دانلود پروژه رشته تاریخ در مورد چارچوب بررسیی روابط خارجی ایران و روسیه – قسمت سوم

دانلود پایان نامه

ارسال كمكهای بی دریغ آمریكا به ایران و تجدید روابط گرم سیاسی، اقتصادی و نظامی به صورتی شد كه ابتدا با قرار داد معروف كنسرسیوم نفتی با ایران در سال 1954 و سپس با عضویت ایران در پیمان بغداد ( 1954 ) نگرانی شوروی را برانگیخت. تلاش شوروی بای نفوذ در میان اعراب بویژه مصر، شركت در اجلاس باندوگ كه به تأسیس جنبش عدم تعهد ( 1955 ) منجر گشت، بحران كانال سوئز و عدم همراهی شاه با مخالفان غرب و اسرائیل ، مجدداَ در تعیین مواضع ایران و شوروی مؤثر بود. اما زیركی در نزدیكی به ایران تحت لوای قرار دادهای بازرگانی و اقتصادی از عملگرایی آنها حكایت داشت. موافقتنامه حل مسائل مالی و مرزی ایران و شوروی ( 1954 ) و پس دادن طلاهای ایران در این راستا بود.

نکته مهم : برای استفاده از متن کامل تحقیق یا مقاله می توانید فایل ارجینال آن را از پایین صفحه دانلود کنید. سایت ما حاوی تعداد بسیار زیادی مقاله و تحقیق دانشگاهی در رشته های مختلف است که می توانید آن ها را به رایگان دانلود کنید

روی كارآمدن نیكسون، امضای قرار دادها و موافقتنامه‌های مختلف همكاری نظامی – امنیتی و دریافت تسلیحات نظامی باعث می‌شد تا اعتراضات شوروی شدت بگیرد. اما با نزدیكی خوشچف و كندی از حملات سیاسی شوروی كم می شد. بنابراین شرا یط دوران تنش‌زدایی به همكاری شوروی و ایران در امور اقتصادی و بازرگانی منجر شد.

در سال‌های 1963،1964، 196،1967 قرار دادهای قابل توجهی بین دو كشور امضا شد. اما تضاد سیاسی همچنان ادامه داشت و شوروی برای قطع روابط و وابستگی به آمریكا، به ایران فشار می‌آورد، ایران هم چاره‌ای نداشت تا روابط تنگاتنگ با غرب را همچنان ادامه دهد.

محمدرضا پهلوی در دورة‌ تنش زدایی در نظام بین‌المللی ، شروع به اجرای برنامه‌های نوین داخلی نظیر انقلاب سفید كرد. اما مخالفت‌های داخلی و موانعی بر سر راه آن، اقدامات مشكلاتی را بوجود می‌آورد. بنابراین برای تداوم كار خویش، شاه با آمدن لنیدون جانسون روابط خود را با آمریكا گرمتر نمود. شوروی نیز تلاش وافری برای همكاریهای بازرگانی، اقتصادی و فنی می‌نمود. همزمان با آغاز زمزمه‌های خروج نیروهای انگلستان از خلیج فارس اختلاف ایران و عراق، ایران و بحرین، و ایران و امارات متحده عربی عمده‌ترین مسئله منطقه شد.

اعلام و اجرای سیاست دوستونی درمنطقه توسط ایران و عربستان بر قدرت ایران افزود، چرا كه شاه با سرعت تمام به خرید تسلیحات نظامی روی آورده بود. ایران مسئله بحرین را با رضایت انگلستان و آمریكا در مقابل استرداد جزایر سه‌گانه( ابوموسی و تنب‌های كوچك و بزرگ) فیصله داد. در جنگ ظفار مشاركت كرده و ایدة‌ ژاندارمری منطقه را دنبال می‌نمود. افزایش قیمت نفت و استطاعت شاه برای قدرتنمایی موجب شد كه روابط اقتصادی خود را با شوروی ادامه دهد و حتی با بلوك شرق وارد مرواده شود. جالبتر اینكه برای نشان دادن استقلال و اقتدار خود حتی به خرید تسلیحاتی نظامی از شوروی اقدام می‌نمود.

