تحقیق رایگان درباره ابعاد و مؤلفه ها، اعتماد متقابل

دانلود پایان نامه

مجموعه اي از هنجارها يا سطوح اعتمادي که افراد يا گروه ها مي توانند داشته باشند گفته مي شود که امکان استفاده از منابع يکديگر را براي اعضا فراهم مي کند.
شهرت کنوني اين مفهوم ناشي از کار هاي سه جامعه شناس به نام هاي پير بورديو ، جيمز کلمن و رابرت پوتنام است که هر يک از آنها به ارائه مفهومي خاص از سرمايه اجتماعي پرداخته اند” (دائره المعارف بريتانيکا)17.
بورديو بيان کرد که دامنه اي از انواع سرمايه شامل سرمايه هاي اقتصادي ، فرهنگي و اجتماعي وجود دارد که هر يک از اين انواع سرمايه به هم وابسته اند و مي توانند جايگزين يکديگر نيز بشوند. او در تحقيقات خود سرمايه اجتماعي را چنين تعريف کرده است :” سرمايه اجتماعي منابع بالقوه يا بالفعلي است که عضويت در يک گروه به دليل شناخت و اعتماد متقابل براي اعضا به وجود مي آورد”. توجه اساسي بورديو معطوف به بررسي اين موضوع بود که چگونه نخبگان قدرتمند جامعه ، برتري خود را حفظ مي کنند (بورديو18 ، 1381، 32 ).
تعريف کلمن19 از سرمايه اجتماعي از کارهاي تجربي او در دهه 1980 نشأت گرفته است ، او ارتباط ميان آسيب هاي اجتماعي، جامعه و تحصيلات را مورد بررسي قرار داد. ادعاي او اين بود که بچه هايي که عضو يک گروه با سرمايه اجتماعي بالا هستند (مثلا کساني که در يک مدرسه کاتوليک درس مي خوانند ) بازدهي تحصيلي بالاتري دارند. به طور عام او سرمايه اجتماعي را مجموعه اي از منابع نهفته در يک گروه مي داند که فعاليت هاي خاص را براي اعضاي گروه تسهيل مي کند (کلمن، 1988، 98).
يکي از مهمترين تعاريف ارائه شده در مورد سرمايه اجتماعي تعريفي است که رابرت پوتنام20 ارئه نموده است. او بيان مي کند که : “سرمايه اجتماعي ، ويژگي هايي از زندگي اجتماعي شامل شبکه ها ، هنجار ها و اعتماد است که مشارکت کنندگان را قادر مي سازد تا در همکاري با هم اثر بخش تر باشند و بتوانند يک هدف مشترک را دنبال کنند به طور خلاصه سرمايه اجتماعي شامل شبکه اجتماعي ، هنجار هاي مشترک و اعتماد در جامعه مي باشد”. به عبارت ديگر از منظر پوتنام سرمايه اجتماعي به سه ويژگي زندگي اجتماعي شامل شبکه اجتماعي، هنجار هاي اجتماعي و اعتماد بستگي دارد (پوتنام ، 1995، 66).
فرانسيس فوکوياما21، در تعريف خود از سرمايه اجتماعي بر ضرورت اعتماد تأکيد زيادي دارد، به طوري که اعتماد را شاخص اندازه گيري سرمايه اجتماعي مي داند. او ارتباط ميان اعتماد و موفقيت هاي اقتصادي را بررسي مي کند و مي گويد سرمايه اجتماعي که با اعتماد نشان داده مي شود اثري معادل سرمايه هاي فيزيکي در توسعه اقتصادي دارد. طبق نظر فوکوياما، موفقيت اقتصادي، از ميزان اعتماد اثر مي پذيرد و اقتصاد هايي که شهروندان آنها سطوح بالايي از اعتماد به يکديگر را دارند- که مترادف با سرمايه اجتماعي است -اقتصاد هاي برتر در قرن بيست و يکم خواهند بود. به نظر فوکوياما در اعتماد نوعي پرهيزکاري اجتماعي22 وجود دارد که در خلق موفقيت مؤثر است. او سرمايه اجتماعي را توانايي افراد براي کار کردن با يکديگر به منظور دستيابي به هدفي مشترک تعريف نموده است و در سال 1999 سرمايه اجتماعي را هنجار هاي شناخته شده اي دانسته است که همکاري بين دو يا چند نفر را توسعه مي دهد (فوکوياما، 1999، 187).
بر اساس تعريف سازمان همکاري اقتصادي و توسعه23 سرمايه اجتماعي، شبکه هاي اجتماعي است که داراي هنجار ها، ارزش ها و درک مشترکي هستند و همکاري هاي درون و برون گروهي را تسهيل مي نمايند (OECD,2001).
بانک جهاني نيز سرمايه اجتماعي را نهاد ها، روابط و هنجارهايي مي داند که کيفيت و کميت تعاملات اجتماعي را تعيين مي کنند (اررو24، 2000، 48). در تعريف ديگري کاواچي و همکارانش25، ويژگي هايي از سازمان اجتماعي مانند مشارکت و هنجار هاي تعامل و اعتماد به ديگران که همکاري براي دستيابي به منافع مشترک را تسهيل مي کند را سرمايه اجتماعي دانسته اند (کاواچي و همکاران، 1997، 409).
کاهن و پروساک26 (2001، 19) چنين بيان کرده اند که سرمايه اجتماعي شامل موجودي تعاملات ميان افراد است و آنها معتقدند که اعتماد، درک متقابل، رفتارها و ارزش هاي مشترک در سازمان، اعضاي شبکه هاي انساني و گروه ها را به هم پيوند مي دهد و امکان فعاليت هاي مشترکي را در سازمان فراهم مي نمايد.
در تعريف ديگري از سرمايه اجتماعي چنين آمده است که سرمايه اجتماعي، شبکه ها، هنجار ها و روابطي است که به اثر بخشي جوامع کمک مي کند (مک گليوري27، 2002، 12).
واين بيکر (1382، 5) در کتاب مديريت و سرمايه اجتماعي بيان کرده است که سرمايه اجتماعي منابعي است که از درون شبکه هاي کسب و کار در دسترس است اين منابع شامل اطلاعات، انديشه ها، راهنمايي ها و فرصت هاي کسب و کار، سرمايه هاي مالي و قدرت نفوذ، پشتيباني احساسي، خير خواهي، اعتماد و همکاري مي باشند.
در ادامه به معرفي برخي از تعاريف متأخر كه توسط اساتيد جامعه شناس ايراني تدوين و ارائه شده است پرداخته مي شود.

