با گرم شدن کره زمین یخ های قطبی آب می شوند و زمینه را برای بالا آمدن سطح دریاها، باران بیشتر و سیل و انواع طوفان ها و… فراهم می نماید. بحران های انسان ساز هم به دلیل قدرت طلبی قدرت های جهانی در حال افزایش است حضور آمریکا در عراق و افغانستان مثال مناسبی برای این مساله است.
جمهوری اسلامی ایران جزو ۶ کشور اول دنیا و ۴ کشور اول آسیا به لحاظ وقوع بلایای طبیعی است. بزرگترین گسل های دنیا در منطقه ای بین ایتالیا و چین قرار دارد که ایران نیز در این منطقه است. گسل های بزرگی در سراسر کشور وجود دارد که عاملی برای بحران محسوب می شوند. وجود رودخانه ها در کنار شهرها، عامل دیگری برای بلاخیزی است که باعث سیل می شود. خشکسالی هم یکی از دیگر از این بلایاست. سه بحران زلزله، سیل و خشکسالی بیش از ۸۰ درصد بحران ها را در ایران تشکیل می  دهند.
علل سیاسی هم مطرح است، کشور ایران به لحاظ ژئوپلیتیک در نقطه ای از دنیا واقع شده که مستعد برخی مسائل سیاسی است. نفت خیز بودن خاورمیانه و جنگ انرژی در دنیا، باعث طمع ورزی به کشورمان است. از طرفی وقوع انقلاب اسلامی و سیاست های اصولی جمهوری اسلامی باعث شده تا تهدیداتی از جانب دشمنان علیه کشورمان مطرح شود، این مسائل موجب گردیده تا کشورمان از لحاظ بحران های انسان ساز و جنگی هم مستعد بحران باشد.
البته این نکته حائز اهمیت را باید ذکر کنم که حادثه خیز بودن کشور ما خود یک فرصت بزرگ برای آماده شدن هرچه بیشتر جامعه ما شود.
بحران چه تاثیری بر افکار عمومی دارد؟
در تاثیر گذاری بحران بر افکار عمومی هیچ شبهه ای وجود ندارد و بحران می تواند اثرات مختلف را بر افکار عمومی داشته باشد.
اثرات اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، اقتصادی، و امنیتی را در این زمینه می توان نام برد. بسته به این که بحران از چه جنسی باشد اثرات آن هم فرق می کند. با ترسیم یک جدول و مقایسه حوادث مختلف و تاثیرشان بر اقتصاد، مسائل سیاسی، مسائل فرهنگی، اجتماعی و… می توان به اثرات مثبت و منفی آن پی برد. هر بحرانی آثار اقتصادی را به همراه دارد، از نظر اجتماعی می تواند زمینه ساز اغتشاشات، بیکاری و مسائل دیگر اجتماعی شود، از لحاظ سیاسی می تواند منجر به درگیری اقوام مختلف، احزاب و مردم شود. از نظر امنیتی هم که مباحث خودش را دارد.
نوع بحران هم در این زمینه تاثیر گذار است. یک حادثه طبیعی مثل سیل با بحران جنگی متفاوت هستند. در بحران جنگی یا سیاسی حتما نیازی نیست که حمله ای صورت بگیرد یا جایی بمباران شود، همین که جنگ رسانه ای به منظور عملیات روانی شروع شود باعث شرایط خاصی خواهد شد و موجب بروز مشکلاتی در جامعه می شود. در جنگ های نسل چهارم ابزار جنگ، رسانه و عملیات روانی است.
هدف پدافند غیرعامل، ایمن سازی و کاهش آسیب  پذیری زیرساخت های مورد نیاز مردم است تا بتدریج شرایطی را برای امنیت ایجاد نماید. پس از بحث درباره بحران و مدیریت بحران، لازم است وارد بحث ارتباط پدافند غیر عامل و مدیریت بحران شویم. چه ارتباط و چه نسبتی بین این دو می تواند وجود داشته باشد و وجود دارد؟
پدافند غیر عامل همان طور که گفتید هر اقدامی است که به طور غیر مسلحانه بتواند آثار یک حمله نظامی یا جنگ را کاهش دهد.چند بحث مهم در پدافند غیر عامل مطرح است; تهدیدشناسی مناسب یکی از مهمترین مباحث است. پدافند غیر عامل به دو بخش پدافند سخت و پدافند نرم تقسیم می شود. در پدافند سخت از اقدامات سخت افزاری مثل اقدامات مهندسی استفاده می نماییم. پدافند نرم شامل استفاده از تاکتیک هایی است که مشتمل بر برنامه ریزی و آماده سازی سیستم و سازمان هاست.
پدافند نرم در اکثر کشورهای مطرح، بحث مهم و اساسی به شمار می رود. پدافند نرم می گوید: باید بتوانیم مدیریت بحران اصولی و صحیحی را انجام دهیم. اگر پدافند سخت را که شامل پیشگیری، پیش بینی، کاهش مخاطرات و دیگر موارد است را به همراه پدافند نرم که مبتنی بر برنامه ریزی است را با مدیریت جامع بحران در کنار هم قرار دهیم، با این دیدگاه جامع می توان این گونه بیان کرد: پدافند غیر عامل، یک مدیریت جامع بحران در عرصه دفاع است. جنگ ها به انواع و نسل های مختلفی تقسیم بندی شده اند. جنگ های نسل اول، دوم، سوم مبتنی بر میدان جنگ و عرصه  نظامی است. اما در جنگ های نسل چهارم، شکل جنگ ها تغییر یافته اند. در جنگ  نسل چهارم، استفاده از تسلیحات نظامی پیشرفته واستفاده از عملیات روانی ورسانه ای مطرح است.
اما به نظر اینجانب، جنگ نسل پنجمی هم در دنیا شروع شده است که مقام معظم رهبری درچند سال اخیر به خطر گسترش آن تاکید داشته اند. مشخصه این جنگ ها، آفند غیرعامل یا حمله به کشورهابدون سلاح است.
آفند غیر عامل،  را بیشتر توضیح دهید.
ایجاد رخنه در اتحاد مردم و حاکمیت، یک آفند غیر عامل است که دشمن به کار می برد. ایجاد بحران کاذب اقتصادی، انتشار شایعه مثل گسترش بیماری سارس در آسیای شرقی توسط رسانه های آمریکا که اقتصاد کشورهای آسیای شرقی را در عرض چند هفته به زمین زد، در حالی که طبق اعلام مقامات مالزیایی آمار کشته شدگان تصادفات جاده ای مالزی ده برابر مرگ و میر ناشی از سارس بوده است. عوارض اقتصادی و شایعات ناشی از این بیماری، مشکلات فراوانی برای این کشورهابوجود آورد.
جنگ رسانه ای را می توان یک آفند غیرعامل دانست، مقابله و آمادگی با آفند غیرعامل بسیار سخت است زیرا نیازمند مهارت های شناختی بسیار بالایی است. در این زمینه باید برای مدیران کشور آموزش های لازم را تدارک دید. در تقسیم بندی شخصی ام به این نوع از جنگ ها، جنگ نسل  پنجم می گویم. این نوع جنگ ها، جنگ های نرم افزاری و پیچیده هستند.
با تمام این تفاسیر، خوشبختانه قرآن کتاب آسمانی مسلمانان مملو از نکته هایی برای مقابله با این نوع جنگ هاست. به عقیده اینجانب جنگ های آینده دنیا قطعا به سمت گسترش این نوع جنگ هاست که در آن بااستفاده از ایجاد سازمان های غیردولتی با ماموریت های کاذب در حوزه های مختلف اقتصادی، سیاسی، امنیتی، اجتماعی وفرهنگی، درکشورها، ناپایداری دائمی وفروپاشی حکومت ها رخ خواهدداد. سلاح قدرتمند ثقلین (قرآن کریم وعترت)، نه تنها راه مقابله با انواع مختلف ومتعدد این نوع جنگ هارابه مامی دهد بلکه باجرات می توانم بگویم که موقعیت بسیار بالای آفندی را به ما می دهد که درصورت انجام مطالعات دقیق آمایش سرزمینی درکره خاکی، قابلیت اجرایی دارد.
بحثی در ارتباط با قرآن و نکته هایی فراوان در باب مقابله با تهدیدات نرم مطرح کردید در این زمینه بیشتر توضیح دهید؟ از این کتاب ارزشمند در مدیریت بحران چه استفاده ای می توان کرد؟
قرآن و عترت دو یادگار پیامبر (ص) هستند که می توانند باعث نجات بشریت شوند. به اعتقاد من قرآن سند راهبردی جهان اسلام است. قرآن، سند راهبردی جامع جهان اسلام است. قرآن کتابی است که برای همه انسان های اعصار گذشته، حال و آینده حرف دارد، در این کتاب راه پیروزی نمایان شده است. عترت راه عملیاتی کردن تمامی سند رابه انسان نشان داده است.
به مدت ۱۰ سال پژوهشی به منظور استفاده از قرآن در توسعه و بحران انجام شد. یک جدول ترسیم کرده و آیات قرآن و سیره نبوی و علوی مرتبط را در مقابل هم قرار دادیم، آن چه از این جدول بدست آمد، بسیار جالب بود. در میان احادیث، اقداماتی را پیدا کردیم که عملیاتی کردن آیات را مشخص می کرد. در همه آیات قرآن یک تدبیر سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی وجود دارد.
پس از مطالعات فراوان، ماچرخه زیررا مبنا قرار دادیم وبراساس آن یکبار دیگر آیات وروایات را مرور نمودیم.
به هر آیه قرآن از پنج بعد (اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، اقتصادی، و امنیتی) می توان نگریست، به عنوان مثال در«بسم الله الرحمن الرحیم» حداقل دو تدبیر فرهنگی وجود دارد ; تدبیر اول آغاز فعالیت  با نام خداست و تدبیر دیگر رحمت است، که شامل رحمت عامه و خاصه می شود.
به نظر می رسد که دشمنان قسم خورده اسلام از سال ها پیش در قرآن و آیات آن تحقیق انجام می دهند. به طور مثال دکترینی با عنوان رحمت در فطرت انسان از دیدگاه قرآنی شناسایی کرده اند.
در قرآن بر رحمت و مهربانی خیلی تاکید فراوان شده است. به جز سوره توبه در تمامی سوره ها «بسم الله الرحمن الرحیم» داریم که بر رحمت تاکید شده، همچنین در آیات فراوانی از رحمت نام برده شده و بر آن تاکید شده است. بیشتر آفندها علیه دنیای اسلام با محوریت آفند علیه رحمت است. اکثر محصولات هالیوودی محتوای خشن دارند و دعوت به خشونت می کنند و هدف شان نفی رحمت است.
همچنین با استفاده از ایادی خودشان مثل بن لادن و القاعده چهره خشن و غیر رحمانی از اسلام نشان می دهند. یکی از راهبردهای آفندی دشمنان، خشونت است.
پس راهبرد پدافندی ما رحمت است. اگر جامعه اسلام مبتنی با فرهنگ رحمت حرکت کند و رحمت عامه و خاصه ترویج شود، در واقع از پدافند غیر عامل و از نوع نرم در مقابل آفند دشمنان استفاده شده است. انواع رحمت در قرآن کاربردهای مختلف و متفاوتی دارد رحمت در بسم الله الرحمن الرحیم رحمت در استعانت به رحمت خداوند است و در الرحمن الرحیم سوره حمد سنت کریمه حمد را مد نظر دارد. استفاده از کلمات علیم و علم و حکمت برای خداوند هم از واژه هایی هستند که در این زمینه قابل بحث می باشند. داستان های قرآن هر کدام یک پیام پدافندی دارند، این پیام ها را استخراج کرده ایم و به زودی مجموعه ای را در این زمینه منتشر خواهیم کرد.
امیدواریم بتوانیم، روش های پدافند غیر عامل و مدیریت بحران را با استفاده از آیات قرآن تدوین نماییم. هدفمان هم استفاده از این کتاب الهی در جنگ های نسل پنجم است.
آیا می توان پدافند غیر عامل و مدیریت بحران را یکی دانست؟ چه نسبت و ارتباطی بین او دو می توان وجود داشته باشد؟
مدیریت بحران امر کلانی به شمار می رود، می توان این گونه تصور کرد که یک دایره وسیعی تحت نام مدیریت بحران وجود دارد و در واقع یک چارچوب است که می توان هر محتوایی را وارد آن کرد و به مدیریت آن پرداخت. در این چارچوب می شود یک حادثه مانند زلزله را قرار داد یا می توان مبحث دفاع و جنگ را پیگیری کرد. مدیریت بحران با سازماندهی در ارتباط است. سازماندهی در جنگ شکل خاصی دارد و در حوادث طبیعی هم شکل دیگری به خود می  گیرد. در هر دو بحث به فرماندهی، مدیریت، عملیات، پشتیبانی و لجستیک نیاز است، اما این دو در محتوا متفاوت هستند.
مدیریت بحران ( تعریف و توصیف فرآیند مدیریت بحران) دارای چه عناصر و اجزایی است؟
مدیریت بحران را می توان با دو بینش جدید و قدیمی که وجود دارد، بررسی کرد. در بینش قدیمی، مدیریت بحران بیشتر با عملیات مرتبط بود، توجهی به سیاستگذاری و برنامه ریزی نمی شد، در واقع این گونه تصور می شد که مدیریت بحران فقط عملیات است. در این دیدگاه، حضور تیم های امدادونجات، اورژانس، هلال احمر و… و عملیات انجام گرفته توسط آنان مساوی با مدیریت بحران بود.
اما در حال حاضر، جنس کار و نگرش تغییر یافته است. در نگرش جدید، تدوین دکترین، سیاستگذاری علمی، آمایش سرزمینی تخصصی، تدوین راهبردها ومدیریت صحیح پروژه ها اهمیت دارند. اگر سیاستگذاری درستی نباشد و ساختار مناسبی هم وجود نداشته باشد با وجود استفاده از بهترین امکانات، مدیریت بحران ناموفق و عقیم خواهد بود.
فرآیند مدیریت بحران از تدوین دکترین، انجام سیاستگذاری و تدوین استراتژی آغاز می شود. در این بین باید تهدید شناسی مناسب صورت بگیرد و نقشه خطر پذیری تدوین شود، تهیه نقشه خطرپذیری کشور یکی از ضروریات است و باید اقدام لازم صورت بگیرد. اگر این نقشه تهیه نشود، مراحل بعدی دچار مشکل خواهد شد. مراحل بعدی نیز شامل عملیات، آموزش و مانور می شود.
چرخه مدیریت بحران شامل چه مواردی می شود؟ و چه معنایی دارد؟
چرخه مدیریت بحران از پیشگیری و کاهش مخاطرات شروع می شود. آمادگی، مقابله و بازسازی مراحل بعدی چرخه مدیریت بحران هستند. اقدامات انجام شده در مراحل مختلف متفاوت است، در بحث پیشگیری به دنبال آن هستیم تا از ایجاد یک حادثه جلوگیری نماییم و کاهش مخاطرات انجام کارهایی است بعد از بروز حادثه، عوارض کمتری حاصل شود، که با پیشگیری متفاوت است.برخی اوقات، دو مورد فوق، خلط موضوع می شوند.
در علم جدید مدیریت بحران، پیشگیری و کاهش مخاطرات از هم جدا شده اند، کاهش مخاطرات در حوادث جنگی بیشتر به کار می آید. در قسمت مقابله هم وارد مبحث عملیات می شویم که خود شامل ۱۶ نوع عملیات می شود. مخابرات، شریان های حیاتی، نفت و گاز، آواربرداری، تامین غذا، اسکان اضطراری، سرپناه و دیگر موارد جز این ۱۶ عملیات هستند. فاز آمادگی قبل از مقابله صورت می پذیرد و اقدامی نرم افزاری است، که شامل آموزش به مدیران و پرسنل می شود. فاز بازسازی هم آخرین مرحله است، که شامل احیا، مرمت و بازسازی بناها، تاسیسات صنعتی و باز توانی روانی انسانهاست.
سازمانهای مرتبط با مدیریت بحران چه وظایفی دارند؟
در دنیا دو نوع سازمان  برای مدیریت بحران طراحی می شود، هر چند مدیریت بحران بسیار فراتر از آن است که در دو سازمان بگنجد. به عنوان یک مدرس مدیریت بحران معتقدم: بهترین مدیریت بحران را حضرت امام خمینی (ره) اعمال می کردند و آموزش می دادند.
در واقعه دفاع مقدس، امام خمینی (ره) با وجود حضور ارتش وسپاه، اقدام به تشکیل بسیج می کنند. آن زمان فلسفه بسیج برای برخی از جمله بنی صدر قابل هضم نبود. اما بعد از جنگ و حتی این روزها، اکثر تحلیلگران معتقد هستند که اگر بسیج نبود اتفاقات زیادی برای کشوررخ می داد. با کمک بسیج، کشور از بحران ها و چالش های فراوانی نجات یافت. امام خمینی(ره)، بزرگترین و کاربردی ترین مدیریت بحران را برای ما به یادگار گذاشت.
برای آشنایی بیشتر با بحث لازم است توضیح بیشتری بدهم. دو تفکر مطرح درباره مدیریت بحران در دنیا وجود دارد. یکی از این تفکرات که توسط نومحافظه کاران آمریکایی و عوامل صهیونیسم تبلیغ می شود، نادیده گرفتن نقش مردم و گسترش سازمان محوری در مدیریت بحران است. در این تفکر، مردم به هیچ عنوان حق حضور و دخالت در عرصه مدیریت بحران را ندارند و حتی گاهی ورود صلیب سرخ که یک نهاد مردمی است را هم ممنوع می کنند، مثال خوب این تفکر، حوادث پس از طوفان کاترینا و آتش سوزی اخیر کالیفرنیا در آمریکاست، که بعد از چندسالی که از حادثه می گذرد، مشکلات همچنان باقی است.
تفکر و الگوی دیگری که مطرح است الگوی مدیریت بحران مبتنی بر جامعه است. این الگو اخیرا در کشورهایی همچون بنگلادش، جزایر سلیمان، نپال وچند کشور دیگر مطرح شده است. این کشورها معتقدند که نیازی به سازمان نیست، آموزش های لازم را به صورت فردی به تمام شهروندان ارائه می دهند، این اقدام و آموزش ها در سونامی باعث شد تا مرگ و میر در مناطقی که تحت این الگو بودند، کاهش یابد. البته این الگو هم نقص دارد، اگر سازمان ناظر بر فعالیت  های مردمی وجود نداشته باشد، مطمئنا آسیب هایی را به همراه خواهد داشت.
تفکر امام خمینی(ره) که همان تفکر برگرفته از قرآن وعترت است، باالگویی که به نام «جامعه آماده» تدوین شده است، در این زمینه نقصی ندارد، خوشبختانه این دیدگاه، امروز مدون شده است.امروز تفکر بسیج، که توسط امام خمینی بنیانگذاری شد یک تفکر جهانی است. این تفکر را در سه کنگره جهانی ارائه دادم که با تعجب و حیرت حاضران روبرو شد. این دیدگاه توسط درکنفرانسی که توسط دولت مالزی درزمینه مدیریت بحران برگزار شده بود مورد توجه اکثر اندیشمندان قرار گرفت.  با نگرش فوق و توضیحاتی که قبل از این ارائه کردم، در قبال مدیریت بحران همه موظف هستند. موضوع مهم و چنین گسترده را نمی توان بر دوش سازمان خاصی نهاد. همه سازمانها، ارگانها، گروه ها، حتی خانواده ها و مجموعه های زنده باید برای مدیریت بحران برنامه داشته باشند.

