سایت دانلود

تحقیق ها مقاله ها و پایان نامه ها
علوم سیاسی

پروژه بررسي تئوري شاهي آرماني و تداوم آن در دورة اسلامي – قسمت اول

- مقدمه

انديشه ايرانيان باستان را مانند انديشة ديگر مردمان دنياي قديم، مي توان از اسطوره‌هاي حماسه‌ها، كتابها و باورهاي ديني و نيز سنگ نبشته‌هاي آنان دريافت. انسانهاي دنياي كهن، انديشه‌هايشان را در قالب اسطوره‌ها، آيين‌ها و سرودهاي ديني بيان كرده‌اند؛ از اين رو به قول مردم دكتر حميد عنايت يكي از علل دشواري تحقيق در انديشه‌هاي سياسي در ايران آميختگي آنها با عقايد و تعاليم ديني و اخلاقي وجهان شناسي و تاريخي است . در حالي كه در مغرب زمين و از زمان افلاطون سنت بر آن بوده است كه رساله‌ها و كتابهاي جداگانه در موضوع سياست و كشورداري بنويسند، در فرهنگ ايراني تفكرات مربوط به جامعه و حكومت چه در دورة پيش از اسلام و چه پس از اسلام در ضمن ملاحظات عام‌تري دربارة اين و دنيا مندرج است. بدين جهت آگاهي از چگونگي انديشه‌هاي سياسي مستلزم آن است كه كم و بيش همه متون و منابعي كه به نحوي خود كار بينش و نگرش ايراني در زندگي فردي و اجتماعي است از اندرز نامه‌ها گرفته تا كتب ملل و نحل و شرح حالها بدقت مطالعه شود (عنايت، 1369: 61)

نکته مهم : برای استفاده از متن کامل تحقیق یا مقاله می توانید فایل ارجینال آن را از پایین صفحه   کنید. سایت ما حاوی تعداد بسیار زیادی مقاله و تحقیق دانشگاهی در رشته های مختلف است که می توانید آن ها را به رایگان   کنید

اين مقاله به دنبال بررسي نظرية شاهي آرماني در ايران باستان و به عبارتي انديشه سياسي ايرانشهري و تداوم آن در دورة اسلامي مي‌باشد؟ سؤال اساسي اين مي‌باشد كه مدل رهبري سياسي ارائه شده در انديشة سياسي ايرانشهري كدم مي‌‌باشد؟ و اين تئوري ارائه شده در دورة بعد از اسلام به چه شكلهايي متجلي شد؟ فرضيه‌اي كه مورد سنجش قرار مي‌گيرد اين است: مدل رهبري سياسي در انديشة ايرانشهري
Persian utopia تئوري شاهي آرماني بوده است؛ بعد از ظهور اسلام اين تئوري در قالبهاي مختلف از قبيل فلسفه سياسي، سياستنامه و حكمت اشراق …. تداوم پيدا كرد، اما اين قالبهاي تفكر هر كدام به فراخور موقعيت و شرايط سياسي خاص خود، وجوهي از آن برداشته و در قالب تفكر خاص خود ادامه دادند.

مفهوم بنيادين انديشه سياسي ايرانشهري شاه آرماني داراي فرّه ايزدي است كه شاه آرماني داراي فرّه ايزدي عين شريعت است و نه هجري آن؛ انديشه شاه آرماني داراي حره ايزدي در كهن‌ترين منابع انديشة‌ ايرانشهري آمده است و با همين مفهوم بنيادين، انديشة‌ سياسي مسيحي سده‌هاي ميانه و بويژه روم شرقي پيوند مي‌يابد كه در آن نيز شاه موجودي ناميرا و خدا گونه است. شاه آرماني نيز از آنجا كه داراي فرّه ايزدي است. در نوشته‌هاي ايرانشهري به عنوان انساني خداگونه، نمايندة و برگزيدة خدا بر روي زمين فهميده مي‌شود (طباطبائي؛ 1375: 131)