كيان تاجبخش (1382، 10) در مطالعات خود تحت عنوان ” سرمايه اجتماعي: اعتماد، دموكراسي و توسعه”، پيرامون سرمايه اجتماعي و وضعيت آن در ايران براي اولين بار به طور جدي اين موضوع را مورد بررسي قرار داد. به بيان تاجبخش سرمايه اجتماعي عبارت است از” آگاهي و توجه به امور اجتماعي سياسي به عنوان منبعي جهت كنش جمعي بوده كه در آن ميزان آگاهي افراد ارتباط متقابلي با مفاهيمي چون فعاليت مدني 28، وساطت اجتماعي 29و ارزش زندگي30 دارد”.
همچنين دكتر پرويز پيران، مير طاهر موسوي و مليحه شياني در مقاله اي ت
حت عنوان ” كارپايه مفهومي و مفهوم سازي سرمايه اجتماعي” به ارائه تعاريف متعدد مفهوم سرمايه اجتماعي پرداخته و با تأكيد بر شرايط ايران به مفهوم سازي اين موضوع پرداخته اند و سرمايه اجتماعي را به شرح زير تعريف مي كنند:
“سرمايه اجتماعي به طور عام به هنجارهاي اعتماد و دوسويگي يا روابطي با رفت و برگشت اشاره دارد كه معمولاً در درون شبكه هاي اجتماعي رخ مي دهد و به نتايج عمدتاً مثبت و در مواردي منفي منجر مي گردد و هدف آن استفاده از منابعي است كه افراد به دلايل گوناگون از جمله ويژگي هاي فردي چون جنس، سن، تحصيلات، پايگاه و منزلت اجتماعي و نظاير آن طي زمان انباشته اند سرمايه اجتماعي مقيد به زمان و مكان بوده و با ويژگي هاي ساختار جامعه و عناصر و اجزا آن ارتباط اي تنگاتنگ دارد” (پيران و ديگران ، 1385، 31 و 32).
يكي ديگر از تعاريف ارائه شده در خصوص سرمايه اجتماعي در ايران توسط دكتر محمد عبداللهي و مير طاهر موسوي در مقاله اي تحت عنوان ” سرمايه اجتماعي در ايران؛ وضعيت موجود، دورنماي آينده و امكان شناسي گذار” كه بر پايه طرح ملي سنجش سرمايه اجتماعي 31در ايران تدوين شده است، به بررسي اين موضوع و ابعاد آن مي پردازد. به بيان آنها سرمايه اجتماعي مفهومي پيچيده و چند وجهي مشتمل بر جنبة عيني – ساختاري (چون “شبكة روابط” بين اعيان اجتماعي) و جنبة ذهني -شناختي (نظير “اعتماد اجتماعي” بين اشخاص و گروهها و نهادهاي اجتماعي) است، و بين جنبه هاي عيني و ذهني و بين عوامل كليدي سرمايه اجتماعي همبستگي ارگانيك برقرار است كه در تعامل با هم كليت واحدي را به نام سرمايه اجتماعي پديد مي آورند.

