اکالیپتوس

دانلود پایان نامه

Juss.)، میوه‏های خشک ( یاسمین Evodia rutaeca Bentham)، پوست (دارچین Cinnamomum aromaticum Nees) و قسمت‏های دیگر گیاه مثل برگ‏ها و گل‏های اسطوخودوس Lavandula hybrid، برگ‏ها، گل‏ها و میوه‏های اکالیپتوس Eucalyptus globulus Labill استخراج می‏شوند. اسانس‏ها در سلول‏های ترشحی، حفره‏ها، کانال‏ها، سلول‏های اپیدرمی و تریکوم‏های غده‏ای ذخیره می‏شوند (باکالی و همکاران، ۲۰۰۸).
۲-۶ گیاهان مورد استفاده
۲-۶-۱ اکالیپتوس
۲-۶-۱-۱ رده‏بندی
گونه‏ی Eucalyptus occidentalis Endl. در خانواده‏ی Myrtaceae، زیررده‏ی دولپه‏ای‏ها۳۰ و رده‏ی گیاهان گل‏دار۳۱ قرار دارد. نام انگلیسی این گونه Flattop Yate می‏باشد.
این درخت با ارتفاعی حدود ۱۵ تا ۲۵ متر و با تاج چتری است که دارای پوستی به رنگ خاکستری روشن و خشن می‏باشد. چوب آن اغلب به رنگ قهوه‏ای‏ مایل به زرد است. برگ‏های اولیه‏ی آن متقابل، نیزه‏ای پهن‏، به رنگ کبود و به ابعاد ۱۲ × ۸ سانتی‏متر بوده و برگ‏های کامل آن متناوب، نیزه‏ای، ضخیم، به ابعاد ۱۴× ۳ تا ۲ سانتی‏متر است. این گیاه نوش زیادی تولید می‏کند، برگ آن ۹۵/۰ درصد اسانس دارد، در خاک‏های رسی رشد بیشتری دارد، چوب آن در مقابل خمش و ضربه مقاومت می‏کند و پوست آن حاوی ۱۶ تا ۲۵ درصد تانن است. کشت این گیاه در نواحی باتلاقی جنوب ایران و هم‏چنین در نقاط گرم که سفره‏ی آب زیرزمینی بالا است (مانند خوزستان)، به علت مقاومت آن در برابر شوری خاک، نتایج مثبتی دارد (جوانشیر و مصدق، ۱۳۵۱).

شکل ۲-۴ برگ درخت Eucalyptus occidentalis (نگارنده)

۲-۶-۱-۲ پراکنش جهانی اکالیپتوس
قاره استرالیا که در حدود ۷ میلیون مترمربع مساحت دارد موطن اصلی اکالیپتوس را تشکیل می‏دهد و بیش از ۶۰۰ واریته آن در مناطق مختلف شناسایی شده است. اکالیپتوس در ۹۵ درصد از جنگل‏های استرالیا انتشار دارد و حدود سه‏چهارم از کل رستنی‏های آن را تشکیل می‏دهد. در ضمن در قسمت اعظم مناطق غیر جنگلی این قاره نیز کشت و توسعه یافته است. علاوه بر این اکالیپتوس در هندوستان، مراکش و آفریقا کشت می‏شود (جوانشیر و مصدق، ۱۳۵۱).
۲-۶-۱-۳ انتشار اکالیپتوس در ایران
درخت اکالیپتوس که آب‏وهوای گرم و مرطوب را می‏پسندد قریب به یک قرن پیش وارد ایران شده و در نواحی شمالی و جنوبی کشت شد. اکالیپتوس در شمال ایران بین چالوس و نوشهر کاشته شد و علاوه بر شمال کشور در خوزستان، فارس و سراوان نیز به ‏طور گسترده‏ای کشت شده است (جوانشیر و مصدق، ۱۳۵۱).
۲-۶-۱-۴ خواص ظاهری اسانس اکالیپتوس
اسانس اکالیپتوس مایعی بسیار سیال، متحرک، بی‏رنگ یا به رنگ زرد بسیار روشن است. بوی آن قوی، معطر و طعم آن ابتدا خنک‏کننده است ولی به تدریج سوزاننده می‏شود (جوانشیر و مصدق، ۱۳۵۱).
