دانلود پروژه رشته معماری درباره گچبری – قسمت دوم

دانلود پایان نامه

اردستان: مسجد جامع

پس از احداث مسجد جامع اصفهان، مساجد دیگر تقریباً به شیوة معماری آن در شهرهای مختلف ساخته شد. یكی از این مساجد، مسجد جامع اردستان است كه آغاز بنای آن در قرون اولیه اسلام و توسعه و كمال آن در عهد سلجوقی است. این مسجد نیز مانند مسجد جامع اصفهان دارای بخشهای متعدد است كه هر یك از آنها در دوره‌ای خاص ساخته شده و نام ویژه‌ای دارد. طرح این مسجد چهار ایوانی است و بر فراز شبستان جنوبی، گنبدی دو پوش پیوسته قرار گرفته است. سه ایواندیگر در میانسرا قرار گرفته‌اند (صفة صفا در ایوان شمالی، صفة امام حسن در ایوان غربی و صفه امیر جمله در ایوان شرقی).

زیبایی مسجد جامع اردستان را باید در تزیینات جالب توجه گچبری و آجركاری آن در شبستان جنوبی و دیگر بخشها جست. كتیبه‌های موجود مسجد حاكی از این است كه بنا در فاصله سالهای 553-555 هجری به دست ابوطاهر حسین و به سرپرستی استاد محمود اصفهانی تعمیر شده است.

نکته مهم : برای استفاده از متن کامل تحقیق یا مقاله می توانید فایل ارجینال آن را از پایین صفحه دانلود کنید. سایت ما حاوی تعداد بسیار زیادی مقاله و تحقیق دانشگاهی در رشته های مختلف است که می توانید آن ها را به رایگان دانلود کنید

برسیان: مسجد جامع

مسجد برسیان كه پارسیان هم نامیده شده در 42 كیلومتری شرق اصفهان قرار دارد و از بناهای مهم ناحیة اصفهان است كه در زمان ملكشاه سلجوقی احداث شده و در دوره‌های بعد (دورة تیموری و صفوی) مرمت و بازسازی شده است. معماری مسجد برسیان قابل مقایسه با گنبد تاج الملك اصفهان و مسجد قزوین است كه هر دو به دورة سلجوقی تعلق دارند. طبق كتیبة گچبری شدة مسجد، محراب بسیار زیبای آن در 498 هجری و منارة آجری آن در 491 هجری بنا شده است.

این محراب با آجركاری و گچبری تزیین شده و دارای كتیبة كوفی برجسته‌ای است با این عبارت: بسم الله الرحمن الرحیم. انما یعمر مساجد الله من امن بالله و الیوم الاخر و اقام الصلوه و آتی الزكوه و لم یخش الا الله فعسی اولئك ان یكونوا من المهتدین. فی شهر مبارك رمضان سنه ثمانت و تسعین و اربعمائه.

كتیبة داخلی مسجد، كه زیر گنبد است به خط كوفی سادة آجری و شامل سورة فتح است. منارة مسجد برسیان 35 متر ارتفاع دارد و تزیینات آجركاری بدنة آن انجام شده است. كلاهك مناره نیز با آجركاری تزیین شده و كتیبة كوفی آجری كه نشان دهندة سال احداث مناره است شامل آیه 77 از سوره حج می‌باشد: و اركعوا و اسجدوا و اعبدوا ربكم و افعلو الخیر لعلكم تفلحون. سنه احدی و تسعین و اربعمائه.

این مسجد در زمان صفویه تعمیر و بخشهایی به آن افزوده شده است كه از آن میان تزیینات كاشیكاری معرق دیوارها را می‌‌توان نام برد.

 

اردبیل : مسجد جامع

مسجد جامع روی تپه‌ای باستانی كه در قرون گذشته گورستان شهر بوده، قرار گرفته است. تحقیقات باستانشناسی محققان ایرانی وخارجی در این محوطه مؤید آن است كه سه  دورة اسختمان سازی درمحل مسجد جامع اردبیل وجود داشته است: 1) بنای اولیه كه احتمالاً به دورة قبل از اسلام تعلق دارد؛ 2) اولین ساختمان مسجد كه در عهد سلجوقیان ساخته و هنگام استیلای مغولان بر شهر اردبیل ویران شده است؛ 3) بنایی كه هنگام حكومت ایلخانیان بازسازی شده است.

تنها یادگار بنای عهد سلجوقیان مناره‌ای است آجری، مانند منارة مسجد جامع ساوه، كه د ر هفده متری غرب شبستانت گنبد قرار دارد. بررسیهای پروفسور سیرو،‌حاكی از آن است كه مسجد در عهد سلجوقیان روی ویرانه‌های یك بنای عهد ساسانی برپا شده و دارای یك شبستان گنبددار بوده است. در عصر ایلخانی گنبد مسجد بازسازی و تزیینات مختلف گچبری و نقاشی در شبستان اصلی و محراب آن انجام شده است.

