«استرس شغلی اصطلاحی است که برای توصیف استرسهای ناشی از محیط کار استفاده می-‌شود.(استارنهان و دیگران[۱۸]، ۲۰۰۸، ۲)
پارکر و دکوتیس[۱۹] استرس شغلی را به عنوان یک آگاهی[۲۰] یا درک شخصی از نتیجه یک رویداد مخرب میدانستند که از شرایط کار حاصل شده باشد و منجر به عکس العملهای روانی، فیزیولوژیکی و رفتاری در قبال این شرایط میشود.
این عکس العملها به صورت هوشیار[۲۱] و یا ناهشیار[۲۲] رخ میدهد و عوامل ایجاد کننده ممکن است واقعی یا غیر واقعی باشد (ناسردین[۲۳] و دیگران، ۲۰۰۶، ۱۱۸).
هرچند استرس به شکلهای مختلف تعریف شده است ولی زمینه مشترک همه آن تعاریف این است که علت ایجاد فشار عصبی وجود محرکی به صورت فیزیکی یا روانی است و فرد به طرق خاص نسبت به آن عکس العمل نشان میدهد(مورهد و گریفین، ۱۳۸۴،۲۵۱).
کانون اصلی در این تعریف فرد است، این فرد است که فشارها را درک و در مورد آنها ارزیابی انجام میدهد. در مدلی تعاملی که کاکس[۲۴] برای استرس ارائه داده است، فرایندی پویا بین آنچه که مردم تجربه میکنند و عکس العملهایی که در برابر مشکلات و سختیها از خود نشان میدهند توصیف شده است، و بیان میکند که استرس پدیدهای فردی است، و نتیجه تعامل فرد با محیطش است که هدف تطابق یا فعال بودن در مقابل محیط است. اساساً این مدل به بررسی رابطه چهار جنبه فرد و محیط میپردازد. فرد در مرکز این مدل قرار دارد و به طور دائم خواستههای محیط و توانایی فرد برای پاسخگویی به این خواستهها را ارزیابی میکند. همانطور که در شکل (۲-۲)دیده میشود فرد دائماً در حال ارزیابی و در پی رسیدن به تعادل با نیازهای داخلی و خارجی است (هو، ۱۹۹۶، ۴۱).
منابع شخصی
(توانایی)
نیازهای داخلی
و ارزشها
حمایتها و عرضه
محیط بیرونی
الزامات (شغل)و فشارهای محیط بیرونی
محیط
فرد
شکل(۲-۳): مدل تعاملی فرد با محیط. منبع: (هو، ۱۹۹۶، ۴۲)
در اکثر تحقیقات انجام شده در مورد استرس، استرس ناشی از کار بالاگزارش شده است(گیوینگ، ۲۰۰۷، ۶۲۴).و اینکه استرسزاهای محیط کار در یک سازمان لزوماً شبیه استرس‌زاهای دیگر سازمانها نیست، ممکن است در سازمانی عواملی باعث استرس شوند که در سازمانهای دیگری این عوامل استرسزا نباشد و یا نسبت به عوامل دیگر دارای استرس کمتری باشند و بعضی عوامل هستند که در بیشتر سازمانها مشترک هستند. در پیرو این مطلب کوپر و سپارک مدلهای زیادی برای عوامل استرسزا ارائه دادهاند. استرس یکی از حقیقتهای محیط کار است که به نظر میرسد جدایی ناپذیر باشد. در یک مطالعه گسترده که بر روی ۷۰۹۹ نفر از کارکنان در ۱۳ شرکت مختلف انجام شد رابطه آماری قوی بین تعداد عوامل استرسزای شغلی و علائم بیماری گزارش شده است (فایربرادر[۲۵] و دیگران، ۲۰۰۲، ۸).
۲-۲-۴- عوامل ایجاد کننده استرس شغلی
عوامل استرسزا اگر به صورت مطلق و بی قید و شرط عمل کنند، میتوانند نتیجه بیمارگونهای به بارآورند. مثل نگرانی، بیماری قلبی (وتن و کمرون۱۳۸۰٬، ۲۱) .
