روشهای كنار آمدن دفاعی

دانلود پایان نامه

روشهای كنار آمدن دفاعی

تلاشهای كنار آمدن مستقیم برای تغییر دادن منبع استرس احساس شده، مبارزه می كنند. از طرف دیگر، تلاشهای كنار آمدن دفاعی برای متوقف ساختن اثرات ناخوشایند استرس مبارزه می كنند. هنگامی كه مردم به صورت ذهنی یا جسمی می كوشند تا از موقعیت استرس زا یا نشانه های ناشی از این موقعیت ها بگریزند روشهای كنار آمدن دفاعی را به كار می گیرند.

مكانیزمهای دفاعی

یكی از شیوه های كنار آمدن دفاعی، استفاده از مكانیزم های دفاعی است، با استفاده از انكار، واپس روی، فرافكنی یا واكنش وارونه، مردم می كوشند واقعیت استرس زا را تعریف نموده و آن را به صورت واقعة بی ضرری كه تهدید كننده نیست ارزیابی كنند، مثلاً از طریق انكار، رئیس یك شركت از اقرار به این كه شركت در حال ورشكستگی است، خودداری می كند. با انكار وجود تهدید (یا این كه به سلامتی شخص نامربوط است) هیچ پاسخ استرس لازم نیست. مكانیزم های دفاعی انكار و واپس روی نسبتاً ناپخته بوده و به ناسازگاری می انجامد. البته مكانیزم های دفاعی دیگر نسبتاً معقول بوده و به كنار آمدن موفق می انجامد و حتی موجب بهبود سلامت جسمانی و روانی می گردد. یكی از مكانیزم های دفاعی معقول كه دربارة آن زیاد مطالعه شده است، شوخ طبعی است. نزو، نزو و بلیست (1988) رابطة بین فراوانی وقایع زندگی منفی كه مردم تجربه می كنند، شوخ طبعی و تجربه های افسردگی آنها را در یك دورة دو ماهه بررسی كردند. مهم ترین یافته پژوهشی آنها در شكل 1-1 نشان داده شده است.

مردم صرفنظر از گرایش به استفاده از شوخی به عنوان یك راهبرد كنار آمدن، زمانی كه استرسهای زندگی، نادر بودند، دچار افسردگی كمی می شوند. ولی در مورد استرس زندگی متوسط و زیاد، هر چه شوخ طبعی، شخص بیشتر بود احساس افسردگی كمتری دارد (افسردگی توسط BDI ، پرسشنامه خودسنجی افسردگی اندازه گیری شد). در واقع شكل 1-1 نشان می دهد كه اشخاصی كه زیاد شوخ طبع بودند، هنگامی كه با سطح بالایی از استرس زندگی روبرو می شدند، در مقایسه با سطح پایین زندگی، افسردگی بیشتری را گزارش نمی كردند. این واقعیت كه شوخ طبعی، فرد را در مقابل اثرات افسرده كنندة استرس محافظت می كند این سؤال را مطرح می سازد كه چرا شوخی این اثر را دارد. امكان دارد شوخی به یكی از این دو دلیل كارساز باشد: از یك طرف ممكن است شوخی روشی برای تخلیه كردن تنش ناشی از استرس باشد، ممكن است مردم برای پنهان كردن افسردگی شان واقعاً بخندند. از طرف دیگر امكان دارد شوخی همان كاری را بكند كه مكانیزم های دفاعی دیگر می كنند. یعنی انكار و تحریف واقعیت. چون شوخی به خاطر رهایی از ناهماهنگی رخ می دهد و نه به خاطر تنش ایجاد شده، این عقیده كه شوخی تنش را با خنده می پوشاند، پذیرفتنی نیست برعكس شوخی به این دلیل كارساز است كه به شخص این امكان را می دهد تا واقعیت را به گونه ای از نظر اجتماعی پذیرفتنی و نسبتاً معقول تحریف كند.

