پروژه رشته فقه اسلامی در مورد سیمای اهل بیت در حدیقه الحقیقه دیوان سنایی – قسمت سوم

سنایی در ابیات پایانی حدیقه الحقیقه نیز ارادت خاص خویش را به پیامبر اكرم (ص) و اهل بیت ایشان بیان می كند و بر دوستی با ایشان به خود می بالد و دوستی با آنها را راه نجات و سعادت خود می داند.

كین سخن ها نجات من باشد   زانكه توحید ذوالمنن باشد
شادمان مصطفی و یارانش   وانكه هستند دوستدارانش
چهار یار گزیده اهل ثنا   بر تن و جانشان زیبنده دعا
مرتضی و بتول و دوپسرش   وانكه سوگند من بود به سرش
نخورم غم گر آل بوسفیان   نشود از حدیث من شادان
چون زمن شد خدای من خشنود   مصطفی را زمن روان آسود
مالك دوزخ ار بود غضبان   غضب او بگو مرا چه زیان
مر مرا مدح مصطفی است غذی   جان من باد جانش را به فدی
آل او را به جان خریدارم   وز بدی خواه آل بیزارم
دوستدار رسول و آل ویم   وانكه پیوسته در نوال ویم
من ز بهر خود این گزیدستم   كاندرین ره نجات دیدستم

نکته مهم : برای استفاده از متن کامل تحقیق یا مقاله می توانید فایل ارجینال آن را از پایین صفحه   کنید. سایت ما حاوی تعداد بسیار زیادی مقاله و تحقیق دانشگاهی در رشته های مختلف است که می توانید آن ها را به رایگان   کنید

حدیقه الحقیقه/ ص546/ به اختصار از بیت7تا17)

و در پایان بر محمد و آل محمد درود می فرستد؛

باد بر مصطفی درود و سلام   ابدالدهر صدهزاران عام
صد هزاران ثنا چوآب زلال   از رهی باد بر محمد وآل

(حدیقه الحقیقه/ ص547/بیت17و18)

وی در قلندریات خود به آل عبا چنگ می زند و خود را متوسل به آل عبا می داند.

ای سنایی با سنایی هر زمان   چنگ در آل عبا خواهم زدن

(دیوان،ص480،بیت7)

در حدیقه سنایی به بیتی اشاره می كند كه حضرت محمد را آقا و سرور آل عبا می داند و می گوید كه خداوند حضرت محمد(ص) سوره هل اتی را نازل كرده است كه اكثر مفسران اهل سنت و شیعه نقل می كنند كه این آیه در شأن اهل بیت رسول یعنی حضرت علی و فاطمه و امام حسن و امام حسین نازل شده است.

سید وسرفراز آل عبا   یافت تشریف سوره هل اتی

(حدیقه/ ص76/بیت23)

باز دربینی در حدیقه كه در مورد پادشاهی بهرامشاه است، سنایی آل رسول را از هر گونه عیب و نقصی پاك و مبرا می داند:

سید وسرفراز آل عبا   یافت تشریف سوره هل اتی

(حدیقه/ص373/بیت7)

در دیوان سنایی بیتی آمده است كه در آن سنایی مهر به رسول و حضرت علی و آل او را راه رسیدن به جنت و بهشت می داند و بر محمد و آل او درود می فرستد.

سید وسرفراز آل عبا   یافت تشریف سوره هل اتی

(دیوان/ص701/ب8)

به جان جان دهم ازجان و دل همه شب‌و روز   صلوات ها و تحیات بر محمد و آل

(دیوان/ص352/ب2)

سیمای پیامبر در آثار سنایی

سنایی حضرت محمد را آقا و سرور تمام پیامبران می‌داند و در تفسیر آیه الم یجدك یتیماً فآوی ایشان را تاج سر انبیاء معرفی می كند.

