تحقیق رایگان درباره شرکت در انتخابات، سلسله مراتب، کاهش استرس، شبکه روابط

دانلود پایان نامه

د همبستگي و مهار خودخواهي ها
تسهيل گري در جهت منافع مشترك
افزايش نظم و انسجام اجتماعي
افزايش كارآيي اقتصادي
توسعه اقتصادي (ملي و محلي)
افزايش كيفيت زندگي (تندرستي، شادي و رضايت)
تسهيل كنش فردي و جمعي
سرمايه اجتماعي مفهومي جديد، مهم، قابل توجه و پوياست كه با تأكيد بر متغيرهاي اجتماعي در تحليل هاي اقتصادي بر غناي علوم اجتماعي مي افزايد. به تدريج كاربرد سرمايه اجتماعي و مفيد بودن آن در حيطه هايي چون توسعه اجتماعي، توسعه اقتصادي، منطقه اي و محلي، مطالعات اجتماع محلي، خانواده، جوانان، مردم سالاري، جرم و خشونت و بهداشت عمومي و پايداري زيست محيطي به اثبات رسيده است. در عين حال، روز به روز محدوديت هاي سرمايه اجتماعي نيز روشن تر شده و توجه به آن واقع گرايانه شده است ( پيران و ديگران، 1385، 39). اگر در سرمايه انساني دانش، مهارت و تجربه فرد مهم است، در سرمايه اجتماعي چه كساني را شناختن مهم است. جدول شماره 2. 2 تلاش دارد با صورت بندي مفهوم سرمايه اجتماعي در ابعاد و سطوح مختلف، مؤلفه هاي سرمايه اجتماعي را در هر يك از ابعاد و سطوح متناظر جاي دهد.

جدول شماره 2-2 صورتبندي مفهوم سرمايه اجتماعي در ابعاد و سطوح مختلف (علمباز، 1388)
بعد
مؤلفه ها
معرف
سطح
کليد واژه هاي پرسشنامه
ذهني شناختي
آگاهي و توجه به امور سياسي
آگاهي از امور عمومي، سياسي و اجتماعي

کلان
آگاهي از اطلاعات و اخبار روز جامعه آگاهي از عملکرد دولت، مجلس، شهر داري و شوراي شهر

حساسيت به امور جامعه

حساسيت و توجه نسبت به نحوه عملکرد حکومت

اعتماد

اعتماد عمومي

ارزيابي از وضعيت جامعه
اعتماد به مسؤولان
اطمينان از رعايت حقوق شهروندي

اعتماد اجتماعي- نهادي
ميانه
اعتماد به نهاد هاي مدني
اعتماد به گروه هاي اجتماعي

اعتماد بين فردي
خرد
اعتماد به دوستان، خويشاوندان و همسايگان

هنجار
هنجارهاي تعميم يافته
کلان
ارزش هاي حاکم بر جامعه
اطمينان از رعايت ارزش هاي اخلاقي در جامعه

هنجارهاي همکاري متقابل
ميانه
انسجام بين قومي
ارزش هاي حاکم بر قوميت ها يا مذاهب
-عيني رفتاري

مشارکت

مشارکت رسمي
کلان
شرکت در انتخابات رياست جمهوري، مجلس، شوراي شهر

ميانه
هرگونه همکاري با نهاد هاي مدني و گروه هاي اجتماعي ( کمک فکري ، کمک مالي)

قبول مسئوليت اجرايي

حضود در جلسات نهاد هاي مدني و گروه هاي اجتماعي

مشارکت غير رسمي

خرد
هر گونه همکاري داوطلبانه
(مراسم هاي مذهبي، کمک به دوستان و همسايگان و…)

شبکه روابط
روابط اجتماعي- انجمني
ميانه
عضويت در نهاد هاي مدني و گروه هاي اجتماعي
حضور در برنامه هاي نهاد هاي مدني

