بررسی پنج عامل شخصیتی نئو (Neo PI-R)

اولین قدم تفسیر پروفایل Neo PI-R بررسی وضعیت فرد در پنج شاخص اصلیه. در این قسمت هر شاخص و یا عامل به شکل پایه ای و هم اینکه از نظر جنبههای تفکیکی مورد بررسی قرار می گیرن.

عصبیت یا شاخص هیجان  (N)

یکی از جنبه های وسیع شخصیت مقایسه موافقت، ثبات عاطفی فرد، اختلاف و عصبیت یا روان نژندیه. هرچند که متخصصین امور بالینی، خیلی از شکل های جور واجور ناراحتیهای هیجانی رو از ترس اجتماعی، افسردگی، تهیجی (یه جور از افسردگی که همراه با بیقراریه) تا کینهتوزی جدا نمودهاند. خیلی از تحقیقات در این مورد جنبههای مورد بحث دیگری رو هم نشون دادهاند (کاستا و مک کری1990،84) تمایل گسترده به احساسات منفی مثل ترس، غم، تحریک، خشم، احساس گناه و کلافگی مبنای اندازه عصبیت (N) رو تشکیل می دن. در هر صورت N شامل عناصری بیشتر از آسیبپذیری به ناخوش احوالی روانشناختی  است. از اونجا که شاید هیجانهای داغون کننده میتونه در موافقت فرد و محیط تاثیر داشته باشه، در زن و مردی که دارای نمرات بالا در N باشن احتمال بیشتری هست که دارای افکار غیر منطقی، قدرت کمتر در کنترل تکانهها  بوده و دارای درجات برابری ضعیفتر با بقیه و شرایط استرسزا باشه. همونطور که از اسمش پیداست، مریضایی که به طور رایج تشخیص نوروتیک یا عصبی می گیرن معمولا در شاخص N نمره بیشتری می گیرن. شاخص N در آزمون NEO PI-R مثل بقیه شاخصهای این آزمون بعدی از شخصیت بهنجار رو سبک و سنگین میکنه. افراد دارای نمره بالا در این شاخص ممکنه در خطر به دچار شدن به بعضی از مشکلات روانپزشکی باشن. اما شاخص N نباید به دیده یه وسیله واسه اندازگیری آسیبشناسی روانی نگریسته شه. ممکنه در مواردی نمرات بالا در این شاخص بدست آید بدون اینکه بشه هیچگونه تشخیص مشکل روانپزشکی رو واسه فرد برقرار کرد. از طرف دیگه باید در نظر داشت که همه مواردی که دارای تشخیص روانپزشکی هستن از روی اجبارً نمره بالا در شاخص N ندارن. مثلا فرد ممکنه دارای شخصیت ضداجتماعی باشه اما نمره اون درN در حد بالایی قرار نداشته باشه. آدمایی که دارای نمرات کم در شاخص عصبیت یا روان نژندی هستن افرادیاند که از نظر عاطفی با ثباتاند. این افراد معمولا آروم، دارای خلقی یکنواخت و راحت بوده و خیلی راحت میتونن با موقعیتهای پیچیده و استرسزا بدون برآشفتگی و یا رفتارای نارسا برخورد کنه.

برونگرایی (E)

همونطور که می دونیم برونگراها آدمایی اجتماعیاند اما اجتماعی بودن فقط یکی از ویژگیاین افراد در شاخص برونگرایی آزمون NEO PI-Rه. علاوه بر دوستدار بقیه بودن و ترجیح اجتماعات و مهمانیها، این افراد هم اینکه در عمل قاطع، فعال و حراف یا اهل گفتگو هستن. این افراد هیجان و تحریک رو دوست دارن و برآنند که امیدوار به موقعیت و آینده باشن. بازاریابهای موفق کشورهای در حال پیشرفت و رشد یافته نمونه های از افراد برونگرا هستن. مقیاسهای شاخص E نشون دهنده علاقه آدما به پیشرفت صنعت و کار خود هستن. (کاستاو مک کری  1985،217)