طرحهای تزییناتی مسجد جامع اردبیل با تزیینات گنبد سلطانیه و گنبد علی در ابرقو قابل مقایسه است. این مسجد در عهد قراقویونلوها، صفویان و قاجاریه مجدداً بازسازی شده است.

 

جاده خراسان: رباط یا كاروانسرای شرف

رباط یا كاروانسرای شرف – یكی از آثار مهم عصر سلجوقی – در قسمت شرقی راه سرخس، یادآور زمانی است كه جاده خراسان به لحاظ رونق تجارت و امنیتت كامل از اهمیت فراوان برخوردار بوده است. كاروانسرای شرف در 549 هجری، مصادف با سلطنت سلطان سنجر، تكمیل شده است. طبق مدارك و متون تاریخی، بانی بنا، شرف الدین ابوطاهرین سعدالدین علی القمی است كه مدتی حكومت مرو و سرانجام صدارت سلطان سنجر را به عهده داشت.

بررسیهای بنا نشان می‌د هد كه در طول حكومت 150 سالة سلجوقیان، این رباط مكر تعمیر و بازسازی شده است. كتیبه‌ای گچی به خط ثلث كه در زیر ایوان بنا باقی مانده است، تاریخ 549 هجری را نشان می‌دهد.

ورودی كاروانسرا با آجركاری بسیار زیبایی تزیین شده است. پس از ورودی،‌حیاط اول و بعد از آن حیاط دوم با سردر ورودی زیبایی قرار دارد؛ بنا از خارج دارای شش برج است. در این كاروانسرا سه محراب گچبری شده وجود داشته كه دو محراب آن موجود و سومی از بین رفته است.

بسیاری از محققان رباط شرف را موزة هنر معماری می‌دانند. تنوع آجركاری، گچبری و تلفیق آجر و گچ در این بنا به گونه‌ای است كه هر یك از آنها می‌تواند درردیف شاهكارهای هنری قرن چهارم و پنجم هجری قرار گیرد. این بنا در سالهای اخیر مرمت وبازسازی شده است و در حال حاضر وضعیت خوبی دارد. هنگام تعمیر در یكی از اتاقهای این كاروانسرا مجموعة بسیار زیبایی از ظروف فلزی عصر سلجوقی، فرامینی از عهد صفویه، سكه، سفال و ظروف لاكی منحصر به فرد كشف شده است.

گرچه تحقیقات تاریخی و باستانشناسی در ناحیة خرقان انجام نگرفته، ولی آثار و تپه‌های پراكندة باستانی حكایت از آن داردكه ناحیه مزبور در دورة اسلامی، بویژه قرن پنجم و ششم هجری – همزمان با حكمرانی سلجوقیان – از اهمیت خاصی برخوردار بوده است.

دو برج خرقان، كه از نظر معماری و تزیینات اهمیت ویژه‌ای دارند، در منطقه‌ای دور افتاده قرار گرفته و با گذشت حدود هزار سال از زمان احداث آن، هنوز عظمت خود را حفظ كرده اند و كمتر بیننده‌ای را می‌توان دید كه از كنار آنها بی‌تفاوت بگذرد. این دو برج یا آرامگاه درفاصلة سی‌متری یكدیگر واقع شده و طبق كتیبه‌های موجود، با فاصلة زمانی 26 سال از یكدیگر ساخته شده‌اند. زمان احداث برج اول 460 هجری و برج دوم 486 هجری است. هر چند در معماری برجهای خرقان اندك تفاوتی به چشم می‌خورد، نقشه ساختمان و تزیینات آن شباهت زیادی به یكدیگر دارد.

تمامی اضلاع هشتگانه، ساقه یا گردن گنبد و ستونهای مدور دارای تزیینات آجركاری است. ساقة گنبد از دو بخش تشكیل شده  كه شامل طرحهای هندسی آجركاری شده و كتیبه‌ای به خط كوفی با آیاتی از سوره 59 قرآن كریم است. اضلاع هشتگانة برجها به دو بخش  تقسیم شده و دارای طرحهای مختلف آجركاری است. طرحهای آجركاری برجها بالغ بر 25 نوع است كه هر یك از این طرحها دارای نامهای بخصوصی است . علاوه بر آجركاری زیبای آرامگاههای خرقان تزیینات كاشی آن نیز در خور توجه است. كاربرد كاشی به عنوان عامل تزیینی در بنا از پایان قرن چهارم هجری معمول گشته و از نظر تزیین و استحكام بنا، نقش ارزنده‌ای در معماری ایران به عهده دارد. كاشیهای دو برج خرقان، كه می‌توان آن را از قدیمیترین تزیینهای كاشیكاری دانست، به رنگ فیروزه‌ای است و در پیشانی ساختمان به كار رفته است. تزینیات معماری داخل آرامگاههای خرقان نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. قسمت داخل دو برج خرقان نیز به صورت هشت ضلعی بنا شده و روی اضلاع هشتگانةت داخل و زیر گنبد برج قدیمی نیز آثار ارزنده دیوار نگاره متعلق به عهد سلجوقی وجود دارد كه در نوع خود بی‌نظیر ودارای اهمیت بسیار است.

