پایان نامه سالمندان

دانلود پایان نامه

 متن کامل در سایت تخصصی دانلود پایان نامه های کارشناسی ارشد  :www.arshadha.ir

1-1-بیان مسئله:

از آغاز قرن بیستم تاكنون در سراسر دنیا نزدیك به سه دهه به امید به زندگی در هنگام تولد افزوده شده است. در حال حاضر 590 میلیون نفر افراد 60 سال و بالاتر در جهان وجود دارد و انتظار می رود در طی بیست و پنج سال آینده این رقم به بیش از 1200 میلیون نفر برسد كه بیانگر رشد صد درصدی در گروه سنی سالمندان در مقایسه با رشد پنجاه درصدی در كل جمعیت جهان است(1).شاخص های آماری نشان می دهند كه روند سالمند شدن جمعیت در كشور ما نیز در حال گسترش است(2).

سالمند به افرادی گفته می شود كه سن آنان از محدوده خاصی(60-65) بیشتر باشد، براساس قوانین بازنشستگی کشور ما به اشخاص كه سن آنان از 60 تجاوز كند سالمند گفته می شود(3). سالمندی فرایندی زیستی است كه تمام موجودات زنده از جمله انسان آنرا تجربه می كند. بالا رفتن سن بیماری نیست بلكه یك پدیده حیاتی است كه برای موجودات اتفاق می افتد.در واقع یك مسیر طبیعی است كه در آن تغییرات فیزیولوژیكی و روانی در بدن رخ می دهد(4). سالمندی یك پروسه تك بعدی نیست.ما از نظر زیستی روانشناسی و جامعه شناسی پا به سن می‌گذاریم. تجربه پیری با ارتباط بین عوامل فوق سنجش و مشخص می شود پیری بیماری نیست و با بالا رفتن سن تغییرات طبیعی در كلیه اندامهای بدن ایجاد می شود(5).

با توجه به رشد جمعیت سالمند برنامه ریزی برای پدیده سالمندی قبل از آن كه یك موقعیت بحرانی ایجاد كند  ;اقدامی كاملاً ضروری به نظر می رسد (6). در ایران بافت جمعیتی سالمندان متفاوت است وتوزیع امكانات در سطح كشور یكسان نیست، خدمات صنعتی نیزبا حفظ فرهنگ سنتی توسعه یافته است ،سالمند در جامعه ایرانی جایگاه ویژه داردو خانواده نیز منبع عظیمی محسوب می شود.موارد فوق عوامل مهمی هستند كه لزوم برنامه ریزی مناسب و مبتنی بر شواهد و عدم پیروی كورکورانه از سیاست های جهان غرب را آشكار می كند وهمجنین لزوم توجه به بسترهای موجود فرهنگی در جامعه و خانواده و  نهادهای اجتماعی را در برنامه ریزی برای سالمندان مشخص می نماید (7).

فرهنگ كلیتی تام است از ویژگیهای غیرمادی ،فكری واحساس  كه یك   گروه اجتماعی را مشخص می كند. فرهنگ هنر و ادبیات را در بر می گیرد .علاوه بر آن شامل آئینهای زندگی حقوق اساسی نوع بشر و نظامهای ارزشی سنتها و باورها می باشد(تعریف فرهنگ ارائه شده توسط كمیسیون فرهنگی یونسكو 1997 ).

نگاهی به فرهنگ مكتوب ملتها (كتابها)، شعرها و سرودها دیوانهای اشعار امثال و حكم و ضرب المثل ها داستانها و افسانه ها نقاشی ها خوشنویسی ها خطاطی ها و هنرهای گوناگونی كه به كدام و سخن و نوشته مربوط می شود. گستردگی دامنه ادبیات را نشان می دهد و جاذبه آن نیز نزد اقوام مختلف بشری مشهود است.

