دانلود پروژه رشته اقتصاد در مورد بررسی وقایع نفت در یك دهه پیش از انقلاب – قسمت اول

دانلود پایان نامه

اولین چاه نفت در سال 1859 در نقطه ای بنام تیتوسویل واقع در ایالت پنسیلوانیا توسط مهندس جوانی بنام ادوین در یك 38 ساله  و با همكاری دوست آهنگرش بنام ویلیام اسمیت در عمق 21 متری زمین حفر شد و به مخزن نفت رسید.

پترولیوم «روغن سنگ» كه نام آن از ریشه لاتینی Petra یعنی سنگ و Oleum یعنی روغن گرفته شده است در نزد قدما كیفیت مخصوص و معروفی داشت. مصری‌ها آنرا برای مومیایی كردن مردگان و فینیقی ها برای بتونه كردن كشتی ها به كار می بردند بیزانسی‌ها از قرن هفتم به بعد از روغن سنگ بعنوان اسلحه استفاده می كردند بدین ترتیب كه به هنگام نزدیك شدن كشتی های جنگی دشمن به شهرهای ساحلی آنها، مقداری نفت روی آب های ساحلی می ریختند و با آتش زدن آن ناوگان دشمن را دچار حریق می ساختند. امروزه از نفت علاوه بر موارد استعمال متعدد، حتی تركیبات دارویی زیادی ساخته می شود.

نکته مهم : برای استفاده از متن کامل تحقیق یا مقاله می توانید فایل ارجینال آن را از پایین صفحه دانلود کنید. سایت ما حاوی تعداد بسیار زیادی مقاله و تحقیق دانشگاهی در رشته های مختلف است که می توانید آن ها را به رایگان دانلود کنید

لازم به ذكر است نفتی كه قبل از حفر اولین چاه نفت پنسیلوانیا مورد استفاده قرار می‌گرفت از چشمه های نفتی بود كه در بعضی از نقاط زمین مثل باكو خود بخود بر سطح زمین جریان می یافت و در نزد قدما ارزش امروزی را نداشته است.

در سال 1859 در ایالت پنسیلوانیا بهای روغن های حیوانی كه برای ایجاد روشنایی بكار می رفت به حد سرسام آوری رسیده بود. صنعت نوپای آن روز نیز برای روشنایی احتیاج به این نوع روغن داشت بنابراین ماده اولیه جدیدی كه بتواند جانشین روغن‌های حیوانی بشود، شدیداً مورد نیاز بود. آنها بزودی متوجه شدند كه با تقطیر نفت خام، مایع صاف تری بدست می آید كه كیفیت اشتعال بهتری دارد و می‌تواند بطور موثری جایگزین روغن های حیوانی بشود همچنین دریافتند كه مشتقات نفت بخوبی می تواند برای روغن كاری ماشین ها مورد استفاده قرار گیرد در آن زمان در ایالت پنسیلوانیا با جدیدترین ابزار تولید می توانستند روزانه حداكثر شش هزار گالن نفت تولید كنند و عمده تقاضای خرید نفت از طرف كارخانه های پارچه بافی بود كه از آن برای روغن كاری ماشین های خود استفاده می كردند كم كم مصرف نفت رو به افزایش گذاشت بطوریكه در سال 1860 تعداد 74 حلقه چاه در داخل یا اطراف دره اویل كریك وجود داشت كه سالانه 509000 بشكه نفت از آنها استخراج شد.

دست اندركاران نفت ابتدا، نفت را در بشكه های چوبی می ریختند كه نشت و ترشح آن زیاد و در نتیجه ضایعات نیز بالا بود هرچند ادوین دریك زحمات زیادی در صنعت نفت كشید اما این نابغه نفت در حال بیچارگی و فقر چشم از جهان فرو بست و بالاخره در سال 1880 در سن 50 سالگی فوت كرد و به پاس خدمات او یك مقرری سالانه به مبلغ 1500 دلار در سال 1873 باو دادند كه بعد از مرگش برای مدتی همسرش از این مقرری استفاده می كرد.

باید گفت صنعت نفت آمریكا توسط خانواده راكفلر به اوج شكوفایی خود رسید. پس از آمریكا شهر باكو مورد توجه قرار گرفت و سرانجام در سال 1870 اولین مته آمریكایی‌ها كه با ماشین بخار حركت می كرد به قفقاز رسید و پیشتازان آمریكایی نفت باكو را در عمق 35 متری به جهش در آوردند.