روابط و پيوند هاي بين فردي
خرد
تعداد دوستان و چگونگي روابط ميان افراد

تاريخچه سرمايه اجتماعي
اصطلاح سرمايه اجتماعي قبل از سال 1916 در مقاله اي توسط هاني فان33 از دانشگاه ويرجينياي غربي مطرح شده است اما نخستين بار در اثر کلاسيک جين جاکوب 34 “مرگ و زندگي شهر هاي بزرگ امريکا ” (1916) به کار رفته ، که در آن او توضيح داده بود که شبکه هاي اجتماعي فشرده در محدوده حومه ي قديمي و مختلط شهري، صورتي از سرمايه اجتماعي را تشکيل مي دهند و در ارتباط با حفظ نظافت، جلوگيري از جرم و جنايت خياباني و ديگر تصميمات در مورد بهبود کيفيت زندگي، در مقايسه با نهاد هاي رسمي مانند نيرو هاي حفاظتي پليس و نيرو هاي انتظامي، مسئوليت بيشتري از خود نشان مي دهند ( الواني و شيرواني ، 1382، 16). گلن لوري35 اقتصاد دان نيز همچون ايوان لايت36 جامعه شناس در دهه 1970 براي توصيف مشکل اقتصادي درون شهري به کار برد. در دهه 1980، اين اصطلاح توسط جيمز کلمن جامعه شناس در معناي وسيع تري مورد استقبال قرار گرفت و رابرت پوتنام دانشمند علوم سياسي، نفر بعدي بود که بحث قوي را در مورد سرمايه اجتماعي و جامعه مدني هم در ايتاليا و هم در ايالت متحده آغاز کرد ( فوکوياما، 1379 ،10) .
به هر حال کاربرد اين مفهوم به تدريج از دهه 1990 به اين سو در پايان نامه ها و مقالات دانشگاهي به ويژه در رشته هاي جامعه شناسي، اقتصاد، سياست و آموزش با کارهاي افرادي چون جيمز کلمن، پير بورديو، رابرت پوتنام و فرانسيس فوکوياما افزايش يافته است (وال37 ، 1998، 259 ، به نقل از محمود زاده ، 1390 ).
2-2-2- ماهيت سرمايه اجتماعي
به بيان جيمز كلمن (1990) ، سرمايه فيزيكي كاملاً ملموس است و به صورت مادي و قابل مشاهده تجسم يافته است در حاليكه سرمايه انساني ناملموس است و در مهارت ها و دانشي كه فردي كسب مي كند تجسم مي يابد، سرمايه اجتماعي حتي كمتر از اين محسوس است، زيرا در روابط ميان افراد تجسم مي يابد. “سرمايه انساني در نقاط تقاطع و سرمايه اجتماعي در روابط ميان افراد شكل مي گيرد ” ( کلمن، 1386، 363و 365 ).