اهداف مدیریت بحران در پدافند غیر عامل را تشریح کنید؟ آیا چنین اهداف و ارتباطی وجود دارد؟
جنگ، حوادث جنگی و تروریستی دارای محتوای بسیار غنی و علمی می باشند، انواع جنگ ها، انواع سلاح ها، انواع مختلف صنایع دفاعی و غیره خود گواه این مساله است، در واقع دفاع عامل به شدت در حال گسترش است. آفند دیگری هم نام بردیم تحت عنوان آفند غیر عامل که حدود ۶۰ نوع جنگ راشامل می شود. نمونه بارز آفند غیر عامل فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی بود،  که علی رغم قدرت دفاعی و بازدارندگی مناسب شوروی، در مقابل این نوع آفند شکست خورد. حضرت امام خمینی (ره) پیش بینی دقیقی دراین زمینه انجام داده بودند ونامه ایشان با گورباچف بسیار تخصصی مدون گردیده است که خودمی تواند درچندجلسه آموزشی مدیریت بحران مورد بحث قرار گیرد.
مدیریت بحران به پدافند و علم پدافند چارچوبی مناسبی می دهد، با این چارچوب، مبدا و مقصد مشخص شود و با سازماندهی مناسب و با استفاده مناسب از منابع موجود علمی، انسانی، سخت افزاری و نرم افزاری بتوانیم به اهدافمان در هر نوع از جنگ برسیم.
پس از آشنایی با مدیریت بحران لازم است به نقطه ضعف آن هم بپردازیم. چه خلا»هایی در مدیریت بحران وجود دارد؟
خلا» های اصلی که در مدیریت بحران چه در کشورما و چه در سطح جهانی وجود دارد، شامل: ۱- بینش مدیران به پدافند غیر عامل و مدیریت بحران یکی از خلا های مهم محسوب می شود. برای اصلاح و مناسب سازی این بینش باید اقدامات لازم انجام شود. مهمترین مساله در مدیریت بحران، فرآیند مدیریت بحران است که متاسفانه توجه لازم بدان نمی شود و اغلب به فکر جنبه های دیگر آن هستند، در حالی که باید چارچوب اصلی را جدی تر بگیریم.
۲- تهدید شناسی; در عرصه تهدید شناسی باید چارچوب و بستر لازم را شناسایی و فراهم نماییم. خوشبختانه در زمینه تهدید شناسی از نقاط قوت مناسبی سود می بریم، هر چند می بایست نقشه های کاربردی و عملیاتی این تهدیدها را تهیه کنیم.
۳- باید مدیریت را به صورت کلان جدی بگیریم. در قرآن و نهج البلاغه، تدبیر و مدیریت تاکید فراوان شده اند و باید جدی  گرفته شوند. جنس فرامین قرآنی و ائمه از جنس تدبیر است.
و مورد آخر که فرعی است و در دل خلاهای دیگر هم جای می گیرد این است که جمهوری اسلامی به شدت در حال توسعه است. اگر تدبیر لازم را برای توسعه و بحران نیندیشیم به شدت دچار بحران خواهیم شد. مدیریت توسعه بدون توجه به مدیریت بحران، کشور را دچار چالش خواهد کرد. برنامه پنجم توسعه از این لحاظ نیازمند واکسینه شدن است.
حالا به اولویت های مدیریت بحران می رسیم، با وجود توضیحات ارائه شده توسط شما، آیا نیاز نیست در این زمینه اولویت بندی صورت بپذیرد؟
اولویت اول این است که به صورت کاملا اجباری و الزامی، همه مدیران استراتژیک کشور و بعد مدیران میانی نسبت به مدیریت بحران چه در عرصه حوادث طبیعی و چه در عرصه حوادث جنگی و صنعتی توجیه شوند و در این زمینه فرهنگ سازی شود.
دومین اولویت که در دل اولویت اول است، این است که مدیریت توسعه همکار و هماهنگ با مدیریت بحران است و در واقع لازم و ملزوم یکدیگر هستند، این دو مدیریت در کنار یکدیگر موجب توسعه پایدار خواهند شد. اولویت سوم هم تهدید شناسی است، که قبلا درباره آن توضیح داده ام.
برای عمل به مدیریت بحران،  باید چه برنامه هایی انجام شود؟
برنامه  ها بر اساس اولویت های گفته شده ترسیم می شوند، باید به آموزش مدیریت بحران در سطح مدیران استراتژیک توجه جدی شود. در اقدام بعدی مدیران میانی و تاکتیکی را آموزش داد. این آموزش ها باید در دو سطح انجام شود: با این آموزش ها، نگرش و بینش کافی به این مدیران داده شود. نوع آموزش هم باید فرق کند. آموزش باید مبتنی بر خود مدیران باشد، نه آموزش های تئوریک، این آموزش ها باید کاربردی باشند و مدیران به شدت درگیر این آموزش ها شوند و در نهایت این آموزش ها منجر به طراحی برنامه مدیریت بحران دستگاه ها شود.

 