۲-۶-۱-۵ طبیعت و ترکیب اسانس اکالیپتوس
فعالیت آفت‏کشی اسانس اکالیپتوس مربوط به ترکیب‏هایی از قبیل ۱و ۸ سینئول۳۲، سیترونلال۳۳، سیترونلول۳۴ و سیترونلیل استات۳۵ است (واتاناب و همکاران۳۶، ۱۹۹۳ و لی و همکاران۳۷، ۱۹۹۵ و ۱۹۹۶). با این حال فعالیت زیستی اسانس‏ها وابسته به نوع و طبیعت اجزاء اصلی و مقدار آن‏ها است. علاوه بر این، گونه‏، فصل، مکان، اقلیم و نوع خاک، عمر برگ‏ها، حاصلخیزی، روش خشک کردن مواد گیاهی و نوع استخراج نیز بر ترکیبات و فعالیت زیستی اسانس تاثیر دارد (سارتورلی و همکاران۳۸، ۲۰۰۷).
نریو و همکاران (۲۰۱۰) نشان دادند که اسانس Eucalyptus citriodora Hook غنی از سیترونلال (۴۰%)، ایزوپلوگان۳۹ (۶/۱۴%) و سیترونلول (۱۳%) است. ترکییبات اصلی اسانس برگ Eucalyptus saligna Smith آلفا-پینن (۵/۳۹%) و پی-سیمنن (۱/۳۱%) می‏باشد (تاپانجا و همکاران۴۰، ۲۰۰۵).
ترکیب اصلی اسانس Eucalyptus robusta Sm. آلفاپینن (۷۳%) است ولی ترکیبات اسانس E. saligna به مراحل فنولوژیک گیاه وابسته است. در مرحله‏ی رویشی ترکیبات اصلی آن پی-سیمنن (۲/۵۴%) و دلتا-ترپینن (۸/۴۳%) بود در حالی‏که در مرحله‏ی گلدهی آلفاپینن (۱/۴۵%) به عنوان ترکیب اصلی بعد از پی-سیمنن شناسایی شد (سارتورلی و همکاران، ۲۰۰۷). تیاگی و مالیک۴۱ (۲۰۱۱) اسانس E. globulus را بررسی کرده و ۱و۸ سینئول (۴/۴۵%) و لیمونن (۸/۱۷%) را به عنوان ترکیبات اصلی اسانس گزارش کردند.
بررسی ترکیب شیمیایی اسانس E. globulus نشان داد که این ترکیب شامل اجزای اصلی ۱و۸ سینئول (۶/۳۳%)، آلفا- پینن ( ۲/۱۴%) و دی- لیمونن (۱/۱۰%) است (کومار و همکاران۴۲، a2012).
۲-۶-۱-۶ فعالیت حشره‏کشی اسانس اکالیپتوس
نتایج حاصل از ارزیابی تأثیر پودر برگ چریش A. indica و پودر برگ و مغز دانه اکالیپتوس Eucalyptus camaldulensis Dehnh. در کنترل لمبه گندم و شپشه ‏آرد نشان داد که پودر برگ چریش با میزان LC50 کمتر، دارای خاصیت حشره‏کشی بیشتری نسبت به پودر بذر و برگ اکالیپتوس علیه هر دو گونه آفت انباری می‏باشد. هم‏چنین پودر برگ چریش با درصد دور‏کنندگی بیشتر نسبت به پودر برگ اکالیپتوس برای هر دو گونه آفت انباری تأثیر بیشتری از خود نشان داده است (نجف آبادی، ۱۳۸۸).