2- جهان بيني در ايران باستان

با اينحال، انديشة سياسي مردمان باستان در بافت كلي جهانشناسي آنها جاي گرفته است. جهان‌شناسي شيوه‌اي در پرداخت انديشه است كه فلسفه، دين، اخلاق و انديشه سياسي را با هم در بردارد، در جهان شناسي و جهان بيني ايرانيان، جهان داراي نظم و همگوني است. اين نظم طبيعي، مقدس، و قا بل احترام است. البته اين نحوة نگرش اختصاص به ايران ندارد؛ در واقع، كيهان شناسي غالب در ميان انسانها تا قبل از عصر نوزايي (رنسانس)، نه فقط در ميان ايرانيان، بلكه در همه جاي دنيا، جهان را مجموعه‌اي مي‌دانست كه مي‌توانست كه مي‌توان آنرا به يك خيمه همانند نمود. در اين جهان خيمه‌اي همه چيز موزن است، چرا كه طبيعت چيزها اين طور تلقي مي گرديد و اين طور استنتاج مي‌‌شد كه اين موزوني مقدس است. (رجائي، 1373: 40-41)

در جهان شناسي هند و ايراني، آرته (Arta) مفهوم مهمي است . آرته آيين و شيوه‌اي است كه سراسر جهان هستي از طبيعت تا جامعه و تا عالم مجردات را به هم پيوند مي‌زند. آرته كه زير بناي فكري آريائيهاي ايراني را تشكيل مي‌دهد، همة ابعاد زندگي انسان در جامعه و نظام هستي و كل عالم وجود را در بر مي‌گيرد و حيات در اين چارچوب معني مي‌يابد.

آرته پايدار نامنظم كيهاني و ناموس ازلي طبيعت است و چون در انديشة سياسي ايران همواره آرته به مثابه الگوي تبيين و توجيه نظام سياسي ايرانشهري به كار رفته است، مي‌توان گفت كه نظم زميني و نظم بشري مورد توجه بوده است. آنچه در چارچوب نظام سياسي مي‌گنجد، نيك و مقدس است و آنچه بيرون از آن قرار مي‌گيرد، بيرون از نظم قدسي كيهان انگاشته مي‌شود. جهان باستان، جهاني منظم و بسامان است و اين سامان و نظم، خود از الگوي نظم كيهاني و آيين متعالي هستي گرته‌برداري شده است؛ آرته‌اي كه نظم را نه تنها در آسمان و كيهان، بلكه در زمين نگاه مي دارد. طبق ايدئولوژي‌هاي ايرانيان باستان، آرته نظام و آئيني بوده است كه سراسر عالم هستي را به هم مي‌پيوسته، و بر همة امور، كلي و جزئي، و به همة اشياء، خرد و بزرگ، حاكم بوده است. در نظر ايرانيان راستي كه معني آن به «عدالت» نزديكتر بوده است تا به سخن راست، هماهنگ شدن با نظام اخلاقي و اجتماعي بوده، و ظلم و دروغ، شكستن و بر هم زدن اين آئين. آرته آئيني است بي زوال و پايدار كه دوام و بقاي جهان، نظم و صلح شهر و كشور ، و شادي و فرخندگي آدمي در هر دو جهان بسته بدان است. انديشة راست، گفتار راست و كردار راست، انديشه و گفتار و كرداري است كه با اين آئين‌ها هماهنگ باشد، و كسي كه انديشة و گفتار و كردار خود، يعني جميع اعمال حياتي و فعاليتهاي روحي و فكري خود را با اين نيروي الهي يكي و موافق بسازد، با آن پايدار و بي‌زوال خواهد گشت و پس از مرگ نيز براستي پيوسته خواهد بود. (مجتبائي، 1352 : 32-30)

  1. ويژگيهاي شاه آرماني:

