دانلود پروژه حسابداری با عنوان تاریخچه سیستمهای حسابداری – قسمت دوم

دانلود پایان نامه

 در این بخش از كتاب پاچیولی با استفاده از منابع و روشهای موجود سه دفتر اصلی حساب را به ترتیب زیر تشریح می كند : ” دفتر باطله (Waste Book) كه خلاصه معاملات تاجر به ترتیب تاریخ وقوع در آن ثبت می شد . دفتر روزنامه (Journal) كه در آن مطالب دفتر باطله تلخیص و بر حسب بدهكار و بستانكار ثبت می گردید و دفتركل (Ledger) حاوی حسابهای واقعی كه ثبتهای دفتر روزنامه به آن نقل می گردید .” پاچیولی اهمیت كاربرد پول را بعنوان مقیاس مشترك سنجش اقلام مختلف به درستی دریافته بود و بر لزوم تاریخ گذاری معاملات و عطف متقابل دفاتر به یكدیگر تاكیدی بجا داشت . با این حال ، وی درباره دوره مالی ، تهیه تراز آزمایشی ، تهیه صورت سود و زیان بستن حساب سود و زیان به حساب سرمایه و تهیه ترازنامه مطلبی ندارد و تنها درباره طرز بستن و لزوم موازنه كردن حسابها به هنگام نقل حسابها از دفاتر قدیمی به دفاتر جدید توضیحات نسبتاً كاملی داده است . همچنین پاچیولی بین اموال شخصی تاجر و اموال تجارتخانه وی تمایز نگذاشته است و درباره نگهداری حساب دارائیهای ثابت نیز مطلبی ندارد.

نکته مهم : برای استفاده از متن کامل تحقیق یا مقاله می توانید فایل ارجینال آن را از پایین صفحه دانلود کنید. سایت ما حاوی تعداد بسیار زیادی مقاله و تحقیق دانشگاهی در رشته های مختلف است که می توانید آن ها را به رایگان دانلود کنید

رساله پاچیولی كه او را پدر حسابداری می دانند ) بعلت سادگی ، روانی و ارزشهای علمی در طول قرن های پانزدهم و شانزدهم به اغلب زبان های اروپائی ترجمه شد و حسابداری دو طرفه تا اواخر قرن هفدهم در اغلب كشورهای اروپائی رواج یافت .

از قرن شانزدهم تا اوایل قرن نوزدهم تحول بنیادی در حسابداری بوجود نیامد . تنها تغییر اساسی تئوری جدیدی بود كه توسط” سیمون استوین “(Simon Stevin) هلندی در اواخر قرن شانزدهم عنوان شد . بر اساس این تئوری در هر معامله در مقابل هر بدهكار باید یك بستانكار وجود داشته باشد . استوین همچنین ضرورت تفكیك اموال موسسه را از اموال شخصی صاحب سرمایه مطرح و لزوم نگهداری حسابی جداگانه برای سرمایه را نیز عنوان كرد . تغییرات دیگری كه در این فاصله در دفتر داری رخ داد عبارت بود از ایجاد ستونهای فرعی در دفاتر روزنامه و كل ، منسوخ شدن دفتر باطله و جایگزینی اسناد و مدارك مربوط به معاملات ( مانند فاكتور خرید و فاكتور فروش ) بجای آن. حسابداری جنسی نیز در این فاصله بهبود یافت و سود و زیان هر محموله محاسبه و به حساب سود و زیان نقل می گردید. تا سال 1800 میلادی موازنه كردن حسابها در پایان سال ، تهیه صورت سود و زیان و ترازنامه معمول شد اما جز برای نگهداری سوابق فعالیتهای موسسه استفاده دیگری نداشت.

