پروژه رشته صنایع غذایی در مورد سهم ایران در بازار جهانی زعفران – قسمت دوم

ایران بزرگترین تولیدكننده و صادركننده زعفران در جهان است  تقریبا 97 درصد تولید زعفران ایران در استان خراسان صورت می‌گیرد. سطح زیر كشت زعفران ایران در سال گذشته حدود 40 هزار هكتار و میزان تولید آن 140 تا150 تن برآورد شده است.

ایران بزرگترین تولیدكننده و صادر كننده زعفران در جهان است و 97 درصد زعفران تولیدی در ایران در استان خراسان به دست می آید. بیش از 100 هزار خانوار در نواحی گرم، خشك و كویری جنوب خراسان از كاشت زعفران ارتزاق می‌كنند.

نکته مهم : برای استفاده از متن کامل تحقیق یا مقاله می توانید فایل ارجینال آن را از پایین صفحه   کنید. سایت ما حاوی تعداد بسیار زیادی مقاله و تحقیق دانشگاهی در رشته های مختلف است که می توانید آن ها را به رایگان   کنید

زعفران به عنوان یك گیاه ادویه‌ای و دارویی از زمان‌های بسیار دور مورد استفاده انسان قرار گرفته است. شماری از كارشناسان مبداء زعفران را ایالت قدیم «مادها» در ایران می دانند. البته برخی از محققان نیز عقیده دارند كه زعفران در منطقه وسیع‌تری  رویش داشته و منشاء آن می‌تواند یونان، تركیه،‌ آسیای صغیر و ایران باشد و سپس كشت آن از مشرق تا شمالی‌ترین نقاط هندوستان و چین و از عرب تا اسپانیا گسترش یافته است.

در یونان قدیم از زعفران به عنوان دارو و برای معالجه بسیاری از بیماری‌ها مانند چشم درد و امراض زنان استفاده می شده است و به علت بوی خوش آن، از زعفران برای معطر كردن مجالس عمومی نیز استفاده می‌شده است.

در ایران، هندوستان و چین از زعفرن در تهیه خورك استفاده می‌كردند. اطبای قدیم از جمله زكریایی رازی در قرن هشتم. بوعلی سینا در قرن نهم. ابوریحان بیرونی در قرن دهم. حكیم مونس حینی در قرن شانزدهم. علوی خراسانی شیرازی در قرن هفدهم. امین الاطباء در قرن هیجدم .  ناظم الاطباء در قرن نوزدهم و برخی محققان ایرانی در قرن بیستم از زعفران  در آثار خود نام برده‌اند در اكثر آثار از زعفران به عنوان یك ماده معطر برای غذا و شیرین ها. ایجاد نشاط، تحریك اشتا و هضم غذا ذكر شده همچنین    از زعفران به عنوان مسكن سرفه و برونشیت‌های تسكین درد دندان، رفع حالات تشنجی و بیخوابی، دفع سنگ  كلیه و صفرا، تقویت كننده بینایی و درمانی اسهال ذكر شده است.

كاشت زعفران در ایران

«آب » در بخش كشاورزی ایران، همواره به عنوان یك عامل محدود كننده تلقی می شود. اما زعفران گیاهی است كه آبیاری زیادی را طلب نمی كنند و زمان آبیاری زیادی را طلب نمی‌كند و زمان آبیاری آن نیز هنگامی كه دیگر محصولت زراعی به آب نیاز ندارند از سوی دیگر،‌ این گیاه در هنگام خواب تابستانی نیز به آب نیازی ندارد. رویش گیاه زعفران در پاییز و زمستان موجب می‌شود كه این گیاه از آفات و بیماری در امان بماند و نیاز به سمپاشی های مكرر نداشته باشد. از سوی دیگر زعفران گیاهی چند ساله است. هزینه و زحمت كشت آن در یك مرحله (یك سال) صورت می‌‌گیرد و چند سال محصول می دهد. با این وجود برای كشت. پرورش و برداشت زعفران، نیروی انسانی زیادی به كار گرفته می‌شود بیش از 100 هزار خانواده در نواحی گرم. خشك و كویری جنوب خراسان از كاشت و داشت و برداشت زعفران، ارتزاق می‌كنند.

