دانلود پروژه رشته معماری درباره گچبری – قسمت اول

دانلود پایان نامه

تاریخچه گچبری

شواهد باستانشناسی نشان می‌دهند كه تاریخ ساخت گچ به پیش از ساختن خشت و پخت آن به صورت آجر می‌رسد. در قدیمی‌ترین بنای دنیا، یعنی اهرام ثلاثه مصر كه قدمتی چهار هزار و پانصد ساله دارد، از گچ به عنوان ماده چسبنده مقاوم بعد از ازاره در بین سنگ‌ها و جهت كلاف‌سازی آنها استفاده شده است. یكی از كاربردهای ویژه گچ، اندود كردن دیوارها و سطوح داخلی ساختمان‌ها است و هنر گچبری، این آراستگی را به حد كمال و دلنوازی می‌رساند.

نکته مهم : برای استفاده از متن کامل تحقیق یا مقاله می توانید فایل ارجینال آن را از پایین صفحه دانلود کنید. سایت ما حاوی تعداد بسیار زیادی مقاله و تحقیق دانشگاهی در رشته های مختلف است که می توانید آن ها را به رایگان دانلود کنید

به كار بردن تزئینات گچی در تزئین دیوارها، روش معمول در شهرهای ایران و عراق بوده است. اولین مردمی كه در ایران به این كار دست زدند هخامنشیان و سپس ساسانیان بودند و اعراب در جریان فتوحات خویش، این هنر را از آنها فرا گرفتند. هنرمندان دورهت اموی به طور وسیعی كاخ‌ها را با گچبری منقوش برجسته تزئین می‌نمودند. نمونه بسیاری از این واسطه در برداشتن عناصر آدمی و حیوانی در كنار تزئینات  هندسی و گیاهی، اهمیت  بیشتری دارد.

كاوش‌های باستان شناسی در نزدیكی برج رسكت مازندران، منجر به كشف كاخی سفید رنگ از دوره سلجوقی با تزئینات گچ‌بری و كتیبه‌هایی به خط كوفی شد كه هزار سال پیش در اثر زلزله مدفون شده بود.

گچ‌بری‌های نفیسی روبرو شدیم كه با نقوش هندسی و گیاهی تزئین شده است. این گچ‌بری‌ها بر خلاف گچبری‌های بیرون بنا كه كاملاً سفید رنگ بودند، رنگی هستند و‌آثار رنگ‌های زرد، قرمز و سبز رامی‌توان به خوبی تشخیص داد.

این بنا 14 در 14 متر وسعت دارد و اكنون دو نیم متر از ارتفاع دیوارهای آن سالم مانده است. دیوارهای بیرونی كاخ ازملات سنگ ساخته شده است اما برای ساخت دیوارهای داخلی از ملات خشت استفاده شده است. از جمله ویژگی‌های این كاخ استفاده از اندود زیاد گچ سفید رنگ در بخش بیرونی كاخ است كه احتمالاً در دوران شكوفایی آن را به كاخی سفیدرنگ تبدیل  كرده است.

گچ‌بری‌ها در كنار كتیبه‌هایی كشف شده‌اند كه تاریخ بنا را به قرن پنجم و دوره سلجوقی مربوط می‌كند. اما با این حال این گچ‌بری‌ها از هنر دوره ساسانی متأثرند.

مطالعه متون تاریخی نشان می‌دهد كه در قرن پنجم هجری قمری آل زیار پس از شكست آل باوند در منطقه دودانگه ساكن می‌شوند. بنای آرامگاهی رسكت نیز در همین دوران ساخته می‌شود. باستان شناسان احتمال می‌دهند كه كاخ كشف شده از دوره سلجوقی مربوط به یكی از حكام محلی آل زیار كه تحت حكومت حاكمان سلجوقی بودند، باشد.

عابدینی با بیان این كه گچ‌بری‌های كشف شده آنقدر نفیس هستند كه نمی‌تواند به یك بنای معمولی یا عمومی مربوط باشد گفت: «تاكنون بنایی كه چنین گچ‌بری‌هایی داشته باشد دربناهای شخصی یاعمومی مازندران مثل حمام‌ها دیده نشده است. از سوی دیگر كتیبه‌های كشف شده كه به خط كوفی مشجر (گل و بوته‌ای) هستند نیز دلیل دیگری از شواهد وجود كاخ است. این نوع نوشته‌ها عموماً توسط حاكمان در بناهای حكومتی استفاده می‌شده است.