تزینیات نقاشی داخل برج در سه قسمت انجام شده كه عبارت است از داخل طاقیها، روی گوشواره‌های هشتگانه و همچنین در قسمت كاربندی زیر ساقه گنبد و زیر سقف بنا، نقاشیها عمدتاً با رنگهای آبی، سیاه، قهوه‌ای تیره و روشن است و نقش قندیل، طاووس، ستارة شش پر، ستاره هشت پر، درخت انار و گل و بوته را نشان می‌دهد. به طور كلی این دیوار نگاره‌ها، چه از نظر قدمت وچه به عنوان یك مجموعة گوناگون از طرحها و نقشهای تزیینی به شیوه‌های طبیعی یا استیلیزه اهمیت فراوانی دارند داخل برج جدیدتر – 486 هجری – محرابی وجود دارد كه با آجركاری تزیین شده است.

نكتة چشم‌گیر در بناهای دینی سلجوقی آن است كه در بیشتر موارد این ساختمانها به مساجد محدود و منحصر نمی‌شود، بلكه ساختمان آرامگاهها به صورت برجهای استوانه‌ای شكل و چند ضلعی و چند وجهی یا به شكل ساختمانهای گنبددار نیز در این معماری بسیار است، همچنین سلجوقیان به ساختن مدرسه‌هایی برای آموزشت دینی مذهب سنی روی آوردند.

در واقع در آن زمانن مذهب شافعی پیروان بسیار داشت كه در برخی از شهرهای ایران پراكنده بودند  و اما مذهب اهل سنت تنها در زمان فرمانروایی سلجوقیان، دین رسمی گردید، به خصوص خواجه نظام الملك وزیر كه به پاس پشتیبانی‌اش از عمر خیام شاعر و فیلسوف ایرانی شناخته است، برای این مذهب مدرسه‌های باشكوهی ساخت.

از مدرسه‌هایی كه در این دوره ساخته شد، چیزی برجا نمانده است. تمامی این مدرسه‌ها به آ‌موزش مذهب شافعی اختصاص داشت در حالی كه در مدرسه‌هایی كه در عراق برپا شدند، مذهب حنبلی (ابن حنبل) و درمدارسی كه در موصل و سوریه بنا شد مذهب حنفی (ابوحنیفه) چیرگی داشت. پس از آن المستصربالله (623 – 640 هـ / 1226 – 1242م) خلیفة عباسی مدرسه‌ای بنا كرد كه در بغداد به  نام اوست و آن را به آموزش مذاهب چهارگانة اهل سنت اختصاص داد.

ساخت مدرسه‌ها از آن پس در نحوة ساختمان مسجدها تأثیر بسیار داشت، ایرانیان توانستند نحوة ساختمان مدرسه‌های دارای حیاط (صحن) مستطیل شكل را به كار بردن گنبدها در مسجدها بیامیزند؛ و این شیوة تازه بنای مسجدها به بسیاری از مناطق اسلامی برده شد.

بر خلاف نماهای خارجی مساجد، مناره‌های این ناحیه اغلب روكشی از آجركاری تزئینی داشتند. در منارة گر خوشنویسی وسیلة عمده و اصلی تزئین به شمار می‌رود. عبارت «الملك للله» به فواصل در دور بدنة ستون آن تكرار شده است. این حروف با پهن‌تر كردن بندهای عمومی در رگچین آجری شكل گرفته‌اند؛ بدین سان كه كلمات با اندك تفاوت در رنگ و برجستگی آجرها نسبت به بستر ملاطشان پدید آمده‌اند. در دورة پس از مغول طرح‌های همانندی با جا دادن، قطعات كاشی لعابی درمیان رگچین آجرها پدید آمد كه می‌توان نمونة آن را در مدخل اصلی مسجد اشترجان (لنجان اصفهان) دید.

صرفنظر از بخش‌هایی از مسجد جمعة اصفهان كه كتیبه‌هایی با نام‌های وزرای بسیار قدرتمند سلجوقی را بر خود دارد، هویت حامیانی كه بانی مساجد ناحیه اصفهان بوده‌اند هنوز مشخص نشده است.

برای دیدن قسمت های دیگر این تحقیق لطفا” از منوی جستجوی سایت که در قسمت بالا قرار دارد استفاده کنید. یا از منوی سایت، فایل های دسته بندی رشته مورد نظر خود را ببینید.

با فرمت ورد

Leave a comment