از آنجا كه پرورش زعفران نیازمند بهره‌گیری از تجهیزات حمل و نقل و . . .  است و آب مورد نیاز برای پرورش آن نیز خیلی زیاد مورد نیاز نمی‌باشد . بازده اقتصادی مطلوب دارد.

سطح زیر كشت زعفران در ایران از 9684 هكتار در سال 1367 تا 12309 هكتار در سال 1368 (آغاز نخستین برنامه پنج ساله توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی كشور) رسید. در سال 1372 (سال پایانی برنامه اول) سطح زیر كشت زعفران 19261 هكتار و در سال بعد از آن (سال تكمیلی برنامه اول- 1373) به 19882 هكتار افرایش یافت. در جریان دومین برنامه پنج ساله توسعه اقتصادی . سطح زیر كشت این گیاه از 19882 هكتار ( در سال 1374) به 36724 هكتار رسید كه تقریباً دو برابر شد.

طبق برآورد كارشناسان وزارت جهاد كشاورزی، سطح زیر كشت زعفران در سال گذشته به 40 هزار هكتار بالغ شد استان خراسان با 80 هزار بهره‌ بردار زعفران. مهمترین منطقه كشت و پرورش زعفران. مهمترین منطقه كشت و پرورش زعفران ایران می‌باشد.

طبق آمارهای موجود، سطح زیر كشت این محصول در استان خراسان در سال 1378 به 35822 هكتار رسید كه حدود 97 درصد سطح كل زیر كشت این محصول در همان سال است. استان فارس با سطح زیر كشت 250 هكتار. كرمان با 213 هكتار،‌ یزد با 2/178 هكتار، اصفهان با 166 هكتار، سنان با 42 هكتار، مركزی با 31 هكتار، آذربایجان شرقی با 6 هكتار . تهران با 5/4 هكتار و همدان با یك هكتار سطح زیر كشت در سال 1378، از دیگر مناطق كشت و پرورش این گیاه بودند.

طبق بررسی‌های به عمل آمده. در سال زراعی 78-1377 در استان خراسان، شهرستان تربت حیدریه با سطح زیر كشت 10500 هكتار. كاشمر با 5200 هكتار، قائن با 4700 هكتار، گناباد با 4400 هكتار و فردوس با 4300 هكتار سطح زیر كشت. بخش عمده زعفران برداشتی در استان خراسان را تأمین كرده‌اند.در همین حال سطح زیر كشت زعفران در تایباد 1563 هكتار،‌ بردسكن و بیرجند هر یك 1500 هكتار و خواف با 1300 هكتار از دیگر مراكز پرورش این گیاه در استان خراسان می‌باشند. كشت زعفران در شهرهای طبس، تربت جام، نهبندان، سبزوار، مشهد، نیشابور، فریمان و چناران نیز در سطحی كمتر از 330 هكتار صورت گرفت.

بررسی های آماری نشان  می دهد كه میزان تولید زعفران در ایران از 50841 كیلوگرم در سال 1367  به 58595 كیلوگرم در سال 1368 (آغاز برنامه اول) افزایش سافت. روند افزایش تولید تا سال 1371 همچنان تداوم داشت. به طوری كه در این سال 110210 كیلوگرم زعفران استحصال شد و برای نخستین بار تولید زعفران ایران ار مرز 10 تن بالاتر رفت و به حدود دو برابر سال آ‌غازین برنامه اول رسید. در سال 1372 تولید زعفران به 98880 كیلوگرم تنزل یافت. اما در سال 1373 به 126690 كیلوگرم رسید. افت تولید در سال 1374 موجب شد كه مجموع تولید زعفران ایران به 87550 كیلوگرم برسد. در حالی كه در دورة زمانی (74-1371) سطح زیر كشت كاهش نداشت. از سال 1375 بار دیگر روند افزایش تولید آغاز شد، به طوری كه میزان برداشت محصول زعفران در این سال به 112124 كیلوگرم، در سال 1376 به 123169 كیلوگرم، در سال 1377 به 130896 كیلوگرم و در سال 1378 به 173451 كیلوگرم بالغ شد.