بررسی ترکیب‏های استخراج شده از اسانس دو گونه اکالیپتوس به نام های E. cameroni و E. camaldulensis شامل مونوترپن‏ها ازجمله ۱و۸ سینئول و لیمونن، نشان‏دهنده‏ی اثر تدخینی، گوارشی و تماسی روی آفات انباری R. dominica، S. oryzae، S. zeamais و T. castaneum بود که ترکیب‏های فوق دارای اثر حشره‏کشی قوی روی R. dominica و T. castaneum بوده و ماده لیمونن در کنترل حشرات تاثیر بیشتری نشان داد. این ترکیب‏ها می‏توانند از طریق کوتیکول حشرات به سیستم تنفسی و سیستم گوارشی نفوذ کرده و اثر حشره‏کشی خو
د را در بدن حشره بروز دهند (سانتون و همکاران۴۳، ۱۹۹۷).
بررسی اثر اسانس E. camaldulensis روی تخم‏های T. castaneum و بید آرد Ephestia kuehniella Zeller نشان داد که این اسانس اثر کشندگی روی تخم این آفات داشته است. بیشترین مرگ‏ومیر ایجاد شده در غلظت‏های به کار رفته ۱۸% و ۴۵% تلفات تخم به ترتیب برای T. confusum و E. kuehniella بود (تانس و همکاران۴۴، ۲۰۰۰).
لی و همکاران (۲۰۰۱) سمیت اسانس‏اکالیپتوس و ترکیبات فرارش را روی سوسک برنج S. oryzae بررسی و اعلام کردند که LC50 این اسانس معادل ۹/۲۸ میکرولیتر بر لیتر هوا می‏باشد. آنالیز اسانس اکالیپتوس با GC-MS نشان داد که این اسانس حاوی ۱/۸۱%، ۱و۸ سینئول، ۶/۷% لیمونن و ۴% آلفاپینن است. تیمار کردن S. oryzae با هر یک از این ترپن‏ها نشان داد که ۱و۸ سینئول ماده‏ی فعال‏تری است و LC50 آن ۵/۲۳ میکرولیتر بر لیتر هوا می‏باشد.
بررسی اثر اسانس E. globulus روی سوسک لوبیا Acanthoscelides obtectus Say. نشان داد که این اسانس دورکننده‏ی‏ حشره بوده و باعث کاهش باروری، کاهش تخم‏گذاری، افزایش تلفات در لاروهای نئونات و ظهور افراد غیرعادی در این حشره می‏شود (پاپاکریستوس و استاموپولس۴۵، ۲۰۰۲ و ۲۰۰۴).
در بررسی لی و همکاران (۲۰۰۴) اثر Eucalyptus nicholii Maiden et Blakely و Blakely & McKie و Eucalyptus blakelyi روی T. castaneum و R. dominica نشان داده شد. LC50 مربوط به T. castaneum به ترتیب ۷/۱۳ و ۵/۱۵ میکرولیتر بر لیتر هوا و برای R. dominica به ترتیب ۵/۹ و ۷/۹ میکرولیتر بر لیتر هوا به دست آمد (لی و همکاران۴۶،۲۰۰۴).
اثر تماسی اسانس E. saligna علیه شپشه ذرت (سرخرطومی ذرت) Sitophilus zeamais Motschuisky. و شپشه آرد Tribolium confusum DuVal توسط تاپانجا و همکاران (۲۰۰۵) مورد بررسی قرار گرفت. سمیت تماسی آزمایش شده با آغشتن کاغذ صافی و یا دانه‏های ذرت نشان داد که اسانس E. saligna دارای اثر قابل توجه و معنی‏داری روی مرگ‏و‏میر دو گونه حشره S. zeamais وT. confusum می‏باشد. LC50 اسانس اکالیپتوس برای S. zeamais36/0 میکرولیتر بر سانتی‏مترمربع و برای T. confusum 48/0 میکرولیتر بر سانتی‏مترمربع برآورد گردید.
بررسی‏های سفرینو و همکاران۴۷ (۲۰۰۶) نشان داد که فعالیت سمی و دورکنندگی اسانس Eucalyptus cinerea F. Muell. Ex Benth.، Eucalyptus viminalis Logo و E. saligna در برابر شپش سر انسان که به پرمترین‏ها مقاوم است، به ترتیب دارای LT50 (زمان کشنده‏ی ۵۰ درصد از جمعیت در غلظت معین) ۱۲، ۱۴/۹ و ۱۷/۴ دقیقه است. بر اساس این تحقیق نتیجه گرفتند که اسانس‏ها می‏توانند برای توسعه‏ی تولیدات جدید به منظور کنترل شپش سر انسان به کار روند (سفرینو و همکاران، ۲۰۰۶).