ادبیات شكلی از بیان زیبای مفاهیم ذهنی و احساسهای درونی و اندیشه های بشری است در قالب نافذ و گیرا و چون از زیبایی برخوردار است مردم را به خود جذب می كند(8). ادبیات را می توان این چنین تعریف نمود: گفتارهایی كه در قالب ابعاد انسانی و شیرازه اصیل منطقی و عقل گنجانده شوند به نحوی  كه این نوع ابزار گفتارها بتواند مواد و مصالح ارزنده ای در جهت ساختن شخصیت فرد باشد.ادبیات فارسی یا ادبیات پارسی به ادبیاتی گفته می شود كه زبان فارسی نوشته شده باشد و نثر فارسی و شعر)نظم) فارسی دو گونه اصلی در ادب فارسی هستند. ادبیات فارسی تاریخی بیش ازهزار و صد ساله دارد برخی كتابهای قدیمی در موضوعات غیر ادبی مانند تاریخ مناجات و علوم گوناگون نیز دارای ارزش ادبی می باشند و با گذشت زمان در زمره آثار كلاسیك ادبیات فارسی قرار گرفته اند(9). ارائه نطقه نظراتی از بزرگان عالم اندیشه و ادبیات مكتوب ملی به تبیین ابعاد سالمندی و روشن تر نمودن نقاط تاریك آن در این خصوص به ما كمك می كند(10).ازاین رو  در این پایان نامه بر ان شدیم تا با مطالعه آثار مهم ادب پارسی وتحلیل محتوایی این نوشته ها به بررسی مفاهیم مربوط به سالمندی بپردازیم.

بهبود شرایط زندگی، مراقبت های بهداشتی و درمانی و افزایش طول عمر و امید به زندگی پدیده سالمندی را در جوامع به دنبال داشته است(11).پدیده افزایش جمعیت سالمندان یكی از مهمترین چالش های اقتصادی اجتماعی بهداشتی در قرن بیست و یكم به شمار می رود (12).این چالش به موقعیت جمعیت شناختی كشورها نیز مربوط می گردد ،در كشور ما براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال 85 سالمندان بالای 65 سال حدود 2/5 درصد از كل جمعیت را شامل می شود(2).و پیش بینی می شود تا سال 1410 به 10% برسد علی رغم رشد جمعیت سالمندان و تغییرات هرم جمعیتی كشور هنوز بر روی نیازهای سالمندان به عنوان یك گروه آسیب پذیر جامعه تمركز نشده است(13).

تغییرات حاصله از تحولات اجتماعی و تغییر نهادهای اجتماعی مانند خانواده باعث گردیده تا بسیاری از كاركردهای آشكار و پنهان پدیده های اجتماعی دستخوش تغییر و تحول گردند. یكی از این پدیده ها دوران سالمندی است. در واقع نوع نگاه به این دوره از زندگی انسانها متاثر از فرهنگ جوامع می باشد .به تعبیری دیگر جایگاه سالمندان در خانواده ها گروههای قومی مختلف و در یك مفهوم فرهنگ ملی هر جامعه ای بازتابی است از شیوه تفكر آن قوم و فرهنگ كه در زبان آنها متجلی می شود و در رفتار گروهی آن فرهنگ ظهور و بروز می یابد  در صورت استمرار نهادینه می شود (14).

شاید بیشترین رنجی كه سالمندان از كهولت متحمل می شوند به طور مستقیم به دیدگاه جامعه نسبت به سالمندی وابسته است. ریچمن [1] (1977) در بررسی 100 لطیفه درباره كودكان و 160 لطیفه درباره سالمندان كه در جامعه اش متداول بود دخالت نگرش منفی جامعه خود را نسبت به سالمندان نشان داد و ورتر[2]( 1991) در پژوهش نشان داد كه افراد از تماس جسمانی با سالمندان به طور ناخواسته پرهیز می كنند(15).