كاهش دهندگان شیمیایی استرس

دومین راهبرد كنار آمدن دفاعی استفاده از داروهای كاهش دهندة تنش است. داروهای آرام بخش نظیر الكل، باربیتورات ها، آرام بخش ها و بنزودیازپین ها همگی اثر پاراسمپاتیك مانند، بر دستگاه عصبی داشته و موجب آرامش و خواب می شوند. داروهای آرام بخش به این خاطر مؤثرند كه اختلالهای فیزیولوژیكی استرس را بی اثر می كنند. اگر یك شغل، امتحان یا ارتباط موجب اختلالهای فیزیولوژیكی شود (فعالیت طولانی سمپاتیك)، داروهای آرام بخش می توانند به صورت مصنوعی یك بهبودی فیزیولوژیكی خنثی كننده را راه اندازی نمایند. از طرف دیگر این داروها بی نتیجه اند زیرا به تلاش شخص برای كنار آمدن با اختلالهای شناختی و هیجانی استرس كمك نمی كنند. به عبارت دیگر داروهای آرام بخش موجب آرامش بدنی می شوند ولی برای تغییر دادن منبع یا علت اختلالهای فیزیولوژیكی كاری انجام نمی دهند. از این رو داروهای آرام بخش را روش كنار آمدن دفاعی می دانند زیرا هدف آنها نشانه های استرس است و نه علت آن.

پسخوراند زیستی

روشهای كنترل استرس نظیر مراقبه، پسخوراند زیستی و آرمیدگی تدریجی با كاهش دادن تنش جسمانی مثل داروهای آرام بخش عمل می كنند. امتیاز این روشهای كنترل استرس این است كه اشكال داروهای آرام بخش را ندارند یعنی موجب اعتیاد جسمانی و وابستگی روانی نمی شوند. به جای پاسخ دهی به یك استرس زا به صورت آشفتگی فیزیولوژیكی، روشهای كنترل استرس به فرد آموزش می دهند تا آرام باشد، عمیقاً نفس بكشد و تنش عضلانی را آرام كند. روش كنترل استرس كه بیش از همه مورد مطالعه قرار گرفته است پسخوراند زیستی است پژوهشهای زیادی گواه بر این واقعیت اند كه انسانها می توانند با پسخوراند مناسب و به موقع، بر دامنة وسیعی از پاسخ های فیزیولوژیكی خودكار، كنترل ارادی داشته باشند (مثل فشار خون، حرارت پوست)، (میلر، 1987). معمولاً فرد را به آزمایشگاه می برند و از او می خواهند بكوشد عملاً توانایی افزایش و كاهش یك پاسخ فیزیولوژیكی را كسب كند، مثلاً ممكن است به مدیران آموزش دهند تا عملاً تنش عضلانی را كاهش دهند كه در غیر این صورت، به سر درد میگرنی منجر می شود. علی رغم موفقیت این شیوه در آزمایشگاه چندین پژوهشگر از پسخوراند زیستی انتقاد كرده اند (هول دوید و لازاروس، 1982). انتقاد اساسی این است كه استرس زاهای محیط طبیعی، كنترل شخصی پاسخ های فیزیولوژیكی را به آسانی مختل می كنند. مردم قادر نیستند به راحتی پاسخ های فیزیولوژیكی خود را هنگامی كه به طور همزمان در یك موقعیت استرس زا درگیر هستند، كنترل كنند. به عبارت دیگر، در حالی كه فرد به پیامدهای از دست دادن كار یا گذراندن یك امتحان فكر می كند، حفظ كنترل شخصی بر فشار خون دشوار است یعنی باید توجه داشت كه در پسخوراند زیستی اگر كسی واكنش پذیری فیزیولوژیكی اش را كنترل كند كمتر قادر به كنترل خود استرس زا است، انتقاد دیگر، انتقادی كلی از تمامی روشهای كنار آمدن دفاعی است. این روشها به جای درمان علت استرس نشانه های آن را درمان می كنند.

ورزش

آخرین روش كنترل استرس ورزش بدنی است، مك كن و هولمز (1984)، گروهی از آزمودنیهای زن دانشگاه را در برنامة اروبیك شركت دارند در حالی كه گروهی دیگر را در این برنامه شركت ندارند متوجه شدند كه شركت در این برنامه به طور چشمگیری استرس و افسردگی را كاهش داد. در نگاه اول این یافته به نظر متناقض می رسد زیرا اروبیك مطمئناً روشی برای برانگیختگی سمپاتیك است و نه پاراسمپاتیك. بنابراین سؤال این است كه چرا یك فعالیت افزایش دهندة انگیختگی به گزارش ذهنی كاهش تنش می انجامد؟ طبق نظر مك كن و هولمز تفاوت بین انگیختگی ناشی از اروبیك و انگیختگی ناشی از استرس در این است كه انگیختگی اروبیك ارادی است، در حالی انگیختگی استرس غیرارادی است. ظاهراً وقتی شخص برانگیختگی اش كنترل ارادی دارد فرصت غلبه كردن و كنترل پاسخ دهی فیزیولوژیكی اش را داراست. به علاوه انگیختگی اروبیك همیشه دوره ای از آرامش كامل را به همراه دارد كه ادراك كنترل فرد بر واكنش پذیری فیزیولوژیكی اش را بیشتر تقویت می كند.