نه تو دری بودی اندر بحر جسمانی یتیم   فضل ما تاجیت كرد از بهر فرق انبیاء

(دیوان / ص 35 / ب 11)

تا بگوید ز سید سادات   كه زما بر روان او صلوات
احمد مرسل آنكه فضل احد   كرده بر جمله انبیاش اوحد

(حدیقه الحقیقه / ص 305 / ب 20 و 21)

خاصه نعت رسول باز پسین   آن ز پیغمبران بهین و گزین

(حدیقه الحقیقه / ص 125 / ب 26)

مفخر جمله انبیاء او بود   خُسـُر [1] میر مرتضی او بود

(حدیقه الحقیقه / ص 146 / ب 11)

سنایی در فضیلت و برتری حضرت محمد بر جبرئیل داستان معراج پیامبر را به تصویر می‌كشد.

شب معراج چون به حضرت رفت   با هزاران جلال و عزت رفت
چون به رفرف رسید روح امین   جست فرقت زمصطفای گزین
جبرئیل از مقام معلومش   بازگشت و بماند محرومش
گفت شاها كنون تو خود بخرام   كه مرا بیش از این نماند مقام
پیش از این گریبانم انگشتی   یا بر این روی آورم پشتی
همچو انگشت سوخته سر و پشت   گرددم پا و پنجه و انگشت
جبرئیل این سخن روایت كرد   با ملائك همین حكایت كرد

(حدیقه الحقیقه / ص 152 ب 23 و 24 و ص 153)

سنایی حضرت محمد را محرم جان انسانها می داند و اعتقاد دارد كه هر كس دلش به نور پیامبر روشن باشد از آتش دوزخ در امان است.

جز به دست و دل محمد نیست   حل و عقد خزانه اسرار
چون دلت پر زنور احمد بود   به یقین دان كه آمفی ازنار

(دیوان / ص 202 / ب 3 و 4 )

اندر آن عالم نیابی محرمی مرجانت را   جز صفای احمدی و جز سخای حیدری

(دیوان / ص 652 / ب 5)

تكیه بر شرع محمد كن و برقرآن كن   زان كجا عروة وثقای تو جز قرآن نیست

(دیوان / ص 98 / ب 10)

سنایی پیامبر را مایه حیات و آفرینش همه عالم می داند و به حدیث لولاك لما خلفت الافلاك[2] اشاره می كند.

با نقش تو گفته نقش بندت   لولاك لما خلقت الافلاك
ای نقش نگین تو لعمرك   وی خلعت تو لولاك

(دیوان / ص 917 / ب 13 و 15)

زهی پشت و پناه هر دو عالم   سرو سالار فرزندان آدم
نبودی گر برایت گفت ایزد   نه آدم آفریدی و نه عالم
میان اولیاء صدری و بدری   میان انبیاء مهری و خاتم

(دیوان / به اختصار ص 376 و 377)

احمد مرسل آن چراغ جهان   رحمت عالم آشكار و نهان
آمد اندر جهان جان هر كس   جان جانها محمد آمد و بس

(حدیقه الحقیقه / ص 127 / ب 1 و2)

آدمی زنده اند از جانش   انبیاء گشته اند مهمانش

(حدیقه الحقیقه / ص 128 / ب 1)

سنایی پیامبر را رحمت للعالمین می‌داند و در تفسیر و ما ارسلناك رحمه للعالمین می‌گوید:

چون تو بیماری از هوا و هوس   رحمه للعالمین طبیب تو بس
مصطفی بر كرانه برزخ   راء آویختست در دوزخ
تا رهاند ترا ز دوزخ زشت   پس رساند به بوستان بهشت
سنت او ردیست هین برخیز   در ردای محمدی آویز
كآسمانت احمد مرسل   اولش آخر، آخرش اول

(صدیقه الحقیقه / به اختصار از ص 138 تا ص 140)

سیمای حضرت علی (ع) در آثار سنایی

سنایی حضرت علی (ع)‌را نایب و جانشین پیامبر می داند و می گوید:

نایب شرع مصطفی اوسست   عالم علم مرتضی اوسست
هر چه با مرتضی بگفت رسول   او به جان كرده جمله قبول

(حدیقه الحقیقه / ص 460 / ب 15 و 17)

هر نبی را وصی و هم داماد   جان پیغمبر از جمالش شاد

(حدیقه الحقیقه / ص 170 / ب 6)

نایب مصطفی به روز غدیر   كرده در شرع مرو را به امیر

حدیقه الحقیقه/ ص 170 / ب 10)

نایب كردگار حیدر بود   صاحب ذوالفقار حیدر بود

(حدیقه الحقیقه / ص 174 / ب 22)

سنایی معتقد است كه دین اسلام به دست علی (ع) گسترش پیدا كرده و آرام و قرار گرفته است.