نگاه جامعه به سالمند در فرهنگهای مختلف متفاوت است. برخی از سالمندان به مرور از مشاركت در زندگی اجتماعی کناره می گیرند و در مقابل در برخی جوامع سالمندان كنار زده می شوند.بطوری كه ممكن است در آنها نوعی احساس بیهودگی و افسردگی پدید آید (16). بعنوان مثال در قبیله كوری پاك  [3]در شمال سیبری به هنگام مسافرتهای طولانی كهنسالان را می كشتند. این كشتار چنان طبیعی انجام می شد كه افراد قبیله اغلب با غرور و شعف از مهارت خود در كشتن كهنسالان سخن می گفتند. در بین سرخپوستان شمال رفتار با سالمندان از كار افتاده به دو صورت انجام می شده ،گاهی آنها را در كلبه های متروکه و دور از دهكده یا در جزیره ای رها می ساختند و با طی مراسمی و با خواندن سرود مرگ سالمند توسط پسرش با ضربه تبرزین كشته می شده(17).

چنین به نظر می رسد که رفتارهای متنوعی نسبت به سالمندان كه در بین فرهنگ های مختلف با مذاهب مختلف مشاهده شده است این رفتارها با توجه به اعتقادات ،رسوم، باورها و وضعیت اقتصادی اجتماعی آن جوامع صورت می گرفته است و در واقع به صورت یك هنجار اجتماعی توام با توجیهات فرهنگی خاص خوددرآمده است و به نوعی كاركرد اجتماعی و اقتصادی خاصی را نیز در پی داشته است(14).در فرهنگ باستانی چین سالمندان مورد احترام بودند و زندگی پس از 55 سالگی پر آرامش ترین دوران زندگی بود. در میان اسكیموها در گذشته خیلی دور فرهنگ جامعه اسكیموهای سالخورده را تشویق می كرد كه محل زندگی خود را ترك كنند و بارها كردن خویش در میان سرمای شدید و كشنده و در شرایط فقر غذا و پناهگاه خود را به دست مرگ بسپارند. اهالی جزایر اندمان [4]استرالیا شرایطی به كلی متفاوت داشتند. فرهنگ ایشان اعضای سالخورده در ساخت وجامعه موقعیت مسلطی داشتند. مردم شناسان این جامعه را در ردیف جوامعی می دانستند كه پیرسالاری در آن رواج داشته یعنی جامعه ای كه توسط سالخوردگان اداره می شد(18).

ایرانیان عهد باستان مردمانی بوده اند كه برای ادای احترام بزرگداشت و سپاسگزاری از مقام و جایگاه و ارزش سالخوردگان روز مشخص را در سال تعیین كرده بودند (25 شهریور اشیش وانگ) قدمت این رسم به 3000 سال قبل بر می‌گردد(14).

در دین مبین اسلام نیز جایگاه رفیعی برای سالخوردگان در نظر گرفته شده است و علاوه بر توصیه های مكرر خداوند متعال در قرآن در خصوص احترام و تكریم والدین و سالمندان كه از نظر  جایگاه انسانی و اعتقادی و درجات معنوی پس از عبادت پروردگار قراردارد. پیامبر عظیم الشان اسلام و ائمه اطهار هم بر توجه خاص و نیز به والدین و احترام به سالخوردگان تاكید فرموده كرده اند. برای مثال ازرسول خدا نقل شده است که:الشیخ فی‌اهله كالنبی فی امته پیر مرد در میان خانواده اش همچون یك پیامبر در میان امتش است (19).و از عمر(پسر شعیب) وی هم از پدرش و او نیز از پدربزرگش روایت می نمایند كه رسول اكرم (ص) فرموده: كسی كه به خردسالان رحم نكند و قدر و منزلت سالخوردگان را نیز نداند از ما نیست (20).

هر چند در كشور ایران فرهنگ ایران و باورهای سنتی كماكان نقش برجسته ای در زندگی افراد داشته،روند صنعتی شدن چالشهای بسیاری را در این خصوص پدید آورده است .در عین حال مبارزه با تكنولوژی و جهانی شدن نیز امری غیر ممكن است.بنابراین در بسیاری از كشورهای در حال توسعه و از جمله ایران شاهد قرارگیری در موقعیتی در واسط بین سنتی بودن و صنعتی بودن و اصطلاحاً مرحله گذار هستیم.از طرفی سالمندان قادر نیستند در مسیر اجتناب ناپذیر آینده همگام و هم سرعت با جوانان حركت كنند و همواره سعی در حفظ ارزشها سنتها و باورهای اصیل و دینی خود دارند و این امر در بسیاری از مواقع در تضاد با وضعیت زندگی خود فرزندانشان قرار می گیرد(21).

