بیماران، مراقبان، روانی، بیمار، مراقب، دوقطبی، ، اختلال، مزمن، مراقبت، سلامت

گردآوری داده‌ها شامل: پرسشنامه اطلاعات دموگرافیک خانواده و بیماران، پرسشنامه ایوانزکوپ جهت بررسی کیفیت زندگی خانواده و پرسشنامه‌های نریچ جهت بررسی کیفیت زندگی بیماران. در ابتدا هر دو گروه آزمون و شاهد پرسشنامه‌ها را تکمیل کردند. سپس برای گروه آزمون، آموزش روانی خانواده در طول دو ماه در درمانگاه شهد بهشتی شیراز ارائه شد. پس از پایان آموزش روانی و مجددا سه ماه بعد پرسشنامه‌ها توسط بیماران و خانواده‌ها تکمیل شد.
4- فشار روانی مراقبان بیماران مزمن روانی و نیاز آنان به خدمات مراقبتی و درمانی. مقاله‌های مجله‌های علمی، حكیم، مجله پژوهشی، تابستان 1382، 1 تا 10.نویسنده: کاظم ملکوتی.
مشارکت خانواده در مراقبت از بیمار مزمن و شدید روانی از اصول برنامه‌های بهداشت روانی است. در این راستا ارزیابی فشار و نیازهای خانواده به انواع خدمات مراقبتی – درمانی می‌تواند حایز اهمیت باشد. 1200 مراقب اصلی بیماران روانی (اسکیزوفرنیا، افسردگی شدید و بیماری دوقطبی) از 6 مرکز روانپزشکی در سطح تهران انتخاب شدند. ابزارهای تعیین میزان فشار روانی ‏)‎‏ وضعیت روانی بیمار ‏ و پرسشنامه «تعیین نیاز مراقبان به خدمات مراقبتی و درمانی» برای گردآوری اطلاعات به کار گرفته شد. آزمونهای آماری کای دو، رگرسیون، همبستگی پیرسون برای تجزیه و تحلیل اطلاعات مورد استفاده قرار گرفتند. نتایج نشان داد که بستری کوتاه مدت یک ماهه، خدمات توانبخشی و پیگیری درمان در منزل جزو نیازهای اولیه، و سپردن بیمار به موسسات نگهداری در رتبه آخر نیاز مراقبان قرار دارند. فشار روانی مراقبان بیماران اسکیزوفرنیک شدیدتر از دو گروه دیگر بود. اختلال در استراحت و اوقات فراغت خانواده، اختلال در روابط خانواده و رنج ناشی از داشتن بیمار روانی، شایع ترین عوامل فشارزا بودند. هر دو گروه علائم منفی و مثبت بیماری با شدت فشار و نیاز مراقبان به خدمات درمانی همبستگی معنی دار و مثبت داشتند. خانواده منبع مهم و قابل اعتمادی در مراقبت بیمار مزمن روانی است. تامین نیازهای مراقبان و توسعه خدمات توانبخشی- آموزشی و بستری کوتاه مدت، از نیازهای اولیه مراقبان بوده و تامین آنها در برنامه ریزی سیاستهای ملی بهداشت روانی می‌تواند از الویت اول برخوردار باشد.
5- طراحی و روانسنجی ابزار بررسی وضعیت سلامت عضو خانواده مراقبت کننده از بیمار با اختلال دوقطبی. پایان‌نامه دکترای تخصصی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری – دانشگاه تربیت مدرس – دانشکده علوم پزشکی1390.استاد راهنما: سیما محمد خان کرمانشاهی؛ استاد مشاور: ابراهیم حاجی زاده؛ دانشجو: فرشید شمسایی.