مدیریت بحران
حوادث غیر مترقبه طبیعی بعضاً اجتناب‌ناپذیرند و پیشگیری از بروز آن‌ها ناممکن، اما اعلام هشدار و اخطار بموقع به مردم، کاهش اثرات حادثه با برنامه‌ریزی صحیح و واکنش بموقع در هنگام بروز این حوادث تا حدود زیادی از میزان خسارات و زیان‌های وارده خواهد ‌کاست.
نقش حیاتی و بسیار مهم دولت و مسئولان و سازمان‌ها در مقابله با بروز بحران‌ها در قرن حاضر بیش از پیش مورد تأکید قرار گرفته است.
امروزه همگان به اهمیت سیستم‌های هشداردهنده در کاهش اثرات ویرانگر حوادث غیر مترقبه و نقش دولت در هماهنگ کردن اقدامات و امکانات جامعه برای مقابله با این حوادث پی‌برده‌اند، اما شیوه‌های اجرایی و نحوه ایفای این نقش حیاتی هنوز چندان آشکار نیست. سیاست‌های متغیر و بعضاً متناقض مسئولان نهادهای اجرایی در سطح ملی و منطقه‌ای، نظام هماهنگ و هم‌بسته مدیریت بحران و پدافند غیر عامل را دستخوش نوسان نموده است. افزایش بی‌رویه جمعیت و سکونت در شهرها و رشد صنعت و متناسب با آن سرازیر شدن محصولات رنگارنگ به بازار، مصرف‌گرایی و جابه‌جایی جمعیت روستاها و شهرهای کوچک به کلان‌شهرها و … بیش از پیش بر ابعاد و پیچیدگی نوع حوادثی می‌افزاید که حیات و سلامت جامعه را به خطر می‌اندازد.
«جنگ» یکی از بلایای گریبان‌گیر کشورهای منطقه و خصوصاً کشورهای مسلمان است. زیاده‌خواهی کشورهای غربی و آمریکا همواره حیات و سلامت جوامع بشری را تهدید می‌کند. فناوری‌های نوظهور و سلاح‌های شیمیایی و اتمی تهدیدی است که ابعاد جدی‌تری به خود گرفته است و در صورت وقوع جنگ، میزان تلفات و خسارات ناشی از آن غیر قابل تصور خواهد بود.
اهمیت و خطر سلاح‌های مدرن یا اصطلاحاً «فاجعه تکنولوژیک» به حدی است که دولت‌ها سیاست دفاعی ملی خود را بر اساس شیوه‌های صحیح مقابله با بلایای طبیعی و تکنولوژیک تنظیم کرده‌اند. اگرچه در سال‌های اخیر سیاست‌های نظری و اجرای مدیریت بحران و پدافند غیر عامل تحت تأثیر یافته‌های جدید علوم اجتماعی دچار تحول چشمگیری شده است، با این همه یافته‌های علمی تا گام نهادن در بوته آزمایش عملی فاصله زیادی دارند.
مردم روزگار قدیم به فراخور حال خود برای مقابله با فاجعه‌ها از شیوه‌های خاصی استفاده می‌کردند. تاریخ نشان می‌دهد که انسان‌ها همواره به بررسی منشأ بلایای طبیعی و غیر طبیعی و یافتن راه‌هایی برای پیشگیری از وقوع آن‌ها در آینده علاقمند بوده‌اند. در روزگار قدیم اعتقاد به قوای مافوق طبیعت وجود داشت، اما امروزه با پیشرفت علوم و تکنولوژی، نظریات علمی در مورد علل بروز حوادث و شیوه‌های مقابله با آن نیز توسعه یافته و همین نظریات علمی اساس پیدایش حرفه و علم پیشرفته مدیریت بحران و پدافند غیر عامل شده است.
یکی از وجوه تمایز بین دیدگاه‌های علمی و غیر علمی در خصوص بروز فاجعه و حوادث غیر مترقبه ماهیت این حوادث و سلسله اقدامات انسان برای پیشگیری از بروز مجدد یا واکنش در برابر حادثه روی داده است. انسان‌هایی ابتدایی با ابزار و آلات مرسوم و علائم، به مقابله با حوادث و اطلاع‌رسانی با دود اقدام می‌نمودند.
یکی از نخستین اقدامات علمی بشر در مقابله با آتش‌سوزی‌ها بود. در دوران نخستین پس از کشف آتش و استفاده انسان‌ها از آن، نخستین خطری که زندگی بشری را تهدید می‌کرده، آتش بوده است. قرن‌ها بود که قربانیان آتش‌سوزی و بی‌خانمان شدن انسان‌ها زیاد بوده است، چون در جنگ‌های دوره‌های قدیم و جنگ‌های قبیله‌ای و محلی بیشتر از روش آتش زدن کاربرد داشته است.
اقدام دیگر بشر در دوران قدیم، مقابله با هجوم قبایل به همدیگر بوده است. قبایل قدرتمند، مردم و قبایل ضعیف‌تر را مورد هجوم و غارت قرار می‌دادند؛ اگرچه هجوم قبایل به همدیگر باعث تخریب کاشانه و مزارع یکدیگر می‌شد.
اما تجربه نشان داده که هنگام بروز فاجعه، قربانیان آشفته می‌شدند. حرکت‌ها در جهت نجات قربانیان و بازگرداندن جامعه به شرایط عادی سریع‌تر می‌شود. البته نباید فراموش کرد که این واکنش‌ها تابع هیچ‌گونه طرح و برنامه از پیش تنظیم شده‌ای نیست، بلکه کاملاً اتفاقی است و می‌تواند به بی‌نظمی هر چه بیشتر کمک کند. لذا برای جلوگیری از بی‌نظمی‌ها و پیش‌گیری از ایجاد بحران‌های کوچک‌تر دیگر، برنامه‌ریزی صحیح و اطلاعات درست و بهنگام از آن‌چه که هنگام بروز حوادث ممکن‌ است از مردم سر بزند، در دست داشته باشیم.
منظور از این نوشتار این است که در دوران بحران بیش از هر دوران دیگری مبناها و پایه‌ها و موارد دیگر اساسی وجود دارند که باید مدیریت اساسی بر آن‌ها اعمال شود؛ مدیریتی که در آن فردا لحاظ شده باشد. دوران بحران دورانی خطرناک است و بزرگ‌ترین خطر آن نادیده گرفتن خطرات جدید است که عمدتاً با آن‌چه که همه می‌دانند، هم‌خوانی ندارد. البته دوران آشفته معمولاً دورانی سرشار از امکانات و موقعیت‌ها است، اما برای آنان که واقعیت‌های جدید را شناخته‌اند و از آن‌ها بهره‌برداری می‌کنند و برای مدیران پدافند غیر عامل و مدیران بحران اهمیت دارد، شناخت موقعیت‌ها ضروری است.
ما در این نوشتار در مورد واقعیت‌هایی جدید صحبت می‌کنیم؛ نخست این‌که هرگاه سخن از مدیریت بحران و پدافند غیر عامل به میان می‌آید، قبل از هر چیز عمل‌گرایی و اجرایی نمودن در ذهن متبلور می‌گردد. شاید این نکته در مدیریت بحران و پدافند غیر عامل، اصلی‌ترین عامل در فراموش نمودن آن باشد. تا تعریفی دقیق از بحران به‌طور جامع در بین تمام دست‌اندرکاران بحث مدیریت پدافند غیر عامل ارائه نگردد، هیچ‌گاه قادر نخواهیم بود که به‌طور قاطع بگوییم بحران مدیریت خواهد شد.
از عوامل مؤثر در تداوم بحران‌ها، خصوصاً در بحران‌های ناشی از حوادثی مثل جنگ‌های روانی یا جنگ و تهدیدهای نرم یا جنگ‌های نرم‌افزاری، تداخل مدیریت‌ها و نیز ناهمگونی دیدگاه‌ها در ارزیابی و شناخت بحران و در نتیجه نرسیدن به یک اتحاد و همبستگی در نحوه مدیریت بر بحران پیش رو است.
هدف اصلی و نهایی، رسیدن به دیدی مشترک در تعریف بحران و عوامل ایجاد کنترل آن در پدافند غیر عامل است. در این راستا نیازمند ارائه کلمات کلیدی و تحلیل یکی از بحران‌های اساسی در زمینه مثلاً زلزله و جنگ هستیم. هرگاه تعادل بین نیازمندی‌ها و توانمندی‌های موجود در یک سیستم زنده و پویا بنا به هر دلیلی بر هم بخورد، سیستم دچار بحران می‌گردد. گاهی آغاز یک بحران با بروز یک حادثه آغاز می‌گردد و گاهی بحران به‌صورت جنگ نرم، فرهنگی و نرم‌افزاری رخ می‌دهد.
اما توجه به این نکته بسیار مهم است که همواره عامل ایجاد بحران الزاماً نباید یک حادثه طبیعی و غیر طبیعی و جنگ باشد. گاهی در دوران جنگ سرد و عملیات روانی، شایعات و جنگ‌های نرم‌افزاری و فرهنگی خود به‌عنوان عامل ایجاد یک بحران مطرح هستند. یک سیستم فعال و زنده و پویا نیازمند برقراری ماندن تعادل ما بین نیازمندی‌ها و توانمندی‌ها آن سیستم قرار دارد. بنابراین قبل از بحران، نیازمندی‌ها کاهش یافته و توانمندی‌ها افزایش می‌یابد و نیازمند برنامه‌ریزی برای افزایش بیشتر برای نیازها است تا بتوانیم حداقل یک تعادلی ایجاد گردد.
برعکس در زمان بحران، نیازهای مردم و اجتماع افزایش یافته و توانمندی‌ها کاهش می‌یابند. لذا لازم است که برای افزایش توانمندی‌ها برنامه‌ریزی نمود؛ هر چیزی که یک سیستم متعادل یا یک شهر زنده و پویا برای حیات و ثبات خود به آن نیاز دارد.
یک جامعه شهری با توجه به درخواست شهروندان خود دارای طیف گسترده‌ای از نیازمندی‌ها از قبیل روشنایی، غذا، سرپناه، امنیت و… است؛ هرچیزی که در جهت تأمین نیازمندی‌ها در یک سیستم متعادل یا یک شهر زنده و پویا بدان نیاز باشد. در یک جامعه شهری بناها و ساختمان‌های دولتی و غیر دولتی، ماشین و ابزارآلات، مراکز امدادی، درمانی و امنیتی و هر چه که برای ارائه خدمات به شهروندان است، به‌عنوان توانمندی‌ها مطرح است.
هر چیزی که با تأثیر خود بر یک سیستم متعادل یا یک شهر زنده و پویا موجب بر هم خوردن تعادل ما بین توانمندی‌ها و نیازمندی‌های سیستم گردد، به آن عامل «ایجاد بحران» گفته می‌شود. اگرچه بحران تعاریف فراوانی دارد، برخی از تعاریف آن قابلیت عملیاتی شدن را ندارند. در بحران‌ها ۴ شاخص وجود دارد:
شدت حادثه
وسعت و گستره حادثه
قابل مدیریت بودن حادثه با منابع و امکانات موجود
اختلال نظم و امنیت جامعه.
طبق یک تعریف دیگر، بحران عبارت است از «واقعه ناگهانی که در یک جامعه پدید می‌آید و باعث بی‌نظمی و اختلال در جامعه می‌گردد. مدیریت منابع یک جامعه را مختل می‌کند و نیازمند تدابیر جدید است.»
پدافند غیر عامل به مجموعه اقداماتی اطلاق می‌گردد که مستلزم به‌کارگیری جنگ‌افزار نبوده و با اجرای آن می‌توان از وارد شدن خسارات مالی به تجهیزات و تأسیسات حیاتی و حساس نظامی و غیر نظامی و تلفات انسانی جلوگیری نمود یا میزان این خسارات و تلفات را به حداقل ممکن کاهش داد.
– هر اقدام غیر مسلحانه‌ای که موجب کاهش آسیب‌پذیری نیروی انسانی، ساختمان‌ها، تأسیسات، تجهیزات، اسناد و شریان‌های کشور در مقابل عملیات خصمانه و مخرب دشمن گردد. به بیان دیگر، مجموعه اقداماتی که انجام می‌شود تا در صورت بروز جنگ، خسارات احتمالی به حداقل میزان خود برسد.
– پدافند غیر عامل در یک جامعه شهری عبارت ‌است از کاهش آسیب‌پذیری و افزایش امنیت و ایجاد قابلیت انعطاف‌پذیری در وضعیت‌های مختلف و عکس‌العمل‌های بموقع به‌منظور نجات جان انسان‌ها و مردم ساکن و اماکن موجود.
– در تعریفی دیگر، پدافند غیر عامل به مفهوم حفاظت مؤثر از جان ساکنان یک شهر در مقابل بمباران است. در منابع لاتین عبارت «دفاع غیر نظامی» یا «دفاع شهری» برابر با عبارت Civil DefeNce است. پس نتیجه می‌گیریم که مدیریت پدافند غیر عامل در واقع راهکارهای دفاع بهینه و مناسب را در درون ساختار جامعه‌ای فراهم می‌سازد که امکان تهاجم به آن وجود دارد؛ اگرچه عوامل ایجاد بحران‌ها بسیار زیاد و متعددند، از قبیل حوادث طبیعی و غیر طبیعی مانند سیل، زلزله، جنگ، توفان و ….
عواملی که باعث ایجاد بی‌نظمی در یک جامعه گردد و باعث به‌هم خوردن نظم جمعیتی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی گردد و هر چه را که با تأثیر خود بر یک سیستم متعادل یا یک شهر زنده و پویا موجب بر هم خوردن تعادل و نظم اجتماعی و نحوه سکونت و زندگی افراد گردد، عامل ایجاد بحران می‌نامند.
پس از وقوع جنگ یا زلزله و تخریب منازل مسکونی و اداری همواره حجم انبوهی از افراد جامعه، نیازمند ارائه خدماتی چون اسکان اضطراری، روشنایی و … در چند روز نخست هستند. اسکان اضطراری زیرشاخه‌هایی دارد همچون سرپناه اضطراری، روشنایی، آب آشامیدنی و بهداشتی، غذا و امنیت. تأمین تمام این نیازمندی‌ها آن هم ظرف چند روز برای حجم عظیمی از جمعیت، خارج از توان مسئولان و مدیران همان شهر است، زیرا احتمالاً شهر و انبارهای آن آسیب دیده است یا این‌که دست‌اندرکاران آن دچار حادثه شده‌اند.
در این خصوص ‌باید توجه داشت که امکانات و توانمندی‌های جامعه و شهر آسیب‌دیده به علت تخریب ساختمان‌ها و نیز صدمات وارده به نیروهای انسانی و مردم مرتبط با این مراکز در زمان وقوع بحران دیگر قادر به پاسخگویی به نیازمندی‌ها نیستند.
امکانات و توانمندی‌های یک شهر یا جامعه بر اثر وقوع حوادث و در اثر تخریب بخش اعظمی از مراکز خدماتی، امدادی، بهداشتی، انتظامی و اورژانسی، چه از لحاظ ابنیه و تجهیزات و چه از نظر نیروی انسانی ماهر و متخصص، دچار خسارت و کاهش کارآیی می‌گردند. پس در نتیجه نیازمندی‌های جامعه افزایش پیدا می‌کند.
لذا لازم است مدیران جامعه و مدیران شهرها با مطالعات پیشگیرانه و برنامه‌ریزی‌های قبلی، آموزش، مقاوم‌سازی و ایمن‌سازی و فراهم نمودن امکانات اولیه در ابنیه از پیش طراحی شده برای وقوع حوادث آمادگی کامل داشته باشند تا آسیب‌های وارده کاهش یابد. به منظور افزایش توانمندی‌ها در بحران‌ها، مدیران شهر وارث جامعه با استفاده از اختیارات خود و با هدایت حجم انبوهی از کمک‌ها سعی در کنترل بحران می‌نمایند و نیازمند تغییر برخی کاربری‌ها در جهت تأمین نیازمندی‌های جامعه یا شهر آسیب دیده‌اند؛ مثلاً تغییر کاربری مراکز تفریحی و پارک‌ها و مراکز ورزشی و مذهبی و تبدیل آن‌ها به مراکز اسکان اضطراری مردم و مجروحان.
دیگر این‌که به منظور کاهش نیازها در بحران‌ها، ارائه برنامه‌هایی از پیش تعیین شده، همچون آموزش‌ها (پناه‌گیری، امداد و نجات، ساخت‌و‌ساز ایمن، ایمن و مقاوم‌سازی بنا‌های موجود، آماده نمودن وسایل ارتباطی و اطلاع‌رسانی) و مهم‌تر این‌که در حوادث جنگ و زلزله، فراهم‌سازی امکانات روشنایی برای ایجاد نظم و امنیت روانی افراد و جمعیت آسیب دیده از وظایف اصلی مدیران شهری است. تلاش مدیران ‌باید این باشد که نیازهای افراد جامعه را به چند نیاز اصلی همچون محدود نمایند؛ نیازهایی چون روشنایی، غذا، سرپناه و بهداشت گروهی
توجه به عوامل ایجاد بحران، مدیریت را به‌سوی مسائل پیشگیرانه در زمینه کاهش آسیب‌ها در جامعه رهنمون می‌سازد. جامعه و شهری که برای وقوع یک حادثه برنامه‌ای مدون و طراحی شده بر اساس تحقیقات زیربنایی در کنار آموزش و فرهنگ‌سازی داشته باشد، می‌تواند با ایجاد زیرساخت‌های متناسب آماده رویارویی با حوادث و بحران‌ها و گذر از آن‌‌ها باشد.
در دیدی کلان‌نگر می‌توان با توجه به عوامل ایجاد بحران و با طراحی و ارائه برنامه‌های بلند‌مدت و ایجاد ساختارهای زیربنایی و زیرساخت‌های مورد نیاز در کنار آموزش و مانورهای مربوط به آن، در کاهش آسیب‌ها کوشید. از طرف دیگر با حفظ توانمندی‌های موجود در کنار تجهیز نیروهای متخصص در زمینه مدیریت و فرماندهی عملیات بحران‌ها بر دانش و ابزار مورد نیاز نیز سعی در بالا بردن سطح آگاهی‌های جامعه نمود.
هنگام بروز جنگ و بحران‌های ناشی از حوادث طبیعی و غیر طبیعی، به دلیل غافل ماندن مردم از شرایط محیط و سرگرم شدن به حمل مجروحان و بازماندگان، حوادث عمومیت بیشتری دارد و کودکان، زنان و سالخوردگان در حوادث نیازمند توجه بیشتری هستند. همان‌طور که قبلاً بیان شد، روش‌های کاهش آسیب‌ها و حفظ جان انسان‌ها در برابر خطرات، هدف اصلی ما است. پس با توجه به این‌که شهرها در کشور به چند دسته تقسیم می‌شوند، شهرهای درجه ۱ تا ۵ از لحاظ جمعیت، وسعت و گستردگی و امکانات و منابع موجود در این تقسیم‌بندی قرار گرفته‌اند.
یکی دیگر از نقاط ضعف در مدیریت شهری کشور ما فاصله طبقاتی شهرها از لحاظ امکانات و منابع است. مثلاً اگر در کلان‌شهرها تهران را به‌عنوان شهر درجه یک محسوب نماییم، می‌بینیم تمام امکانات و منابع و خدمات اداری، فرهنگی، بهداشتی و آموزشی و … در آن تمرکز یافته و فاصله طبقاتی این کلان‌شهر با دیگر شهرهای بزرگ ایران مثل اصفهان، مشهد، تبریز و شیراز و دیگر مراکز استان‌ها خیلی زیاد است.
در شهرهای کوچک و متوسط می‌توانیم مدیریت شهری را موظف به طراحی ساختمان‌ها و ابنیه‌ای با حفظ امکانات اولیه برای مقابله با بحران‌ها نماییم. در شهرهای بزرگ و کلان‌شهرها باید منطقه‌بندی و بلوک‌بندی شهری را اجرا کنیم و در هر منطقه یا بلوک، مناطقی را برای احداث ساختمان‌ها و ابنیه محکم برای قرار دادن امکانات اولیه مقابله با بحران داشته باشیم.
باید نحوه دسترسی به این ساختمان‌های محکم و نیز محل نگهداری امکانات اولیه مقابله با بحران برای مردم آسان باشد. همچنین اطلاع و آموزش کافی به مردم ساکن داده شود که در صورت بروز هر نوع حادثه یا بحران چگونه از این منابع  استفاده نمایند. بهتر آن‌ است که در احداث و تهیه امکانات باید از مشارکت مردمی سود جست تا خود مردم نسبت به احداث و فراهم‌سازی امکانات اولیه جهت مقابله با زلزله و جنگ دست به‌کار شوند.
معمولاً پس از حوادث زلزله و جنگ، زنان و کودکان و سالخوردگان از نظر روحیه و افکار هم دچار بحران می‌شوند و شاید تنها و نخستین عامل آرامش روحی و روانی ایشان، دادن آگاهی‌های اولیه به آنان باشد و همچنین هدایت و راهنمایی مردم برای جابه‌جایی به سمت محل‌های امن و دور کردن آسیب‌دیدگان از بحران و حملات.
در ضمن به منظور کاهش آسیب‌ها و تلفات، لازم است که برای تک‌تک شهرها و مناطق و محلات، آمار دقیق ساکنان را داشته باشیم. همچنین برای کلان‌شهرها و مراکز استان‌ها ‌باید نقاطی را در بیرون از شهرها و در ضلع‌های شمال، جنوب، شرق و غرب و در راه‌های خروجی اصلی و فرعی و با امکانات و تجهیزات اولیه فراهم نماییم تا بتواند پاسخگوی زمان بحران باشد.
 