اسانس E. camaldulensis به عنوان دفع‏کننده‏ی افراد ماده‏ی بالغ Culex pipiens L. معرفی شده است (ارلر و همکاران۴۸، ۲۰۰۶). در این پژوهش نشان داده شد که با افزایش زمان و همین‏طور افزایش غلظت، درصد دورکنندگی نیز افزایش می‏یابد. میزان دورکنندگی در غلظت ۵ میکرولیتر در زمان‏های مختلف بین ۵/۵۱ و ۱۰۰ درصد و در غلظت ۱۰ میکرولیتر بین ۷/۸۸ و ۱۰۰ درصد متغیر بود.
نگهبان و محرمی‏پور۴۹ (۲۰۰۷) اثر تدخینی اسانس سه گونه اکالیپتوس Eucalyptus intertexta R.T. Baker.، Eucalyptus sargentii Maiden. و E. camaldulensis را در بازه‏ی زمانی ۱ تا ۷ روزه روی سه آفت انباری C. maculatus، S. oryzae و T. castaneum مورد بررسی قرار دادند. نتایج نشان داد که درصد مرگ‏ومیر حشرات کامل ۱ تا ۷ روزه، با افزایش غلظت (از ۳۷ تا ۹۲۶ میکرولیتر بر لیتر هوا) و مدت زمانی که در معرض اسانس قرار گرفته‏اند (۳ تا ۲۴ ساعت) افزایش پیدا کرد. LC50 محاسبه شده این سه اسانس بین ۵۵/۲ تا ۹۷/۳ میکرولیتر بر لیتر هوا برای C. maculatus، بین ۹۳/۶ تا ۹۱/۱۲ میکرولیتر بر لیتر هوا برای S. oryzae و بین ۵۹/۱۱ تا ۵۰/۳۳ میکرولیتر بر لیتر هوا برای T. castaneum بود (نگهبان و محرمی‏پور، ۲۰۰۷).
بررسی اثر دورکنندگی اسانس E. citriodora روی حشرات بالغT. castaneum نشان داد که درصد دورکنندگی با افزایش غلظت افزایش پیدا می‏کند ولی درصد دورکنندگی از ۲ساعت به ۴ساعت کاهش می‏یابد. میزان دورکنندگی این اسانس در غلظت‏های ۵-۱۰×۱۹۴/۱، ۴-۱۰×۱۹۴/۱، ۳-۱۰×۱۹۴/۱، ۲-۱۰×۱۹۴/۱ و ۱-۱۰×۱۹۴/۱ بعد از ۲ ساعت به ترتیب ۱۸، ۲۸، ۷۶، ۸۰ و ۹۰ درصد و بعد از ۴ ساعت به ترتیب ۸، ۱۸، ۷۲، ۷۶ و ۸۴ درصد گزارش گردید (وربل و همکاران۵۰، ۲۰۱۰).
بررسی ترکیب شیمیایی عصاره‏ی E. globulus و فعالیت حشره‏کشی آن روی لارو و شفیره مگس خانگی۵۱ نشان داد که این ترکیب که شامل اجزای اصلی ۱و۸ سینئول (۶/۳۳%)، آلفا- پینن ( ۲/۱۴%) و دی- لیمونن (۱/۱۰%) است که به عنوان عامل کنترل مگس خانگی از نظر زیست‏محیطی و اکولوژیکی مناسب می‏باشد (کومار و همکاران، a,b2012).
۲-۶-۲ نارنج
۲-۶-۲-۱ رده‏بندی
گیاه نارنج۵۲ با نام علمی Citrus aurantium L. از خانواده‏ی Rutaceae، زیررده‏ی دولپه‏ای‏ها و رده‏ی گیاهان‏گل‏دار می‏باشد.