مقدمه: اختلال دوقطبی بیماری بسیاری شدیدی است که بر وضعیت سلامتی عضو خانواده مراقبت کننده از بیمار در همه ابعاد تاثیر می‌گذارد. بررسی وضعیت سلامتی این مراقبین نیازمند بکارگیری ابزاری معتبر است که بر اساس تجربه آنان درباره مفهوم سلامتی تدوین شده باشد. بنابراین مطالعه حاضر با هدف تبیین مفهوم سلامت براساس تجربه عضو خانواده مراقبت کننده از بیمار با اختلال دوقطبی، و طراحی و روانسنجی ابزار بررسی وضعیت سلامت برای آنان انجام گرفته است.
روش کار: این مطالعه یک تحقیق مختلط است که در دو مرحله انجام گرفت. ابتدا با روش پدیده شناسی تفسیری ون مانن، از طریق مصاحبه باز مفهوم سلامت بر اساس تجربه 12عضو خانواده مراقبت کننده از بیمار دوقطبی در مرکز روانپزشکی فرشچیان شهر همدان تبیین شد و سپس پرسشنامه اولیه بر اساس نتایج آن طراحی شد. در مرحله بعد فرایند روانسنجی ابزار شامل روایی صوری و محتوا در دو بعد کمی و کیفی، روایی سازه و همسانی درونی و ثبات آن مورد ارزیابی قرار گرفت. یافته‌ها: در تحلیل داده‌ها 6 مضمون اصلی، زندگی جهنمی، فرسودگی روحی-روانی، غفلت از خود، نیاز به حمایت، احساس شرمساری و محکوم به انزوا با 14 مضمون فرعی حاصل شد. ابزار اولیه با 174 گویه در مرحله ارزیابی روایی صوری و محتوا بر اساس جنبه‌های کیفی و کمی (CVR&CVI&IS) مورد تحلیل قرار گرفت و پس از حذف و ادغام گویه‌ها تعداد آنها به 126 مورد کاهش یافت. با استفاده از تحلیل عاملی اکتشافی و حجم نمونه 315 نفر روایی سازه بررسی شد که در نتیجه تعداد گویه‌ها به 75 گویه کاهش یافت و در 10 عامل شامل داشتن زندگی مطمئن توام با آرامش، حفظ سلامت جسمانی، احساسات دردناک، برخورداری از آستانه تحمل روانی، حفظ قوای جسمی-روانی، حمایت خانواده و وابستگان، حمایت سیستم خدمات سلامت، حمایت معنوی- مادی، حفظ روابط اجتماعی و نگرانی از برچسب خوردن قرار گرفتند. نتایج آلفای کرونباخ (95/0) و آزمون مجدد (93/0) نشانگر همسانی درونی بالا و ثبات ابزار بود. نتیجه گیری: ابزار بررسی وضعیت سلامت برای عضو خانواده مراقبت کننده از بیمار با اختلال دوقطبی با 75 گویه، به بررسی وضعیت سلامتی مراقبین در خانواده در محیطهای مختلف مانند بالین، خانواده و در محیطهای پژوهشی به کارکنان حرفه سلامت کمک می‌کند.
6- اثربخشی آموزش خانواده بر میزان بار روانی مراقبان خانگی بیماران روانی بستری
نویسندگان: سعید پهلوان زاده – علی نویدیان – محسن یزدانی.
مشخصات نشریه: فصلنامه روانپزشکی و روانشناسی بالینی ایران (اندیشه و رفتار سابق) – دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ایران – علمی پژوهشی سال شانزدهم شماره 2. تاریخ انتشار: تابستان 1389.
7- بررسی نیازهای خانواده‌های مراقبت کننده از بیماران با اختلال دوقطبی
نویسندگان: فرشید شمسائی، دكتر سیما محمدخان كرمانشاهی، دكتر زهره ونكی.
مقدمه و هدف: امروزه خانواده‌های بیماران با اختلالات دوقطبی نقش فعالی در مراقبت از بیمار خود دارند. اداره موفقیت آمیز این بیماران دوقطبی در جامعه بطور معنی داری به مراقبین خانوادگی بستگی دارد. اما مطالعات کمی در ارتباط با نیازها و تجربیات مراقبین خانوادگی بیماران دوقطبی انجام گرفته است. هدف از این مطالعه شناسایی نیازهای خانواده‌های مراقبت کننده از بیماران با اختلال دوقطبی است.