شرایط خاص اجتماعی نظیر شهرنشینی تجددگرایی تغییر در ارزشهای سنتی تضاد نظام ارزشی نسل جدید و قدیم و عدم آمادگی برای پذیرش مراقبت از سالمند سبب می گردد كه وضعیت سالمندان در خانواده و جامعه دستخوش تغییر شود(22).این موضوع بیانگر لزوم اصلاح نظام اجتماعی در خصوص سالمند است تا با ایجاد بستری امن و آرام سالمندان در آن آسوده زندگی كنند.

نظام اجتماعی در جامعه به مقرراتی بستگی داردکه براساس هدفها و قراردادهای اجتماعی آن جامعه تهیه و تدوین گردیده است وایجاد نظام جدید اجتماعی درهر جامعه با فرهنگ و مذهب و روابط تاریخی آن سر و كار پیدا می كند و تغییرات اجتماعی چه آنهائی كه جنبه اصلاحی دارد ،چه آنهایی كه جنبه انقلابی دارد بدون توجه به ریشه های عمیق فرهنگی اقتصادی اجتماعی آن جامعه امكان پذیر نیست. ما ایرانیان در حیطه فرهنگ استعدادها و ارزشهای بیشمار و ناشناخته ای داریم كه باید آنها را بشناسیم و بر آنها تكیه  كنیم یكی از این ارزشها زبان و ادبیات فارسی است. به جرئت می توان گفت كه كمتر موضوعی مربوط به علوم انسانی و اجتماعی است كه در ادبیات قدیم و جدید ما به آن اشاره نشده و مورد تجزیه و تحلیل قرار نگرفته است (23). بدین ترتیب ما بایدباعنایت به فرهنگ مستحكم خود كه ادبیات فارسی نیز بخشی از آن است و تعالیم شرع مقدس اسلام با اصلاح نظام اجتماعی خود شرایط را برای زندگی سالمندان بهبود بخشیم.

 

2-1-اهمیت وضرورت:

با توجه به اعلامیه سازمانی جهانی بهداشت امروزه در عرصه جهانی انقلابی در سطح جمعیت شناسی در شرف وقوع است، چرا كه حدود 600 میلیون افراد سالمندان 60 سال و بالاتر در سطح جهان وجود دارد كه این رقم در سال 2025 دو برابر و تا سال 2050 به دو میلیارد نزد افزوده خواهد شد و كشور  ایران نیز از این پدیده مستثنی نیست. طبق آخرین سرشماری عمومی انجام شده در كشور در سال 1385 حدود 27/7 درصد از جمعیت 75 میلیونی كشور یعنی بیش از 5 میلیون نفر را سالمندان بالای 60 سال تشكیل می دهند و پیش بینی ها جمعیتی حاكی از آن است كه طی 25 سال آینده این جمعیت دو برابر خواهد شد و درصد سالمندی به 10 درصد برسد(2). رشد تعداد افراد سالمند بقد ری قابل توجه است كه به عنوان انقلاب ساكت توصیف شده است(24).

دانش علوم انسانی و بهداشتی امروزی نه تنها به طولانی كردن دوران زندگی بشر توجه خاصی دارد بلكه درپی آنست كه سالهای اضافی عمر انسان در نهایت آرامش و سلامت جسمی و روانی سپری گردد و در صورتی كه چنین شرایطی تامین نشود پیشرفت های علمی برای تامین زندگی طولانی تر بی نتیجه و مخاطره آمیز خواهد بود(25).