وقوع انقلاب صنعتی كه از نیمه دوم قرن هیجدهم آغاز و تا پایان قرن نوزدهم تداوم یافت تحولات و تغییرات وسیع اقتصادی و اجتماعی را در پی داشت این تحول بنیادین بر تمامی عرصه های زندگی فردی و اجتماعی مردم اروپا اثر گذاشت و مناسبات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی جوامع اروپائی را دگرگون كرد و از طریق این قاره به سراسر جهان راه یافت و آثار مفید و زیانبار بسیاری بجای گذاشت . بارزترین عرصه تحول در انقلاب صنعتی ، قرار گرفتن ماشین در خدمت تولید بود كه شیوه تولید را از تولید دستی به تولید كارخانه ای متحول كرد .

     پیدایش و رشد كارخانه های بزرگ و كوچك با توانائی ساختن كالاهای همسان به مقدار زیاد ، از یك سو به زوال صنایع دستی ، روستائی و خانگی در مدت كوتاهی انجامید و از سوی دیگر ، رقابت بین كارخانه داران را ایجاد كرد . وجود رقابت ، نیاز به آگاهی از بهای تمام شده محصول را ایجاب نمود و در پاسخ به این ضرورت نوعی” دفترداری صنعتی” یا “دفترداری هزینه یابی” كه بعدها” حسابداری صنعتی” نامیده شد ، ابداع گردید . حسابداری صنعتی ابتدائی بیشتر به گزارش بهای تمام شده محصولات بر مبنای اطلاعات مالی گذشته تاكید داشت و هر پیش بینی آینده از حدس و گمان فراتر نمی رفت .

     به دنبال انقلاب صنعتی دامنه عملیات تولیدی گسترده تر شد و كارخانه های بزرگ ایجاد و طرحهای عظیم صنعتی مانند احداث شبكه راه آهن به اجراء گذاشته شد . انجام اینگونه عملیات به سرمایه های پولی زیادی نیاز داشت كه از امكانات مالی یك یا چند سرمایه گذار فراتر بود . از این رو ،با بهره گیری از دو دستاورد بزرگ و مفید سرمایه داری صنعتی یعنی” سازماندهی” و” همكاری” موجبات رشد ، توسعه و تكامل شركتهای سهامی فراهم و با سازمان یافتن بازار سرمایه ، تامین مالی طرحهای بزرگ صنعتی امكان پذیر شد . رشد و توسعه شركتهای سهامی به پیدایش و فزونی شعار قشری از صاحبان سرمایه انجامید كه در اداره شركتهائی كه در آن سرمایه گذاری می كنند ، مشاركت مستقیم ندارند بلكه از طریق هیئت مدیره ای كه انتخاب می كنند بر امور شركت نظارت می نمایند . در ادامه این فرآیند هیئتهای مدیره شركتهای سهامی بزرگ ، كار مدیریت اجرائی را به مدیران موظفی كه برای اداره امور شركت بر می گزینند محول و خود به تعیین خط مشی های جاری شركت و نظارت بر كار مدیران می پردازند . این تحول ، گروه تازه ای از مدیران كار آزموده حرفه ای را پدید آورد كه در سرمایه بنگاههای اقتصادی كه اداره می كنند سهمی ناچیز دارند یا اصلاً سهمی ندارند بدین ترتیب ، غالباً مدیریت موسسات از مالكیت آنها تفكیك و متمایز گردید . سازمان جدید سرمایه ، نقش شركتهای سهامی و بورسهای اوراق بهادار بعد تازه ای به حسابداری بخشید و آن لزوم ارائه گزارشهای مالی به سهامداران برای آگاه كردن آنان از چگونگی اداره سرمایه هایشان ، ارزیابی عملكرد و سنجش كارآیی مدیران و گردانندگان شركت و بالاخره آینده سرمایه گذاریشان بود . گسترش بازار سرمایه ، گروههای دیگری را هم متوجه صورتهای مالی واحدهای اقتصادی كرد كه از آن جمله بانكها و موسسات اعتباری ، اشخاص طرف معامله ، تحلیل گران مالی ، سرمایه گذاران بالقوه ، اتحادیه های كاركنان و كارگران را میتوان نام برد . این امر به نوبه خود لزوم تكامل اطلاعات مندرج در صورتهای مالی را جهت رفع نیازهای استفاده كنندگان تازه افزایش بخشید .