شکل شماره 2-2 مدل ارتباطي كلمن

جوهر سرمايه اجتماعي منابع انباشت شده متعلق به افراد در مجموعه هاي متنوع اجتماعي است. ماهيت سرمايه اجتماعي به مثابه يك مجموعه يا كل پيچيده، متشكل از عوامل متعدد گوناگون در مقياس هاي متفاوت، با اتكا و وابستگي ذاتي و جدايي ناپذير و داراي كنش متقابل با يكديگر است كه نمي توان يكي از عوامل را حذف كرد (شريفيا
ن و سيد آبادي، 1385، ش 23). ساير ويژگي هاي سرمايه اجتماعي بر پايه تحليل كلمن عبارت است از:
سرمايه اجتماعي منبعي است كه براساس آن مي توان بر روي منابع ديگر، سرمايه گذاري كرد اميد بازگشت سرمايه بيشتري را هم داشت.
سرمايه اجتماعي تصاحب شدني و تا حدودي تبديل پذير است و مي توان آن را براي ساير كاربردها مورد استفاده قرار دارد.
برعكس سرمايه مالي و مانند سرمايه فيزيكي و انساني، براي آن كه قدرت توليد خود را حفظ كند نيازمند نگهداري است . در اين سرمايه شخص براي استفاده از سرمايه اجتماعي نيازمند مشاركت طرف هاي متعددي است.
مانند سرمايه انساني و برعكس سرمايه فيزيكي، فاقد نرخ استهلاك قابل پيش بيني است زيرا روابط متقابل افراد در صورت استفاده بيشتر محكمتر مي گردند نه فرسوده!
انگستروم، جايگاه يك كنشگر در ارتباط با ساير كنشگران معنادار مي شود. بنابراين سرمايه اجتماعي كالايي عمومي است نه ملك شخصي.
به عقيده پوتنام (1993، 169) سرمايه اجتماعي نيز مانند ساير فرم هاي سرمايه، توليد كننده است و امكان دستيابي به اهداف مشخصي كه در فقدان سرمايه اجتماعي، قابل دستيابي نيستند را فراهم مي كند. با توجه به ويژگي سرمايه به طور مرسوم، افرادي كه داراي ميزاني از سرمايه اجتماعي هستند، تمايل به افزايش و انباشت بيشتر آن دارند.

شکل شماره 3-2 ارتباطات كنشگر فردي، كنشگر جمعي، شبكه اجتماعي و جامعه را به صورت انتزاعي نشان مي دهد. و تصوير واضح تري در خصوص سرمايه اجتماعي و ماهيت آن ارائه مي كند.

شکل شماره 3-2 جامعه، شبکه هاي اجتماعي، کنش جمعي، کنش بين فردي (به نقل از علمباز، 1388)