روش کار: این مطالعه یک پژوهش کیفی است که به روش پدیده شناسی انجام شده است. اعضاء مراقب درخانواده بیماران با اختلال دوقطبی دربیمارستان روانپزشکی فرشجیان شهر همدان با روش نمونه گیری مبتنی بر هدف مورد مطالعه قرار گرفتند. بمنظوراشباع اطلاعات، تعداد شرکت کنندگان درمطالعه به 12 نفر رسید. جمع آوری اطلاعات با استفاده از مصاحبه نیم ساختار انجام گرفت و به روش کلایزی تجزیه و تحلیل شد.
نتایج: در تحلیل داده‌ها پنج گروه شناسایی شدند که شامل: اداره بیماری، مشاوره، نیازهای اقتصادی، مراقبت پیگیر و درک و توجه اجتماع بود.
نتیجه نهایی: شناسایی نیازهای اعضای خانواده مراقبت کننده از بیمار با اختلال دوقطبی به تیم بهداشت روان کمک میکند تا مداخلات مراقبتی مناسبی رابرای کمک به اعضای خانواده بکار بگیرند و آنان رادر انجام مراقبت مناسب کمک می‌کند.
8- مقایسه فشار روانی در مراقبان بیماران مبتلا به اسکیزوفرنیای مزمن و مراقبان بیماران دوقطبی مزمن نویسندگان: مرتضی نوری خواجوی، منصوره اردشیرزاده، بهروز دولت شاهی، سوسن افقه.
هدف: پژوهش حاضر با هدف مقایسه میزان متوسط فشار و منبع فشار (عینی یا ذهنی) مراقبان بیماران مبتلا به اسکیزوفرنیای مزمن و مراقبان بیماران دوقطبی مزمن، طراحی گردید.
روش: در یک پژوهش پس رویدادی ۵۰ مراقب بیماران مبتلا به اسکیزوفرنیا و ۵۰ مراقب بیماران مبتلا به اختلال دوقطبی که در مدت شش ماه به درمانگاه روانپزشکی و یا بیمارستان رازی مراجعه کرده بودند، به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب و به کمک پرسش نامه ویژگی‌های جمعیت شناختی و مقیاس فشار مراقب ارزیابی شدند. داده‌ها به کمک آزمون آماری t و ضریب همبستگی پیرسون تحلیل شدند.
یافته‌ها: میزان فشار در مراقبان بیماران مبتلا به اسکیزوفرنیای مزمن، به طور معنی داری ( 05/0 P ) بیشتر از فشار در مراقبان بیماران مزمن دوقطبی بود (5/35 در برابر 9/28). از سوی دیگر منبع مهم فشار در هر دو گروه مراقبان، عینی و در همه سطوح معنی دار بود ( 05/0 P ).
نتیجه گیری: با توجه به میزان بالای فشار در مراقبان بیماران مبتلا به اسکیزوفرنیای مزمن، در مقایسه با مراقبان بیماران دو قطبی مزمن، حمایت، شناسایی و تامین نیازهای این مراقبان از اولویت بیشتری برخوردار است.
9- اعتباریابی و تطبیق فرهنگی تست ارزیابی نیازهای مراقبان بیماران اسکیزوفرنی و نیازسنجی خانواده‌های بیماران خلقی دوقطبی و طیف اسکیزوفرنی مقاله 4، دوره 12، شماره 48، زمستان 1389، صفحه 91-684. نویسنده: پگاه زینلیان.
چکیده: یکی از مفاهیم اساسی در بهداشت روان، ارزیابی نیازهای بیماران و مراقبان آن‌ها است. در این پژوهش به اعتباریابی و تطبیق فرهنگی تست ارزیابی نیازهای مراقبان بیماران اسکیزوفرنی (CNA-S) و نیازسنجی خانوادۀ بیماران پرداخته شده است.
