دانلود پروژه رشته اقتصاد در مورد تأثیر اقتصادی مسجد جامع بر شهر یزد- قسمت سوم

دانلود پایان نامه

فصل سوم:

3-1- پیشینه ی تاریخی مسجد جامع یزد

مسجد جامع كبیر یزد باید در دو تاریخی مورد بررسی قرار گیرد:

اول، اطلاعات تاریخی و منقولات مربوط به مسجد جامع عتیق كه فعلاً اثر از آن نیست .

دوم، آنچه كه مربوط می شود به مسجد جامع نو كه مربوط است به عصر مظفری.

نکته مهم : برای استفاده از متن کامل تحقیق یا مقاله می توانید فایل ارجینال آن را از پایین صفحه دانلود کنید. سایت ما حاوی تعداد بسیار زیادی مقاله و تحقیق دانشگاهی در رشته های مختلف است که می توانید آن ها را به رایگان دانلود کنید

مسجد جامع عتیق

بنای اولیه مسجد در میان شهرستان یعنی داخل حصار شهر قدیم (حصار عصد آل بویه) و در مركز آن بنیاد نهاده شد كه طبق روایت جعفری در تاریخ یزد، بر جای آتشكده ای از دوره ساسانی ساخته شده است. علاوه بر روایت جعفری، كریستین سن در كتاب «ایران در زمان ساسانیان» ترجمه اردشیر یاسمی، چاپ دوم، صفحه صد و هشتاد و دو، به نقل از مقاله لونوالا (UNVALA) در مجله آشور شناسی شماره بیست و پنج سال 1928، صفحه هشتاد و هفت به این نكته اشاره می كند كه مسجد عتیق بر جای آتشگاهی از عصر ساسانی ساخته شده است. مرحوم دكتر پیرنیا قسمت های كهن مسجد جامع كبیر یزد را چنین وصف كرده است: قدیمی ترین قسمت مسجد كریاس است كه در پشت تكیه قرا گرفته …. و نیز صفه ای است نزدیك مسجد گرشاسپ و پشت مركز برق كه از رسم طاق و نوع مطالح آن پیدا است كه متعلق به پیش از اسلام بوده است همچنین وجود محلی بنام تل خاكستر در آن حوالی مؤید آن است كه قبلاً آتشكده ای در این ناحیه وجود داشته است. بانی مسجد جامع عتیق گرشاسپ بن علی بن فرامرز ین علاالدوله كالیجار معروف به علاالدوله گرشاسپ از دوره كاكاكوئیان یعنی دودمان آل بویه است. این شخص در سال 504 به حكومت یزد رسید و در سال 527 در یزد وفات كرد. بنابراین تاریخ بنای مسجد جامع عتیق می باشد بین این دو سال بوده باشد.

در مورد ذكر مسجد جامع عتیق به عبارتی كه جعفری در تاریخ یزد آورده اكتفا
می كنیم: آن مسجد از استحداثات گرشاسپ بن علی بن فرامرز علاالدوله و دو مسجد است متصل آن و كتابخانه و جماعتخانه و غرفه های نیكو دارد.

همانطور كه قبلاً گفته شد، در حال حاضر هیچ اثری از مسجد جامع عتیق باقی نمانده است.

كاتب تاریخ جدید یزد عبارتی دارد كه از آن چنین بر می آید كه در زمان او آثاری از مسجد جامع عتیق باقی بوده، و عبارات او چنین است: و مسجد جمعه شهرستان را آثار باقی است و كسی در آنجا نماز نمی گزارد. ضمناًٌ ذكر این نكته خالی از لطف نیست كه در محل گرمخانه گرشاسپی، اكنون زمینی است كه تا چندی قبل جزئی از پی آتشكده ساسانی در این قسمت موجود بود.

مسجد جامع نو

بانی مسجد جامع نو سید ركن الدین محمد بن نظام حسینی یزدی قاضی است كه موقوفات زیادی در حوزه یزد و شهرهای اطراف از خود بر جای گذاشت و اطلاعات مربوط به احوال او در تواریخ یزد مضبوط است.در تاریخ جدید یزد می خوانیم: سید ركن الدین محمد در سال 724 در جهت قبلی مسجد عتیق قطعه ای زمین بخرید و طرح مسجد نو بینداخت و صفه و گنبد و مقصوره و غرفه ها بنا كرد و اساس آن به سنگ و آجر و گچ بینهاد و چون تمام شد و می خواستند كه سقف كنند، امیر ركن الدین محمد وفات كرد (سال 732) و مولانای اعظم سعید شرف الدین علی تعهد كرد و مولانا عفیف الدین را به سركاری بازداشت و گنبد وصفه تمام كرد و مناره بر سر گنبد مقصوره قدیم بنهاد و مرتضی اعظم امیر شمس الدین از تبریز زیلوهای عالی جهت مقصوره قدیم بفرستاد.