شکل 1. 2. ابعاد سرمايه اجتماعي گروتارت و باستلر32، 2001

در تعاريف صاحبنظران ايراني مي توان به نكات مهمي به شرح ذيل، اشاره نمود:
مفهوم سرمايه اجتماعي داراي دو جنبه “عيني” و “ذهني” مي باشد.
اين مفهوم “پيچيده” و در عين حال يك “كليت واحد” را پديد مي آورد.
سرمايه اجتماعي مجموع منابع بالقوه و بالفعلي است كه بر پايه اعتماد و هنجارها در قالب شبكه ي روابط عمل نموده و موجب تسهيل كنش جمعي مي گردد.
سرمايه اجتماعي ارتقاء دهنده جامعه از جمع جبري افراد آن است و موجب تسهيل كنش هاي بين فردي و كنش هاي جمعي مي گردد.
ميزان منفعت افراد از سرمايه اجتماعي وابسته به ويژگي هاي فردي مانند جنس، سن، تحصيلات، پايگاه و منزلت اجتماعي مي باشد.
سرمايه اجتماعي در شرايط زماني و مكاني ماهيت متفاوتي مي يابد.
ماهيت و ميزان سرمايه اجتماعي به شرايط جامعه و بستر اجتماعي بستگي شديدي دارد.
سرمايه اجتماعي علي رغم سرمايه اقتصادي به طور كامل قابل انتقال نيست و در صورت عدم استفاده كاهش يافته و يا از بين مي رود.
چنانچه تعاريف ارائه شده در قالب اجزا و عوامل كليدي مفهوم سرمايه اجتماعي مورد موشكافي قرار بگيرد، مي توان همپوشاني ها و نواقص برخي تعاريف را شناخته در ارائه تعريفي مناسب تر از آن بهره برد. همچنين با شناخت و استخراج مهمترين ابعاد موضوع مي توان پايه و چارچوبي مفهومي جهت شكل دهي بحث پيرامون “سنجش وضعيت سرمايه اجتماعي در ايران” و به طور خاص در “روستاي ابيانه ” ايجاد نمود.
بحث سرمايه اجتماعي جابه جايي منابع بالقوة سرمايه را امكان پذير مي داند و فاصلة ميان جنبه هاي جامعه شناختي و اقتصادي را مي كاهد.
جدول شماره 1-2 با ارائه تطبيقي تعاريف، به تفكيك ماهيت، مؤلفه ها، سر منشاء، بستر شكل گيري و در نهايت كاركردهاي سرمايه اجتماعي مي پردازد و به دنبال پاسخ به سئوالات زير مي باشد.
ماهيت يا جوهر سرمايه اجتماعي چيست؟
ابعاد و مؤلفه هاي سرمايه اجتماعي كه مهمترين و بيشترين نقش را در ايجاد آن ايفا مي كنند، چه هستند؟
سرمايه اجتماعي از كجا سرچشمه مي گيرد؟
سرمايه اجتماعي در چه قالب و محملي شكل مي گيرد؟
كاركردهاي سرمايه اجتماعي در جامعه چيست؟