پس از آن در خاور دور نفت اندونزی بوسیله یك مهندس هلندی به نام اوگوست كلر، 39 ساله ضمن عملیات اكتشافی در ساحل شرقی دریاچه سوماترا كشف و استخراج گردید و رفته رفته نفت در دیگر نقاط نفت خیز جهان كشف و استخراج شد.

كشف و استخراج نفت در ایران

در ایران، شخصی انگلیسی بنام ویلیام ناكس دارسی كه شغل وكالت دادگستری را داشت و از بركت معادن طلای استرالیا ثروتی اندوخته بود، در 28 ماه مه 1901 امتیاز انحصاری نفت از استخراج تا توزیع در سطح كشور (به جز 9 ایالت شمالی) را برای مدت 60 سال بدست آورد قلمرو امتیاز دارسی بالغ بر 000/770 كیلومتر مربع می‌باشد. این مساحت برابر با مساحت كشورهای فرانسه و سویس و كشورهای بلژیك، لوكزامبورگ و هلند (معروف به كشورهای بنلوكس) و كمی بیشتر از مساحت تمام تكزاس می باشد بهائی كه دارسی در مقابل بدست آوردن این امتیاز به دولت ایران می‌داد عبارت بود از بیست هزار پوند وجه نقد و بیست هزار سهم یك پوندی از شركت جدید التاسیس نفت ایران و نیز 16 درصد از سود خالص سالانه آن شركت بود.

دارسی یك زمین شناس برجسته را بنام جی.بی. رنالد G.B.Ronald مامور حفاری و اكتشاف نفت در قسمتهای غربی حوزه امتیاز، كرد اما بعد از شش سال كار و صرف 250 هزار پوند نتیجه ای عاید نشد. دارسی از روشیلدها استمداد طلبید ولی در آن تاریخ عملیات اكتشافی در ایران برای این خانواده كه قبلاً در جای دیگری خود را مشغول كرده بودند، چنگی بدل نمی زد و لذا توجهی به درخواست دارسی نكردند. دارسی كه مردی شیطان و دارای روابط وسیعی با همه محافل بود، بالاخره توانست ارتباطی با شركت كوچك اكتشافی برمه پیدا كند. این شركت در یك اشل نسبتاً كوچك ولی بسیار منظم و هماهنگ برای نیروی دریایی سلطنتی انگلستان در برمه كار می كرد.

دولت انگلستان به لرد استرات كونا رئیس شركت نفت برمه، توصیه نمود كه با دارسی همكاری و همراهی نماید لرد مزبور یك مرد خود ساخته اسكاتلندی بود كه با احداث راه آهن پاسیفیك كانادا ثروت هنگفتی بدست آورده بود در اثر همكاری لرد استرات كونا و ویلیام دارسی و پشتكار این دو مرد بالاخره زمین شناس رنالد و گروه او در 26 ماه مه 1908 موفق به كشف یك سفره نفتی غنی در عمق 15 متری گردید. اكتشافی كه سرنوشت تاریخ ایران را دگرگون ساخت.

اهمیت نفت در خاورمیانه و ایران

طبق آخرین تحقیقات زمین شناسی و معدن شناسی، حدود 677 میلیارد بشكه نفت تا كنون در سطح جهان شناسایی و ثابت شده است. 5/54 درصد از تمام این ذخایر ثابت شده در حوزه خلیج فارس، یعنی در چهار كشور ایران، عراق، عربستان سعودی و كویت قرار دارد.

ماده نفت خون حیات بخش دنیا شده است. بیشترین قسمت این ماده در قلمرو این چهار كشور واقع شده است پس اهمیت و حساسیت اقتصادی- سیاسی این كشورها برای دنیا به خودی خود روشن است.

نفت، حوزه كوچك خلیج فارس را بصورت قلب تپنده تكنولوژی در آورده است این را هم باید بدانیم كه این دنیا عرصه تنازع بقاست و سیاستمداران كشورها مامور تأمین منافع ملت های خود هستند و نه منافع نوع انسان بطور اعم.

باری عربستان سعودی با داشتن 160 میلیارد بشكه نفت اولین و ایران با داشتن 100 میلیارد بشكه دومین كشور جهان می باشد ذخایر سایر كشورهای خاورمیانه در درجات پایین تری قرار دارد در زمینه گاز، روسیه با داشتن 1000 تریلیون فوت مكعب اولین كشور جهان و ایران با داشتن 500 تریلیون فوت مكعب دومین كشور و ایالات متحده آمریكا با داشتن 200 تریلیون فوت مكعب سومین كشور دنیا است سایر كشورها از این نقطه نظر در مراتب پائین تر قرار دارند.