تاریخ احداث مسجد جامع كنونی طبق روایت جعفری در تاریخ یزد سال 728 هجری است. البته بعد از این تاریخ الحاقاتی در مسجد جامع انجام گرفته است كه به ترتیب عبارتند از:

سال 777-

نكته ای كه در تاریخ جدید یزد و جامع مفیدی در خصوص بنای دهلیز و گنبد خانه در سال 777 توسط سید شمس الدین محمد آمده غلط است، زیرا سید شمس الدین در سال 732 وفات كرده است. مطلب صحیح عبارتی است كه جعفری در تاریخ یزد آورده است. او می نویسد: در سال سبع و سبعین و سبعائه، شاه یحیی بن مظفر بفرمود كه از موقوفات مسجد (كه قسمتی هم از موقوعات سید ركن الدین بوده است) و از اموال خاصه خود درگاهی و جماعتخانه ای عالی برابر مسجد ساختند و درگاه تمام از خشت پخته كرد… و مولانا ضیاء الدین محمد معمار آن بوده.

سال 809-

تصرف و الخاق دیگری كه در مسجد جامع یزد شد، مربوط است به عامل خواجه جلال الدین محمود خوارزمی و موضوع ازاین قرار است كه چون پیر محمد عمر شیخ بر شیراز مسلط شد و اسنكدر عمر شیخ را گرفت، خواجه مذكور در فوق به یزد آمد و طبق آنچه مؤلف تاریخ جدید یزد متذكر شده است: جهت گنبد مسجد جمعه شهر و صفحه انافتحنا به كاشی تراشیده (كاشی معرق) و بعضی ثبت كرد .. و اندرون گنبد تمام كاشی كرد و نقش ساخت و محرابی مرمر نهاد و در میان مسجد پایابی حفر كرد و به خشت و كاشی مزین گردانید و پنجره آهنینی بر سر پایاب ساز كرد. اما كاشی كاری صفه نا تمام ماند و همانطور كه مؤلف می گوید بعضی بر دیوارهای نصب و ثبت شد و شاه نظام كرمانی بود كه توفیق اتمام آن عمل را یافت.

سال 819-

در این سال شاه نظام كرمانی كه در تاریخ یزد از او به نظام الدین نام برده شده است، به جهت رسیدگی به وضع مالیات ها به یزد آمد و تمام پیش صفه مسجد را با كاشی تراشیده مزین و كتابه ای از سوره انافتحنا بر آن الحاق كرد و القاب شاهرخ به درخان بر درگاه مسجد زینت داد و چند خانه ویرانه را كه در جنب مسجد و بر سوی راست آن بود به جماعتخانه ای مبدل كرد و درگاهی در جنب آن ساخت و كاروانسرای ریسمان فروشان را كه روبه روی در بزرگ مسجد بود داخل صحن مسجد كرد و بر در مسجد حوضی و چاه آب سرد احداث كرد.

مطالبی كه مولف تاریخ جدید یزد در باب همین موضوع آورده مشروح تر است و از دو موضوع آن كتاب اینك برای تقسیم فایده نقل، و به هم تلفیق و یك دست می شود و شاه نظام از ابرقوه به یزد آمد و كاشی مسجد تمام كرد و بر غرفه ها سوره فتح نوشت. و انافتحنا در ساحت میان مسجد ثبت كرد به كاشی تراشیده به خط مولانا بهاء الدئین هزارسپ و شاه نظام كتابه درگاه مسجد به القاب همایون معینی شاهرخی به كاشی تراشیده ثبت كرد و پیش طاق مسجد دوازده امام به كاشی تراشیده بنهاد و بر بالای شرفه طاق مسجد آیه و اذا یرفع ابراهیم القواعد من البیت و اسمعیل ربنا تقبل منا انك انت السمیع العلیم را بنوشت و بر دست راست صفه جماعتخانه عالی ساخت و بر درگاه جماعتخانه گنبدی ساز كرد و فراشخانه بر در مسجد بساخت. و بیرون در مسجد كاروانسرایی بود. كه ریسمان فروشان در آنجای بودند بكند و ساحت در مسجد كرد و ده دكان از یمین و یسار آن ساز داد. و در میان ساحت حوضی وسیع و خلوت ساخت و آب تفق در آن جاری كرد و … .