 

انتخاب بهینه اماکن اسکان موقت جمعیت‌های آسیب‌دیده از زلزله با بهره‌گیری از سامانه‌های اطلاعات مکانی ومدیریت پدافند غیر عامل
مدیریت پدافند غیر عامل، برنامه ریزی، زلزله، سامانه های اطلاعات جغرافیایی، فضاهای تخلیه، منطقه،۵،۲، ۲۲، GIS.
برنامه ریزی را فرایند هدفگذاری و تعیین و پیشرفت دقیق در چگونگی رسیدن به اهداف می باشد بدون شک پیاده سازی ویژگی‌های آن مانند مرتبط ساختن اطلاعات، تحلیل شرایط، ساخت زنجیره‌های متفاوتی از اقدامات مبتنی بر تصمیمات متوالی و رتبه‌بندی و انتخاب گزینه‌ها را می توان در سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) جستجو کرد. اگر امنیت انسان و فعالیت او در وضعیت و برنامه دفاعی کشور مدنظر قرار نگیرد، ناپایداری و بی ثباتی اصلی ترین خطر تهدید فیزیکی و عملکردی فضا خواهد بود. به همین دلیل تعریف شرایط دفاعی برای تامین امنیت و مشخص کردن ساز و کارها، کالبد و ساخت و سازها و مکانهای مناسب برای استقرار ساماندهی دفاعی، بخش از وظایف اینگونه طرح ها به شمار می رود در این پژوهش منطقه ،۵،۲۲،۲ شهری تهران با وسعتی معادل با ۴۹۵۶٫۴ هکتار + ۱/۵۲۸۷ هکتار +۹۹۷۵ هکتار، به عنوان مطالعه موردی برای اجرای این پژوهش انتخاب گردید. در این راستا ابتدا مدل مفهومی طراحی و کلیه لایه های داده های مورد نیاز برای ایجاد پایگاه داده های مکانی گردآوری شدند. سپس با استفاده از امکانات سامانه های اطلاعات جغرافیایی تلفیق و تجزیه و تحلیل اطلاعات انجام شد.. پس از آن معیارها و شاخص‌های استاندارد شده برای تعیین مکان‌های استقرار اضطراری جمعیت های آسیب‌دیده ناشی از زلزله به صورت وزنی در پایگاه داده‌های مکانی وارد و بر اساس آن جستجو و استخراج نتایج انجام پذیرفت. نتایج نشان داد با توجه به معیارها و استانداردهای مکان‌یابی  مناطق مناسب جهت اسکان موقت آسیب‌دیدگان، از جمله حرائم شریان‌های حیاتی از جمله خطوط انتقال نیرو ، خطوط گاز و سایر شریان‌ها و همچنین شرایط طبیعی منطقه، بهترین مکان‌ها برای اجرای عملیات اسکان موقت فضاهای باز برخی پارک‌های این منطقه شهری است ، مثلاپارک های منطقه۲۲ در حدود ۳۰ هکتار که چیزی معادل ۳/۰ درصد کل منطقه را شامل شده و از توزیع مناسبی نیز برخوردار نیستند. در این منطقه فقط پارک های زیبا و رز به ترتیب با مساحتی در حدود ۲۶۶۶ و ۲۰۲۹۶۳ متر مربع حداقل و حداکثر مساحت را به خود اختصاص داده اند. با فرض اینکه حداقل فضای لازم برای هر نفر در شرایط تخلیه اولیه حداقل ۲ متر مربع باشد ملاحظه می شود که در نقاط پر جمعیت متأسفانه چنین فضاهایی در دسترس نمی باشد.

 

تاسیس نخستین دانشگاه صنعتی پدافند غیر عامل

عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شهیدبهشتی تهران از تاسیس دانشگاه صنعتی پدافند غیر عامل در آینده نزدیک خبرداد.

به گزارش شبکه خبر ، شهرام علمداری اعلام کرد : این دانشگاه با هدف تربیت کارشناسان متخصصان و اساتیدی ایجاد می شود که افزون بر تولید علم و فناوری در راستای برخورد با حوادث و بلایای طبیعی و تهدیدات نظامی الکترونیکی روانی و رسانه ای خارجی به آموزش دانشجویان و گسترش پژوهش و تحقیق در حوزه های گوناگون علمی و کاربردی بپردازند.
وی با بیان اینکه طراحی های دقیق و مطالعات جامع در تاسیس این دانشگاه در کشور انجام شده است، تصریح کرد: این دانشگاه دانشجویان خود را از مقطع کار شناسی تا دکترا، برگرفته از ۳ حوزه مختلف علوم انسانی مهندسی و مدیریت های صنعتی اما در رشته هایی جدید و مستقل در حوزه پدافند غیرعامل تربیت خواهدکرد.
علمداری با بیان اینکه اکنون در دانشگاه مالک اشتر تا مقطع کارشناسی ارشد، رشته ای به نام سی. سی. دی، یعنی استتار، اختفا و فریب بصورت آزمایشی به دانشجویان آموزش داده می شود،افزود :در دو سال اخیر ساختار تشکیل چنین دانشگاهی فراهم شده است، به طوری که برای آغاز بکار آن هیچ مشکل فنی و علمی مشاهده نمی شود.
وی با اشاره به برگزاری نخستین همایش پدافند ملی دفاع غیرعامل که در روزهای ۲۲ و ۲۳ تیرماه برگزار می شود، افزود:دراین همایش به چهار محور اساسی بررسی مقالات ارائه شده مدیریت دفاع غیر عامل در زمان های بحرانی بررسی ساختار اختفا پراکندگی استتار و آموزش و همچنین دیپلماسی و امنیت ملی به صورت علمی و دقیق بررسی و مطالعه خواهد شد.
علمداری با تاکید بر اینکه اکنون در کنار مدیریت پدافند غیر عامل مدیریت بحران نیز از گذشته مشغول به فعالیت بوده است، تصریح کرد:امکان مدیریت واحداین دو بخش در آینده، بسیار زیاد است . دبیر علمی همایش پدافند ملی غیر عامل کشور گفت : درسال ۵۱ ، سازمان دفاع غیرنظامی با حضور افراد بازنشسته ارتش تشکیل شد و پس از پیروزی انقلاب اسلا می، بسیج وظیفه دفاع غیر نظامی را تا پیش از وقوع جنگ تحمیلی برعهده گرفت ، اما اکنون با نگاهی علمی و مطابق با تهدیدات امروزه دشمن در عرصه های نظامی، الکترونیک مخابراتی روانی و رسانه ای ضروری است که مجهز، آماده و منسجم به مقابله با این تهدیدات برویم

 

 

 

 

 