طی دوره 12 ساله (78 – 1367) سطح زیر كشت تقریباً 280 درصد و میزان برداشت محصول 241 درصد افزایش یافت.

بر اساس آخرین برآوردهای موجد میزان تولید زعفران ایران در سال 1379 به 140 تا 150 تن ریده است كه نسبت به سال 1378 كاهش داشت.

 

آمار 12 ساله سطح زیر شكت ، میزان تولید  عملكرد زعفران ایران

سال سطح زیر كشت

(هكتار)

میزان تولید

(كیلوگرم)

میزان عملكرد

(كیلوگرم در هكتار)

1367

1368

1369

1370

1371

1372

1373

1374

1375

1376

1377

1378

9684

12309

15420

18121

18647

19261

19882

19882

23675

25500

30463

36724

50841

58595

74765

93102

110210

98880

125590

87550

112124

123169

130896

173451

25/5

76/4

85/4

14/5

91/5

13/5

37/6

4/4

5/4

83/4

3/ 4ایجا

75/4

بررسی‌های آماری همچنین نشان می دهد كه میزان عملكرد در هكتار زعفران بین 4 تا 6 كیلوگرم در هكتار رساند.

با توجه به اهمیتی كه كشت و پرورش زعفران از لحاظ جلوگیری از مهاجرت حاشیه نشینان كویر با ایجاد 5/6 میلیون روزكاری در مناطق محروم جنوب خراسان (در سال) و ارتزاق ده‌ها هزار نفر از هموطونان، ارزآوری زیاد صادرات این محصول به بازارهای جهانی، ارزش بالای دارویی و ادویه‌ای آن، سهولت در نگهداری و حمل و نقل، ایجاد سودی به میزان 39 میلیارد تومان برای زعفران كارین (در سال 1378) و ایجاد اشتغال فصلی و دایم،‌ ضرورت دارد كه آموزش‌های لازم به بهره‌‌برداران ارایه شود و با رعایت ااصول و شیوه‌ های بهزراعی، میزان برداشت محصول و درآمد زعفران كاران را به طور چشمگیری افزایش داد.

در برنامه توسعه كمی و كیفی رعفران، افزایش عملكرد از طریق انجام عملیات بهزراعی، آموزش زعفران كاران. توزیع تجهیزات خشك كن و . . .  پیش‌بینی شده است. كارشناسان عقیده دارند كه با انجام موفقیت‌آمیز این برنامه، تولید زعفران ایران با سطح زیر كشت كنونی به 300 تن در سال خواهد رسید.

طبق آمارهای موجود  میزان عملكرد در هكتار زعفران از 25/5 كیلوگرم در سال 1367 به 76/4 كیلوگرم در سال 1368 رسید. در جریان برنامه اول عملكرد آن بهبود یافت و در سال 1373 به 37/6 كیلوگرم در هكتار رسید. اما در برنامه دوم همواره كمتر از 5 كیلوگرم در هكتار بوده است.

به عقیدة كارشناسان، بهزراعی كشت و پرورش زعفران سبب می‌شود كه درآمد زعفران كاران 5/2 تا 3 برابر شود. ضمن آنكه محصول بیشتری برای صادرات در دسترس خواهد بود.

برنامه افزایش تولید زعفران به لحاظ ایجاد اشتغال درآمد برای زعفران كاران و رشد صادرات غیر نفتی به صورت پنج ساله تهیه شده است. در این برنامه افزایش عملكرد در واحد سطح با روش های بهزراعی، بهبود وضعیت برداشت و كیفیت فرآوری با هماهنگی دستگاه‌های دولتی و خصوصی ذیربط و . . . مد نظر می‌باشد.