یافته های پژوهشی در زمینة مزاح (شوخ طبعی)

می توان با استفاده از تمام تئوریهای ذكر شده بریا به دست آوردن سرنخ هایی برای شناسایی توانایی شوخ طبعی استفاده كرد. تورنس كوشیده است چنین سرنخ هایی در نویسندگی و نقاشی كودكان بیابد. در برخی وضعیت های اجتماعی، صورت هایی از شاخص های ذیل ممكن است مفید واقع شود. شخص به اقداماتی از اقدامات زیر مبادرت می ورزد:

  • ایفای نقش های كمدی، خنده آور و تفریحی
  • ترسیم نمودن آن چه كمدی، خنده آور و تفریحی است از طریق نقاشی
  • خلق كاریكاتورهای آن چه شوخی آمیز و ابتكاری است.
  • در نمایشنامه های دراماتیك ایفای نقش كمدی،‌ خنده آور تفریحی
  • در بازیها افراد را به خنده انداختن
  • ساختن لطیفه ها یا داستانهای مضحك
  • در بحث به خنده انداختن (نه مسخره كردن) مردم
  • شرح تجارب شخصی با شوخ طبعی و با دیگران شوخی كردن

مسئله اساسی در استفاده از مشاهداتی از قبیل آنچه در بالا شرح داده شد یافتن ضوابط مناسب و قابل اعتماد درباره این مطلب است كه چه چیز مطلبی را خنده آور، با مزه، كمدی و تفریحی می كند،‌ به غیر از آن باعث خنده می شود بهترین ضوابطی كه مؤلف یافته است آن چیزهایی است كه در تئوری های شوخ طبعی كه در قسمت قبل مرور گردید مستمر است كه عبارتند از:

  • وفق دادن زیركانه یا برتر در هنگام پیروزی یا موفقیت
  • الحاق عوامل نامتجانس به یكدیگر
  • عامل غافل گیری، شكستن یك مسیر كاری یا كاردار عادی
  • تجربه نمودن دو عاطفه یا احساسات ناسازگار
  • تجربه رهایی از تنش یا فارغ شدن از فشار
  • الحاق عوامل نامتجانسی كه ناگهان به هم ارتباط داده می شوند و مهم تلقی كردن چیزی كه مهم نیست و غیر مهم تلقی كردن یا جلوه دادن آن چه كه مهم است.

از تمام ضوابط، ضابطه ای كه در آن الحاق عوامل نامتجانس ناگهان به هم ارتباط داده می شوند، یكی از معتبرترین و قابل اعتمادترین شاخص ها است. این ضابطه را هم چنین می توان برحسب تضادهای ادراكی كه ناگهان روشن می شود تعریف نمود. در استفاده از نظریه توانایی شوخ طبعی در ارزیابی پاسخ های اشكال تصویری به عناوین، سرلوحه ها و تصاویر آزمون های تفكر خلاق تورنس در صورتی كه كیفیت به تصویر در آوردن مطالب كمدی، خنده آور یا تفریحی باشد امتیاز داده می شود. علاوه بر واكنش های فیزیولوژیك خنده، ضوابط ذیل در امتیاز دادن به شوخ طبعی مورد استفاده قرار گرفته است: نزد هم آوردن عدم متجانس هایی (ادراكی یا تصویری) كه به طور طبیعی از یك وضعیت ناشی می شود برای آن كه یك مسخرگی در رفتار انسان به تصویر درآید، بزرگ كردن (آگراند سیمان)، تجنیس (آوردن دو كلمه كه در تلفظ یكی ولی در معنی تفاوت داشته باشند)‌ بازی با لغات، مسخره كردن، طعنه، متضادها و متضادهای مستتر و كاریكاتور به وقوع یك یا دو مورد با یك علامت مثبت (+) و به وقوع سه مورد یا بیشتر با دو علامت مثبت (++)‌ امتیاز داده می شود. روندهای پرورشی با داده های ذیل كه درصد افراد در هر سطح آموزشی را كه حداقل یك پاسخ حاكی از شوخ طبعی ارائه نموده اند، نشان داده شده است.