در متون تاریخی، به خصوص تاریخ طبرستان آمده است كه زلزله هولناكی درقرن پنجم هجری قمری دودانگه ویران كرده است. پس از آن نیز زلزله‌هایی در قرن 6 و سال‌های 700 هجری قمری نیز دراین منطقه اتفاق افتاده است. باستان شناسان احتمال می‌دهند كه كاخ كشف شده در همان زلزله نخست ویران شده است اما زلزله‌های بعدی نیز درمدفون كردن آن سهم داشته‌اند.

از اوایل اسفند سال گذشته برج‌های آرامگاهی رسكت و لاجیم به پروژه‌های بزرگ كشوری پیوست و از همان زمان فعالیت‌های پژوهشی برای ساماندهی و مطالعه روی این دو بنای منحصر به فرد اسلامی آغاز شد. هدف ازتشكیل این پایگاه دستیابی به نادانسته‌های این برج‌های آرامگاهی و آماده سازی پرونده آن‌ها برای ثبت در فهرست میراث جهانی است. به عنوان مهمترین برنامه‌های پایگاه، تثبیت وضعیت فعلی آرامگاه‌ها، طرح مرمت و ساماندهی این دو بنا تهیه شده است كه كاوش‌های باستان شناسی نیز در راستای مطالعات پژوهشی این پایگاه  انجام می‌شود.

در اوایل دوران اسلامی كاربرد گچ در تزئینات معماری، ازجایگاه  والایی برخوردار بود بطوریكه اغلب سطوح بناها را با آن اندود می‌كردند و روی آن را گچ بری رنگی تزئین می‌نمودند. در قرن پنجم هجری قمری، تغییراتی در ظاهر گچ‌بریها پدیدار گشت كه محصول خلاقیت و ابتكار بود. دراین دوره گچ‌بری از نظر تنوع اجراء به مرتبه حیرت انگیزی دست باقتو در اغلب موارد ودر نحوه استفاده از گچبری نیز تغییراتی پیدا شد به گونه‌ای كه كم كم بطور موقت گچ‌بری جای خود را به رشد عظیم آجركاری دوره سلجوقی داد اما این بدان معنا نبود كه گچ‌بری  جایگاه والای خود را بطوركلی از دست بدهد چرا كه وجود گچ بریهای بسیار غنی همچون گنبد علویان همدان موید این نكته است كه گچبری به موازات آجر كاری به پیشرفت و تكامل خود ادامه داد اما در درجه‌ای كمتر.

معماری و نقوش تربیتی آن

آنچه در ساختمانهای سلجوقی به طوركلی به چشم می‌خورد بزرگی و اهمیت درگاه آن است. یكی از امتیازهای دیگر بناهای مختلف دوران سلجوقی گوناگونی نقشهای درهای آن و همچنین گوناگونی و سرشاریت اشكال تزیینی آنهاست، چنانكه این ساختمانها حال و هوای خاصی دارد.

آن گونه كه از بخشی از مسجد جامع اصفهان كه به دست ملك‌شاه بنا شده است بر می‌آید، روزگار سلجوقیان در ایران شاهد پیشرفت كلانی در زمینة ساختن بناهای گنبددار و طاقدار بود. (بنگرید به شكل 5) در قرنهای 6 و 7 هـ / 12 و 13 م نوگرایی مهمی در ساختمانهای ایرانی پدیدار شد. بدین معنی كه دیوارهای ساختمانها را با نقشها وتزیینات كاشی، به صورت اجر یا موزاییك می‌آراستند. همچنین ایران محرابهای مسطحی را درمسجدها می‌شناخت و به كار می‌برد كه هیچ‌گونه فرورفتگی نداشت و دارای تصویرها و نقشهایی بودكه به نظر می‌آمد دو ستون مشخص در دو سوی محراب قرار گرفته‌اند، این محرابها از گچ یا كاشی لعاب‌دار ساخته می‌شد.

همچنین روزگار سلجوقی نوگرایی بسیار ارزشمندی را در زمینة خوشنویسی (كتابت) شاهد بود. در این دوران افزون بر خط كوفی كه با نقش شاخ و برگهای گیاهی آراسته می‌شد و برخی از حروف به یكدیگر می‌چسبید و تا اندازه بسیار زیاد به زیبایی و غنای تزیینات دست می‌یافت، خط نسخ مدور نیز به كارمی‌رفت. تاریخ استفاده از خط نسخ در كشورهای مختلف اسلامی متفاوت است امامی‌توان به طوركلی سدة  6 هـ / 12م را عصر روی آوردن به این نوع كتابت شمرد.