به منظور افزایش كیفیت زعفران و بهداشتی‌سازی آن در برنامه پنج ساله، اعتباری به میزان 3384 میلیون ریال برای توزیع تجهیزات خشك كن (برای 10 هزار هكتار)، ایجاد 21 واحد (ایستگاه) برای بهداشتی‌ سازی تولید زعفران با 2100 میلیون ریال اعتبار، توزیع 5000 سبد منفذ دار با اعتباری به میزان 52 میلیون ریال، برگزاری 310 دورة آموزشی با عتباری به میزان 375 مییون ریال و برگزاری 2 دوره همایش با اعتباری به میزان 60 میلیون ریال پیش‌بینی شده است.

برای افزایش عملكرد زعفران نیز 1514 میلیون ریال اعتبار برای اجرای تغذیه الگویی مزارع در سطح 4200 هكتار و نیز با اعتباری به میزان 360 میلیون ریال جهت ایجاد مزارع نمونه در سطح 30 هكتار، پیش‌بینی شده است.

به منظور دستیابی به اهدف كمی و كیفی و رفع مشكلات تولیدكنندگان زعفران در مجموع 222 میلیون ریال اعتبار در نظر گرفته شده كه صرف تهیه نشریه، فیلم ، تراكت و . . .  خواهد شد.

به منظور انجام نظارت و كمك‌های فنی 715 میلیون ریال و برای انجام اقدامات پشتیبانی 905 میلیون ریال اعتبار در برنامه پنج ساله منظور شده است.

انتظار می‌رود با صرف این اعتبارات ، توید زعفران از لحاظ كمی و كیفی در حد قابل توجهی افزایش یابد. چنانچه مراحل خشك كردن، جمع‌آوری و نگهداری زعفران با توجه به اصول بهداشتی صورت پذیرد. و نیز با انجام عملیات بهزراعی و تغذیه مناسب گیاه و ارایه آموزش‌های لازم به زعفران كاران انجام نظارت‌های فنی، می‌توان انتظار داشت كه عملكرد در هكتار زعفران با حدود 10 كیلوگرم افزایش یابد.

كارشناسان دستیابی به رقم مذكور با توجه به اعتبارات اختصاص یافته را ناممكن نمی دارنند و عقیده دارند چنانچه دستگاه‌های ذیربط همكاری و هماهنگی گسترده‌ای با زعفران كاران داشته باشند و آموزش‌های لازم برای رعایت اصول فنی و بهداشتی در مراحل مختلف رابه آنها ارایه دهند . به سهولت می‌ توان تولید زعفران ایران را بدون افزایش سطح زیر كشت تا دو برابر میزان كنونی افزایش داد و به سالانه 300 تن رساند.

آنچه مسلم است، زعفران از محصلات صادراتی شناخته شه ایران در بازارهای جهانی است و تقاضای بازار جهانی برای این محصول نیز سیر صعودی دارد و چنانچه بتوان محصول زعفران را از لحاظ كمی و كیفی ارتقاء بخشید . می‌توان ارز آوری مناسبی را برای اقتصاد ملی و درآمد قابل توجهی را برای زعفران كاران تدارك نمود.

افزایش تولید زعفران كاهش قیمت آن را به دنبال خواهد داشت.

اشاره:

زعفران از ادویه‌های گران جهان است كه بخش عمده توید آن در ایران صورت می گیرد. سهم ایران در صاردات جهانی زعفران در سال‌های اخیر بیش از 60 درصد بوده و عمده‌ترین عرضه كننده زعفران در بازار جهانی محسوب می شود.

در شرایط كنونی امكان افزایش تولید زعفران در ایران وجود دارد. لیكن برای رشد صادرات آن ضرورت دارد بازاریابی و تبلیغات مناسبی صورت گیرد تا برتری زعفران ایران  نسبت به تولیدات دیگر كشورها به جهانیان معرفی شود.