پدافند غیر عامل در جنگ های صدر اسلام
پژوهش درسیره دفاعی پیامبراعظم(ص )می تواندتصویری کلی ازدکترین نظامی راهبردی آن حضرت(ص )رابدست دهد،می توان جنگ های دفاعی آن حضرت را به عنوان اخلاقی ترین جنگهای دفاعی جهان بشمارآوردودر خلال بیست و سه سال از اوان بعثت تا هنگام وفات رسول‌خدا(ص) در آن همه غزوات، تنها یک هزار و چند نفر از مجموع مسلمانان و کفار کشته شدند. مدیریت ورهبری نظامی خاتم الانبیاء محمد مصطفی (ص) ،در غزوات ایشان را بایستی دقیق و موشکافانه مورد تحلیل و بررسی قرارداد و از نکات استخراج شده نهایت بهره برداری  و کاربرد آن در عصر حاضر را بعمل آورد .در تحقیق صورت پذیرفته سعی شده است  تا با بررسی نکات پدافند غیر عامل درجنگهای صدراسلام از بین جنگ‌های پیامبر(ص)، مشتمل بر ۲۶ غزوه و ۷۸ سریه ، اطلاعات کاربردی استخراج گردد.در ابتدا دربخش اول به بررسی « تاکتیکهای دفاعی پیامبر و تبیین الگوی دفاعی پیامبر اعظم (ص ) »و شیوه های دفاعی با رویکرد پدافند غیر عامل در غزوات و سریه ها پرداخته وسپس در بخش دوم به مدیریت در بحران (تحلیلى از جنگ خندق با مدیریت پیامبر اکرم(ص) در غزوه احزاب) ونکات کاربردی آن اشاره شده است.
فعالیتهای اطلاعاتی:
*  در جنگ بدر پیامبرکسانی را مامور جمع آوری اخبار پیرامون مسیر کاروان کرد و زمانی که خبر نزدیک شدن آنان را شنید اعلام حرکت کرد .
*  در جنگ احزاب از قول نبی اکرم (ص ) نقل شده که فرمودند : « هر مردی که برود و ببیند دشمن چه کرده است خداوند او را در بهشت رفیق من قرار خواهد داد… و در ادامه فرمودند : ای حذیفه برو در میان دشمن ببین چه می کنند اما دست بکاری نزن تا نزد من بر گردی »
*  در جنگ خیبر یکی از اقدامات مسلمانان اعزام یک گروه سه نفری برای بدست آوردن آگاهی از وضعیت خیبر بود. رسول خدا(ص ) عبدالله بن رواحه را همراه دو نفر دیگر به خیبر فرستاد و آنان توانستند در اقامت سه روزه خود آگاهی هایی بدست آورند .
*  در نبرد احد سپاه قریش مرکب از سه هزار نفر همراه تجهیزات کافی با سه هزار شتر و دویست اسب و… به سوی مدینه به راه افتاد. مورخان آورده اند که عباس بن عبدالمطلب ضمن نامه ای خبر حرکت قریش و تعداد نیروهای آنان را به نبی اکرم (ص ) داد. مردی غفاری راه را به سرعت طی کرده در قبانامه را بدان حضرت رساند. ابی بن کعب که نامه را برای آن حضرت خواند مکلف به سکوت و حفظ اطلاعات شد .
* آخرین سریه ای که قریب یک ماه و نیم پیش از غزوه بدر اتفاق افتاد سریه نخله به فرماندهی عبدالله بن جحش بود. رسول خدا(ص ) نامه ای سربسته به دست او سپرد و گفت که با عده ای پس از گذشت دو روز از حرکت نامه را گشوده و به آنچه در آن است عمل کند… احتمال دارد که این اقدام حفاظتی برای مخفی نگاه داشتن عملیات بوده چه پیش از آن نوعا قریش از اقدامات آن حضرت (ص ) آگاه می شده اند.
*در جنگ بدرپیامبر به اصحاب خود فرمود درباره ی این مکان که فرودآمده ایم اظهارنظر کنید.
شیوه های نظامی ـ دفاعی با رویکرد پدافندغیرعاملی  پیامبرمکرم اسلام (ص ) بر پایه های زیر استوار بود :
**  اجتناب از جنگ های همزمان در چند جبهه
** رعایت اصل غافل گیری
**  فشار اقتصادی بر دشمن
**  بهره گیری از نیروهای تهاجمی و ضربتی
**  فرماندهی عالی و پیشگامی در تمامی لحظات بحرانی و محورهای تشدید نبرد
مثال های کاربردی با رویکرد پدافند غیرعامل در غزوات وسرایا:
*  حضرت علی (ع ) می فرماید : ما در جنگ بدر هر وقت در فشار سخت دشمن قرار می گرفتیم به پیامبر پناهنده می شدیم .
* در جنگ ذات السلاسل در سال هشتم هجرت ،با بستن دهان اسبان و حرکت از میان شیارها منجر به  غافلگیری دشمن گردید.
*  در غزوات بنی سلیم و نجران فرمان عبور لشگر اسلام از راه های خالی از سکنه ،صادر گردیده است.
*  در غزوه بدر و سریه بنی سلیم دستور اکید به جلوگیری از درخشندگی اسلحه هنگام حرکت و عبور نکردن از مقابل ساکنان مناطق میان راه ،صادر گردید.
*  در غزوه موته و فتح مکه ،سفارش به ایجادنکردن هرگونه سروصدا ودستور باز کردن زنگوله ها از گردن شترها وحرکت دادن نیروها به شکل مخفی ،صورت پذیرفته است.
*  در خصوص مخفی نگه داشتن آمادگی بسیج اولیه می توان به غزوات وسرایای بنی سلیم ،ذی امر ،ذات الرقاع اشاره کرد.
*  استقرار ومکان یابی مناسب در مواضعی که از هر جهت نیروها در آن ها تقسیم واز دسترسی دشمن مصون باشند مانند غزوه خندق که تنها سمت شمال آن باز بودوجنگ خیبر که لشکریان اسلام در موضع مطلوبی بودند،قرارگرفتن کوه واستحکامات وعوارض طبیعی در پشت سر نیروها در جنگ احد.
*  انجام دیده بانی و درنظر داشتن تحرکات دشمن در اکثرغزوات وسرایا ،با گماردن دیده بان وعناصراطلاعاتی درمکانی مخفی وپنهان از چشم دشمن.
*  حرکت دادن نیروها در تاریکی شب در غزوات ذی العشیره ودومه الجندل.
*  سرگردان وگمراه  ساختن دشمن از مقاصد هجومی بنی لحیان و دومه الجندل وسرگردان ساختن ساکنان مکه وروسای آنان در غزوه فتح به طوریکه آنان نمی دانستند آیا مقصود وهدف پیامبر ،نجد ،هوازن و یا منطقه ای دیگر است.
*  پیامبر اکرم (ص)،حربه و فریب دشمن را جزئی از جنگ می دانستند.
*  ایجاد موانع و دام های آهنین در مسیر حرکت دشمن در محاصره طائف،این موانع دارای سه شاخه وبه صورت مثلث بود که دو شاخه آن بر روی زمین ویک شاخه در داخل زمین قرارداده می شد تا مانع عبور سواره نظام یا پیاده نظام دشمن شود.
* رنگ نمودن موی سر ومحاسن پیر مردان جهت جوان نشان دادن آنها.
* در جنگ بدر پیغمبر با سخنانی آتشین و خواندن آیات جهاد چنان مسلمانان را به جوش می آوردند،که مقاومت در برابر آنها بسیار سخت بود.
* در جنگ تبوک با مراجعت سپاه اسلام و فرار دشمنان ،رسول خدا ( ص ) برای ادامه پیشروی در داخل خاک دشمن یا بازگشت به مدینه ، روی دستور خدای تعالی با سران سپاه به مشورت پرداخت . پس از مذاکره ای که انجام شد پیشروی در خاک دشمن را مصلحت ندیدند ، از این رو پیغمبر اسلام مدت ده روز در همان تبوک توقف کرد و در این مدت با مرزداران آن نواحی قراردادها و پیمانهایی به عنوان عدم تعرض منعقد کرد.
* پس از بنای مسجد توسط منافقان، رسول خدا ( ص ) به دستور پروردگار متعال از همان خارج شهر پیش از ورود به مدینه ، دو نفر از قبیله عمربن عوف را فرستاد تا آن مسجد را که خدای تعالی « مسجد ضرار » نامید ویران کنند و این بنای بظاهر مقدس را که در واقع به صورت مرکز دسته بندیهای سیاسی علیه اسلام و مسلمین درآمده و کانونی برای ایجاد دو دستگی میان مسلمانان شده بود با خاک یکسان سازند .
* درغزوه بنى المصطلق در سال ششم هجرت پیغمبر اسلام با شنیدن خبر تدارک جنگى رئیس این قبیله و تصمیم او بر  حمله به مدینه، دستور بسیج لشکر را داده و ابوذر غفارى را در مدینه منصوب فرمود و خود با سربازان اسلام حرکت کردند. و در جایى به نام‏«مریسیع‏»به دشمن برخورد کرده و با حمله از دو طرف به آنان به پیروزی سریع دست یافتند.
* در غزوه غابه ، پیامبر اکرم(ص) نیز به سپاهیان و سربازان خود در سرزمین «ذى قرد» در نزدیکى‏هاى «غابه» ملحق شد، و به خاطر در امان ماندن از شبیخون نیروهاى دشمن، ناچار شد در جمع یاران خویش، نمازش را به صورت «نماز خوف» اقامه کند و گروهى از یاران وى، به آن حضرت اقتدا کرده و یک رکعت را در جماعت آن حضرت، شرکت کرده و سپس نماز را تمام کردند و به جاى همرزمان خویش در سنگرها رفته و همرزمانشان به پیامبر(ص) اقتدا کردند و یک رکعت را با جماعت آن حضرت به جاى آوردند.(البته دستور اولین اقامه نماز خوف در غزوه ذات الرقاع بر حضرت وحی گردیده است).
* حضرت رسول اکرم(ص) و پیروان آن حضرت، حتی یک جنگ تجاوزگرانه نداشته‏اند، بلکه همه جنگهای پیامبر دفاعی محض و در پاسخ به تجاوزات و پیمان‏شکنی‏های دشمنان دین بوده است.
* پیامبر با هر کس که به او پیشنهاد صلح می‏داد، پیمان صلح برقرار می‏ کرد و هر کس با او پیمانی می‏بست با او نمی‏جنگید، مگر آن‏که آنان عهدشان را می‏شکستند، و علیه مسلمین به نبرد پرداخته و یا با دشمنان حربی مسلمین همکاری می‏ کردند. از این قبیل است جنگ با یهود بنی‏قریظه که با حضرت پیمان بستند ولی دیری نپایید که عهد خود را نقص نموده و با احزاب مختلف، در جنگ “خندق “علیه مسلمین وارد کارزار شدند.
* جالب است دانسته شود که «طبق مدارک معتبر تاریخی مجموع کشته‏ شدگان همه جنگ های صدر اسلام حدود یک هزار و چند نفر از مجموع مسلمانان و کفار بوده است».
* پروفسور حمیدالله می‏ نویسد: «محمد(ص) بر بیش از یک میلیون متر مربع حکومت می‏کرد. این مساحت، معادل تمام خاک اروپا منهای روسیه بود و به طور قطع در آن روزها این محوطه مسکن میلیونها جمعیت بود. در ضمن تسخیر این منطقه وسیع، یکصد و پنجاه نفر از افراد مخالف در میدان‏های جنگ از بین رفته بودند و تلفات مسلمین، روی‏ هم‏ رفته برای مدت ده سال در هر ماه یک نفر شهید بود. این اندازه احترام به خون بشر در داستانهای بشری، امری است بی‏نظیر … .
* در زمان صلح حدیبیه، یک دسته هشتاد نفری از دشمن در تاریکی شب از «جبل تنعیم» مخفیانه وارد شدند و قصد کشتن آن‌حضرت را داشتند. تمام آنان دستگیر شدند، لیکن رسول‌خدا(ص) هیچ‌گونه تعرضی نسبت به آنان روا نداشتند و رهایشان کردند.
افزایش روحیه جنگی
آن حضرت از راه‌های زیر به افزایش روحیه جنگی که یکی از اصول مهم و تاثیرگذار در جنگ در عصر حاضر است می‌پرداخت:
۱٫ تشویق به پایداری و نگریختن از مقابل دشمن ؛
۲٫  تشویق به استفاده از اسب در جنگ؛
۳٫ تشویق به جهاد و خروج در راه خدا و نشر دین او ؛
۴٫ تشویق به شهادت در راه خدا و کسب فضیلت و اجر اخروی ؛
۵٫ اعلام نبرد ملائکه در کنار آنان.
*  در تاریخ می خوانیم رسول خدا(ص ) در ذیقعده سال هفتم به دلیل ممانعت قریش از عمره ی مسلمانان در سال ششم عازم عمره القضا شد. در این هنگام مشرکان می گفتند : قومی به مکه می آیند که گرمای بثرب آنان را سست کرده لذا رسول خدا(ص ) به اصحابش دستور داد تا در سه شوط طواف آهسته بدوند(هروله )تا مشرکین قدرت آنها را ببینند .
*  در فتح مکه پیامبر اعظم (ص ) دستور داد به هنگام شب مسلمین همگی در بیابان آتش بیافروزند تا مردم مکه با عظمت ارتش اسلام آشنا شوند و اتفاقا این کار سخت در روحیه دشمن اثر گذاشت و هم چنین فرمان داد که ابوسفیان را در گوشه ای نگه دارند و واحدهای ارتش اسلام از مقابل او بگذرند تا عظمت سپاه او را مرعوب ساخته و وادار به تسلیم کند آنچنان که او نیز شدیدا تحت تاثیر قرار گرفت و علاوه بر اینکه تسلیم شد دیگران را هم به این کار واداشت .
*   قبل از اعزام به تبوک ، پیامبر اکرم (ص ) برای عقیم کردن توطئه های روانی دشمن و ستون پنجم آن احتیاطات و تدابیر هوشمندانه ای اتخاذ می نمودند. رسول خدا(ص ) در ماه رجب سال نهم هجری از مدینه به سمت تبوک بیرون رفت و علی (ع ) را در مدینه جانشین خود ساخت .
* یکى از حساس ترین و سرنوشت سازترین حوادث صدر اسلام, غزوه احزاب است. مورخان, این غزوه را بیشتر از آن جهت با اهمیت مى دانند که آخرین صحنه تهاجم دشمن به نیروهاى اسلام و نقطه اوج اقدامات دفاعى مسلمین بود.  مسلمین پس از اطلاع از آغاز تهاجم قریش, حداکثر هشت روز فرصت داشتند تا نسبت به انجام هرگونه اقدام تدافعى تصمیم گیرى کنند. تصمیم پیامبر(ص) به حفر خندق یکى از بهترین نمونه هاى تصمیم گیرى شجاعانه است. خندقى به طول حداقل پنج کیلومتر با عرض تقریبى هفت تا ده متر و عمق حداقل سه متر, مستلزم حجم عظیمى از خاکبردارى است, در حالى که تمام نیرویى که در اختیار پیامبر(ص)بود به سه هزار نفر نمى رسید. حال این سوال مطرح است که چه مدیریتى اعمال شد که توانست با وجود همه محدودیت ها این اقدام کم نظیر را انجام دهد و به نتیجه مطلوب برساند؟

پدافند غیرعامل آرامش خاطر و امنیت پایدار
پدافند غیرعامل با هدف جلوگیری از صدمات جانی و خسارات مالی و یا به حداقل رساندن میزان صدمات و خسارات ناشی از حملات دشمن ، بدون بکارگیری هر نوع جنگ افزار و مهمات ، طیف وسیعی از اقدامات را شامل می گردد که اجرای درصد بالایی از آن به سهولت و با صرف هزینه کم امکان پذیر بوده و فقط بخشهایی از آن مستلزم صرف هزینه نسبتا زیاد می باشد . بخشی از خسارات و صدمات وارده ناشی از حملات مربوط به اصابت بمب/موشک یا هر نوع پرتاب دیگر و انفجار آن بوده که در لحظه وقوع می گردد و در اغلب موارد خسارات و صدمات مربوط به “پیآمدهای “ این حملات ، از خسارات ناشی از انفجار اولیه به مراتب بیشتر می باشد که با رعایت اصول پدافند غیر عامل و اجرای طرحهای مربوطه می توان ضمن کاهش خسارات اولیه ، از بروز خسارات و صدمات بعدی جلوگیری نموده و یا تاثیر آنها را تا حد بسیار زیادی کاهش داد .با توجه به ماهیت حملات وسیع به تاسیسات حیاتی و مهم نظامی و غیرنظامی و حتی مناطق مسکونی ، اداری ، تجاری ، آموزشی و مراکز حفظ و نگهداری اسناد ملی و میراث فرهنگی و غیره ، امری عادی تلقی و باید توجه داشت که با توجه به وسعت کشور عزیزمان و گستردگی نقاط، حفاظت کلیه این نقاط و مناطق در مقابل حملات با اختصاص جنگ افزار به سهولت میسر نخواهد بود.چنانچه خطرات و پیامد های حملات بطور مشخص به آگاهی عموم رسیده و با تهیه و اجرای پدافنند غیر عامل و دادن آموزشهای لازم و اجرای تمرینات نوبه ای بنا به مورد و لزوم، آمادگی مقابله با این حملات فراهم گردد و دشمن نتواند با بمباران مناطق مختلف دربین افراد ایجاد رعب و وحشت نموده و روال عادی زندگی و فعالیتها را بر هم بزند ، می توان از اقدامات پدافند غیر عامل هوایی به عنوان یک عامل موثر بازدارنده نام برد.

معماری دفاعی با رویکرد پدافند غیر عامل
امروزه با پیشرفت جهان به دلایل متعددی اصول اخلاقی رو به انحطاط است و کشورهای گوناگون به دلایل واهی همدیگر را تهدید کرده و به یکدیگر حمله نظامی می کنند . در این بین آمریکا به عنوان نیروی برتر نظامی و ابر قدرت جهان به یکه تازی خود پرداخته و در این راه به بسیاری از کشورها صدمات جبران ناپذیری را زده و آنها را تحت اشغال خود در آورده است .

جمهوری اسلامی ایران با توجه ماهیت اسلامی خود و قرار داشتن در یکی از نقاط استراتژیک جهان – خاور میانه – همواره در معرض انواع تهدیدات از سوی کشورهای گوناگون بوده است .لذا باید همواره با کامل کردن قدرت دفاعی خود در تمام زمینه ها فکر حمله نظامی دیگر کشورها بخصوص آمریکا را به خود از بین ببریم .