با این حساب سرزمین ایران گذشته از آن مقدار نفتی كه از آ‎غاز تا كنون از آن استخراج شده است در حال حاضر 100 میلیارد بشكه دیگر به اضافه 500 تریلیون فوت مكعب گاز دارد.

هر فوت مكعب گاز 03/0 مترمكعب است پس 500 تریلیون فوت مكعب برابر 15 تریلیون متر مكعب است و چون هر متر مكعب گاز معادل یك لیتر بنزین، انرژی تولید می كند، پس ذخایر گاز ایران معادل 75 میلیارد بشكه نفت می باشد با این حساب ایران امروز دارای 175 میلیارد بشكه نفت (و گاز معادل نفت) است و باید توجه داشت كه این رقم برای جهان مداران صاحب تكنولوژی پیشرفته، دارای اهمیتی فوق تصور است و به همین دلیل قطعاً نقشه های دراز مدت فوق العاده پیچیده و گمراه كننده‌ای، برای كنترل كردن و تسلط داشتن براین منابع حیاتی تدارك دیده اند ضمناً با داشتن این ذخائر شگفت انگیز، ملت ایران باید علی الاصول یكی از ثروتمندترین و مرفه ترین ملل عالم باشد و نه ملتی مستضعف و عقب مانده!

در مورد مقدار ذخائر شناخته شده نفت در كشورهای جهان باید اضافه كرد كه این امر با پیشرفت علوم ژئولوژی و ژئوفیزیولوژی و میزالوژی و ابزار فیزیكی مربوط به این علوم بستگی دارد.

هرچه این رشته ها و رشته های وابسته به آنها پیشرفت بیشتری بكند و هرچه ابزار فیزیكی آنها تكمیل تر و دقیق‌تر بشود به همان نسبت در شناخت معادن زیر زمینی و تخمین مقدار آنها موفقیت بیشتری حاصل می شود. چنانكه در سال 1935، با دانش و ابزار آن زمان، ذخائر نفت ایران را 2/2 میلیارد بشكه می دانستند، پنج سال بعد یعنی در سال 1940 ذخائر نفت ایران 5/3 میلیارد بشكه می باشد و در سال 1945 اعلام شد مقدار ذخائر نفت 5/5 میلیارد بشكه می باشد در سال 1950 مقدار این ذخائر را به 7 میلیارد بشكه بالا بردند و بالاخره در سال 1968 نظر متخصصین این بود كه مقدار ذخائر نفت ایران 50 میلیارد بشكه می باشد.

براساس برآورد سال 1968 بود كه در سال های قبل از انقلاب گفته می‌شد نفت با نرخ تولید 5/5 میلیون بشكه در روز در سال 1992 تمام می شود اما همانطور كه گفته شد در سالهای اخیر مقدار نفت ایران را 100 میلیارد بشكه برآورد كرده اند كه با معادل گازی آن 175 میلیارد بشكه می شود.

حال به گذشته بر می گردیم و اشاره ای به مقدار كل نفت استخراج شده از منابع ایران از شروع كار نفت تا آغاز انقلاب اسلامی و همچنین كل عایدات بدست آمده از این مهر و نقش این عایدات در اقتصاد و پیشرفت ایران می نمائیم.

عملیات حفاری انگلیسی ها پس از تلاشهای طاقت فرسا، بالاخره در سال 1908 در ناحیه مسجد سلیمان به نفت رسید اما بهره برداری تا سال 1913 به تأخیر افتاد. عمل لوله كشی از چاهها تا جزیره آبادان و تاسیس پالایشگاه آبادان حدود پنج سال وقت گرفت. بهرحال در سال 1913 مقدار كمی نفت استخراج شد و از اوائل سال 1914 نفت ایران به میزان تجارتی مورد بهره برداری واقع شد.

در پنج سال اول بهره برداری از نفت جنوب، انگلیسی ها برخلاف فصل قرارداد دارسی و حقوق و عرف بازرگانی، وجهی به ایران نپرداختند و فقط از سال 1919 بود كه شروع كردند و سهم ناچیز ایران را پرداختند.