سطح آموزشی

تعداد

درصد

مهد كودك

كلاس اول

كلاس دوم

كلاس سوم

كلاس چهارم

كلاس پنجم

كلاس ششم

دوره اول دبیرستان

دوره دوم دبیرستان

دانشگاه

676

502

356

1983

1058

659

1256

945

429

272

7

22

13

37

35

46

48

44

64

68

پرورش شوخ طبعی در سالهای اول هم نامظنم و هم كند است. قسمت عمده شوخ طبعی در مهد كودك و كلاسهای اول و دوم تقریباً تصادفی به نظر می رسد. با وجود این در كلاس سوم بیش از افراد پاسخ هایی می دهند كه حاكی از شوخ طبعی ارزیابی می شود و این رشد با افت كلاس چهارم مواجه می شود دوران رشد دیگر در كلاس پنجم و رشد نهایی در سالهای دوره دوم دبیرستان به وقوع می پیوندد و به سالهای دانشگاه گسترش می یابد.

ترغییب پرورش توانایی شوخ طبعی

با آن كه به نظر می رسد شوخ طبعی در غالب روش های ساخت دار خلاق مسائل به طور طبیعی اتفاق می افتد، تدوین كنندگان برنامه های آموزشی از یافتن روشهای مستقیم فراهم ساختن و تمرین در شوخ طبعی اظهار یأس می كنند. این بدان معنی نیست كه توانایی شوخ طبعی نباید مانند سایر توانایی ها تمرین شود تا مفید باشد. مؤلف مدتها است اعتقاد داشته است كه شوخ طبعی را می توان در كلاس مورد استفاده قرار داده تا از آن درك عمیق تری به دست آورد. برای تشویق شوخ طبعی فقط معلم لازم است خندیدن را مجاز اعلام كند. با آن كه به نظر می آید توانایی شوخ طبعی تا حدود كلاس پنجم به شكوفایی كامل نمی رسد ولی داده ها نشان می دهد كه در واقع در سنین پائین شروع به پرورش می كند نوع دیگر از ترغیب و تشویق آن است كه از شوخ طبعی طبیعی كه در نوشتارها، نقاشیها، بحث ها، بزرگ كردنها و وضعیتهای روزانه زندگی كودكان وجود دارد لذت برده آن را مورد شناسایی و تأثیر قرار داده و بكار می بریم. والدین، سرپرستان و مدیران و سایر مسئولین می توانند روش مشابهی را در ترغیب و تشویق شوخ طبعی در خانواده ها و مؤسسات صنعتی و بازرگانی، سازمان های دولتی و غیره مورد استفاده قرار دهند. علاوه بر آثار جالب آن در حل خلاق مسائل و بیان خلاق به نظر می رسد كه شوخ طبعی آثار درمانی داشته و به ایجاد جوی سالم در گروهها كمك می كند. اثر درمانی آن بدین علت است كه به شخص كمك می كند دیدگاهی حاكی از شوخ طبعی دربارة مسأله به دست آورد. شخص می تواند با استفاده از شوخ طبعی به اعمال، طرز فكرها و رفتار خود از دیدگاهی بی طرفانه و همراه با شوخ طبعی نگریست و در نتیجة این شیوه نگرش را برای اعمال تغییرات لازم بر زندگی خود به كار برد. (تورنس،‌ 1993).

 

 

 

 

 

 

 

 

سطح استرس

نمودار 1-1: ارتباط بین افسردگی (BDI)، سطح استرس و حس شوخ طبعی را نشان می دهد.

 

 

 

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه های کارشناسی ارشد رشته روانشناسی (همه گرایش ها) می توانید اینجا کلیک کنید

دانلود رایگان پایان نامه درباره مزاح و شوخ طبعی

منبع : سایت علم یار (قسمت پایان نامه های روانشناسی) 

و سایت پایان بیست (قسمت پایان نامه های روانشناسی)

Leave a comment