روش کار: پرسش نامۀ CNA-S شامل 18 مورد از نیازهای خانوادۀ بیماران می‌باشد. پس از ترجمۀ تست، 18 بخش آن بین دو گروه کانونی مجزا (متخصصان روان پزشکی و خانوادۀ بیماران) به بحث گذاشته شد. سپس مصاحبۀ نیمه ساختار یافته بر اساس پرسشنامۀ نهایی با 50 نفر از مراقبین اصلی بیماران مبتلا به اختلال دوقطبی و طیف اسکیزوفرنی که به صورت نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند، انجام شد. داده‌ها با استفاده از نرم افزار آماری SPSS نسخه 17 و روش های آماری توصیفی، آلفای کرونباخ و تست کروسکال-والیس مورد تحلیل قرار گرفتند. یافته‌ها: در دو گروه کانونی هیچ موردی حذف یا اضافه نشد. 88/79 درصد از بستگان بیماران تمام 18 مورد را جدی و شدید تلقی کردند. 84/92 درصد از آنان حداقل یکی از راه حل های پیشنهادی را برای هر مشکل مفید دانستند. بین خانوادۀ بیماران مبتلا به اختلالات دوقطبی، اسکیزوفرنی و اسکیزوافکتیو از نظر نوع نیازها به جز یک مورد، تفاوت معنی داری وجود نداشت (05/0 P).
نتیجه گیری: این وسیلۀ ارزیابی می‌تواند به عنوان یک ابزار مطابق با فرهنگ جهت سنجش نیازها و مداخلات راه گشا برای خانوادۀ بیماران مبتلا به بیماری روان پزشکی شدید توسط محققان و کسانی که در حوزۀ سلامت روان کار می‌کنند مورد استفاده قرار گیرد.
10- مقایسه راهکارهای مقابله ای در بیماران مبتلا به اسکیزوفرنیا و اختلال دو قطبی I
مجله: تازه‌های علوم شناختی » زمستان 1382» – شماره 20 – صفحه – از 30 تا 35
نویسندگان: صالحی،منصور؛ افخم ابراهیمی،عزیزه؛ ربیعی،محمد؛
هدف: پژوهش حاضر جهت مقایسه راهکارهای مقابله ای در بیماران مبتلا به اسکیزوفرنیا و اختلال دو قطبی I انجام شده است. روش کار: در این پژوهش ی تحلیلی 99 بیمار زن و مرد مبتلا به اسکیزوفرنیا و اختلال دو قطبی I که در وضعیت بهبود نسبی بودند، به عنوان نمونه پژوهش با روش نمونه گیری آسان انتخاب شدند و پرسشنامه راهکارهای مقابله ای شامل پنج راهکار مقابله ای انکار، درونی کردن، بیرونی کردن، تخلیه هیجانی و خشم در مورد آنها اجرا شد. یافته‌ها: مقایسه میانگین راهکارهای مقابله ای نشان داد که دو گروه بیمار در کمیت و نوع راهکارهای مقابله ای تفاوت معنی داری ندارند، اما دو جنس صرف نظر از تشخیص محور I در آنها، در راهکارهای مقابله ای تفاوت معنی داری نشان دادند و در زنان گرایشی معنی دار به طرف استفاده بیشتر از راهکارهای مقابله ای دیده شد.نتیجه گیری: این پژوهش، ضرورت پرداختن به روش‌های مقابله ای خاص در گروه‌های تشخیصی مختلف و نیز اهمیت در نظر گرفتن راهکارهای مقابله ای را در فرمول بندی‌های بالینی مطرح می‌کند. در مطالعات مختلف، فرسودگی مراقب بیمار با نتایج روانشناختی ضعیفتر و کاهش کیفیت زندگی بیماران جسمی و روانی و عاقبت ضعیف جسمی و روان¬شناختی برای مراقب همراه بوده است (10-5). پرلیک اثرات فشار روانی مراقب را بر نتیجۀ بالینی بیماران مبتلا به اختلال دوقطبی ارزیابی کرد. ارتباط بین فشار روانی مراقب و پذیرش دارویی بیمار در پیگیری 7 ماهه و نتیجۀ بالینی در پیگیری 15 ماهه معنی دار نبود. نویدیان، سالار، ‌هاشمی نیا و کیخایی مطالعه ای با عنوان فرسودگی و خستگی روانی مراقبان خانوادگی بیماران روانی انجام دادند. نتایج این پژوهش نشان داد که از مجموع مراقبان، 4/26 درصد فرسودگی و خستگی روانی خفیف، 8/60 درصد فرسودگی و خستگی متوسط و 8/12 درصد فرسودگی و خستگی شدید دارند. مراقبان بیماران با طول مدت بیماری طولانی تر و دفعات متعدد بستری در بیمارستان، بیشتر از سایرین فرسودگی و خستگی روانی داشتند ولی این تفاوت از نظر آماری معنی¬دار نبود.