سال 836 –

ایالت و حكومت یزد در عهد شاهرخ (850 -807) به عهده كفایت امیر جلال الدین چقماق شاهی قرار گرفت و زن او به نام «بی بی فاطمه خاتون» سطح مسجد را از سنگ مرمر فرش گردانید و دو ستون چپ و راست گنبد به كاشی تراشیده مرتب ساخت و منبر كه از چوب بود و پوسیده گشته بود از آخر منقش بساخت و نوشته اند كه به دستور زن مذكور، خاك مورد لزوم را در ساختن منبر از كربلا حمل كرده بودند.

قبل از سال 861 –

مرمت بعدی در مسجد جامع تصرف خواجه معین الدین میبدی است كه از وزرای یزد در عهد تیموریان بود و آثار متعددی از خود در یزد بگذاشت و چون جماعت خانه شاه نظام را در حال انهدام دید آنرا مرمت كرد و رونق آن جماعت خانه بیفزود و … .

در زمان سلطنت شاه طهماسب صفوی، آقا جمال الدین محمد معروف به مهمتر جمال به وزارت یزد آمد و طبق نوشته محمد مفید مستوفی بر دو ركن طاق سر درگاه اصل مسجد جامع دو منار به سوی آسمان كشیده … و قبله ای بالای قبه گنبد مقصوره به تمام رسانید .. .

زمان صفویه و قبل از سال 1090-

آخرین اطلاعاتی كه در عهد صفویه در باره مسجد جامع وجود دارد حاكی از این است كه مسجد مذكور در كمال رونق است و حاصل موقوفات آن به موجب مشروح وقف به صرف رسیده، دقیقه ای فروگذاشت نمی نماید.

از سال 1240-

شاهزاده محمد علی میرزا از سال1236 به حكومت یزد رسید و از جمله كارهای خیری كه در آنجا كرد ایجاد شبستانی زمستانی (گرمخانه) در جانب مغرب صحن مسجد است كه مساحت آن كمی از هزار متر بیشتر است.اطراف صحن رواق هایی ساخت كه همه از آجر و گچ است و صحن را نیز مورد تعمیر و و مرمت قرار داد. وضع مسجد و موقوفات آن در سال 1257، طبق نوشته عبدالوهاب طراز چنین بوده است: در سنه 1240 … محمد ولی میرزا … بناهای قدیمیه مسجد مزبور را به تازگی تعمیر فرموده … اما موقوفات بر مسجد نیفزوده و موقوفات قدیمیه مسجد هم به كلی از میان رفته.

كه در زمان آل مظفر دوره اقتدار یزد است كه مسجد جامع معلی مربوط به دوران این حكومت است در قرن 8 و 9 هجری قمری قاضی سید ركن الدین در تعمیر و بنای این مسجد همت گماشت. پس از او شرف الدین علی یزدی كار او را ادامه داد و مناره هایی در طرفین گنبد ساخت.

3-2- موقع و جایگاه مسجد جامع

مسجد جامع واقع در برزن فهادان كه هسته تاریخی بافت قدیم یزد به شمار می رود قرار گرفته است. این مسجد به واسطه خیابان مسجد جامع كه كمتر از نیم قرن از احداث آن می گذرد به خیابان امام خمینی كه از شریان های اصلی شهر یزد بوده و قدیمی ترین محور حركتی سواره درون شهر آن محسوب می شود، متصل می گرد.

برزن فهادان كه در برگیرنده مجموعه مسجد جامع و بافت پیرامون آن است تعداد زیادی از عناصر تاریخی معماری یزد را در خود جای داده است كه از آن جمله
می توان 8 زندان اسكندر بقعه دوازده امام، حسینیه وقت و ساعت. مجموعه های معتبر فامیلی حسینیه كوشك و … اشاره كرد كه مسجد جامع یزد هم چون نگینی در آن
می درخشد.

خیابان مسجد جامع با وضعیت تقریباً بن بست خورده تنها مسیر سواره موجود در محدوده است ودیگر گذرگاه ها منشعب از خیابان های اصلی به درون بافت قدیمی اصولاً برای دسترسی سواره طراحی و سامان دهی نشده است. بدین ترتیب تنها انشعاب های سواره مسجد جامع از محل محوطه جلو خان است.

برای دیدن قسمت های دیگر این تحقیق لطفا” از منوی جستجوی سایت که در قسمت بالا قرار دارد استفاده کنید. یا از منوی سایت، فایل های دسته بندی رشته مورد نظر خود را ببینید.

با فرمت ورد

Leave a comment