دانلود پروژه رشته اقتصاد در مورد دگرگونی های صادرات و اقتصاد كشور – قسمت دوم

دانلود پایان نامه

تحولات صادرات كشور در دهه 1353-1362

دریافتهای جاری ارزی كشور از دو مجرای صادرات كالا و صادرات خدمات تأمین می شود. صادرات كالا خود به دو جزء “نفت و گاز” و كالاهای غیر نفتی تقسیم می‌شود:

1- صادرات نفت و گاز- ایران در دهه مورد بررسی از محل صنایع صادراتی نفت، یعنی مهمترین ثروت زیر زمینی و عظیم ترین صنعت خود، سالانه حدود 20 میلیارد دلار- كمابیش- ارز خارجی بدست آورده است. سهم این درآمد نسبت به كل دریافتهای جاری ارزی- یعنی مجموع صادرات كالاها و خدمات- در سالهای مختلف بین 81 تا 94 درصد متغیر بوده است. در جدول شماره 1 پیوست، ارقام درآمد نفت در سالهای مختلف و سهم آن نسبت به كل دریافتهای جاری ارزی آمده است.

نکته مهم : برای استفاده از متن کامل تحقیق یا مقاله می توانید فایل ارجینال آن را از پایین صفحه دانلود کنید. سایت ما حاوی تعداد بسیار زیادی مقاله و تحقیق دانشگاهی در رشته های مختلف است که می توانید آن ها را به رایگان دانلود کنید

قدر مطلق بالای این ارقام نشان می دهد كه تا زمانی كه اقتصاد كشور به مرحله ای از تكامل تولیدی خود دست نیافته است كه بتواند ار لازم برای مصارف بخشهای عمومی و خصوصی و سرمایه گذاریهای مختلف را از محل صادرات غیر نفتی تأمین كند، صادرات نفت- به رغم كاهشی كه در درآمد ناشی از آن پیش بینی می‌شود، همچنان نقش تعیین كننده و مهمی در مبادلات خارجی كشور بازی خواهد كرد.

2- صادرات كالاهای غیر نفتی- رویهم رفته، مجموع تحولات صادرات غیرنفتی این دوره، به ویژه گرایش سالهای اخیر، چندان دلگرم كننده به نظر نمی رسد. ارزش صادرات غیرنفتی گمركی كشور در این دوره، از 5/581 میلیون دلار در سال 1353 با نوسانهائی به 8/811 میلیون دلار در سال 1358 رسید و سپس از سال 1359 به بعد روندی كاهنده یافت و در سال 1361 به كمترین میزان خود یعنی 7/283 میلیون دلار رسید. در سال 1362 اندك بهبودی در اوضاع پدید آمد و رقم صادرات غیرنفتی به 6/356 میلیون دلار رسید.

در جدول شماره 2 پیوست، ارزش صادرات گمركی كالاهای غیرنفتی كشور به تفكیك انواع كالاهای مختلف در سالهای 1362-1353 آمده است.

در سالهای 1358 و 1359 افزایش ارزش صادرات غیرنفتی، بیشتر بر اثر صادرات فرش روی داد كه به ترتیب با رقم 9/408 و 1/425 میلیون دلار، دو سال استثنائی را در تمام دوره تشكیل می دهد. بدون در نظر گرفتن این یك قلم كالای صادراتی، وضع بقیه كالاها چندان مساعد به نظر نمی رسد و از این روی می توان گفت كه روی هم رفته از سال 1357 به بعد وضع صادرات ایران با دشواریهای بیشماری رو به رو شده است كه از دلایل زیر تاثیر پذیرفته است:

  • نوسان یا كاهش نسبی تولیدات داخلی.
  • افزایش نیاز به كالا و مواد تولیدی در داخل كشور بر اثر افزایش طبیعی جمعیت.
  • تورم داخلی و افزایش بی رویه قیمت تمام شده كالاهای صادراتی.
  • اختلاف شدید بین قیمت رسمی و آزاد ارزهای خارجی.
  • نبود تبلیغات صحیح بازاریابی خارجی.
  • پائین آمدن كیفیت كالاهای تولیدی و صادراتی.
  • بسته بندیهای غیر بازرگانی و نامساعد برای بازارهای خارجی.
  • رقابت كشورهای دیگر در بازارهای خارجی به ویژه در مورد برخی از كالاهائی كه در تخصص تولیدی ایران قرار داشته است و جایگزینشدن كالاهای همانند در بازار بین‌المللی.
  • نبود یا كمبود سیاست هماهنگ بین ارگانها و واحدهای تولیدی با سازمانهای مسئول بازرگانی خارجی كشور.