برنامه ریزی برای پدیده سالمندی  قبل از آن كه یك موقعیت بحرانی ایجاد كند، اقدامی كاملا ضروری است تا سالمندان بتوانند در دوران سالخوردگی شاد و پویای خود لذت ببرندد به عنوان یك جزء یكبار چه با جامعه تلقی شوند. دوران سالمندی دارای ویژگیهای جسمی روانی و اجتماعی منحصر به فرد است به نظر می رسد سالمندان از یك سو به دلیل كهولت و كاهش تواناییهای عملكردی و از سوی دیگر به این دلیل كه آسیب پذیرترین قشر جامعه می باشند، بایستی تحت توجه و حمایت های لازم قرار گیرند و نیازهای آنان در ایجاد جسمی اجتماعی و روانی ارزیابی و بررسی شوند  (6).

از انجاییکه برنامه ریزی کلان بدون در نظر گرفتن فرهنگ جامعه از نتیجه مطلوبی برخوردار نیست وادبیات نیز قسمت جدایی ناپذیر فرهنگ است و كمتر موضوعی مربوط به علوم انسانی و اجتماعی است كه در ادبیات قدیم و جدید ما به آن اشاره نشده و مورد تجزیه و تحلیل قرار نگرفته است (23).ارائه نطقه نظراتی از بزرگان عالم اندیشه و ادبیات مكتوب ملی به تبیین ابعاد سالمندی و روشن تر نمودن نقاط تاریك آن در این خصوص به ما كمك می كند(10).

 

3-1-هدف‌های كلی :                       

–   تبیین جایگاه سالمندی در  متون مهم ادبیات فارسی (ازابتدای قرن سوم تا انتهای قرن هفتم)

 

    4-1-هدف‌های ویژه (اختصاصی):              

– تبیین مفهوم و محدوده سنی سالمندی در ادبیات فارسی

-تبیین جایگاه احترام و تكریم سالمندان و شناسایی مصادیق سالمند آزاری  در ادبیات فارسی

-تبیین میزان شناخت گذشتگان از وضعیت جسمانی سالمندان بر اساس آنچه در منابع ادب فارسی       منعکس شده است.

-تبیین جایگاه سالمندان منعكس شده در ادبیات عرفانی

-تبیین میزان حكمت و خردمندی در سالمندان منعكس شده در ادبیات فارسی

-تبیین شاخص آسیب پذیری در سالمندان به زعم حكماو ادبا منعكس شده در ادبیات فارسی

 

 

 

5-1- هدف‌های كاربردی:                

– پیشنهادات متناسب با فرهنگ اصیل ایرانی در ارتباط با چگونگی برخورد فرد سالمند با پدیده سالمندی

– پیشنهادات متناسب با فرهنگ اصیل ایرانی جهت بهرمندی از تجربه ودانش سالمندی

– پیشنهادات متناسب با فرهنگ اصیل ایرانی جهت پیشگیری از سالمند ازاری و ایجاد فرهنگ احترام و تكریم از سالمندان

– پیشنهادات متناسب با فرهنگ اصیل ایرانی جهت تغییر نگرش جامعه نسبت به سالمندان

 

6-1-فرضیه‌ها یا پرسشهای پژوهش:         

– آیا مفهوم و محدوده سنی سالمندی در ادبیات فارسی  منعکس شده است؟

– تا چه اندازه جایگاه احترام و تكریم سالمندان و مصادیق سالمند ازاری  در ادبیات فارسی تبیین شده است؟

– تا چه اندازه میزان شناخت گذشتگان از وضعیت جسمانی سالمندان در ادبیات فارسی منعكس شده است؟

– تا چه اندازه جایگاه سالمندان در ادبیات عرفان منعكس شده است؟

– تا چه اندازه میزان حكمت و خردمندی در سالمندان در ادبیات فارسی منعكس شده است؟

– تا چه اندازه شاخص آسیب پذیری در سالمندان به زعم حكماو ادبا در ادبیات فارسی منعكس شده است؟

 

 

 

[1] -Richman

[2] -Vorter

[3]– Quriepak

[4] -Andemaan

Leave a comment