جدول شماره 1-2 بررسي تعاريف سرمايه اجتماعي و ابعاد موضوع (علمباز، 1388)

ارائه كننده تعريف
ماهيت سرمايه اجتماعي
مولفه هاي سرمايه اجتماعي
منشاء سرمايه اجتماعي
بستر و ظرف شكل گيري سرمايه اجتماعي
كاركردهاي سرمايه اجتماعي
دوركهيم،
1369

ــــــــ

ــــــــ

اخلاق

ــــــــ
ايجاد همبستگي و مهار
خودخواهي ها
ماركس، 1885
ارزش توليد
ــــــــ
توليد و كار
ــــــــ
ــــــــ
هاني فان،
1916
ارزش دهي و معنا بخشي
ــــــــ
كار خير، دلسوزي
و دوستي
واحد اجتماعي
ــــــــ
جكوبز، 1961
ــــــــ
ــــــــ
روابط
شبكه هاي شهري
ــــــــ

هانرز، 1969
منبع
نيت خير
نيت و قصد خير
ــــــــ
پيشرفت، ترقي و كم به فقرزدايي

بورديو، 1986
منابع بالفعل و بالقوه
تعهدات، وظايف و مسئوليتهاي اجتماعي
آشنايي
شبكه
روابط متقابل
ــــــــ
بيكر، 1990
منبع بالقوه شخصي
روابط متقابل
روابط متقابل
ساختارهاي اجتماعي
دستيابي به علايق شخصي
برت، 1992
فرصت شخصي
ارتباط
دوستي
شبكه روابط عمومي
دستيابي به علايق شخصي
كلمن، 1990
دارايي فردي
اعتماد و تعهد، ايدئولوژي و ثبات ساختار
اجتماعي
كنش اجتماعي
سازمان اجتماعي
افزايش كيفيت زندگي
لوري، 1992
دارايي شخصي
تبادل مهارت
تبادل مهارت در
روابط متقابل
شب
كه روابط اجتماعي متقابل
رقابت در جامعه
پوتنام، 1995
منبع در اختيار شخص
با مالكيت عمومي
اعتماد، هنجار و شبكه ها
همكاري متقابل
سازمان اجتماعي
تسهيل گري در جهت منافع
مشترك
فوكوياما،
1995،1997
توانايي همكاري
اعتماد، هنجارها و ارزشها
همكاري
و مشاركت
گروه و سازمان
نظم اجتماعي و توسعه اقتصادي
بانك جهاني،
1998
ملاط(عامل
پيوند دهنده)
اعتماد، هنجارها و حس مسئوليت مدني
كنش و واكنش
اجتماعي
نهادها و روابط
توسعه اقتصادي و اجتماعي
نهاپايت و
گوشال، 1998
منابع بالفعل و بالقوه
(متعلق به فرد يا واحد اجتماعي)