یکی از عواملی که می تواند ما را به این هدف برساند توجه جدی به مبحث دفاعی کشور در زمان حمله احتمالی است . دفاع که خود به دو مبحث دفاع عامل ( Active Defense ) و دفاع غیر عامل( Passive Defense ) تقسیم می شود شامل مباحث تخصصی فراوانی می باشد . لذا مقاله مذکور با هدف بررسی و تحلیل ساده مسائل و موارد موجود در حوزه طراحی معماری مربوط به دفاع غیر عامل برای آگاهی معماران و طراحان این حوزه و همچنین دیگر عزیزانی که به نحوی در این زمینه فعالیت می کنند تهیه و تنظیم شده است .

علت انتخاب این موضوع کمبود منابع و مطالب برای معماران یا مدیران نظامی که در این مقوله کار می کنند و همچنین تلاشی در جهت رشد فکری جوانان کشور به خصوص معماران جوان می باشد چرا که با شناخت درست از فنون دفاع غیر عامل و اصول معماری دفاعی قدرت دفاعی کشور بالا رفته و در صورت بمباران هوایی بازسازی مناطق آسیب دیده با هزینه و زمان کمتری امکان پذیر خواهد بود .

در لزوم توجه به این امر به فرمایش حضرت امام خمینی (ره) که در تاریخ ۱۱/۷/۶۷ ایراد فرمودند تکیه می کنم : ” رعایت اصول ایمنی و حفاظتی مراکز و صنایع ، ایجاد پناهگاه های جمعی برای مردم و کارگران ، که این امر اختصاص به زمان جنگ ندارد بلکه طریقه احتیاط در هر شرایط است . ”

این مسئله آنقدر مهم است که گزاف نگفته ایم اگر که مسوولین گرایشی از معماری را به این نام به وجود آورند .

امید است که این مقاله گامی در جهت رشد توان دفاعی کشور جمهوری اسلامی ایران در برابر تهدیدات روز افزون دیگر کشور ها و همچنین قدمی هر چند کوچک در راه سیدن به اهداف جنبش نرم افزاری باشد .

طراحی دفاعی مسئله جدید و نو نیست . این مسئله از سالیان دور در کشورها مطرح بوده است . به زبان ساده طراحی دفاعی را می توان در نظر گرفتن بعضی شرایط و اصول ویژه در طراحی و اجرای ساختمانهای نظامی و غیر نظامی برای آمادگی هر چه بیشتر در برابر حمله و اسیب دیدن دانست .

انسانها در طول سالیان سال در جنگ بسر می بردند چه عادلانه و چه جنگ ناعادلانه ( شیث خطاب -۱۳۸۴ – ۲۰ ) در این بین کشوری همچون ایران با داشتم منابع فراوان نفت وگاز و با توجه به اینکه در شاهراه ارتباطی آسیا قراردارد دارای موقعیت ژئوپلتیک و مهمی است لذا قدرت نظامی آن نقش نیروی دفاعی را بازی می کند در نتیجه باید آنچنان خود را در این زمینه ها قوی کنیم که فکر حمله یا تحریم هم به ذهن کسی خطور نکند همچنان که در قرآن و رئایات ما تاکید زیادی بر آن شده است .

این مقاله با هدف پرداختن به اینگونه مباحث در حوزه معماری سعس در توسعه فرهنگ دفاع غیر عامل و اصول و ضوابط معماری دفاعی در بین مدیران و برنامه ریزان دفاعی کشور و معماران و طراحان شهری دارد .

این مقاله با مطالعات میدانی و مطالعه کتب و جزوات و رساله هایی که در این مورد نوشته شده اند گرد آوری و تنظیم شده است . در ضرورت و اهمیت مسئله می توان این را گفت که هدف از طرح این موضوع رسیدن به ضوابط و الزاماتی است که در ساخت اماکن و تاسیسات نظامی و غیر نظامی به کار ببریم تا با حداقل امکانات حداکثر مقاوت را بدست آوریم . همچنین چگونگی بهره برداری از فنون دفاع غیر عامل جهت بازسازی مناطق آسیب دیده با هزینه و در زمان کمتر.

شناسایی دشمن و تهدیدات :

قبل از هر کاری در جنگ باید شناخت درستی نسبت به دشمن داشت . این شناخت به معنی شناخت میزان تجهیزات ، وسائل ، تدارکات و استراتژی حمله آن است . دشمن یک تهدید پویاست که با شعور و تفکر و با اهداف مختلف دست به حمله می زند ( اصغریان جدی – ۱۳۸۳ – ۲۹ )

شناسایی های جدید در اینحوزه شاخه ایبه نام CCD ( استتار – اختفا – فریب ) را بوجود آورده است که هزینه ای کم و تاثیر زیادی برای مدافعان دارد .

با شناسایی دقیق و صحیح از دشمن می توان او را غافل نمود و به قول باروز ” کسی که مسوول کنترل شناسایی است مراقب دشمن است و کسی که مراقب دشمن است از تهدید آگاه است و چاره ای برای آن می اندیشد و برای واکنش تصمیم می گیرد .”

در جنگ اول خلیج فارس عراق با بهره گیری CCD توانستند ۷۹% از حملات موفق آمریکا را به ۲۷% کاهش دهند و اطلاعات شناسایی آمریکا غلط از آب درآمد . ( اصغریان جدی – ۱۳۸۳ – ۲۹ )

منابع اصلی تهدیدات بر دو نوع است :

۱) تهدیدات طبیعی : مثل زلزله ، سیل ، آتش سوزی ، طوفان و ….

۲) تهدیدات مصنوعی : جنگهای انسانی ، عوارض تکنولوژی بشری و …

آمریکا در تهاجم خود به دیگر کشورها سعی در غافلگیری طرف مقابل دارد . آمریکا اصولا در همه موارد پیش دستی میکند نه در جنگ که بالکه در تمام موارد . ( جی جان ایکنبری – ۱۳۸۰-۷۰) لذا تا ما آمریکا و قدرت های بزرگ را به درستی نشناسم نمی توانیم با او مقابله کنیم .

آمریکا در حوزه های متفاوت عمل می کند تا به اهداف خود دست یابد که به طور مثال چند حوزه ذیل به طور مختصر شرح داده می شود :

۱) حوزه روانشناسی جنگ : که با تبلیغات بسیار شدید خود بوسیله رسانه های دیداری و شنیداری در جهان این فکر را القاء می کند که برترین نیروی نظامی و اقتصادی جهان است و هیچ کشور یا کشورهای یارای مقابله با آن را ندارند .

۲) حوزه سیاست : که با نفوذ در سازمانهای بین المللی همچون سازمان ملل متحد و حقوق بشر حرف خود را با توجه به اهدا فش به کرسی می نشاند .

۳) حوزه اخلاق و منطق : با تهاجم به باورها و اعتقادات مذهبی ملل مختلف سعی در عوض کردن آن و جایگزینی با منطق اخلاق مورد نظر خود دارد .

۴) حوزه اقتصادی : که از مهمترین راه کارهایی است که به این وسیله ملتها و کشورها را وابسته خود می کند و راه پیشرفت و تکامل ملتها را به بهانه های مختل می بندد تا همیشه محتاج او باشند . ( اصغریان جدی – ۱۳۸۳ – ص ۳۱و۳۲و۳۳ )

در حال حاضر ایران به عنوان جدی ترین مسئله خارجی آمریکا و غرب به عنوان تهدیدی جدی برای آنان تلقی می شود که سعی بر آن دارند تا از هر طریقی که شده این نظام را از سر راه خود بردارند .

معمولا حمله نظامی آمریکا به یک کشور طی سه مرحله صورت می پذیرد : ( اصغریان جدی – ۱۳۸۳ – ص ۳۴)

۱) آماده سازی افکار عمومی کشور خود و جهان برای تحریم و حمله

۲) تحریم اقتصادی و سیاسی برای کاهش توان اقتصادی و نظامی آن کشور

۳) حمله نظامی متوسط و یا شدیدی برای از پا در آوردن کشور

اصولا جنگها در سه سطح مختلف انجام می شود :

اول ) جنگ با شدت کم : مثل تهاجم به ایران در واقعه طبس ، جنگ پاناما در سال ۱۹۹۴ و جنگ سومالی در افریقا

دوم ) جنگ با شدت متوسط : مثل جنگ عراق علیه ایران ، جنگ عراق علیه کویت ، حمله آمریکا به افغانستان که معمولا این جنگها با هماهنگی سازمانهای بین المللی صورت می پذیرد.

سوم ) جنگ با شدت زیاد : که با بمبهای اتمی و … می باشد که در حال حاضر به دلایل سیاسی امکان وقوع آن نمی رود .

از حملات آمریکا به عراق و افغانستان می توان درسهای بسیار مهمی در تاکتیک نظامی گرفت .آنگونه که در بررسی ها بدست آمده است آمریکا حمله نظامی خود را بر ۳ اصل استوار کرده است :

۱) حمله ابتدایی شدید بوسیله موشکهای هدایت شونده و هواپیماها به تاسیسات زیر بنایی نظامی و غیر نظامی برای از پای درآوردن نیروها

۲) شروع جنگ روانی علیه نیروهای دفاعی و مردم عادی با پخش اطلاعیه های دروغی

۳) شروع حمله نظامی بوسیله نیروهای پیاده نظام و تصرف مراکز حساس همچون فرودگاه ها و تاسیسات اصلی شهرها و ….

همانطور که در سه مرحله بالا گفته شد اولین کار بمباران شدید هوایی است اما همانطور که در کتب جنگ آمده است نمی توان با بمباران هوایی یک کشور را فتح کرد بلکه این نیروی نظامی پیاده است که یک کشور را فتح می کند . ( صدیقه حسینی – ۱۳۸۵ – ۱۰۰ )

اینجاست که لزوم طراحی و برنامه ریزی درست در پراکنده ساختن تاسیسات زیر بنایی نظامی و غیر نظامی و توجه به دفاع غیر عامل و لزوم رعایت اصول معماری دفاعی و شهرسازی در کاهش صدمات ناشی از بمباران های هوایی مورد توجه قرار می گیرد .

طراحی مناسب ساختمانها و جایابی و استفاده از استتار و توجه به پدافند غیر عامل می تواند تا حدود زیادی از صدمات ناشی از بمبارانهای هوایی بکاهد به طور مثال طی ۱۷ روز بمباران هوایی عراق با تعداد ۷۲۵ فروند موشک و ۲۰۰۰ بمب هدایت شونده – در مقایسه با جنگ ۸ ساله ایران و عراق که فقط ۲۰۰ موشک به ایران و ۶۰ موشک به عراق اصابت کرد – انجام شد اما عراقی ها با استفاده مناسب ازطبیعت و پدافند غیر عامل مناسب آسیبهای آن را به شدت کم کرد . ( اصغریان جدی – ۱۳۸۳ – ۳۵ )

لذا با توجه به مطالب بالا می توان گفت دو عامل در یک حمله نظامی شرایط را به سود مدافع عوض می کند :

۱) طراحی مناسب و توجه به دفاع غیر عامل

۲) اصل پراکندگی منابع سرمایه ای

● خصوصیات نیروی های نظامی :

عامل پیروزی در جنگها نیروی زمینی و پیاده است .جان مرشایمر استاد نظریه پرداز روابط بین الملل در رابطه با اهمیت نیروی زمینی در کتاب ترادژی قدرتها با مقایسه و بررسی جنگها اول ودوم جهانی و دیگر جنگها به این نتیجه رسیده است که پیروزی در یک جنگ بستگی به نیروهای زمینی و قدرت مانور آنها دارد . لذا تا کشور مورد نظرتوسط نیروهای پیاده وزمینی تصرف نشود نمی توان گفت که کشور سقوط کرده است . ( صدیقه حسینی – ۱۳۸۵ – ۱۵۰ )

خصوصیت نیروهای هوایی انهدام مراکز ثقل و حیاتی یک کشور برای فلج کردن اقتصاد وسیاست آن است و مقابله درست از طریق دفاع عامل و همچنین دفاع غیر عامل ( با رعایت اصول معماری دفاعی در ساختمانها ) می توان صدمات بمبارن هوایی را به شدت کاهش داد .

” ….. مواضع نیروهای عراقی به طور مرتب توسط جنگنده های مهاجم آمریکا در حال بمباران است و لی با توجه به سنگر بندی و استفاده از پوشش زمین و استتار این گونه بمبارانها صدمات چندانی به نیروهای عراقی وارد نکرده است و فقط در صورت طولانی شدن می تواند ترس اولیه بمباران را نزد نیروهای عراقی از بین ببرد … ” ( اصغریان جدی – ۱۳۸۳ – ۳۶ )

در جنگ افغانستان عاملی مهمی که باعث شد جنگ به هزینه سرسام آور و درازا بکشد پراکندگی منابع در این کشور بود . این کشور بعد از ۳۰ سال جنگ داخلی منابع و تاسیسات قابل توجهی نداشت اما نیروهای طالبان با توجه به شرایط کوهستانی افغانستان و اصل پراکندگی نیروها و منابع توانسته اند تا این زمان مقاومت کنند .

برای مثال در جنگ ۶ روزه اعراب با اسرائیل در سال ۱۹۶۴ م اسرائیل در همان ابتدا فرودگاههای اعراب را بمباران کرد بطوریکه هواپیماهای اعراب تا یک ساعت قابل استفاده نبودند و با استفاده از این فرصت اسرائیل مناطق حساس را نابود کرد .

به دو صوت می توان به یک هدف آسیب رساند :

۱) مستقیم : بوسیله انفجار ، شوک ، لرزش زمین و …..

۲) غیر مستقیم : ( پیامد انفجار )بوسیله ریزش انفجار ، خفگی ، سیل و …..

● تئوری ۵ حلقه واردن :

مهمترین کار در جنگ شناخت استراتژی دشمن و حمله به آن است ( هون تزو – هنر جنگ )

بعد از شکست آمریکا در ویتنام بررسی های مختلفی راجع به علل شکست آمریکا صورت پذیرفت . ئر سال ۱۹۸۸ توسط سرهنگ جان واردن کتابی به عنوان نبرد هوایی تالیف شد و در سال ۱۹۹۱ نظریه خود مشهور به ۵ حلقه واردن را ارائه داد .

این تئوری دقیقا در جنگ ۴۳ روزه ۱۹۹۱ علیه عراق ومناقشه کوزوو و جنگ دوم خلیج فارس در سال ۲۰۰۳ مورد استفاده قرار گرفت .