2-15 مدل مفهومی تحقیق

فصل سوم: روش تحقیق
3-1 مقدمه
در این، فصل به بیان روش تحقیق، مشخصات و ویژگیهای جامعه مورد بررسی، شرایط انتخاب افراد مورد مطالعه، روش نمونه‌گیری، مشخصه‌های آماری آزمودنی‌ها،،ابزار اندازه‌گیری، اعتبار و روایی ابزار پژوهش، متغیرها، روش جمع‌آوری و شیوه تجزیه و تحلیل داده‌ها پرداخته شده است.
3-2 روش پژوهش
این پژوهش از نوع تحقیقات ی و تحلیلی است و روشی که در این پژوهش جهت تجزیه و تحلیل داده‌ها مورد استفاده قرار گرفته آزمون t مستقل و همبستگی و ضریب بیرسون است.
3-3 جامعه آماری
کلیه بیماران مزمن روانی ای هستند که بیماران آنها بر اساس نظر روانپزشک و بر اساس معیارهای تشخیصی DSM5 تشخیص بیماری اسکیزوفرنیا یا اختلال دو قطبی گرفته اند طی زمستان سال 1393 به مرکز آموزشی – درمانی روانپزشکی رازی تهران مراجعه نموده و در این مرکز روانپزشکی بستری بوده اند.
3-4 نمونه
از میان مراقبان این بیماران کلیه افرادی که شرایط انتخاب را داشتند مورد مطالعه قرار گرفتند.
شرایط انتخاب:
1- دارا بودن ملاکهای DSM 5 (برای تشخیص بیماری اسکیزوفرنیای مزمن یا اختلال دوقطبی مزمن)
2- حداقل سن مراقب 20 سال و حداکثر 75 سال باشد.
3- سپری شدن حداقل 2 سال از شروع بیماری
4- مراقب بیماری جسمانی – عضوی نداشته باشد.
5- مراقب وابستگی به مواد روانگردان نداشته باشد.
6- مراقب فقط از یک بیمار روانی مزمن مراقبت نماید.
3-5 روش نمونه گیری
از روش نمونه گیری منظم به علت در دسترس بودن جمعیت جامعه استفاده شده است و از تمامی مراقبین در مورد پر کردن پرسشنامه رضایت اخذ می‌گردد.
3-6 حجم نمونه
100 نفر انتخاب می‌گردد که شامل 50 نفر مراقب بیمار اسکیزوفرنیک مزمن و 50 نفر مراقب بیمار دوقطبی مزمن مورد ارزیابی قرار می‌گیرند. دو گروه از نظر متغیرهای سن، جنس، طول مدت بیماری، داشتن مراقب بطور فردی یا گروهی با هم همتا گردیده اند.