نزدیكی تدریجی غرب و شرق، به ویژه توافقات فورد و برژنف ( 1974) در بازبینی شرایط امنیتی جهان، اروپا و مناطق بحران خیز، زمینه‌هی آرامش منطقه خاورمیانه را هم در پی داشت. مذاكرات ایران و عراق منجر به انعقاد قرار داد معروف الجزایر( 1975) گردید كه حل اختلاف آنها برای منطقه مهم بود. روابط اسرائیل و اعراب به نوعی روابط ایران با منطقه و قدرتهای بزرگ را هم تحت تأثیر قرار داده بود. اما گرایش و گرانش سیاست ایران به سمت غرب و اسرائیل بود كه مغایر نیات اعراب و مذهبی‌های داخلی كشور بود.

ظهرو كارتر در اواخر دهه 1970 در آمریكا و نگرش‌های سیاسی- استراتژیك‌ او تحولات مهمی را در جهان رقم زد. تحدید فعالیت‌های نظامی – امنیتی در مناطق   مختلف آسیا، آ‌فریا، آمریكای جنوبی و خاورمیانه از یك طرف و تشدید سیاست‌های حقوق بشری دركشورهای اقتدارگر و غیر دمكراتیك فشار مضاعفی را بوجود آورد. نفوذ شوروی در افغانستان ، فشارهای آمریكا برای رعایت حقوق بشر و باز كردن فضای سیاسی همراه با گسترش امواج نارضایتی وناآرامی‌های داخلی، شاه را درمانده ساخته بود. تزلزل حكومتی و تعویض مكرر سران مملكتی از جمله نخست وزیرها نتوانست به آرامش داخلی كمك كند.

طرز تلقی و رفتارهای شاه در مقابل این نا آرامی‌ها ، موجب سرعت گرفتن حملات داخلی و خیزش توده‌ها گردید كه نهایتاَ با فرار شاه و بازگشت امام خمینی ( ره) آخرین صفحات تاریخ زمامداری پهلوی‌ها نیز ورق خورد.

دورة چهارم از انقلاب اسلامی ایران تا فروپاشی شوروی ( 89-1979 )

كاركرد نامطلوب نظام سیاسی پهلوی، اقدا مات محمد رضا شاه، اطرافیان و مجموعة سیاسی – اقتصادی موجبات اعتراضات گسترده و انباشت خشم مردمی را فراهم و نهایتاَ به انفجار انقلابی منتهی شد. معادلات خاص قدرتهای بزرگ هم در ارتباط ب تحولات جهانی، منطقه و ایران باعث گردید تا پیوندها و ارتباطات سابق پاسخگو نباشد. هر یك از این قدرتها، رویكرد خاصی به تحولات داخلی ایران داشتند، بنابراین عملكرد داخلی ایران هم متأثر از برخورد آنها همراه با سایر عوامل دیگر به واژگونی رژیم پهلوی انجامید.

ارتباطات ایران و روسیه در اواخر دهه 1970 حسن بود، به ویژه مناسبات اقتصادی رضایت خاطر روسیه را جلب كرده بود، هر چند كه از نظر سیاسی- ایدئولوژیك در مقابل هم بودند. شوروی ابتدا به نیروهای داخلی (عمدتاً مذهبی ها ) به عنوان همدستان سرمایه داری به دیدة ظن و تردید می نگریست.

خیزش های مردم و حركت توده ها در سال 1357 ،‌نگرش و رفتار شوروی را هم تغییر داد به طوریكه به حزب توده برای نزدیك شدن با مذهبی ها رهنمود می دادند. دقت در باطن كار شوروی شاید جالب باشد. چرا كه آنها این تحول بنیادی در ایران را منجر به وارد شدن ضربه به جبهة غرب تلقی می نمودند. شعارهای ضدامپریالیستی انقلابیون ، به شوروی انگیزه لازم را جهت حمایت دیپلماتیك از استقلال خواهی ایرانیان می داد. اما نگرش و تفسیر ماركسیست ها از مذهب و جایگاه آن در جامعه (مذهب افیون توده ها ) رفتارهای واقعی و بعدی شوروی را مشخص ساخت. حضور و قدرت یابی مذهبیون در ایران و دیدگاهها ، اصول و برنامه های آنها در به مبارزه طلبیدن شرق و غرب ، باعث شد تا قدرتها و مخصوصاً روسیه یك بازبینی اساسی در رفتارهایش نسبت به ایران مدنظر قرار دهد.