در مقابل برونگرا که بسیار روان قابل توضیح هستن درونگرا کمتر دارای نمونههای قابل نشون دادن هستن. در بعضی از جنبهها، درونگرایی رو میشه به از دست دادن ویژگیهای برونگرایی توضیح کرد. درونگراها آدمایی محافظه کاراند اما نه اینکه دوستداشتنی نباشن، مستقلاند و نه اینکه گل سر سبد و تکرواند اما نه تنبل و کنه هستن، درونگراها معمولا خجالتی هستن اما در جایی که ترجیح بدن که می خوان تنها باشن، و این مطلب نباید این طور تلقی شه که اونا دارای اضطراب اجتماعی هستن. آخرین کلام اینکه هرچند درونگراها به سرخوشی و فعالی برونگراها نیستن اما افراد ناخشنودی هم نیستن. یکی از ویژگیهای برجسته این افراد کنجکاویه. این افراد (درونگراها) بسیار علاقمند به تحقیق و تحقیق هستن و این یافته در پژوهشهای زیاد و مربوط به طرح پنج دلیلی شخصیت نشون داده شده (کاستا و مک کری 1980،125-123)باتوجه به گفتار فوق به نظر میرسه که شکستن قانون «همه یا هیچ» یا دو بعدنگری «راضی- ناراضی». «دشمنی- دوستی»، «درونگرایی- شرمرو» میتواندبعد وسیعتری به شناختشناسی شخصیت ارائه کنه.

شخصیت

شخصیت

بازبودن (O )،

به عنوان یکی از جنبه های اصلی شخصیت، باز بودن تجربهها بسیار کمتر از عصبیت و برونگرایی در پیش اهل فن، شناخته شده. عناصر تشکیلدهنده باز بودن (خیالات فعال  بسیار کمتر از عصبیت و برونگرایی در پیش اهل فن، شناخته شده.

شخصیت

عناصر تشکیلدهنده باز بودن (خیالات فعال، حساسیت به زیبایی  ، توجه به تجربههای عاطفی داخلی ، و قضاوت جداگونه ) بیشتر در نظریهها و آزمایش شخصیت نقش زیادی رو اجرا نمودهاند و بیشترً وحدت این ویژگیها تو یه شاخص مورد نظر قرار گرفته. شاخص بازبودن در آزمون Neo PI-R شاید یکی از محدودههاییه که بسیار مورد تحقیق قرار گرفته (واسه اطلاعات بیشتر به کاستا و مک کری 1985 مراجعه شه).

شخصیت

افراد «باز» آدمایی هستن که نسبت به تجربه های داخلی و دنیای دور و بر کنجکاو بوده و زندگی اونا پر از تجربه س. این افراد خواهان لذت بردن از عقیده ها جدید و ارزشهای غیرمعمولی هستن و دارای احساسات مثبت و منفی زیاد در مقایسه با افراد «بسته» هستن.

معمولا شاخص O یا «باز بودن» ارتباط مثبتی با هوش داره و افراد دارای تحصیلات بالاتر نمره بیشتری در این اندازه میارن. باز بودن به ویژه با اون جنبههایی از هوش سروکار داره که کمتر در برابر امتحان در آزمونهای هوشه که مثل میشه از تفکر چندوجهی  رو میشه نام برد که با خلاقیت ارتباط نزدیکی داره (مک کری 1985،165) ولی باید در نظر گرفت که باز بودن برابر و همسنگ هوش نیس. بعضی از افراد بسیار باهوش، افراد بسته های به تجربهها هستن و بعضی افراد بسیار باز به تجربهها، دارای ظرفیت هوشی پایینی هستن.
خلاقیت-خلاقانه

مردان و زنان دارای نمرات پایین در O آدمایی هستن که در رفتار معمولی و در ظاهر محافظه کار به نظر میرسن. اونا موضوعات عادی رو بهتر از موارد نادر دوست دارن و پاسخهای هیجانی اونا تقریباً آروم و پنهونه. هرچند که بعضی از دلایل هست که نشون می ده باز یا بسته بودن در فرم دفاعهای روانی  مورد به کار گیری اثر داره که «بسته بودن» نشون دهنده گسترده از واکنشدفاعی نیست. عوضش اینجور به نظر میرسه که با کلام ساده افراد «بسته»دارای نظر گاههای محدودتر و دارای طیف علائق محدودتر هستن. مشابهاً میشه گفت که افراد بسته به نظر اجتماعی و سیاسی محافظهکارتر بوده ولی با این همه نمیشه اونا رو آدمایی مطیع و وابسته به منابع قدرت دونست.

همینطور «بسته بودن» رو نباید با کینهورزی و یا مقابلهجویی با منابع قدرت یکی کرد. موارد گفته شده در فوق رو میشه علائمی از دارندگان نمرات بسیار پایین در شاخص توافق  مشاهده کرد.