كاهش چشمگیر بین 300 تا 400 میلیون دلار در ارزش صادرات غیرنفتی كشور، با توجه به كشش ناپذیری میان مدت آن، در خور توجه و هشدار است كه این امر، بر لزوم بهبود و افزایش تولید در درجه اول تاكید می كند. تحول صادرات غیرنفتی برحسب انواع كالاهای صادراتی به قرار زیر بوده است:

كالاهای سنتی و كشاورزی، شامل انواع پوست و چرم، خاویار، روده، كتیرا، زیره و میوه های تازه و خشك و كالاهائی از همین دست، در دهه 1353-1362 رقم عمده صادرات غیر نفتی را تشكیل داده است. به دلیل ماهیت فعالیتهای كشاورزی و دامپروری، تغییر مقداری و ارزشی این كالاها در شرایط عادی وضعیت یكنواخت و ثابتی دارد. نوسان و دگرگونی در اقلام آنها كمتر دیده می شود و در عین حال نمی‌تواند به سرعت با افزایش عمده ای رو به رو گردد. صادرات فرش و پنبه دو مورد استثنائی هستند كه اولی در سالهای 1358 و 1359، چنانكه اشاره شد (احتمالاً بر اثر تغییر ارزیابی گمرك)، افزایشی بی سابقه یافت و دومی، با آنكه میزان صادرات آن در سال 1354 به 2/136 میلیون دلار می رسید، در چهار ساله 1359 تا 1362 ابتدا به 3/5 میلیون دلار در سال 1359 و سپس در هر سه سال بعد به صفر كاهش پیدا كرد و به كلی از اقلام صادراتی كشور حذف شد.

كاهش سطح زیر كشت و تضعیف شرایط پنبه كاری در كشور، كه طبیعت آن نیازمند گستردگی مزارع، تولید مكانیزه و سرمایه گذاری قابل ملاحظه است، از جمله دلایل نابسامانی وضع تولید پنبه و صادرات آن شمرده می شود. از سوی دیگر كاهش تولید پنبه، موجب شده است كه صنایع نساجی كشور، كه همواره به دلیل نیاز جمعیت روز افزون، بازار نسبتاً مطمئنی در اختیار دارند ناگزیر شوند از طریق واردات ویسكوز و الیاف مصنوعی تولید خود را پایدار نگاه دارند. واردات پارچه خارجی نیز اگر در این تغییر و تحول به حساب آید، ملاحظه می شود كه كاهش تولید و قطع صادرات پنبه تا چه اندازه به عدم تعادل درآمد و هزینه ارزی زیر بخش الیاف و صنعت نساجی افزوده است.

گذشته از كالاهای سنتی و كشاورزی، كلوخه های كانی فلزی قلم دیگری از صادرات غیرنفتی است كه از حداكثر 6/46 میلیون دلار در سال 1356، ابتدا به 5 میلیون دلار در سال 1360 كاهش یافته و سپس در سالهای 1361 و 1362 با مختصر افزایشی به ترتیب به 1/7 و 5/12 میلیون دلار رسیده است.

علت اصلی این تحول منفی احتمالاً نامشخص ماندن حدود و شغور فعالیتهای معدنی در بخش عمومی و خصوصی، و قطعاً كاهش سرمایه گذاری و دیگر مشكلات موجود در امر بهره برداری از معادن بوده است. همین وضعیت در مورد صادرات كالاهای صنعتی نیز كه با توجه به نقش و سهم صنعت در اقتصاد ملی، بالقوه مهمترین بخش صادراتی كشور را تشكیل می دهد، صادق است.