ناآرامی های فزاینده در سالهای اولیه پس از انقلاب ،‌اشغال سفارت آمریكا توسط دانشجویان ایرانی، بحران گروگان گیری و ماجرای حمله آمریكا به طبس باعث شد تا سیاست مقابله و خصومت دوجانبه بین ایران و آمریكا شدت یابد. احساس وحشت كشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، مسئله فلسطین و سیاست ضداسرائیلی ایران منطقه را هم به نوعی تحت تأثیر قرار داد.

قدرتهای بزرگ آخرین چاره ای كه برای مهار ایران و بحث صدور انقلاب، حفظ موازنة منطقه ای و ثبات نسبی در نظر گرفتند، این بود كه به تحریك صدام بپردازند. تا به ایران حمله كند، چرا كه رژیم بعث عراق نیز اگر با ایران مخصوصاً در مخالفت با اسرائیل و برخی دولتهای مرتجع عرب همراه می شد، اوضاع خطرناكی پدیدار می گشت.

راهبرد اصلی شوروی در این زمان، دكترین برژنف بود كه در سال 1980 طرح گردید، تلاش شوروی برای تحدید عرصة مانور رقبای شوروی، افزایش نفوذ آن كشور در حوزة خلیج فارس از محورهای اساسی این دكترین بودند. شوروی چون مثل همیشه به منافع اقتصادی اهمیت می داد و چون با تضاد ایدئولوژیك در برابر ایران روبرو شده بود، سعی كرد تا راه نزدیكی با عراق را در پیش گیرد.

قراردادهای فروش تسلیحات نظامی شوروی به عراق، حمایت از رژیم بعث صدام و مقابله‌جویی با ایران در اولویت برنامه های منطقه ای قرار گرفت. طبق برخی برآوردها بیان شده است كه شوروی از سال 1982 تا 1989 حدود 5/23 میلیارد دلار تسلیحات نظامی به عراق فروخت كه بالطبع سود سرشاری داشت. حمایت همه جانبة شوروی از عراق حتی تا سالهای ظهور گورباچف هم كشیده شد، بطوریكه در سال 1986 شورادنادزه وزیر خارجة وقت شوروی و در سال 1987 بیانیه مفصلی از جانب شوروی در حمایت از صدام صادر شد.

ظهور گورباچف در سال 1985 در شوروی ، وضعیت نامطلوب سیاسی – اقتصادی آن كشور و سیاه چاله های امپراتوری كمونیستی ، این ابرقدرت عصر جنگ سرد را به اوضاع خطرناكی رساند. سیاست های معروف گورباچف یعنی گلاسنوست و پروسترویكا از یك طرف، سیاست نزدیكی با غرب و فعالیت در سازمان ملل و مخصوصاً شورای امنیت روند معادلات جهانی را تغییر می داد. بطوریكه در زمان گورباچف سیاست نزدیكی به منطقه خلیج فارس در پیش گرفته شد. نیروهای این كشور از افغانستان عقب نشستند، شوروی در صدد همكاری با كشورهای عضو اوپك برآمد و از طرفی برنامه های فروش تسلیحات نظامی را نیز مد نظر داشت.

تداوم هشت سال جنگ تخریبی در منطقة خاورمیانه و به نوعی حوزه خلیج فارس همگان را خسته كرده بود. دو كشور ایران و عراق به اندازة كافی تحت فشار بودند، تا اینكه در سال 1988 ایران قطعنامه 598 شورای امنیت سازمان ملل را پذیرفت. امام خمینی، رهبر وقت ایران، هیأتی را برای تسلیم نامه معروف ایشان به گورباچف كه به نوعی از سرگیری روابط دوستانه بود، اعزام داشت. اما عمر ابرقدرت شرق به پایان رسیده بود و در سالهای 1989 و 1990 دیگر نام و نشانی از اتحاد جماهیر شوروی بر جای نبود.