تعاریف :

۱) دفاع غیر عامل :

به مجموعه اقداماتی اطلاق می ششود که مستلزم به کارگیری جنگ افزار بنوده و با اجرای آن می توان از وارد شدن خسارت مالی و جانی جلوگیری نمود ( اصغریان جدی – ۱۳۸۳ – ۴۵ ) که به دو نوع دفاع غیر عامل طبیعی و مصنوعی تقسیم می شود .

اقدامات دفاع غیر عامل شامل موارد زیر میشود :

▪ استتار Camouflage ۵- تفرقه وپراکندگی Separation & Dispersion

▪ اختفا Concealment ۶- استحکامات و سازه های امن Protective Construction

▪ پوشش Cover ۷- اعلام خبر Early avowing

▪ فریب Deception

۲) دفاع عامل : Active Defense

عبارتست از به کارگیری جنگ افزارهای مختلف به منظور خنثی کردن یا کاهش اثرات حملات هوایی و زمینی ودریایی دشمن

۳) شریانهای حیاتی کشور :

هر کشوری دارای مراکز و مناطق مهم و خاصی است که در صورت انهدام یا وارد شدن صدمه جدی به آنها کشور فلج خواهد شد .این مناطق باید با معماری خاص و با اقداماتی همچون فریب و استتار و متفرق کردن صدمات وارده به آنها را به حداقل رساند .

۴) معماری دفاعی :

طراحی بناها با توجه به اصول دفاعی و در نظر گرفتن چند منظوره بودن در زمانهای مختلف . پدافند غیر عامل و {معماری دفاعی }یکی از موثرترین و پایدارترین روشهای دفاع در مقابل تهدیدات همواره مد نظر اکثر کشورهای جهان بوده است . ( خبرگزاری جمهوری اسلامی ۳/۷/۱۳۸۶ )

در دوران جنگ سرد تمهیدات معمارانه در شهرسازی و معماری به طور کسترده در بلوک شرق و غرب در نظر گرفته شد که البته هم اکنون نیز این تمهیدات به طور کسترده در تمام کشورها حتی سویس که یک کشور بیطرف می باشد به کار گرفته می شود .

معماری دفاعی برای لزوما برای بمباران نیست بلکه برای پدیده های دیگر غافلگیری نیز منظور شده از جمله خرابکاری – حفاظت فیزیکی – مکان های حساس – نیروگاههای برق و آب –

معماری و مکان یابی و محل ساخت این گونه تاسیسات زیربنایی باید به گونه ای باشد که اولا امکان حمله به آن سخت باشد ( مثلا در دره قرار گرفتن ) و دوما در صورت حمله به آن ورود به آن سخت و در صورت بمباران خسارت کمی به آن وارد شود .در طراحی شهری نیز دقیقا به همین صورت باید باشد به طور مثال محل قرارگیری ساختمانها بلند بسیارمهم است . برج های دیده بانی در جای جای شهر ( مناره های مساجد ) می تواند باعث شناسایی محل نیروهای دشمن شود .

دفاع غیر عامل در اسلام :

پیامبر (ص) و حضرت امیر (ع) در جنگها از تاکتیکهای فراوانی استفاده می نمودند ازجمله شناسایی دقیق دشمن ، عقب نشینی تاکتیکی ، میزان تهدید ، اصل غافلگیری ، جنگ روانی و دفاع غیر عامل ( حسینی – ۱۳۸۵-۳ )

به طور مثال پیامبر (ص) در جنگ احد با استفاده از عوارض طبیعی محل وکشاندن قریش به محل دره مانند بین کوه احد و مکان یابی مناسی از اصول دفاع غیر عامل پیروی نمودند . و یا حضرت علی ابن ابی طالب ( ع) در نامه ۱۲ نهج البلاغه می فرمایند : آنگاه که در میدان جنگ در مقابل دشمن قرار گرفتید باید قرارگاه شما در دامنه کوهها و تپه ها و یا کنار رودها باشد تا پوشش و حفاظ شما گردد و شما را از دشمن نگهبانی کند ( CCD ) ( حسینی – ۱۳۸۵-۱۲ )

هدف از دفاع غیر عامل استمرار فعالیت های زیربنایی ، تامین نیازهای حیاتی و تداوم خدمات رسانی و تهیل اداره کشور در شرایط تهدید و بحران و تجاوز خارجی می باشد . ( سردار غلامرضا جلالی – ۴/۷/۱۳۸۶ – روزنامه حیات )

● معمار دفاعی :

هدف معماری همگن کردن تمامی عناصر سازنده یک سوژه است . ( اصغریان جدی – ۱۳۸۳ – ۷۲ ) معمار همانند دایره المعارفی است که از همه چیز اطلاع دارد و در رابطه رشته تخصصی خود ( اصول معماری ) اطلاعات کاملی دارد .

ویلیام موریس درباره معماری می گوید : معماری شامل تمام محیط فیزیکی است که زندگی بشری را احاطه می کند و تا زمینیکه عنصری از اجتماع متمدن هستیم نمی توانیم از حیطه آن خارج شویم .

متاسفانه ملاحظات دفاعی و اصول و ضوابط معماری دفاعی درطراحی معماری و شهرسازی امروز ما رعایت نشده است

یکی از خصوصیات معمار دفاعی اعتقاد به دفاع در مقابل دشمن می باشد . طراح و معمار باید عوامل زیر را در طراحی خود در نظر بگیرد : ( اصغریان جدی – ۱۳۸۳ – ۸۲ )

▪ مکان یابی ( استفاده مطلوب از طبیعت ) چه تهدیدات طبیعی و چه مصنوعی

▪ پراکندگی : کم کردن ریسک در سرمایه گزاری

▪ CCD استتار – اختفا – فریب ( استفاده مناسب از طبیعت و مواد و مصالح

▪ اغتشاش دردید دشمن CS

▪ استحکامات : ایجاد سازه مناسب نسبت به قدرت انفجار و همچنی استفاده از اشکال آیرودینامیکی و طراحی فضای معماری که دلهره و ترس را دردل دشمن وارد کند .

▪ مبلمان شهری : چگومگی استفاده از عناصر شهری جهت جلوگیری از آسب های پیامد انجار و تهدیدات طبیعی

▪ معماری داخلی : چگونگی استفاده از فضای معماری جهت جلوگیری از آسب ها احتمالی

▪ قدرت تجدید بنا : استفاده از طراحی مدولار و طراحی مناسب برای محدود کردن آسیب های انفجار و مرمت سرع و ارزان

▪ طراحی چند ورودی و خروجی اضطراری و گول زننده : به علت هزینه بالای انهدام تاسیسات زیرزمینی دشمن سعی در بمباارنورودیها دارد به همین لحاظ باید ورودی های اغفال کننده در نظر گرفت . استفاده از مصالح بومی و مناسب و مصالح خاص برای عکس العمل در مقابل امواج مختلف و دید سایبرنتیک دشمن که برای شناسایی به کار می رود ضروری است .

▪ عملکردهای چند گانه فضاها : استفاده چند منظوره از فضاو عناصر شهری در زمان صلح و جنگ به طور مثال استفاده عراق از مناره مسجد بیاره به عنوان دیده بانی

نمونه های به کار گیری اصول وضوابط معماری دفاعی :

۱) کره شمالی با اتخاذ سیاست تمرکززدایی و همچنین ساخت تاسیسات حیاتی مثل مترو در عمق ۹۵ الی ۱۰۵ متری و احداث سد بزرگ نامپو در نزدیکی مصب رودخانه ددونگ کنگ در حاشیه سواحل غربی کره شمالی با استفاده دو منظوره اقتصادی و دفاعی به عنوان سلاح آب Water Weapon کارهای اساسی و بزرگی را انجام داده است .

به کارگیری اصول و روشهای معماری دفاعی از طریق تبدیل ساخت خطر بلایای طبیعی مثل زلزله و سیل به خطرات جنگی توسط سازمان FEMA ( سازمان مدیریت اضطراری آمریکا ) در آمریکا ( اصغریان جدی – ۱۳۸۳ – ۲۸ )

۲) به کارگیری معماری دفاعی توسط شوروی سابق و روسیه و کشورهای تجزیه شده از جمله مخفی نمودن زیردریایی های اتمی و تاسیسات حیاتی در زیر کوهها و ضخره ها دردریاها و خشکی

۳) استحکامات نظامی عراقی ها در شلمچه که در عملیات کربلای ۵ در شمال شرقی بصره تصرف شد . این استحکامات معروف به نونی بود که به شکل نیم دایره ای به قطر ۱۵۰ متر و ارتفاع ۹ متر بود که دهانه مقعر آن به سمت نیروهای ایرانی بود و باعث محاصره شدن نیروهای ما می شد .

۴) استفاده دومنظوره عراق از کانال ماهی که در زمان صلح به هعنوان پرورش ماهی و در جنگ عامل جلوگیری ار پیشروی رزمندگان بود .

۵) اسرائیلپس از جنگ ۶ روزه ۱۹۶۷ خط دفاعی بارلو را در کنار مکنارکانال سوئز ساخت اما مصری هاتوانستند باو سایل ابتداعی و هوش و ذکاوت عجیبی آن را تصرف کنند .

۶) خط ماژینو در فرانسه به علت عدم تعادل دفاع غیرعامل و عامل سقوط کرد . این استحکامات در ۵ طبقه در عمق ۵۲ و ۵۳ متری زمین احداث گردیده بود .اما هیتلر این مجموعه را از طرق شناسایی دقیق ظرف نصف روز تصرف کرد .

۷) استفاده صحیح ومناسب حزب الله لبنان از عوارض طبیعی و به کارگیری اصول معماری دفاعی درجنگ ۳۳ روزه اسرائیل علیه لبنان

استفاده از اطلاعات مجلات نظامی و غیر نظامی جهت آموزش و شناسایی دشمن :

در جهان مجلات و کتب بسیاری در زمینه های جنگ و جنگ افزارها منتشر می شود که می توان با بررسی دقیق و تطبیق مطالب آن با شرایط کنونی اطلاعات ارزشمندی از میزان توان نظامی غرب و شیوه آرایش نظامیان و چگونگی جنگیدن آنها بدست آورد .

به طور مثال در کتاب صاعقه صحرا (۴) و معماران اطلاعات (۵) و مجله Janses Defense Weekly می توان نمونه های خوبی از تجهیزات غرب و شیوه های کار با این تجهیزات بدست آورد .

● نتیجه گیری :

باید توجه داشته باشیم که اساسا اندیشه دفاعی از درون سیاست های دفاعی کشور نشات می گیرد و هنگامی که می خواهیم اندیشه دفاعی را بصورت مهندسی اجرا کنیم طبیعی است که اول باید این اندیشه از بخش دفاع جدا شود و آن تفکر به ضوابط نظام مهندسی و طراحی شهری تبدیل شود و در نظام توسعه و اجرای کشور نهادینه شود .

به نظر نویسنده ضروری است که ضوابط و مقررات جداگانه ای با “نام الزامات معمارانه در طراحی ساختمانها با رویکرد دفاع غیر عامل ” تدوین شده و در اختیار معماارن و طراحان شهری قرار گرفته شود و آنان ملزم به رعایت آن باشند .

همانطور که در مقاله به آن اشاره شد بهتر است در هزینه مشاور حداقل درصدی از کل هزینه مطالعات و طراحی جهت ملحوظ داشتن پارامتر دفاع و معماری دفاعی درطراحی در نظر گرفته شود .

با توجه به اینکه در سال ۱۳۸۲ به فرمان مقام معظم رهبری نهادی به نام کمیته پدافند غیر عامل کشور شکل گرفته است و در چند ماه اخیر هم اصول کلی پدافند غیر عامل کشور به تصویب مجمع تشخیص مصلحت نظام رسیده است به نظر می رسد زمان تصویب قوانین مرتبط با آن در مجلس یا نظام مهندسی فرا رسیده است .

در هر حال که رعایت این اصول تنها برای زمان جنگ نیست بلکه تمام مطالب گفته شده راجع به بلایای طبیعی نیز صادق است .

در حیوانات از ۶ سامانه دفاعی ۵ سامانه آن دفاع غیر عامل می باشد . به طور مثال : ۱- استتار و پنهان سازی ( آفتاب پرست و خرس قطبی ) ۲ – حیله وفریب ۳- مقاوم یازی آشیانه ( لاک پشت و حلزون ) ۴- دسترسی غیر ممکن یا سخت به آشیانه ( ساخت آشیانه در بین صخره ها ) ۵- حرکت و جابجایی تاکتیکی ( گربه سانان ) ۶- مبارزه و جنگ ( دفاع عامل )

در پایان ذکر این نکته ضروری است که با توجه به گستردگی مطلب و محدودیت صفحات نمی توان حق مطلب را ادا کرد که امید است در مقالات بعدی این کمبود جبران شود .