ــــــــ

ــــــــ
شبكه روابط اجتماعي متقابل
امكان بسيج دارايي ها
پورتس، 1998
منافع
توانايي كسب منافع
عضويت در شبكه
اجتماعي
شبكه و ساختار
اجتماعي
ــــــــ
نارايان، 2000
ــــــــ
هنجارها و شبكه ها
آشنايي
شبكه روابط
تسهيل كنش جمعي
چاي يووا،
2005
اطلاعات مفيد
ــــــــ
ارتباط و پيوند
شبكه پيوندها
تسهيل كنش اجتماعي
منيات، 2005
منبع بالقوه
ــــــــ
ــــــــ
سازمان اجتماعي
امكان مهار براي اهداف مهم
تاجبخش،
1384
ــــــــ
فعاليت مدني و وساطت اجتماعي
آگاهي و توجه به
امور سياسي
روابط
رضايت از زندگي
پيران و
ديگران،
1385
منبع بالقوه
اعتماد، هنجارهاي متقابل و ويژگي هاي
ساختاري جامعه
روابط دوسويه و
رفت و برگشتي
شبكه اجتماعي
استفاده از منابع بالقوه شخصي
طرفين ارتباط
عبداللهي و
موسوي، 1385
كليت پيچيده
روابط انجمني
هنجارها و اعتماد اجتماعي
پيوندها و اعتماد بين فردي
همبستگي انسجام اجتماعي
احساس برخورداري از حمايت جمعي

همبستگي و
انسجام اجتماعي

شبكه روابط در سطوح مختلف به طور رسمي و غير رسمي

تسهيل كنش فردي و جمعي

پس از بررسي و تطبيق تعاريف مختلف سرمايه اجتماعي، مشاهده مي گردد دامنه تعريف اين مفهوم با گذشت زمان گسترده تر شده است. با توجه به متعاريف متاُخر در اين زمينه راه هاي ايجاد سرمايه اجتماعي متنوع تر شده به صورتي كه مي توان سرمايه اجتماعي را در سطوح مختلف كلان، ميانه و خرد، رسمي و غيررسمي جستجو نمود. برآيند جدول1-2را مي توان به شرح زير خلاصه نمود.
ماهيت سرمايه اجتماعي، مجموعه منابع بالفعل و بالقوهاي كه به فرم ها و انواع مختلف مانند دارايي، مهارت، دانش و تحصيلات وجود دارد.
مؤلفه هاي سرمايه اجتماعي، مؤلفه هاي سرمايه اجتماعي در سه سطح كلان، ميانه و خرد طبقه بندي مي گردند.
سطح كلان
آگاهي و توجه به امور سياسي
اعتماد عمومي
هنجارهاي تعميم يافته
مشاركت رسمي
سطح ميانه
اعتماد اجتماعي نهادي
هنجارهاي همكاري متقابل
مشاركت رسمي و غير رسمي
روابط اجتماعي انجمني

سطح خرد
اعتماد بين فردي
مشاركت غير رسمي
روابط و پيوندهاي بين فردي
منشاء سرمايه اجتماعي، در واقع سرمايه اجتماعي حاصل “كنش اجتماعي” و “همكاري متقابل ” مي باشد.
بستر و ظرف شكل گيري سرمايه اجتماعي “شبكه روابط” در سطوح مختلف (كلان، مياني و خرد) به طور رسمي و غير رسمي زمينه را جهت ايجاد سرمايه اجتماعي فراهم مي كند.
كاركردهاي سرمايه اجتماعي، به طور عام عبارت اند از:
كسب سريع تر و بيشتر اطلاعات و مهارت ها
كسب نفوذ و قدرت اجتماعي
دستيابي به علايق شخصي
رقابت در جامعه
افزايش مشاركت مدني
پيشرفت، ترقي و كمك به فقرزدايي
ايجا

Leave a comment