دورة پنجم – دورة پس از فروپاشی شوروی

فروپاشی شوروی و پیدایی جمهوری های تازه استقلال یافته آسیای مركزی و ماورای قفقاز بزرگترین تحول جهان در آخرین دهة قرن بیستم بود. تنزل حوزه قدرت روسیه و سطح قدرت این كشور از ابرقدرت بودن به یكی از قدرتهای بزرگ اولاً از اعتبار جهانی آن كاست و ثانیاً با تغییر نظام بین الملل دوقطبی توجه اصلی روسیه به كنترل امور منطقه‌ای معطوف گردید.

روسیه به عنوان برادر بزرگ در بین جمهوری های جدید همواره نگران تحولات داخلی آنها و حتی روابط خارجی آنها با دیگر قدرتهای بزرگ بوده است. اتخاذ سیاست توجه به خارج نزدیك، برقراری و تنظیم روابط با چند كشور منطقه را نیز برای روسیه مهم كرده بود. ایران،‌تركیه، عراق و اسرائیل به نوعی از واحدهای مهم و تأثیرگذار در حریم امنیتی روسیه بوده‌اند . آنها به علت امكانات داخلی و استراتژیك از یك طرف و طرز ارتباطاتشان با قدرتهای بزرگ حائز اهمیت هستند. بنابراین هدف روسیه عمدتاً ایجاد ثبات و امنیت در جمهوری های جدید آسیای مركزی، ایجاد پیوندهای امنیتی از طریق كشورهای مستقل مشترك المنافع و افزایش منافع اقتصادی و استراتژیك سنتی به جای رقابت ایدئولوژی و استراتژیك با آمریكا بوده است.

پایان جنگ سرد و بدون رقیب ماندن آمریكا از یك طرف و اعلام نظم نوین جهانی از سوی این كشور. بروز جنگ دوم خلیج فارس برای نجات دادن كویت از اشغالگری عراق، گسترش ناتو و پیگیری استراتژی بزرگ آمریكا براساس تقویت بازار و نهادهای دمكراتیك شامل حال روسیه نیز می شد. بنابراین سیاست درگیر ساختن این كشور در شرایط جدید یكی از تحولات عمدة این استراتژی بود كه ضعف نسبی روسیه و مشكلات اقتصادی این كشور زمینه‌های نزدیكی به این شرایط را فراهم می‌كرد. برنامه‌های آمریكا درمنطقه بسیار مفصل بوده و هژمونی طلبی اش با مهار روسیه، مقابله با بنیادگرایی، مقابله با برنامه های ایران به ویژه همكاری هسته ای روسیه با ایران، جستجوی منافع اقتصادی مخصوصاً در ارتباط با تأمین انرژی دریك راستا بوده است.

ایران كه دراثر جنگ 8ساله بسیار ضعیف شده بود، به دنبال بازسازی كشور بوده و دوران جدیدی را شروع می كرد. فروپاشی شوروی، روسیة جدید و منطقه جدید فرصت ها و تهدیدهایی را به ایران در برداشت. برای جبران نبود موازنه و مقابله با آمریكا و اسرائیل، ایران یكبار دیگر راه دوستی و همكاری با روسیه را در اولویت قرارداد. هاشمی رفسنجانی (رئیس مجلس وقت) قبل از انتخاب شدن به مقام ریاست جمهوری ارتباط با روسیه را مدنظر داشت و در دوران 8ساله ریاست جمهوری اش پایه های روابط نزدیك سیاسی، اقتصادی و استراتژیك را بنیاد نهاد. تدوین برنامه های سازندگی و اصلاحات زیربنایی و امور اقتصادی باعث شده بود كه ایران همراه با روسیه، تركیه و دیگران به رقابت در جذب بازارها و مشاركت و درطرح و برنامه های اقتصادی منطقه جدید برآید.