     به رغم تحولات شگرف اقتصادی ـ اجتماعی و دگرگونی و پیچیدگی و توسعه معاملات و سازمانهای تجارتی از قرن شانزدهم تا عصر حاضر ، عناصر اصلی سیستم حسابداری دو طرفه همچنان بدون تغییر باقی مانده است . دلیل بقای این سیستم درطول پنج قرن در سادگی اصول ، انعطاف پذیری و قابلیت آن در ثبت ، انتقال و گزارش اطلاعات بسیار متنوع ، در قالب صورتهای مالی قابل رسیدگی است.”

تاریخچه حسابداری در ایران :

     با بررسی آثار و كتیبه های بجا مانده از دوران هخامنشی ها ، بابلیها ، آشوریها ، كلدانیها در تاریخ ایران باستان به نشانه هائی از ثبت وقایع داد و ستد بر می خوریم دربار پادشاهان هر دوره برای نگهداری جیره قشون و دستمزد و آمارهای تشكیلاتی و ادوات جنگی به نوعی در این امر عمل می نمودند كه تقریباً به سبك سیاق و یا یادداشت امروزی بیشتر شباهت داشت.

     (1)“در كشفیات باستان شناسی از آثار تخت جمشید در فارس در حدود 15000لوح گلی بدست آمده از دوران ساخت بنا های عظیم این شهر باستانی وترجمه آنها به مواردی ازهزینه های انجام شده روزانه اشاره شده است كه عنوان می دارد “به هر كارگری كه روزانه در ساخت تخت جمشید فعالیت می كند دو قرص نان ویك كوزه شراب (غذای آن روزگاربوده است) به عنوان دستمزد پرداخت
می گردد”همچنین “به سربازان در ازای حضور در لشگر مبلغی ماهانه در حدود 12.5 ریال( به بهای امروز ) اجرت پرداخت می شود “.آثار بدست آمده ازاین قبیل و نوع كشورداریٍ در دوران ایران باستان توسط سلسله های هخامنشی،اشكانی و ساسانی كه جهت اداره سرزمین های در اختیاركه از مصر تا چین كنونی وسعت داشت و مستلزم دریافتها وپرداختهای فراوانی بود قطعاً سیستمهای دقیق و مناسبی وجود داشته است . در این دوران ، افرادی كه به چشم و گوش شاه موسوم بودند نیز ضمن كارهایی كه انجام می دادند ، مسئله نظارت بر جمع آوری خراج را نیز بر عهده داشتند ، بدین طریق سنگ بنای حسابداری و سیستمهای حسابداری از آن دوران در ایران گذاشته شد.”

(2)“حساب نوشتن و نگاه داشتن آن به سبك” سیاق” روش متداول در دوران سلجوقیان و … بوده و سیاق در اصل روش ثبت و نگهداری میزان طلب تاجر از دیگران یا بدهی تاجر به دیگران ، و قبل از بكار گرفتن دفاتر حسابداری یك طرفه بوده است . آقای فروغ در كتاب خود ” فروغستان” در این مورد چنین اظهار می دارد :

     ” حسن صباح كه داعی اسمعیلیه و از روسای ملاحده بود در عهد سلطان ملك شاه سلجوقی ، قوانینی را بنا نهاد كه با آن ضبط دخل اموال دیوان و كمیت محاسبات آن معلوم گردد . و آنچنان بود كه چون مملكت سلطان ملكشاه وسعت گرفت روزی سلطان با نظام الملك وزیر خود فرمود : كه اگر ممكن باشد برای جمع و خرج ولایات محروسه دفتری بنا نهاده شود كه هر وقت ضرورت اتفاق افتد حساب هر ولایتی را بسهولت از ترتیب آن توان جست. نظام الملك در جواب گفت : كه ترتیب چنان دفتر ممكن است لكن مدت طولانی می خواهد كه بدقت باتمام رسد.حسن صباح كه خبائثی ]رابطین [ در باطن با نظام الملك داشت و همیشه طالب احداث مستحدثی بود از سلطان ،متقبل شد كه دو ماهه دفتری ترتیب دهد.