استرس شغلی تحت تاثیر عوامل گوناگونی صورت میگیرد. برای بسیاری از کارکنان تغییرات سازمانی استرسزا میباشند. رویارویی با محیطهای پیچیده و غیر مطمئن، تجدید ساختار سازمانی، بکارگیری تکنولوژ‍ی جدید و همکاران میتواند موجب استرس در افراد سازمان شود. (رابینز، ۱۹۹۲)
وجه مشخصه عوامل ایجاد کننده محیط مدرسه عواملی هستند که منعکس کننده خود سازمان یعنی اندازه مدرسه، تعداد دانش آموزان، تعداد همکاران، قوانین و بخشنامهها و وضعیت فیزیکی مانند آلودگیهای صوتی و نور میباشد و نیز عواملی است که با جایگاه و تعامل با انسانهای دیگر مانند ابهام در نقش، تعارض در نقش ارتباط دارد. البته فشار روانی در تمام مدارس یکسان نیست و از مدرسهای به مدرسه دیگر تغییر میکند، به عبارتی میتوان بیان کرد از آنجایی که میزان بالای فشار روانی باعملکرد پایین ارتباط دارد. اگر بتوان فهرستی از مدارس دارای استرس پایین را تهیه کرد، در واقع بدین وسیله مدارس موفق و دارای کارایی بالا را شناسایی کردهایم. اما نبود معیارهای لازم، عدم وجود امنیت، خواستههای نامعقول از طرف مسئولین، والدین و دانش آموزان، مشکلات مالی و مدیریت ضعیف و در حال تغییر، رسیدن به این امر تقریباً غیرممکن شده است. شکل(۲-۴) نشان دهنده عوامل استرسزا معلمان است همانطور که دیده میشود عوامل ناشی از محیط مدرسه در دو کشور پیشرفته جهان بیشترین استرس را بوجود میآورد.
میزان استرس
عوامل استرسزا
استرس ناشی از مدرسه
آمریکا
انگلیس
شکل(۲-۴): استرسهای معلمان آمریکا و انگلیس. منبع: (هو، ۱۹۹۶، ۴۳)
با آنکه حتی یک عامل فشار آور به تنهایی میتواند فشار روانی عمدهای به بار آورد، ولی به طور معمولی عوامل فشار آور با هم آمیخته میشوند تا از راههای گوناگون عرصه را بر کارمند تنگ کنند و سرانجام فشار روانی پدید آورند. ولی به هر حال میتوان این عوامل را از هم تفکیک کرد و به طور جدا گانه مورد بحث قرار داد(دیویس و همکاران،۱۳۷۳، ۶۳۴). استرس شغلی فقط در عامل تغییر خلاصه نمیشود بلکه عوامل مختلفی سبب استرس شغلی میشوند که ذیلا بحث خواهد شد. عوامل ایجاد کننده استرس شغلی را میتوان به طور کلی به عوامل برون سازمانی، درون سازمانی، عوامل گروهی، فردی تقسیم کرد، این عوامل بر همدیگر تاثیر و در تعامل هستند(سیدجوادین،۱۳۸۵،۶۳۲ ، ابطحی،۱۳۸۱،۲۹۶). این عوامل در یک نمای کلی در شکل (۲-۴) نشان داده

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت  ۴۰y.ir  مراجعه نمایید.

شده است.
عوامل استرس زای برون سازمانی
عوامل استرس زای سازمانی
عوامل استرس زای گروهی
عوامل استرس زای فردی
شکل(۲-۵): عوامل استرسزای شغلی. منبع:(مورهد و گرفین، ۱۳۷۷، ۱۲۵)
استرس شغلی اغلب به وسیله چندین عامل بوجود میآید(ناسردین و دیگران، ۲۰۰۶، ۱۱۶). برخی از نویسندگان مانند رابینز در کتاب مدیریت رفتارسازمانی خود این عوامل را به سه عامل یعنی عوامل محیطی، عوامل سازمانی و عوامل فردی تقسیم بندی کرده است(رابینز،۱۳۸۴، ۹۵۳) و یا شرمور هورن، هانت و ازبورن در کتاب رفتار سازمانی خودشان این عوامل را به سه دسته عوامل کاری، عوامل غیر کاری و عوامل شخصی تقسیم بندی کردهاند(شرمرهورنوهمکاران، ۱۳۷۸، ۴۱۲).
۲-۲-۵- عوامل استرسزای برون سازمانی[۲۶]
اگر سازمان را از دیدگاه سیستم باز مورد بررسی قرار دهیم و بپنداریم که سازمان از محیط خارج به شدت تاثیر میپذیرد آنگاه برایمان روشن میشود که فشار شغلی صرفاً به عوامل درون سازمانی یا محدودهای از زمان که افراد در سازمان کار میکنند محدود نمیشود. همانگونه که یک محیط نامطمئن میتواند بر درجه یا سطوحی از فشار روانی و اعضای سازمان نیز تاثیر بگذارد(لوتانز،۱۳۷۲، ۲۲۳).
این فشار زاها شامل تغییرات اقتصادی، تغییرات سیاسی- اجتماعی و تغییرات تکنولوژیکی میباشد.
نشانه های فیزیولوژیکی
سردرد
با لا رفتن فشار خون