تطویل توافق در امور دریای خزر و رژیم حقوقی آن یكی از مشكلات اساسی ایران در منطقه بوده و علیرغم برخی توافقات همكاری جویانه بین كشورهای حاشیه دریای خزر، اما ایران سیاست حزم واحتیاط را در پیش گرفته است. فشارهای سیاسی دیپلماتیك روسیه برای نفوذ در كشورهای آذربایجان، قزاقستان، تركمنستان منجر به توافقات دو جانبه گشته است. بحران قره باغ و مخاصمات آذربایجان و ارمنستان، بحران چچن و موضوع مسلمانان این منطقه، نفوذ و تلاش‌ های تركیه برای ایفای نقش سیاسی، فرهنگی و اقتصادی بسیار حائز اهمیت بوده است. تلاش اسرائیل برای ایجاد روابط نزدیك یا روسیه هم برای ایران قابل توجه بوده است. بنابراین یك منطقة فوق العاده حساس برای ایران بوجود آمده است. فضای ا منیتی جدید حاكم بركل آسیای میانه، حضور نوین آمریكا درمنطقه و پایگاههای جدید در شمال، جنوب و غرب ایران، قدرت مانور ایران را كم كرده است. كوتاه آمدن روسیه برای گسترش ناتو به شرق و شركت در اجلاس ناتو به عنوان عضو ناظر، تركیب آمریكا – تركیه – اسرائیل درغرب ایران برنگرانیهای ایران افزوده است. بنابراین یكی از برنامه‌های امنیتی و نظامی ایران نزدیكی به روسیه برای تأمین تسلیحات و امكانات نظامی دراین راستا بوده است و همكاری های هسته ای دو كشور نیز برای غرب بسیار گران آمده و فشارهایی را بر ایران و روسیه اعمال داشته، تا جائیكه طبق هماهنگی روسیه، آمریكا و سایر قدرتهای دیگر، این همكاریها با امضای پروتكل الحاقی مربوطه از طرف ایران وارد مرحله جدیدی گردید.

برنامه های تحریم ایران از سوی آمریكا و امضای قراردادهای جدید نفتی ایران با فرانسه، روسیه و مالزی، حاكم بودن میزان ذخایر انرژی پیش بینی شده در سواحل ایران در دریای خزر، حذف كردن ایران از كنسرسیوم نفتی آذربایجان، موافقت های دو جانبة روسیه با آذربایجان و قزاقستان در مورد رژیم حقوقی دریای خزر و بهره برداری از منابع انرژی، جذاب جلوه ندادن مسیر ایران برای خطوط انتقال انرژی و موفقیت های تركیه در جذب بازارهای كشورهای آسیای مركزی و قفقاز مشكلاتی است كه درعرصة اقتصادی برای ایران مطرح شده اند.

ظهور طالبان در افغانستان و فتوحات فزاینده آنها در آن سرزمین كه مستظهر به كمك های اولیة آمریكا، عربستان، امارات متحدة عربی و پاكستان بودند مرزهای شرقی ایران را بحرانی كرد. وقوع حادثه 11 سپتامبر 2001، بحث تروریسم وبسیج بین المللی جهت مقابله با این موضوع، حملة آمریكا به افغانستان و حذف طالبان از حكومت افغانستان یكی دیگر از تحولات عمده این منطقه بود. بحث بنیادگرایی در آسیای مركزی و برنامة روسیه و آمریكا به همراه برخی كشورهای آسیای مركزی و قفقاز با موضوع تروریسم گره خورده است. بنابراین تمام حركات ایران را نیز موردتوجه قرار می دهند و مخصوصاً آمریكا را رفتارهای ایران نظارت و اعمال نظر می كند. روسیه هم درتنظیم روابط خود با ایران احتیاط كامل پیشه كرده است و در شرایط امروزی نمی تواند ابتكار عمل را در دست داشته باشند.

برای دیدن قسمت های دیگر این تحقیق لطفا” از منوی جستجوی سایت که در قسمت بالا قرار دارد استفاده کنید. یا از منوی سایت، فایل های دسته بندی رشته مورد نظر خود را ببینید.

با فرمت ورد

Leave a comment