رشد صادرات زعفران نه تنها به لحاظ ارزآوری، بلكه برای ادامه حیات اقتصادی حاشیه نشینان كویر. به ویژه در جنوب استان خراسان كه محصول اصلی تولیدی آنها است. ضرورت دارد.

در خصوص روند تولید و صادرات زعفران ایران و موقعیت آن در بازارهای جهانی، خبرنگار نشریه «بررسی‌های بازرگانی با آقای عباس جلب عامی مدیر كل دفتر امور گل و گیاهان زینتی، دارویی، قارچ و زعفران وابسته به وزارت جهاد كشاورزی، گفت و گویی دارد كه با هم می خوانیم.

علل محدودیت تولید زعفران در ایران چیست؟

زعفران گران ترین ادویه جهان است كه مصرف آن در سطح بین المللی محدود است. محدودیت مصرف و محدودیت تولید این محصول را نیز سبب شده است. به گونه‌ای كه امروزه تعادل بین تولید و مصرف آن برقرار است.

توسعه مصرف جهانی زعفران با تبلیغات و یافتن بازارهای جدید امكان پذیر است و به تبع آن تولید نیز می‌توان افزایش یابد. اما در شرایط كنونی، ارتقای كیفیت زعفران تولیدی، مهمترین برنامه دفتر امور گل و گیاهان زینتی، دارویی، قارچ و زعفران می‌باشد.

چه مقدار از تولید زعفران ایران به بازار های جهانی صادر می شود؟

طبق آمارهای تولید و صادرات زعفران كه از سوی این دفتر و گمرك جمهوری اسلامی ایران تهیه شده است. تولید زعفران ایران در سال‌ 1374 معادل 87 تن بود كه 34 درصد یا 30 تن آن صادر شد. در سال 1375 تولید زعفران به 112 تن و صادرات آن به 43 درصد تولید یا 48 تن بالغ شد.

در سال 1376 حدود 30 درصد یا 37 تن از مجموع تولید 123 تنی زعفران ایران روانه بازارهای جهانی گردید. سهم صادرات زعفران در سال 1377 به 45 درصد تولید یا 58 تن رسید،‌ در حالی كه كل تولید زعفران كشور در این سال 130 تن ثبت شد . با افزایش تولید زعفران در سال 1378 و رسیدن آن به سطح 173 تن. میزان صادرات نیز افزایش یافت.

حدود 51 درصد زعفران تولیدی ایران در این سال كه 88 تن بود. صادر شد. اما در سال 1379 سطح تولید به 125 تن كاهش یافت. اما سهم صادرات نسبت به تولید زعفران افزایش یافت و به 88 درصد رسید. به عبارت دیگر 111 تن از محصول زعفران ایران در سال گذشته راهی بازارهای جهانی گردید.

آیا در سومین برنامه پنج ساله توسع اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی كشور، توسعه تولید زعفران مد نظر بوده است؟

توسعه تولید زعفران در برنامه این دفتر نبوده، بلكه ارتقای سطح كیفی محصول در اولویت است. در خصوص بهبود كیفیت زعفران نیز در برنامه سوم یك میلیارد و دویست میلیون ریال بودجه اختصاص یافته است.

مشكلات اساسسی زعفران كاران و صادركنندگان زعفران چیست؟

مشكلات عمده تولیدكنندگان زعفران شامل پایین بودن قیمت. خشكسالی و كمبود نقدینسی گاست صادر كنندگان زعفران نیز با مشكلاتی نظیر كمبود نقدینگی و تجهیزات بسته‌بندی  نیز پایین بودن قدرت رقابت در برابر صادركنندگان اسپانیایی مواجه هستند.

برای دیدن قسمت های دیگر این تحقیق لطفا” از منوی جستجوی سایت که در قسمت بالا قرار دارد استفاده کنید. یا از منوی سایت، فایل های دسته بندی رشته مورد نظر خود را ببینید.

لینک متن کامل

Leave a comment