جامی همچنین به لطف و فضل پروردگار برای پذیرش توبه امیدوار است؛ بنابراین از دیدگاه او پذیرش توبه از جانب خدا امری واجب نیست، چرا که برای امر واجب و حتمی، داشتن امید کاری دور از ذهن است؛ و امیدوار بودن برای موضوعی به کار میرود که بتوان برای آن کاری که انجام میدهیم دو نتیجه انتظار داشت یکی در جهت میل و خواسته و دیگر برخلاف خواسته؛ که پذیرش توبه از جانب خدا خواستهای است که جامی همیشه آن را از خدا خواهان است.

به جرم توبه ز مستان خجل مشو جامی که پیش اهل کرم هست عذرها مقبول
(دیوان، ص۴۷۳)

خداوند در قرآن مدام انسان را به بازگشت از گناه فرامی‌خواند و بارها خود را در آیات توّاب نامیده. ازآنجایی‌که توّاب صفت مبالغه است به معنی «بسیار توبه پذیر» پس این صفت امیدی است برای بندگان گناهکار و وجود همین آیات است که جامی را به لطف حق‌تعالی امیدوار میسازد:
«إِلَّا مَن تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ عَمَلًا صَالِحًا فَأُوْلَئِکَ یُبَدِّلُ اللَّهُ سَیِّئَاتِهِمْ حَسَنَاتٍ وَکَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَّحِیمًا».[۳۷۳]

کردم توبه شکستن روز نخست
القصّه زمامِ توبهام در کف تُست
چون بشکستم به توبهام خواندی چُست
یکدم نه شکستهاش گذاری نه درست
(دیوان،ص۷۵۳)

جامی در این ابیات، توبه کردن و توبه شکستنش را در قبضۀ ارادۀ خدا میداند و برای خود اختیاری در این زمینه قائل نیست. این همان دیدگاه اشاعره است که فعل انسان را به خدا نسبت میدهند و اگر خدا انسان را به توبه وامیدارد چیزی جز لطف و تفضّل بر بنده نیست. اینکه خداوند انسان را به توبه فرامی‌خواند ناظر به آیات فراوانی است که در قرآن خداوند انسان را مورد خطاب قرار میدهد که از گناهان توبه کنند و به راه راستین حق و حقیقت روی‌آورند. آیاتی از قبیل:
«وَعَلَى الثَّلاَثَهِ الَّذِینَ خُلِّفُواْ حَتَّى إِذَا ضَاقَتْ عَلَیْهِمُ الأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ وَضَاقَتْ عَلَیْهِمْ أَنفُسُهُمْ وَظَنُّواْ أَن لاَّ مَلْجَأَ مِنَ اللّهِ إِلاَّ إِلَیْهِ ثُمَّ تَابَ عَلَیْهِمْ لِیَتُوبُواْ إِنَّ اللّهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِیمُ».[۳۷۴]
«لَمْ یَعْلَمُواْ أَنَّ اللّهَ هُوَ یَقْبَلُ التَّوْبَهَ عَنْ عِبَادِهِ وَیَأْخُذُ الصَّدَقَاتِ وَأَنَّ اللّهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِیمُ».[۳۷۵]
«وَمَن تَابَ وَعَمِلَ صَالِحًا فَإِنَّهُ یَتُوبُ إِلَى اللَّهِ مَتَابًا».[۳۷۶]

جامی حریم کعبۀ حاجات این درست
توفیق توبه جو زِ گناه وجود خویش
روی دعا به کعبه کن و حاجتی بخواه
تا وارهی از دغدغۀ توبه و گناه
(دیوان، ص۱۰۲)
منبع فایل کامل این پایان نامه این سایت pipaf.ir است