صادرات كالاهای صنعتی در ده ساله مورد بررسی از رقم 163 میلیون دلار در سالهای 1353 و 1357 به 2/13 میلیون دلار در سال 1360 و سپس با افزایش طی دو سال، به -/26 میلیون دلار رسیده است. سهم این گروه از كالاهای صادراتی در سال 1357، بیش از 30 درصد از كل صادرات غیر نفتی را به مبلغ 8/542 میلیون دلار تشكیل می داده است كه اگر 26 میلیون دلار سال 1362 با رقم مربوط به سال 1357، به عنوان معیار ثابت، سنجیده شود، سهم كالاهای صنعتی صادراتی به 8/4 درصد مجموع صادرات غیرنفتی، یعنی حدود امكانات قبلی، كاهش یافته است.

با توجه به اینكه گروه صنعت و معدن در مجموع فعالیتهای تولید ناخالص ملی نقشی حیاتی و تعیین كننده در توسعه و پیشرفت اقتصاد كشور دارد، ملاحظه و مقایسه ارقام بالا، به ویژه می باید بسیار هشدار دهنده، انگاشته شود. از جمله، صادرات اقلام عمده صنعتی نشانگر آن است كه، برای مثال، صادرات پودر لباسشوئی و صابون از حداكثر 1/22 میلیون دلار در سال 1354 به صفر در سالهای 1359 و 1360-4/0 و 1/0 میلیون دلار در سالهای 1361 و 1362 رسیده است. یا صادرات مواد شیمیائی غیرآلی از 6/31 میلیون دلار در سال 1355 به 1/0 میلیون دلار در سال 1362 و صادرات كفش از 6/9 میلیون دلار در سال 1354 به 8/2 میلیون دلار در سال 1362 كاهش یافته است. در همین حال صادرات انواع پوست و چرم (یعنی ماده خام تولید كفش) افزایش چشمگیری یافته و از حداقل 8/27 میلیون دلار در سال 1353، به 4/53 میلیون دلار در سال 1360، 6/40 میلیون دلار در سال 1361 و 6/34 میلیون دلار در سال 1362 رسیده است. دیگر ظرفیتهای بالقوه‌ای كه از نظر صادرات كالاهای صنعتی اهمیت داشته اند، به ترتیب عبارتند از:

بیسكویت و انواع شیرینی از 3/11 میلیون دلار در سالهای 1355 و 1356 به صفر در سال 1361 و 3/1 میلیون دلار در سال 1362، ملبوس آماده تریكو و انواع پارچه از 2/44 میلیون دلار در سال 1353 به 10 میلیون دلار در سال 1362 و بالاخره وسایل نقلیه از 3/28 میلیون دلار در سال 1354 به 4/1 میلیون دلار در سال 1362. مجموعه این روند منفی و امكانات بالقوه رشد صادرات غیرنفتی، به ویژه در بخش صنعت، نشان می دهد كه در جهتگیری های آینده اقتصاد كشور برای دستیابی به هدفهای صادراتی تا چه حد تكمیل و استفاده از ظرفیتهای نیمه كاره و تكمیل حلقه ها و شبكه‌های فعالیت صنعتی- حتی برای فعال كردن بخش كشاورزی- از اولویت و اهمیت ویژه برخوردار است.

برای سالهای 1363 و 1364 هنوز ارقام قطعی در دست نیست. اطلاعات مقدماتی در مورد سال 1363، ارزش صادرات غیرنفتی را 2/379 میلیون دلار گزارش می كند كه وضعیت اقلام عمده آن مشابه سال 1362 است، با این تفاوت كه صادرات میوه‌های تازه و خشك، ملبوس آماده و تریكو و انواع پارچه كاهش یافته و صادرات انواع پوست و چرم، خاویار و كلوخه های كانی، افزایش پیدا كرده است. عدم استفاده از ظرفیت صادراتی بخش صنعت، به علت وجود مشكلات ارزی و تولیدی طی سالهای 1363 و 1364 نیز همچنان پایدار به نظر می رسد.