ز آنكه بی تیغ دین نیافت قرار   ذوالفقاری به حیدر كرار

(حدیقه الحقیقه / ص 387 / ب 6)

از تیغ علی بگوی تیغ تو چه كم   كان دین عرب فزود واین ملك عجم

(دیوان / رباعی 348 / ص 1154)

هیچ رونق بود اندر دین و ملت تا نبود   ذوالفقار حیدری را یار دست احمدی

(دیوان / ص 662 / ب 10)

وی حضرت علی (ع) را دربان سرای پیامبر می‌خواند و حفاظت از دین اسلام را از آن علی می داند.

چون نباشی خاك درگاه سرائی را كه هست   پاسبان بام،‌روح القدس و دربان مرتضا

(دیوان / ص 43 / ب 12)

سنایی شرافت و ارجمندی آل یاسین را مدیون علی (ع) می‌داند.

آل یاسین شرف بدو دیده   این داور را به علم بگزیده

(حدیقه الحقیقه / ص 170 / ب 9)

شرف شرع و قاضی دین او   صدف در آل یاسین او

(حدیقه الحقیقه / ص 170 / ب 19)

سنایی حضرت علی (ع) را چشم و چراغ پیامبر معرفی می كند و می گوید كه علی (ع) رازدار پیامبر است.

عالم علم بود و بحر هنر   بود چشم و چراغ پیغمبر

(حدیقه الحقیقه / ص 171 / ب 11)

رازدار خدای پیغمبر   رازدار پیمبرش حیدر

(حدیقه الحقیقه / ص 171 / ب 23)

از نظر سنایی علی (ع) یكتا و یگانه است و هیچ كس مانند او را نمیتوان در جهان پیدا كرد.

هر كسی جز وی امامت نیز دعوی می‌كند   لیك پنهان نیست شاه ذوالفقار از ذو؟؟

(دیوان / ص 213 / ب 3)

صد علی در كوی ما بیش است بازیب و جمال   لیك یك تن را نخواند هیچ عاقل مرتضا

(دیوان / ص 21 / بیت 9)

عالیم پر زوالخمار است از خمار خواجگی   ای دریغا در جهان، یك حیدر كرار كو

(دیوان / ص 574 / ب 5)

در مورد ذوالفقار حضرت علی (ع) بسیار سخن گفته شده است، سنایی نیز به این مسأله اشاره می كند و آن را شمشیری می داند كه خداوند از بهشت آنرا برای حضرت علی آورده است تا با كمك آن حافظ دین اسلام باشد.

ذوالفقاری كه از بهشت خدای   بفرستاده بود شرك زدای
آوریدش به نزد پیغمبر   گفت كاین هست بابت حیدر
تا بدو دینت آشكار كند   لشكر كفر تار و مار كند
مصطفی داد مرتضی را گفت   كه بدین آردین برون ز نهفت

(حدیقه الحقیقه / ص 169 / ب 23 تا 26)

سنایی به دو تیغ كه از آن علی (ع) است اشاره می كند ذوالفقار و تیغ زبان كه با تیغ زبان علم عالم را فاش می كند و با ذوالفقار دشمنان را نابود می نماید.

به دو تیغ او به ذوالفقار و زبان   كرده یك تیغ همچو تیر جهان
بود تیغی زبان گوهر پاش   كه بدو كرده علم عالم فاش
دیگری ذوالفقار بران بود   كامت جانت شیر غران بود
زان دو تیغ كشیده در عالم   شرع را كرده همچو تیر و قلم

 

[1] – خُسـُر : داماد ¬ فرهنگ معین.

[2] – شرح تعرف / ج 2 / ص 46 به نقل از احادیث و قصص مثنوی، بدیع الزمان فروزانفر ص 484.

برای دیدن قسمت های دیگر این تحقیق لطفا” از منوی جستجوی سایت که در قسمت بالا قرار دارد استفاده کنید. یا از منوی سایت، فایل های دسته بندی رشته مورد نظر خود را ببینید.

لینک متن کامل

Leave a comment