پژوهشگاه پدافند غیر عامل راه اندازی می شود

 

رئیس کمیته پدافن غیر عامل وزارت علوم ، تحقیقات وفناوری گفت : پژوهشگاه پدافند غیر عامل تا پایان امسال در دانشگاه صنعتی شریف راه اندازی می شود .
به گزارش روابط عمومی وزارت علوم ، تحقیقات وفناوری دکتر زارعی افزود : رشته تحصیلی پدافند غیر عامل در شورای گسترش آموزش عالی تصویب شده است و در تعدادی از دانشگاهها نیز راه اندازی شده است.
وی وظیفه وزارت علوم ، تحقیقات وفناوری را تربیت نیروی انسانی ، آموزش و فرهنگ سازی در خصوص پدافند غیرعامل اعلام واضافه کرد: در همین راستا تربیت مربی جهت آموزش پدافند غیر عامل ، در دستور کار این وزارت است.
دکتر زارعی افزود : کمیته پدافند غیر عامل وزارت علوم ، تحقیقات وفناوری از پایان نامه ها ی تحصیلی و طرحهای تحقیقاتی مرتبط با موضوع پدافند غیر عامل حمایت مالی می کند.
وی با بیان اینکه ادبیات حوزه پدافند غیرعامل در کشور چندان غنی نیست گفت: با توجه به ضرورت تقویت این مهم، فعالیت‌هایی از قبیل تالیف و ترجمه کتاب در این عرصه نیز مورد حمایت مالی قرار خواهند گرفت.
رئیس کمیته پدافند غیر عامل وزارت علوم ، تحقیقات وفناوری گفت : آموزش اصول و مبانی پدافند غیر عامل به کارکنان ومدیران ستادی ودانشگاهها از جمله برنامه های امسال این کمیته است وتاکنون دو گارگاه آموزشی در این خصوص در ستاد وزارت علوم ، تحقیقات وفناوری برگزار شده است.
وی از پدافند غیرعامل به عنوان کم هزینه‌ترین شیوه دفاع و مدیریت بحران یاد کرد و هدف از انجام آن را پیش بینی، پیشگیری و مدیریت بحران به منظور کاهش تلفات انسانی و خسارات مادی و نیز بازسازی خسارات پس از بحران خواند.
دکتر رضا عامری قائم مقام معاون آموزشی وزارت علوم نیز گفت : علاوه بر برگزاری همایش های علمی و راه اندازی رشته های تحصیلی ، تدوین برنامه جامع آموزش پدافند غیر عامل نیز از سوی وزارت علوم ، تحقیقات وفناوری در حال انجام است

 

همایش پدافند غیرعامل در حوزه IT برگزار شد

همایش پدافند غیرعامل در حوزه ی فن آوری اطلاعات با حضور رییس سازمان پدافند غیرعامل کشور و رییس هیات مدیره و مدیر عامل شرکت فن آوری اطلاعات در سالن شهید قندی وزارت ICT برگزار شد.
به گزارش ایسنا دکتر جلالی در این همایش با بیان این که موضوع پدافند غیر عامل با مفهوم تهدیدات تعریف می شود و به نوعی ایمن سازی و کاهش آسیب پذیری در برابر تهدیدات است اظهار کرد: تهدید تحولات عمده ای در سال های گذشته ایجاد کرده و خواهد کرد.
وی با اشاره به مشخصه های جنگ های نسل چهارم گفت: با شروع دوره انقلاب علوم و فن آوری ها، به ویژه فن آوری های ارتباطاتی، الکترونیکی، رایانه یی و عملیات روانی و فرهنگی در سال های اخیر جنگ های نسل چهارم تجربه شد که از مشخصات آن می توان جنگ و اشراف اطلاعات جنگ روانی تبلیغاتی، جنگ سایبری اشاره کرد.
او تاکید کرد: رویکرد آینده در این حوزه تهدیدات نرم است که با تکیه بر سلاح ها و تجهیزات هوشمند و پیشرفته دقیق و توسعه توانمندی ها انجام می شود.
وی گفت: امیدواریم اصول و ضوابط مقابله با تهدیدات نرم افزاری و الکترونیکی و سایر تهدیدات جدید دشمن به منظور حفظ و صیانت شبکه های اطلاع رسانی مخابرات و رایانه یی تصویب شود که با این کار رصد دائمی و شناسایی تهدید، اصول و ضوابط دفاع سایبری، مراقبت از آسیب پذیری ها، توسعه ی دانش فنی و بومی ، فرهنگ سازی، آموزش و مراقبت از آسیب پذیری ها انجام شود.
وی با بیان این که در عصر اطلاعات زندگی می کنیم که اطلاعات در آن نقش اساسی دارد گفت: اطلاعات، زندگی ما را شکل می دهد و به واسطه اطلاعات دستاوردهای فنی در حال تغییر دادن همه چیز و از جمله چهره ی جنگ است.
جلالی در بخشی از سخنان خود با بیان این که مدیریت بحران اصلی ترین مساله در ارتباطات است اظهار کرد: مجموعه ی اقدامات غیرمسلحانه که موجب افزایش بازدارندگی، کاهش آسیب پذیری، تداوم فعالیت های غیرضروری، ارتقاء پایداری ملی و تسهیل مدیریت بحران در مقابل تهدیدات و اقدامات نظامی دشمن می شود به عنوان پدافند غیرعامل نامیده می شود.
وی با تاکید بر این که باید به فن آوری های اطلاعات در همه ی حوزه ها توجه داشت گفت: استفاده از IT در بخشی از حوزه ها و اهمیت آن حیاتی شناخته شده اما در برخی حوزه ها این طور نیست بنابراین باید به آن توجه شود و باید به سمتی برویم که زیرساخت فن آوری اطلاعات را برای همه ی امورکشور انجام دهیم.
او تصریح کرد: داشتن زیرساخت های حیاتی، آسیب ناپذیر و کاملا امن یا حساس با حداقل آسیب پذیری، دارای دانش فنی و بومی و امن، متکی بر تولید نرم افزارهای اصلی و بومی، دارای سیستم عامل بومی و امن، تولید نرم افزار امنیتی و دفاعی امن و بومی، آموزش عمومی و فرهنگ سازی آحاد مدیران کارکنان کشور در حوزه ی سایبر از مواردی است که باید به آن توجه شود.
جلالی، باور کردن حضور و توانایی دشمن در شبکه ها، فرهنگ سازی در زمینه ی سایبری، انتقال دیتا سنترهای میزبان خارجی به داخل، ساماندهی و توسعه زیرساخت های امنیت فن آوری اطلاعات با تکیه بر توانمندی داخلی، تهیه و تدوین نرم افزارهای امنیتی بومی (فایروال)، تدوین برنامه با فوریت بالا برای کاهش آسیب پذیری های با اولویت اول را از دیگر موارد مورد توجه و مهمی برشمرد که باید انجام شود.
همه ی بحث ها در حال نزدیکی به سمت مباحث مخابراتی و فن آوری اطلاعات است و این محیط باعث می شود که تعاملات از فضای جغرافیایی کشور خارج و در فضای تعاملات بین المللی وارد شود بنابراین خاکریزهای دفاعی باید به بیرون مرزها برده شوند.
به گزارش ایسنا سهید مهدیون – مدیر عامل شرکت فن آوری اطلاعات – در همایش پدافند غیر عامل در حوزه ی فن آوری اطلاعات که صبح امروز برگزار شد، با بیان این مطلب اظهار کرد: داشتن اطلاعات یکی از مباحث مهم در عصر امروز محسوب می شود و اگر به روند فن آوری اطلاعات نگاهی بیندازیم، متوجه می شویم که زیرساخت های قدیمی موجود در چند سال اخیرا از خطوط عمودی به لایه های افقی تبدیل شده است.
مهدیون با تاکید بر این که بحث کنترل در این حوزه از موضوعات مهم محسوب می شود، گفت: استانداردسازی لازم در نرم افزارها و سخت افزار باید صورت گیرد تا ضریب امنیت تجهیزات در این حوزه افزایش یابد.
وی همچنین تاکید کرد: ورود هر تکنولوژی و فن آوری در کشور باید Access داشته باشد زیرا در واقع بدون دسترسی ورود هر نوع فن آوری فایده ای نخواهد داشت.
مهدیون در ادامه ی همایش پیرامون راهبردها و برنامه های پدافند غیر عامل در بخش فن آوری اطلاعات، اظهار کرد: نرم افزارهای ویروس کش به ما قدرتی می دهد که با هزینه ی کمتری بتوانیم از سیستم عامل های موجود هم استفاده کنیم و با استفاده از ویروس کش ها از امکانات موجود به خوبی بهره ببریم.
رییس هیات مدیره شرکت فن آوری اطلاعات در بخشی از سخنان خود به لزوم تولید محصول در این زمینه و فروش آن نه تنها در داخل کشور بلکه در منطقه و پس از آن در دنیا تاکید کرد و گفت: خاکریز مرزهای دفاعی ما باید به بیرون مرزها برود اما در حال حاضر این خاکریزها بیش تر در تهران است که امیدواریم به مرور آن را توسعه داده و بتوانیم به مرزهای کشور و در نهایت در دنیا توسعه دهیم.
وی همچنین به پروژه ی ایجاد آزمایشگاه های تست محصولات امنیتی (سخت افزاری و نرم افزاری) اشاره کرد و گفت: در تلاشیم تا این پروژه بستری باشد برای تمام کسانی که می خواهند در این حوزه و در واقع پدافند غیر عامل فعالیت کنند.

سخن آخر:

با توجه به وجود زمینه تهدیدات بالقوه و خطراتی که امنیت ملی ، استقلال و تمامیت ارضی کشور را نشانه گرفته ضرورت عقلی دفاع کاملا مشهود می باشد .آمار و سوابق جنگهای گذشته نشان می دهد پدافند عامل در حال حاضر به تنهایی قادر به مقابله با سلاح های مدرن و مخرب آفندی جهت جلوگیری از اثرات ویرانگر آنها بر مراکز حیاتی و حساس و نیروی انسانی نیستند و لذا به کار گیری اصول و معیارهای پدافند غیرعامل می تواند به تکمیل زنجیره دفاعی کمکی موثر و قابل توجه نماید که این امر به طور شایسته ای از جانب مقام معظم رهبری نیز مورد تاکیر قرار گرفته است. به جاست این موضوع به ویژه از سوی وزارتخانه ها و سازمان های عمرانی مورد اهتمام جدی تری قرار گیرد.

 

 

 

 

 

 

 

دانلود پایان نامه رشته معماری درباره مهد کودک وپیش دبستانی

 

لینک متن کامل پایان نامه در سایت ارشده ها : پایان نامه معماری :مهد کودک وپیش دبستانی

 

تکه هایی از متن :

۱-۳-۴- محیط انسانی و کودک

چنانچه محیط طبیعی به عنوان زمینه ­ای در رشد کودک محسوب شود، محیط انسانی نیز به مثابه باغبانی می ­ماند که در روش و نحوه رشد او مهمترین نقش را بازی می­ کند. اگر باغبان در پرورش یک نهال یا بوته تلاش نکند، گیاه آفت زده یا به حالتی خودرو خواهد رویید. منظور از پرورش آن است که کودک را با روش های صحیح برای زندگی در جامعه آینده آماده کرد.

متن کامل پایان نامه رشته :معماری عنوان : مهد کودک وپیش دبستانی

پایان نامه :بررسی رابطه بین یکپارچگی زنجیره تأمین با عملکرد یک شرکت تولیدی بررسی موردی شرکت پاکدیس

پایان نامه ارشد

عنوان پایان نامه :بررسی رابطه بین یکپارچگی زنجیره تأمین با عملکرد یک شرکت تولیدی بررسی موردی شرکت پاکدیس ارومیه

تکه ای  از متن پایان نامه فقط برای نمونه :

 

 

۱ـ۱   مشکلات زنجیرۀ تأمین

مشکلات  زنجیرۀ تأمین به طور کلی از دو منبع ناشی می شوند :

الف ـ عدم اطمینان

یکی از منابع اصلی در ایجاد عدم اطمینان در زنجیرۀ تأمین پیش بینی تقاضا است. پیش بینی تقاضا از چندین فاکتور از قبیل رقابت، قیمتها، شرایط فعلی، توسعه تکنولوژی و سطح عمومی تعهد مشتریان تأثیر می­پذیرد. دیگر عامل عدم اطمینان زنجیره تأمین زمان­های تحویل است که خود به عواملی مانند نسبت خرابی ماشین ها در فرایند تولید خطی، فشردگی ترافیکی که در حمل و نقل دخالت می کند و مشکلات کیفیت مواد که ممکن است تأخیرات تولید را ایجاد کند وابسته است.

ب ـ عدم هماهنگی

این گونه مسائل زمانی ایجاد می شود که یک قسمت از شرکت با دیگر قسمت ها ارتباط مناسب و خوبی نداشته باشد، وقتی پیغام برای شرکاء تجاری و همکاران غیر قابل فهم باشد و وقتی بخش های شرکت از بعضی مسائل آگاهی نداشته باشند و یا خیلی دیر از آنچه مورد نیاز است و یا آنچه باید اتفاق بیفتد آگاه می شوند و در واقع اطلاعات و داده ها برای آنها حکم نوشدارو پس از مرگ سهراب را داشته باشد مشکلات بیشماری در زنجیره تأمین می تواند رخ دهد.

در این قسمت به دو مورد از مزمن ترین مشکلات آن اشاره می شود.

الف- اثر شلاقی[۱]: یکی از مسائل بسیار مهم در زنجیره تأمین اثر شلاق چرمی است. این اثر می گوید: که تغییر کوچکی در تقاضای محصول، سبب ایجاد تغییر کوچکی در ابتدای زنجیره تأمین، در حرکت رو به عقب خود در زنجیره تأمین، بزرگ و بزرگتر می شود و نوسانات بزرگتری را ایجاد می کند. از سوی دیگر، این نوسانات، سبب برداشت­های مختلف تأمین­کنندگان از تقاضای بازار می شود که موجب ناهماهنگی میان آنان می­شود. در نتیجه این اثر، شرکت­ها ابتدا با کمبود محصولات مواجه می شوند و بعد به افزایش سطح موجودی می­انجامد. این تغییرات در بعضی شرکت­ها به چرخه شکوفایی تا ورشکستگی تعبیر می شود. می توان گفت این اثرات در بازار صنایعی به وجود می آید که این بازار، دستخوش رشد ناگهانی در تقاضا می شود، مانند بازار محصولات نساجی و پوشاک، لوازم رایانه ای، مخابراتی وغیره، یک تحقیق نشان داد که سفارشات توزیع کنندگان به دلیل پیش بینی ضعیف تقاضا و کمبود هماهنگی و اطمینان در میان شرکاء زنجیره تأمین تغییرات نامنظمی داشت، به دلیل اینکه هر ماهیت مجزا طی زنجیره تأمین، سفارشات و تصمیمات موجودی را با یک دید نسبت به منافع خود، به طرف بالای زنجیره تأمین انجام می­داد که این مسئله باعث می­شد که میزان پیش­بینی­ها به طرف بالای زنجیره همچنان افزایش یافته و به موجودی­های اضافه­ای در تمام قسمت­های زنجیره تأمین منجر شود.

ب ـ ذخیره فریبنده: این گونه مشکلات زمانی که مشتریان محصولی را می خواهند که در دسترس نیست اتفاق می افتد؛ گرچه در حقیقت وجود دارد ( مثل وقتی که محصول در جایی نادرست قرار می­گیرد یا اینکه مقدار دخیره ناصحیح است ) (پاترسون، ۲۰۰۳).

[۱]. THE BULL WHIP EFFECT

 

 

 

برای دیدن جزئیات بیشتر ، خرید و دانلود آنی فایل متن کامل با فرمت ورد می توانید به لینک زیر مراجعه نمایید:

 پایان نامه ها

 

پایان نامه کارشناسی ارشد:بررسی رابطه بین یکپارچگی زنجیره تأمین با عملکرد یک شرکت تولیدی بررسی موردی شرکت پاکدیس ارومیه