نارنج درختی بی‏کرک، به ارتفاع متوسط ۹-۶ متر، با خاری بلند، و لیکن نه خیلی تیز، برگ‏ها با اندازه متوسط، تخم‏مرغی-مستطیلی، به طول ۱۰-۷ سانتی‏متر، نوک‏دار کند یا کوتاه، سینوسی یا کنگره‏ای، دمبرگ با بال پهن، گل‏ها به اندازه متوسط، منفرد یا چندتایی محوری، سفید، بسیار معطر، پرچم‏ها ۲۰ تایی یا بیشتر، تخمدان کروی، میوه کروی، با دو انتهای کمی تخت‏شده، به قطر حدود ۸ سانتی‏متر، با سطح ناهموار، با گوشت ترش و پوست تلخ، مغز میوه به هنگام رسیدن توخالی می‏شود. قطعات داخلی میوه۱۰ تا ۱۲ تایی، این گونه به خاطر استفاده از گل آن برای تهیه مربای بهار نارنج و آب میوه آن به عنوان چاشنی و استفاده از پایه آن برای پرتقال کاشته می‏شود (مظفریان، ۱۳۳۲).

شکل ۲-۵ برگ درخت Citrus aurantium (نگارنده)
۲-۶-۲-۲ پراکنش جهانی نارنج
مرکبات تقریبا در ۵۰ کشور دنیا به عمل می‏آیند و به خاطر طعم و کیفیت خوب میوه شناخته شده‏اند (میرزا و باهرتیک، ۱۳۸۵). این درخت در آسیا وجود داشته و از جنوب اروپا و آمریکا نیز معرفی شده است (مظفریان، ۱۳۳۲).
۲-۶-۲-۳ انتشار نارنج در ایران
این گیاه در اغلب نقاط استان‏های گرگان، گیلان، مازندران، فارس، کرمان و خوزستان وجود دارد (مظفریان، ۱۳۳۲).
۲-۶-۲-۴ خواص ظاهری اسانس نارنج
اسانس برگ نارنج مایعی سیال، فرار، بی‏رنگ یا به رنگ زرد روشن است (سارو و همکاران۵۳، ۲۰۱۳).
۲-۶-۲-۵ طبیعت و ترکیب اسانس نارنج
اسانس مرکبات شامل مخلوطی از هیدروکربن‏ها، ترپن‏ها و اکسیژنات‏ها می‏باشند. ترپن‏ها ۵۰ تا ۹۰ درصد اسانس را تشکیل داده و عامل عطر و طعم اسانس می‏باشد (میرزا و باهرتیک، ۱۳۸۵). عمده‏ترین شکل ترپن‏ها در اسانس مرکبات هیدروکربن لیمونن است. این ترکیب با فرمول بسته C10H16 یک مونوترپن تک حلقه‏ای است. بیش از ۵۰ سال است که این ماده به عنوان فرآورده‏های جانبی مرکبات شناخته شده است (مرتضوی و ضیاءالحق، ۱۳۸۳).
بر‏اساس نتایج به دست آمده از مصدق و همکاران (۱۳۸۳)، روغن فرار برگ درخت نارنج حاوی ۱۹ ماده‏ی شیمیایی است که عمده‏ترین ترکیبات موجود در اسانس این گیاه شامل لینالول۵۴، لینالیل استات۵۵، آلفا‏ترپینئول۵۶ و ژرانیل‏استات۵۷ است. ۱۷ جزء از اسانس برگ نارنج ترکیبات مونوترپنی۵۸ است که شامل ۸ مونوترپن اکسیژن‏دار و ۹ مونوترپن هیدروکربنی می‏باشد. ۲ ترکیب دیگر سزکویی‏ترپن۵۹ هستند (مصدق و همکاران، ۱۳۸۳).
۲-۶-۲-۶ فعالیت حشره‏کشی اسانس نارنج
گونه‏های مرکبات به عنوان یک منبع گیاهی دارای خاصیت حشره‏کشی گزارش شده‏اند. عصاره‏ی پوست و بذر واریته‏های این گیاهان حاوی

Leave a comment