3-7 ابزارهای اندازه گیری
به منظور سنجش میزان فشار (Burden) و بررسی شیوه های مقابله ای به کار گرفته شده توسط مراقبان دو گروه بیمار اسیزوفرنیک مزمن و دوقطبی مزمن در این پژوهش از ابزارهایی که به شرح زیر می‌باشد استفاده می‌گردد:
3-7-1 پرسشنامه مربوط به مشخصات فردی مراقب اصلی بیمار
این پرسشنامه به مشخصات مراقب بیمار شامل سن، جنس، وضعیت اشتغال، تحصیلات، وضعیت تأهل، سابقه بیماری جسمی و روانی، نسبت خانوادگی با بیمار، ساعات در کنار بیمار، میزان ساعت صرف کرده برای بیمار، میزان سالهای زندگی در کنار بیمار، میزان ارتباطات اجتماعی با نزدیکان، منابع اجتماعی در دسترس خانواده، متوسط هزینه خانوار در ماه و شرکت داشتن در برنامه اموزشی مرتبط با بیمار می‌باشد.
3-7-2 مقیاس فشار مراقب یا خانواده (FBIS)
این پرسشنامه توسط پایی و کاپور (1981) که به صورت مصاحبه ای نیمه ساختار یافته تکمیل می‌شود. این پرسشنامه ابعاد فشار مراقبان را در دو بعد عینی و ذهنی بررسی می‌کند.این پرسشنامه شامل 24 ماده و در مجموع 6 طبقه است که هر کدام سه گزینه اصلا=0،کم=1 و زیاد=2 دارد و در مقیاس 0-2 ابعاد مختلف را ارزیابی می‌کند. سه طبقه اول معرف فشار عینی و سه طبقه دوم معرف فشار ذهنی می‌باشند.
خرده مقیاس‌های آزمون بوده و موارد زیر را شامل می‌شود:
• فشار اقتصادی(در 12 ماه گذشته،شامل 6 سوال)
• اختلال در فعالیت (1 ماه گذشته، مل شامل 5 سوال)
• اختلال در استراحت و رفاه خانواده(شامل 4 سوال)
• اختلال در روابط خانواده(شامل 5 سوال)
• تاثیر بر سلامت جسمی اعضای خانواده(شامل 2 سوال)
• تاثیر بر سلامت روانی اعضای خانواده. (شامل 2 سوال)
3-7-2-1 نمره گذاری
هر سوال دارای سه گزینه بوده و از صفر تا دو نمره گذاری می‌شود.حداکثر نمره در این مقیاس 48 و حداقل صفر می‌باشد.هر چه نمره کسب شده بالاتر باشد میزان بار یا فشار بیشتری را بر خانواده نشان می‌دهد.بر اساس نمرات این مقیاس تقسیم بندی خانواده در سه طبقۀ بار کم (16-0)، بار متوسط (32-17)، و بار شدید (48-32) به دست می‌آید (اردشیرزاده،1383).
در ایران توسط ملکوتی و همکاران (1376) ترجمه و به کار گرفته شده است.
3-7-3 چک لیست مهارتهای مقابله ای (COPE)
این پرسشنامه ابزاری چند بعدی است که شیوه های پاسخدهی افراد به استرس را بررسی می‌کند و توسط کارور، اسکیر و وینتراب (1989) تهیه گردیده است و به وسیله ذوالفقاری، محمدخانی و ابراهیمی (1371) ترجمه و با توجه به فرهنگ ایرانی مورد تجدید نظر قرار گرفته است. از آنجایی که فهرست حاوی کلیه رفتارهای مقابله ای نبوده، مقیاس هایی که در مطالعه آیستاین و مایر (1989) بررسی شده بودند، نیز به آن اضافه شده است.
3-7-4 ابعاد مختلف چک لیست مهارتهای مقابله ای
این چک لیست حاوی 72 ماده و 18 طبقه است که هر طبقه از چهار گزینه تشکیل شده است. بعلاوه مطابق زیربنای نظری آزمون، این فهرست شامل 3 مقوله کلی است که عبارتند از :
3-7-4-1 مقابله متمرکز بر مسأله
5 مقیاس مفهومی به سنجش

Leave a comment