ساختن كاشی معرق (موزاییك) در قرن 6 هـ / 12 م در زمان سلجوقیان صورت رگفت. اما صنعتگران قرن 8 هـ / 14 م در این عرصه به برتری دست یافتند و توانستند اجزای بسیار كوچكی از موزاییك بسازند و دقیقترین شكلهای گیاهی وهندسی را در مجموعه‌ای از لعابهای رنگارنگ پدید آورند كه مانند آن را جز در هنرهای شرقی و به ویژه هنر ایرانی نمی‌توان دید.

موزاییك سفالی هزینه‌ای كمتر از آجرهای ساخته شده از سفال ودارای لعاب صدفی داشت، زیرا نوع اخیر را پس از ترسیم تزیینات و نقش و نگارها باید به كوره بر می‌گرداندند و این كار آسان و مطمئن نبود؛ به هر حال این صنعت در قرنهای 9 و 10 هـ / 15 و 16 م به دوران طلایی خود رسید و مركز آن در اصفهان، یزد، كاشان، هرات، سمرقند و تبریز بود.

سفالگران اصفهان بسیار كوشیدند تا توانستند راهی پیدا كنند كه آنها را از رنج موزاییك سفالی كه ساخت آن دقت و هزینه بسیاری می‌برد، برهاند.

این روش همان روش هفت رنگی است. آنها به این شیوه توانستند هفت رنگ یا بیشتر را درهر آجر كه مساحت هر یك از آنها حدود یك پای مربع بود.

اصفهان: مسجد جامع

عظمت و شكوه معماری عصر سلجوقی در یكی از بزرگترین، زیباترین و با شكوه‌ترین مساجد جهان، یعنی مسجد جامع اصفهان كاملاً مشهود است. گرچه مسجد جامع اصفهان ابداعات هنری پانزده قرن دورة اسلامی را در خود گردآورده، لیكن مهمترین و زیباترین بخش این مجموعة منحصر به فرد، متعلق به عصر سلجوقی اس.

مسجد جامع اصفهان با نقشة چهار ایوانی بنا شده و بنای كنونی آن شامل بخشهای زیر است:

– شبستان مسجد كه بر ستونهای مدور استوار است و با گچبریهای بسیار زیبا تزیین شده است. این بخش متعلق به دورة دیلمیان است.

– گنبد و چهل ستون اطراف آن – معروف به خواجه نظام الملك – كه در ایوان جنوبی مسجد واقع شده و در فاصله سالهای 465-485 هجری بنا شده است.

– گنبد معروف به گنبد خاكی در بخش شمالی حیاط كه در سال 481 هجری ساخته شده است. ایجاد این گنبد و شبستان آن را به تاج الملك، از دیگر وزرای عصر سلجوقی، نسبت می‌دهند. از نظر زیبایی، گنبد شمالی و شبستان آن از مهمترین واحدهای ساختمانی مسجد شمرده می‌شود. گنبد شمالی نیز روی سه كنجهایی كه از تبدیل چهار گوش به دایره ایجاد شده‌اند، بنا گردیده است.

– ایوان معروفبه صفة شاگرد كه در عصر سلجوقی بنا شده، و به ترتیب در قرن هشتم و یازدهم هجری یعنی زمان ایلخانی و صفوی قسمتهای تزیینی را به آن افزوده‌اند.

– صفة معروف به صاحب، متعلق به دورة سلجوقی كه تزیینات و منارهای آن در دورة قراقویونلو و صفوی به آن افزوده شده است.

– ایوان غربی معروف به صفة استاد نیز در عصر سلجوقی بنا شده، ولی در دورة صفوی آن را با كاشیكاری تزیین كرده‌اند.

– صفه معروف به عبدالعزیز كه در دروة آل مظفر تكمیل شده و ایوان شمالی معروف به صفة درویش كه در عصر سلجوقی ساخته و در عهد صفوی تزیین شده است.

– مسجد ومحراب بسیار زیبای اولجایتو كه آن را در 710 هجری به مجموعه بناهای مسجد افزوده‌اند

– بناهای وسط حیاط مركزی و حوض آن كه در عهد شاه عباس ساخته شده است.

مسجد جامع اصفهان دارای ورودیهای متعدد است و تاریخ سردر قدیمی آن 515 هجری است. در تمامی قسمتهای این مسجد تزییناتی با آجر، گچ و كاشی به چشم می‌خورد كه هر یك از آنها در نوع خود بی‌نظیر است.

برای دیدن قسمت های دیگر این تحقیق لطفا” از منوی جستجوی سایت که در قسمت بالا قرار دارد استفاده کنید. یا از منوی سایت، فایل های دسته بندی رشته مورد نظر خود را ببینید.

با فرمت ورد

Leave a comment