امكانات و محدودیتهای بالقوه توسعه صادرات:

از بررسی ارقام قطعی دهه 1362-1353 و اطلاعات مقدماتی دو ساله 1363 و 1364 و همچنین پیش بینی روندهای آینده صادراتی كشور می توان به نكات در خور توجه زیر دست یافت:

– در زمینه صادرات نفت، با توجه به سقوط قیمت و عدم تعادل در بازار عرضه و تقاضا، به نظر نمی رسد كه در آمد ارزی آن بتواند همانند سالهای گذشته در سطحی بالا منابع مورد نیاز اقتصاد كشور را تأمین كند، و هرگاه روند كنونی پائین افتادن قیمت هر بشكه نفت خام پایدار بماند، سطح در آمد ارزی حاصل از صدور نفت احتمالاً از آنچه پیش بینی می شود نیز پائینتر خواهد افتاد. در مقابل، هرگونه بهبودی در وضع قیمتها، در جهت عكس، به بالا رفتن میزان درآمد خواهد انجامید. با این حال آنچه از مجموع شرایط كنونی دریافت می شود، بی ثباتی قیمتها و نوسان آن در كوتاه مدت است و از همین رو با محاسبه هرگونه تغییر پیش بینی شدنی، دست كم در سال 1365 میزان درآمد ارزی حاصل از صادرات نفت، حدود نیمی از درآمد سالهای پیش برآورد می شود. در چند سال آینده نیز امكان افزایش چشمگیر قیمت نفت به نحوی كه در دو 1973 و 1979 روی داد، چندان تصور كردنی نیست و بدین لحاظ از انتظارات خوشبینانه در این زمینه باید خودداری كرد.

– نكته دیگر در ارتباط با وضع صادرات نفت در دوره مورد بررسی، چگونگی مصرف ارز حاصل برای تحرك بخشیدن به اقتصاد غیر نفتی است. در این مقوله با توجه به ضرورت استفاده بهینه از ذخائر و ثروتهای تجدید ناپذیر نفت، می توان دو سیاست جایگزینی با نتایجی كاملاً متفاوت را مطرح كرد:

نخست مبادله نفت با كالاهای مصرفی و روی آوردن به فعالیتهای اقتصادی كه بازده، به ویژه در امر توسعه صادرات است. اشكال این سیاست این است كه در برابر كاهش پیوسته ذخائر، هیچگونه ظرفیت تولیدی موثری به عنوان جانشین نفت و درآمد ارزی حاصل از آن ایجاد نمی شود و زمانی مكه ذخائر نفت پایان پذیرد، كالاها و خدمات و فعالیتهای مزبور نیز به ناچار متوقف خواهد شد.

سیاست دوم، مبادله نفت با كالاهای سرمایه ای و خدمات فنی و ایجاد ظرفیتهای تولیدی جدید- به ویژه در بخشهای صنعت و معدن- به گونه ای است كه نه تنها نیازهای داخلی را از نظر كالاهای مصرفی مورد نیاز برطرف سازد، بلكه از طریق صادرات اضافی، درآمدهای ارزی جدید و جانشین منابع نفتی برای كشور فراهم آورد. در این مورد، پیش گرفتن سیاستهای هماهنگ مصرفی- تولیدی- بازرگانی و سرمایه‌گذاری برای تنظیم منابع و مصارف ارزی كشور، طی حداقل یك دوره ده ساله ضرورت قطعی دارد. صرفنظر كردن از مصارف جاری به منظور ایجاد تاسیسات تولیدی صنعتی كه مالاً اقتصاد غیرنفتی را به گونه ای موثر توسعه خواهد داد، تنها روش ممكن برای حمایت و تقویت تولید ناخالص ملی، ایجاد اشتغال و درآمد برای مردم و افزایش توان صادراتی كشور شمرده می شود. با توجه به پیش بینی محدودیت در درآمد ارزی نفت، در پیش گرفتن چنین سیاستی، بیش از گذشته برای ادامه حیات موفق اقتصادی كشور در بلند مدت ضروری به نظر می رسد.

برای دیدن قسمت های دیگر این تحقیق لطفا” از منوی جستجوی سایت که در قسمت بالا قرار دارد استفاده کنید. یا از منوی سایت، فایل های دسته بندی رشته مورد نظر خود را ببینید.

با فرمت ورد

Leave a comment