     سلطان او را اجازه داد و در مدت دو ماه حسن صباح دفترش را تمام كرده همراه خود بدربار سلطان آورد، و چون نظام الملك می دانست كه در آن مدت تمام می شود و لكن مصلحتی در نظر داشت كه در نظر سلطان به طول مدت نسبت داد، آدم خود را فرستاد و با آدم حسن صباح كه حامل آن دفتر بود خدعه نموده دفتر را باز كرده و از هم پاشید و باز بهم بسته بجای خود گذاشت.

     چون هنگام حضور بار سلطان شد، نظام الملك و حسن صباح بسلام مشرف شدند سلطان از حسن دفتر را خواست او عرض كرد: كه تمام شده حاضر است.ٍٍ برگشته دفتر را گرفت و بحضور سلطان آورد باز كرد سلطان مثلاً حساب فرد بلخ را خواست او موافق ترتیب خود دست برد دید حساب هرات بیرون آمد هر چه خواست ترتیب آنرا مجدداً درست كند نتوانست. سلطان در غیظ شد نظام الملك عرض كرد: كه دفتری كه در دو ماه نوشته شود بهتر از این نخواهد شد. حسن از حضور سلطان بیرون آمده روگردان شد و بیرون رفت و اسباب كار ملاحده شد و در الموت دیلم و گیلان كار او بالا گرفت چنانكه در تواریخ سطور است و نظام الملك بزخم یكی از فدویان او كشته شد بهر حال دفتر او را بعد از او ترتیب كرده معمول داشتند.”

همچنین وی در قسمت دیگری از كتاب خود چنین اظهار می دارد :

     ” شمس الدین كاتب شیرازی كه بعضی او را طبسی گفته اند تصرفات شایسته در آن علم كرد الی حال كتاب شیراز و كل فارس و عراق ، آذربایجان و خراسان و مازندران و غیره به آن سیاق دفاتر خود را ترتیب و ضبط می نمائید. و چند سال قبل از تاریخ حال كه سنه هزار و دویست و پنجاه و هشت ، سال هجری است . د ر اواخر دولت خاقان مغفور البسه الله تعالی حلل النور میرزا ابوالقاسم فراهانی در آذربایجان ترتیب دفتر و محاسبات را مودی به مودی و اشخاص قرار داد و كتب خمسه را بنا نهاد و هر كدام را مباشر علیحده تعیین كرد .”

     در این كتاب در مورد نحوه نوشتن دفاتر و خصوصیات دفتر نویس و كلیه موضوعاتی كه در هر یك از كتب خمسه نوشته می شد به تفصیل شرح داده شده است . به موازات پیشرفت جامعه اقتصادی ایران و ارتباط بیشتر با كشورهای اروپائی ، خصوصاً در زمان انقلاب مشروطه، حسابداری و حسابرسی نوین ، آن هم برای كنترل دخل و خرج دولت پا به عرصه وجود نهاد. بدین ترتیب ، اولین حسابداران تجربی در بخشهای عمومی ایران پرورش یافتند .

     فروغ همچنین دركتابش خاطره ای از دفتر نویسی به سبك سیاق بیان كرده است ، این خاطره از جمله بهای تمام شده كالا و تسعیر ارز و .. . در آن دوران دارد .