حال اين سؤال پيش مي‌آيد كه اجرا كنندة‌ اين آئين چه كسي مي‌باشد و يا به عبارت ديگر اين آئين را چه كسي جامعة عمل مي‌پوشاند؟ پاسخ را بايد در مفهوم شاهي آرماني دوران اساطيري جستجو كرد. شاه آرماني و داراي فرّه ايزدي در انديشه سياسي ايرانشهري مانند “خدايي بر روي زمين عمل” مي‌كند و داراي دو صفت جلال و جمال است (طباطبائي، 1275:166) توجه به اين نكته ضروري است كه در انديشة ايرانيان باستان، فقط فرمانروايي كساني كه با نظم كيهاني هماهنگ هستند، يعني شاهي آرماني، مي‌تواند جامعه را به سوي سعادت ببرد. وقتي چنين كساني فرمانروايي كنند، طبيعت نيز با جامعه هماهنگ مي‌شود و خير و بركت خود به مردم ازراني مي‌شود؛ ولي هنگاهي كه دروغ چيره شود، نظم زميني و آسماني به هم مي خورد و طبيعت نيز از انسان روي بر مي‌گرداند، باران به موقع نمي‌بازد، درختان ميوه‌ نمي‌دهند و قحطي و خشكسالي همه جا را فرا مي‌‌گيرد (صالحي، 1382: 184) حال بايد به خصايص و ويژگيهاي حاكم و فرمانروا يا شاه آرماني پرداخته شود. ايرانيان خصائص ويژة خود را براي نهاد حاكميت قائل بودند. در نزد آنها رفاه و اعمال كنندة حاكميت كه به نظر آنها پادشاهي بود مي‌‌بايد از زور، آيين وفر برخوردار باشد. در زبان علم سياست امروز به سادگي مي‌توان براي اين سه مفهوم، واژگانهاي تخصصي امروزي برابر نهاد. به ترتيب مي‌توان از قدرت موثر، قرارداد اجتماي و يا قانون اساسي و شوكت يا جلال استفاده نمود. (رجائي، 1375: 78)

الف- قدرت مؤثر و يا زورها:

حاكم و اعمال كننده قدرت سياسي كسي است كه قدرت در اختيار دارد و در بالاترين مقام و شأن سياسي مي تواند خواست خود را جامعة عمل بپوشاند. اما اين پادشاه قدرتمند و برخوردار از قدرت مؤثر مي‌بايست چهار خصيصه داشته باشد كه عبارتند از: نژاد ، گوهر، هنر و خرد. آريائيان به داشتن خون پاك و اصيل بسيار تأكيد مي‌كردند. مراد از گوهر يا سرشت همان است كه امروزه از آن با مفهوم استعداد ياد مي‌گردد. مراد از هنر فرهيختگي بود و تربيت كه همه شامل آموزش و تكنيك‌ها و نقشهاي رفتاري بود و هم تعليم و ممارست نوعي سلوك شمرده مي‌شد. مراد از خرد نيز برخورداري از عقل سليم است.

ب- آيين يا قرارداد اجتماعي: بر سلطان و حاكم فرضي است كه آيين را بشناسد و در واقع نه تنها دنباله‌رو باشد بلكه در صورت امكان به تشويق و تبليغ آيين خويش بپردازد. در معناي فلسفي و جهانشناسي آن، منظور از آيين درك معناي آرته يا رشد است كه توضيح آن رفت. (رجائي، 1375: 85-78).

پ- فرّه ايزدي يا شوكت:

فرّه ايزدي يكي از مفاهيم مهم در جهان شناسي و انديشة ‌سياسي ايراني است اين واژه صورت جديد واژه‌هاي قديمي‌تر يعني فورند و فوره است. فورن در اوستا و فوره در زبان پهلوي (پارسي ميانه) آمده است.

«فرّه ايزدي» نخستين بار در دوران هخامنشي و از زمان داريوش به كار رفته است؛ هر چند در دورن ساساني تداوم و گسترش يافته است. حتي اين نگرش وجود دارد كه چه بسا فركياني يعني نيرويي كه خداوند به شاهان عطا فرموده،‌ از راه اوستا به نوشته‌هاي دورة اسلامي رسيده باشد (طباطبائي،‌ 1375: 5-134) در حقيقت، فرّه ايزدي آموزه اي ايرانشهري است كه دو بخش تاريخ ايران زمين را به هم پيوند زده است.