واسه قطب باز بودن باید یه فرق در نظر گرفت. افراد باز، آدمایی غیرمعمولی، مایل به زیر سئوال بردن منبع قدرت، و علاقمند به آزادی در اخلاقیات، امور اجتماعی و دیدگاهی سیاسی باشن. در هر صورت اینجور تمایلاتی نباید بر مبنای غیراصولی بودن تفسیر شه. یه فرد باز ممکنه سیستم ارزشگذاری متحرک و از ان رو به اون رو خود رو همراه با وجدان قوی در حد یه سنتگرا به کار گیری کنه. درنظر خیلی از روانشناسان «بازبودن» ممکنه برابر سالمتر بودن به نظر آید اما ارزش باز بودن وابسته به ضرورتها در موقعیتهاست و هم افراد باز و هم افراد بسته دارای عملکردهای به درد بخور در جامعه هستن.

توافق (A)

مثل برونگرایی شاخص توافق بر گرایشات ارتباط بینفردی تاکید داره. فردموافق از پایه نوعدوسته. احساس همدردی با بقیه میکنه و مشتاق به کمک به آنانه و عقیده داره که بقیه هم با اون همین ارتباط رو دارن. در مقایسه شخص ناموافق  یا مخالف  خود محور، مظنون به قصد و قصد دیگرونه و بیشتر اهل رقابته تا همکاری.

به نظر میرسه که طرف توافق این شاخص به نفع جنبههای مثبت اجتماعی و هم سلامت بیشتر روانی بیشتر جهت داره. البته همینطور هم هست، افراد موافق محبوبتر از افراد مخالف هستن (البته در جوامع متوازن). در هر صورت آمادگی واسه دفاع از حق فردی اولویت داره و داشتن توافق در صحنه جنگ و یا دادگاه، حسن و فضیلت نیس. همونطور که داشتن دیدگاه انتقادی و داشتن علمی میتونه واسه یه دانشمند، حسن و فضیلت باشه.

هیچیک از دو قطب این شاخص دارای منزلت اجتماعی برتر نیستن، همینطور نمی تونیم بگیم کدوم گروه از آدمایی که در قطبهای این شاخص قرار می گیرن. دارای بهداشت روانی بهتری هستن. هورنای  (1945) دو تمایل عصبی رو مورد بحث قرار داده (حرکت در جهت مخالف بقیه، حرکت به طرف بقیه) که نشون دهنده جنبههای بیمارگونه توافق و مخالفته. نمره پایین درA معمولا با ویژگیهای مشکل شخصیت خود شیفتگی، ضداجتماعی، و پارانوئید همراهه در حالی که نمره بالا در A معمولا با مشکل شخصیت وابسته همراهی داره(کاستا و مک کری 1990،204)

شخصیت

وجدانی بودن (C)

یکی از موضوعات مهم یه نظریه شخصیت و به ویژه در نظریه روان جست و خیز  موضوع کنترل تکانهها  است. درزمان ساخت و رشد فردی بیشتر افراد یاد میگیرن که چیجوری کششها و نیازای خود رو اداره کنن. ناتوانی در مقابل تکانهها و هوسها به طورکلی نشون دهنده N بالا در بالغینه. از طرف دیگه کنترل خودمون میتونه به مراحل فعال طراحی، سازماندهی واجرای وظایف هم گفته شه و تفاوتهای فردی در این مورد مبنای شاخص وجدانی بودن در آزمون NEO PI-Rه. به طور خلاصه دو ویژگی کلی توانایی در کنترل تکانهها و هوسها و اعمال طرح و برنامه در رفتار واسه رسیدن به اهداف مورد سئوال و شاخص C آزمون NEO PI-Rه.

فرد وجدانی دارای هدف، خواستههای قوی و از پیش تعیین شده. توجه کنیم که افراد انگشت تعدادی در جهان موسیقیدان، برجسته، یا قهرمون ورزشی می شن بدون اینکه اینجور ویژگی رو داشته باشه. دیکمن (1990) این شاخص رو تمایل به موفقیت نامیدهاند. در جنبههای مثبت این شاخص، افراد نمرات بالا در زمینههای حرفهای و دانشگاهی آدمایی موفقن و در جنبههای منفی نمره بالا همراه با ویژگیهای ایرادگیری کسلکننده، وسواس اجباری به پاکیزگی و یا فشار فوقالعاده به خود در امور کاری و حرفهای دیده میشه.

افراد دارای نمره بالا در C آدمایی دقیق و وسواسی، وقتشناس و قابل اعتماد هستن. افراد دارای نمرات پایین رو نباید آدمایی بدون تعهد به اصول اخلاقی دونست بلکه این افراد معمولا وقت کافی واسه انجام امور بکار نمیبندند همین طور در واسه رسیدن به اهداف خود هم خیلی مصر و پیگیر نیستن. بعضی از دلایل پژوهشی نشون می ده که نیاز به لذتطلبی و علاقمندی به امور جنسی در افراد نمره پایین بیشتر از افرادیه که نمرات بالا میارن. (مک کری و کاستا  1985،207)