3-2-2- انواع سرمايه اجتماعي
همانگونه که سرمايه فيزيکي جسم يا ماده اي واحد نيست و شکل هاي مختلفي دارد، سرمايه اجتماعي به معناي شبکه هاي اجتماعي و هنجارهاي ارتباط متقابل، با شکل ها و اندازه هاي بسيار مختلف و کاربردهاي متفاوتي رواج يافته است. مثلا خانواده نوعي از سرمايه اجتماعي را نشان مي دهد که از سرمايه اجتماعي فرد در محيط کار، همکلاسي هاي دانشگاه، سازمان هاي داوطلبانه و يا گروه هاي اينترنتي که فرد در آنها عضو است، متفاوت است و اين در حالي است که هر يک از اين ها نشان دهنده نوعي از سرمايه اجتماعي است که با هم متفاوت نيز هستند (محمود زاده، 1390)
با توجه به مقدمه اي که بيان گرديد تفاوت در انواع سرمايه اجتماعي نشان داده مي شود، اما دانشمندان مختلفي به طبقه بندي انواع سرمايه اجتماعي پرداخته اند.
رابرت پوتنام (2002) سرمايه اجتماعي را به چهار دسته تقسيم کرده است که عبارت اند از سرمايه اجتماعي رسمي و غير رسمي، سرمايه اجتماعي متراکم و غير متراکم، سرمايه اجتماعي درون نگر و برون نگر و سرمايه اجتماعي گسسته و پيوسته. وولکاک نيز معتقد است که علاوه بر طبقه بندي رابرت پوتنام نوع ديگري از سرمايه اجتماعي تحت عنوان سرمايه اجتماعي زنجيره تأمين نيز وجود دارد.
3-2-2 سرمايه اجتماعي رسمي و غير رسمي
بعضي شکل هاي سرمايه اجتماعي مانند سازمان هاي اولياء و مربيان و يا اتحاديه هاي کارگري به طور رسمي سازمان يافته اند به نوعي که داراي مسؤولان مشخص، شرايط عضويت، وظايف، جلسات معين و مانند آن هستند. اما ترتيب دادن بازي هاي بسکتبال يا بازي هاي محل يا گروه هايي از دوستان که در يک رستوران غذا مي خورند کاملا غير رسمي است. هر دوي اينها شبکه هايي را تشکيل مي دهند که ارتباط متقابل در آنها مي تواند توسعه يابد و اين ارتباطات مي تواند نتايج خصوصي و عمومي متفاوتي را در بر داشته باشد (پوتنام، 2002، 12).
3- 2- 2 سرمايه اجتماعي متراکم و غير متراکم
بعضي از شکل هاي سرمايه اجتماعي ، در هم پيچيده و چند رشته اي هستند، مثلا گروهي از کارکنان فولاد سازي که هر روز با هم در کارخانه کار مي کنند. روزهاي شنبه براي تفريح بيرون مي روند و يکشنبه با هم به کليسا مي روند. اما سرمايه اجتماعي غير متراکم نيز وجود دارد. اين نوع سرمايه اجتماعي ، تقريبا رشته هاي نامرئي سرمايه اجتماعي است مثلا سلامي که افراد گاهي در صف سوپر مارکت با هم رد و بدل مي کنند و يا روبه رو شدن احتمالي با شخص ديگري در آسانسور نوعي از سرمايه اجتماعي غير متراکم را تشکيل مي دهد. زيرا اين شکل هاي کاملاً تصادفي از سرمايه اجتماعي مي توانند شکل هاي خاصي از روابط دو جانبه را ترغيب کند. تجربه نشان داده است که فقط سرتکان دادن براي يک غريبه محبت را افزايش مي دهد و موجب مي شود که در هنگام بروز حادثه، ديگران به کمک ما بشتابند. به عبارت ديگر، پيوندي ظريف و تک رشته اي که از پيوند بين بستگان نزديک متفاوت است، مي تواند نمونه اي از شبکه اجتماعي غير متراکم را تشکيل دهد ( پوتنام ، 2002، 12).
3- 2- 2 سرمايه اجتماعي درون نگر و برون نگر38
برخي شکل هاي سرمايه اجتماعي به ميل خود يا به اجبار، درون نگر است و تمايل دارد منافع مادي، اجتماعي يا سياسي اعضاي خود را افزايش دهد. در حالي که شکل هاي ديگر برون نگر هستند و به منافع عمومي مي پردازند.
گروه هاي دسته اول عموماً بر اساس طبقه، جنسيت، نژاد، صنف و مانند آن سازمان يافته و وجود دارند تا پيوند هاي مولد را حفظ و تقويت کنند. مانند اتاق اصناف، سازمان هاي همکار، اتحاديه هاي کارگري، تعاوني هاي اعتبار غير رسمي که توسط مهاجران در کشورهاي غربي ايجاد شده است.
سرمايه اجتماعي برون نگر، اشاره به گروه هايي دارد که در جهت منافع عمومي فعاليت دارند مانند سازمان هاي داوطلبانه، صليب سرخ، جنبش هاي حقوق شهروندي، جن
بش هاي محيط زيست و … که در کشورهاي پيشرفته تقريباً در دهه هاي 1970و1980 ميلادي پديد آمدند ( پوتنام ، 2002، 10).
3- 2- 2 سرمايه اجتماعي گسسته و پيوسته39
دوگانگي درون نگري و برون نگري ارتباط نزديکي با محورهاي گسستگي و پيوستگي دارد. اما از نظر مفهومي با آنها تفاوت دارد. سرمايه اجتماعي پيوسته افرادي را دور هم جمع مي کند که از جنبه هاي مهمي مانند “سن”، “جنس” يا “طبقه اجتماعي” شبيه هم هستند. اما سرمايه اجتماعي گسسته به شبکه هاي اجتماعي اشاره دارد که افرادي را دور هم جمع مي کنند که شباهت زيادي به هم ندارند. اين تمايز مهمي است زيرا آثار خارجي شبکه هاي گسسته احتمالا ثبت شده است اما در شبکه هاي پيوسته (محدود شده به موقعيت اجتماعي خاص) براي توليد نتايج منفي در مخاطره بيشتري قرار دارد زيرا گروه هاي کاملا منسجم و همگرا، آسانتر براي اهداف منفي متحد مي شوند ( آلدر و کوون40 ، 2002، 2 ).
پوتنام اعتقاد دارد که در پيوستگي، روابط ميان گروه هاي منسجم مطرح است، مانند روابطي که در قلمروهاي نژادي وجود دارد. او پيوند هاي موجود در شبکه هاي همگراي متراکم را به “چسب قوي اجتماعي” تشبيه مي کند و اعتقاد دارد که آنها، مناسب ترين حمايت هاي اجتماعي دروني را براي اعضاي خود فراهم مي کنند از طرف ديگرپوتنام تأکيد دارد که سرمايه اجتماعي گسسته بسيار واگرا است از نظر او اين شکل از سرمايه اجتماعي بر مفهوم پيوند هاي ضعيف، با منابع پراکنده براي افرادي که در جستجوي پيشرفت هستند واقعاً ارزش بيشتري از پيوند هاي قوي با خويشاوندان و دوستان نزديک دارد مطالعات نشان داده است که روابط حمايت گرانه اي که از سرمايه اجتماعي پيوسته حاصل مي شود، در کاهش استرس اجتماعي و افزايش سلامت رواني انسان ها بسيار مؤثر است و حتي در عملکرد سيستم ايمني بدن اثر گذار است ( کندي و همکاران41، 1990، 264).
مطالعات طولي42 نشان داده است که شبکه هاي اجتماعي پيوسته (خانواده) بر سلامتي افراد خصوصا در دوران کودکي و کهنسالي بسيار اثر گذار است. اين مطالعات به بررسي کودکاني که در پرورشگاه بزرگ شده اند پرداخت و نشان داد که حتي با وجود رژيم هاي غذايي کامل رشد ذهني و جسمي اين کودکان به طور معني داري پايين تر از کودکاني است که در ميان خانواده پرورش مي يابند و علت آن فقدان وجود روابط عاشقانه و سرمايه اجتماعي پيوسته است. همين طور ميزان بيماري و جراحي هاي مهم در افراد کهنسال که در خانه هاي سالمندان نگهداري مي شوند به مراتب بيشتر از کساني بود که در کنار خانواده زندگي مي کردند ( برکمن و گلس43، 2000، 37).

