پایان نامه درباره بهره وری

 

 

فصل اول :

مبانی نظری و پیشینه پژوهش

 

بخش اول: مبانی نظری پژوهش

تاریخچه بهره وری

واژه بهره وری برای نخستین بار به وسیله فرانسواكنه[1] ریاضیدان و اقتصاددان طرفدار مكتب فیزیوكراسی (حكومت طبیعت) به كار برده شد. «كنه» با طرح جدول اقتصادی[2]، اقتدار هر دولتی را منوط به افزایش بهره وری در بخش كشاورزی می داند.

در سال 1883 فرانسوی دیگری به نام «لیتره»[3] بهره وری را دانش و فن تولید تعریف كرد. با شروع دوره نهضت مدیریت علمی در اوایل سالهای 1900، فردریك وینسلوتیلور[4] و فرانك و لیلیان گیلبرث[5] به منظور افزایش كارایی كارگران، درباره تفسیم، كار بهبود، روش ها و تعیین زمان استاندارد، مطالعاتی را انجام دادند. بعدها كارایی را دوباره هر یك از عوامل تولید استفاده كردند. اما واژه ای كه به تدریج جنبه عمومی تر و كلی تر پیدا كرد و در ادبیات مدیریت رایج گردید، «بهره وری» بود. در سال 1950 سازمان همكاری اقتصادی اروپا[6] به طور علمی بهره وری را چنین تعریف كرد‍: «بهره وری حاصل كسری است كه از تقسیم مقدار یا ارزش محصول بر مقدار یا ارزش یكی از عوامل تولید به دست می آید. بدین لحاظ می توان از بهره وری سرمایه، مواد اولیه و نیروی كار صحبت كرد.

سازمان بین المللی كار[7] بهره وری را چنین تعریف كرده است:

«بهره وری» عبارت است از نسبت ستاده به یكی از عوامل تولید (زمین، سرمایه، نیروی كار و مدیریت). در این تعریف «مدیریت» به طور ویژه یكی از عوامل تولید در نظر گرفته شده است. نسبت تولید به هر كدام از این عوامل معیاری برای سنجش بهره وری محسوب می شود.

در سال 1958 آژانس بهره وری اروپا[8] بهره وری را درجه و شدت استفاده موثر از هر یك از عوامل تولید تعریف كرد. همچنین این سازمان اعلام داشت كه «بهره وری» یك نوع طرز تفكر و دیدگاهی است بر این پایه كه هر فرد می‌تواند كارها و وظایفش را هر روز بهتر از روز قبل انجام دهد. اعتقاد به بهبود بهره وری یعنی داشتن ایمان راسخ به پیشرفت انسانها.

در اطلاعیه تشكیل مركز بهره وری ژاپن در سال 1955 در ارتباط با اهداف ناشی از بهبود بهره وری  چنین بیان شده است:

حداكثر استفاده از منابع فیزیكی، نیروی انسانی و سایر عوامل به روش‌های علمی به طوری كه بهره وری به كاهش