انگلیسی‌ها از سال 1914 تا تاریخ نهضت ملی كردن نفت ایران، یعنی تا سال 1950، طی 36 سال مجموعاً مقدار 000/992/275/2 بشكه نفت از خوزستان استخراج كردند و متقابلاً بابت حق الامتیاز جمعاً مبلغ 8/112 میلیون لیره به ایران پرداخت نمودند این مبلغ با نرخ تسعیر آن زمان ها 2/451 میلیون دلار می شود.

در دوره كنسرسیوم و ما بعد آن تا آغاز انقلاب اسلامی یعنی از 1955 تا پایان سال 1977 (1356 شمسی) مجموعاً 7/23 میلیارد بشكه نفت از منابع ایران استخراج شد و در مقابل كلاً 1/97 میلیارد دلار به ایران پرداخت گردید.

بنابراین باید این مطلب را به خاطر سپرد كه از آغاز عمل استخراج نفت در ایران در سال 1914 تا شروع انقلاب اسلامی، یعنی طی 63 سال در مجموع در حدود 26 میلیارد بشكه نفت (یعنی كمی بیش از یك چهارم ذخائر امروزی) از معادن ایران استخراج شده است و در مقابل جمعاً مبلغ 551/97 میلیارد دلار عاید ایران شده است.

لازم به ذكر است كه در این محاسبه نفت تولید شده از حوزه نفت شهر و چند نقطه فرعی دیگر و نیز نفتی كه احتمالاً انگلیسی ها حیف و میل كرده باشند و در دفاتر تجارتی شركت نفت ثبت نكرده اند به حساب نیامده است.

برنامه ریزی در سال 1328 شمسی در ایران متداول شد و تا پایان سال 1356 (سال قبل از انقلاب) پنج برنامه اجرا گردید. دوره برنامه های اول و دوم هر یك هفت سال و دوره برنامه های سوم و چهارم و پنجم هر یك پنج سال بود بدین ترتیب اجرای آن پنج برنامه مجموعاً 28 سال را در بر گرفت.

83 درصد از بودجه برنامه های اول و دوم و سوم از محل عایدات نفت تأمین می‌گردید چون در آمد نفت به تدریج بالا می رفت لذا در برنامه های چهارم و پنجم، این رقم بالاتر رفت و به حدود 90 درصد رسید بدین ترتیب متوجه می شویم كه هر كاری در جهت پیشرفت این مملكت شده به بركت حضور در آمد نفتی بوده است.

برای نشان دادن اهمیت در آمد نفت در اقتصاد ایران كافی است یادآور شویم كه ایران فقط در پنج سال قبل انقلاب اسلامی 4/83 میلیارد دلار و در پنج سال اول بعد از انقلاب اسلامی 110 میلیارد دلار در آمد نفتی داشته است درآمدی كه طی ده سال معادل 4/193 میلیارد دلار برای كشوری مانند ایران باید موجد ترقی، رفاه اجتماعی و پیشرفت های علمی و تكنیكی بسی درخشان باشد!

این نكته هم جالب است كه ایران از آغاز استخراج نفت تا انقلاب اسلامی (طی 63 سال) جمعاً 551/97 میلیارد دلار درآمد نفتی داشته است در حالی كه فقط پنج سال بعد از انقلاب درآمد نفتی ایران 110 میلیارد دلار بوده است.

بهرحال مدتهاست كه حدود 95 درصد صادرات كشور را نفت تشكیل می دهد و حدود 90 درصد از بودجه سالانه مملكت محل درآمد نفت است.

باری با وصف اینكه نفت در دنیا به این درجه از اهمیت حیاتی است و با وجود اینكه ایران یكی از عمده ترین كشورهای نفت خیز دنیاست و به خصوص با اینكه نیم قرن است درآمد نفت اساسی ترین رقم بودجه و صادرات مملكت است و به بیان ساده نیم قرن است كه هر فرد ایرانی اعم از كارگر، پزشك، كشاورز، كاسب و كارمند و غیره در حقیقت از قبل نفت تغذیه و زندگی می كند و می توان گفت همه مسائل زندگی ما به نفت مربوط می شود.

برای دیدن قسمت های دیگر این تحقیق لطفا” از منوی جستجوی سایت که در قسمت بالا قرار دارد استفاده کنید. یا از منوی سایت، فایل های دسته بندی رشته مورد نظر خود را ببینید.

با فرمت ورد

Leave a comment