”   وقتی در ایام نواب مستطاب كامیاب غفرانماب ولیعهد رضوان مهد نایب السلطنه العلیه شاه عباس طاب الله شواه كه والد حقیر در خدمت آستان آن خسرو عرش ایشان بود، هر ساله مبلغ دویست هزار تومان از دولت انگلیس از نقد و نفیس بخزانه آذربایجان می رساندند. و محاسبه آن تنخواه كه عبارت از دو كرورباشد مفروغ نشده بود . امینی از دولت انگلیس برای تفریغ آن حساب مامور كشته به خدمت نواب غفران ماب آمد و ادعای سی هزار تومان ، فاضل می نمود. نواب غفران ماب مهندسین آذربایجانی را كه سالها در انگلیس درس زبان و حساب آنها را خوانده بودند مامور آن حساب فرمود و همه بعد از بیهوده كاریها به عجز مراجعت نمودند. پس والد حقیر را نامزد این خدمت فرمود و این حقیر در آن اوقات پیش دست او مشق سیاق می كرد. و چون به خانه ایلچی رفتیم دو اطاق را دسته دسته كاغذ بر روی هم چیده و همه شرح نقد و نفیس آن حساب نوشته بودند بهر حال ترجمانی نشست و آن دسته ها را باز كردند و ترجمان بزبان فارسی می گفت كه فلان قبضه تفنگ یا فلان ذرع ماهوت و ملبوس سربازی در فلان ولایت انگلیس بفلان قیمت خریدند و در فلان جا این مبلغ كرایه كشتی یا گمرك یا خرج دیگر داشته كه پول هر ولایت و قرار هر یك مخالف و مغایر بود. و كل آنها را از نقود و اوزان و غیره باید به رایج ایران نقل كرد اغلب ازین قبیل مخارج بود همه را به سیاق ایران نوشت تا بیست روز آن حساب را تمام كرده چهارده هزار تومان باقی معین كرد. چنانچه خود ایشان در حضور نواب غفران ماب اقرار كرده گفتند اگر در ایران ده نفر محاسب باشد یكی اینست و آن حساب همه در شصت فرد كه دوازده ورق كاغذ باشد نوشته شد. پس معلوم گردید كه عمل سیاق و حساب نویسی ایران آسان تر و محكم تر از سایر ملل باشد و روم و اغلب ولایات عربستان و تركمنستان مهندسه نویسند و سیاق ایران را معرفتی ندارند .”

     (1)“آغاز تحول حسابداری نوین با پیدایش تالیف اولین كتاب حسابداری به شیوه امروزین به نام المقصد الاسنی به تالیف میر اسماعیل عبداله زاده قفقازی بود كه در سال 1281 شمسی مطابق با سال 1323 هجری قمری در تهران منتشر شد، به دنبال آن در سال 1290 شمسی تدریس رشته حسابداری در مدرسه دارالفنون آغاز گردید .

     در سیر تحول و تطور تاریخ حسابداری در ایران به نامهائی چون حسن خان اصفهانی ، صادقی ، محمد ظاهر شیدائی ، سبكبار ، خلیل رضوی ، منصوری، ارسلان ، آموخته ، مرتضی اعتماد ، برومند ، خردجو ، اسماعیل عرفانی و سجادی نژاد و … بر می خوریم . كه در اعتلای حسابداری نوین در ایران جزوات و تالیفاتی داشته اند .امروزه كانون ها ، انجمن ها و مركز تحقیقات تخصصی حسابداری و حسابرسی ، سازمان حسابرسی در ایران توانسته اند نظام حسابداری و حسابرسی را تا حد استانداردهای بین اللمللی تكامل و اعتلا بخشند.

   پس از شرحی كه در خصوص تاریخچه حسابداری ارائه گردید ذكرمنطق حسابداری اصول این رشته را بیشتر روشن می نماید .

برای دیدن قسمت های دیگر این تحقیق لطفا” از منوی جستجوی سایت که در قسمت بالا قرار دارد استفاده کنید. یا از منوی سایت، فایل های دسته بندی رشته مورد نظر خود را ببینید.

با فرمت ورد

Leave a comment