3- 2- 2 سرمايه اجتماعي زنجيره اي
علاوه بر پوتنام، وولکاک نيز به دسته بندي سرمايه اجتماعي پرداخته است. او معتقد است علاوه بر سرمايه اجتماعي پيوسته و گسسته، نوع ديگري از سرمايه اجتماعي تحت عنوان سرمايه اجتماعي زنجيره اي44 نيز وجود دارد. او اعتقاد دارد سرمايه اجتماعي گسسته به عنوان روابط افقي ميان گروهي عمل مي کند در حالي که سرمايه اجتماعي زنجيره اي به پيوندهايي اشاره دارد که بين طبقات مختلف ثروت و مقام ايجاد مي شود. او به ارتباط بين افراد و گروه ها در طبقه هاي اجتماعي متفاوت در يک سلسله مراتب اشاره دارد. جايي که قدرت، مقام اجتماعي و ثروت در دسترس گروه هاي مختلف است.
وولکاک اعتقاد دارد، چنين شبکه هايي براي جذب اطلاعات و ايده ها از سوي نهاد هاي بالاتر اجتماعي به خصوص براي توسعه اقتصادي نقش کليدي دارند (وولاک45، 2000، 13).
سطوح خرد و کلان سرمايه اجتماعي
ابعاد جامعه شناسي، اقتصادي، سياسي و مديريتي سرمايه اجتماعي، ارتباط نزديکي با سطوح

Leave a comment