داريوش در كتيبة نقش رستم، اهورامزدا را چين مي‌ستايد. خداي بزرگ است اورمزدا، كه اين زمين را آفريد؛ كه آسمان را آفريد؛ كه مردمان را آفريد؛ كه براي مردمان شادي آفريد؛ كه داريوش را شاه كرد؛ يك شاه از بسيار (شاهان)؛ يك فرمانرورا از بسيار (فرمانروايان) (مجتبائي، 1352: 13) آنچه از فرمانهاي شاهنشاهان ايران زمين و نيز بندهاي برگرفته از اوستا بر مي آيد، اين است كه شاهي آرماني در فرمانها و فرّه مند بودن در اوستا داراي وجه‌اي ديني مي‌بوده و شهرياران ايران زمين، همه شاهاني دين آگاه بودند و به همين دليل، گفته شد كه فرمانروايي ايرانيان بر ماية‌ قانون و داد استوار شده بود. (طباطبائي، 1375: 167)

در اوستا از دو گونه فر سخن گفته شده است: فرّ ايراني و فرّكياني. بر اين پايه، فرّ، فروزه‌اي است كه از سوي اهورامزدا به سرزمين ايران و پادشاهان تعلق يافته است در پرتو همين نيروي ايزدي، اهورمزدا هستي را در كمال زيبائي پديد آورده و اين نيروي معنوي را پشتيباني كساني كرده است كه شايستگي داشته‌اند. بي گمان پايداري و نيرومندي فر به اصل خويشكاري وابسته است، يعني فر شاهي در آن است كه در سركوب نيروهاي اهريمني و نگاهداشت “داد و آيين ايزدي” بكوشد و هر چه در خويشكاري خود كه همانا پاسداشت داد و نيكي و راستي است، استوار باشد، فره او نيرومندتر و نيكبختي‌اش تمامتر خواهد بود، يعني سهم بردن از ويژگيهاي اهورايي و مانند شدن به ايزد (مجتبائي، 1352:‌ 55-53)

فردوسي نيز در شاهنامه، برجسته‌ترين ويژگي شاه آرماني را فرّ او دانسته است. با خواندن داستانهاي شاهنامه مي توان دريافت كه درخشانترين شخصيت برخوردار از فره ايزدي، از نگاه او، خسرو انوشيروان بوده است؛ و چنين مي‌نمايد كه ضحاك تنها فرمانروايي بي بهره از فر بوده است. همچنين، بارزترين نمونة شاهي كه فره ايزدي از او گرفته شده، جمشيد است. روشن است كه فره ايزدي در شخصيتهايي رخ مي‌نمايد كه به آيين داد و خرد پيوسته باشند و اگر كسي از آيين ايزدي روي برتابد و به دروغ بپيوندد ، هرگز به فر نخواهد رسيد. از اين رو، ضحاك از فره ايزدي بي بهره ماند، و جمشيد هم تا زماني كه راه راستي و داد مي پيموده، از فرّ كياني و تأييد يزداني برخوردار بوده و‌ آن هنگام كه به دروغ گرويده، فر از او جدا گشته است. (مجتبائي، 1352: 94).

بدين ترتيب مي توان نتيجه گرفت كه فره بعد فلسفي و متافيزيكي و مشروعيت دهنده حكومت ومقام و منزلت شاهي است. وقتي گفته مي شود كسي داراي فره است، در ذهن شنونده صفاتي چون پادشاهي، پرهيزكاري، خردمندي، بزرگي و اشرافيت القاء مي گردد. (رجائي، 1375: 86)

4- تداوم انديشة ايرانشهري در دوره اسلامي

بسياري از وجوه اصلي جهانشناسي و انديشة‌ سياسي ايران باستان در دورة اسلامي نيز به گونه‌هايي ادامه يافت. برخي از جريانهاي فكري در ايران با روشني بيشتر، شيوة‌ تفكر ايرانشهري را پي گرفتند. فلسفة سياسي فارابي، جريان سياستنامه نويسي و نيز حكمت اشراق سهروردي، هر چند تفاوتهايي با هم دارند،‌ در تداوم انديشة ‌ايرانشهري به هم نزديك شده‌اند. در واقع،‌ در هر كدام از اين قالبتهاي فكري وجوهي از تئوري شاهي آرماني پس از ظهور اسلام تداوم تاريخي يافته است.

برای دیدن قسمت های دیگر این تحقیق لطفا" از منوی جستجوی سایت که در قسمت بالا قرار دارد استفاده کنید. یا از منوی سایت، فایل های دسته بندی رشته مورد نظر خود را ببینید.

لینک متن کامل با فرمت ورد

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *